OUD 2025-043 Bijlage 1 Concept Zienswijze MER en Nationaal programma Ruimte voor Defensie
Tekst van het document
Directie Materieel, Vastgoed, Leefomgeving en Duurzaamheid Ministerie van Defensie O.v.v. Nationaal Programma Ruimte voor Defensie Zienswijze ontwerpprogramma Postbus 20701 2500 ES Den Haag
Uw brief van
Ons kenmerk
Uw kenmerk
Bijlage
1898382
Datum
… juli 2025
Behandeld door
M. Nagelhout
Onderwerp
Zienswijze ontwerp-NPRD en MER Defensie
Team
Planvorming & Vakspecialisten
Geachte heer, mevrouw, Vanwege de veranderende geopolitieke situatie in de wereld heeft het Rijk op dit moment urgente behoefte aan uitbreiding van Defensie. In het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie (NPRD) heeft u de uitbreidingsbehoeften en -mogelijkheden daarvoor uiteengezet. Voor het Programma wordt een plan-milieueffectrapportage (plan-m.e.r.) procedure doorlopen om de effecten en locatiealternatieven van de ruimtevragers in beeld te brengen en te beoordelen. Het ontwerp-NPRD en het milieueffectrapport (MER) liggen tot en met 9 juli 2025 voor een ieder ter inzage met de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen. De gemeente Nijkerk onderschrijft dat de huidige geopolitieke situatie vraagt om een toekomstgerichte krijgsmacht en de fysieke en milieuruimte die hiervoor noodzakelijk is. In het NPRD en MER zijn de diverse activiteiten benoemd. De activiteiten ‘Versterken en concentreren van ondersteunende eenheden (nieuwe centrale kazerne)’ en ‘Laagvlieggebieden helikopters’ hebben effecten op het grondgebied van de gemeente Nijkerk. Daarom dienen wij deze zienswijze in. De zienswijze wordt ook onderschreven door de gemeenteraad van Nijkerk. Een samenvatting van de zienswijze is weergegeven in bijlage 1.
Activiteit: Versterken en concentreren van ondersteunende eenheden (nieuwe centrale kazerne) De kazerne biedt plaats aan circa 7.000 militairen, de voorkeurslocatie betreft een gebied van waarschijnlijk 500 hectare en ligt op circa 2,5 km van het begin van de kern Nijkerk. Voor het
1 / 16
1898382
perspectief: de kern Nijkerk heeft circa 28.000 inwoners en is circa 1.000 hectare. De kazerne is dus qua mensen 1/4 en qua oppervlakte 1/2 van de kern Nijkerk.
Uitgangspunt gemeente Nijkerk De gemeente Nijkerk begrijpt dat Defensie een kazerne centraal in Nederland wil realiseren, dit mag echter niet ten koste gaan van ruimte voor onze ambities en ontwikkelingen. Daarnaast mag de kazerne onze waarden niet significant aantasten. De komst van een dusdanig grote kazerne heeft significante gevolgen. Het biedt zowel kansen als uitdagingen voor het Rijk (en u als Defensie), de provincies, de regio en de gemeente Nijkerk. Wij hebben bepaalde zorgen: Bij de komst van de kazerne zal in de regio en in de gemeente Nijkerk de druk op het nu al overbelaste mobiliteitssysteem en de woningmarkt nog meer toenemen in een situatie die al nijpend is. Het is van belang dat vooraf duidelijkheid is over oplossingen voor mogelijke knelpunten. Knooppunt Hoevelaken is nu al het grootste fileknooppunt van Nederland. Voor een aantal onderwerpen hebben wij meer informatie nodig: In het plan wordt op specifieke punten duidelijke informatie gegeven, maar voor andere onderdelen is dat nog niet het geval en is meer informatie nodig. Maar wij zien ook koppelkansen: Zoals in de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) is aangegeven zal door Defensie ook in beeld worden gebracht hoe de kazerne gecombineerd kan worden met andere opgaven. Wij denken graag met u mee.
Kort samengevat is de kern van onze zienswijze: • Door de kazerne ontstaan significante gevolgen voor de gemeente Nijkerk. Gelet op de impact verdient de gemeente Nijkerk het om als volwaardige gesprekpartner bij het Rijk aan tafel komen bij de relevante opgaven. • In het MER zijn veel locatiespecifieke effecten op de omgeving niet onderzocht, aanvullend onderzoek is noodzakelijk. Op basis daarvan kunnen wij beter inzicht krijgen op de effecten voor onze gemeente. • Als gemeente hebben we veel gebiedskennis. Wij zijn bereid om met u constructief in gesprek te gaan, daarbij aandacht te hebben voor de zorgen maar ook onze ambities en ontwikkelingen en van daar uit te kijken naar mogelijke koppelkansen. In het vervolg van de brief wordt hier uitgebreider op ingegaan aan de hand van de onderwerpen mobiliteit, wonen, natuur, landschap, ecologie, recreatie, economie, leefomgeving, voorzieningen, energie en governance. Onduidelijkheid exacte behoefte Er is behoefte aan een centrale kazerne en een oefenterrein. Uit het MER blijkt nog niet hoeveel hectare voor de activiteit nodig is. In eerdere communicatie is gesproken over circa 500 ha, de voorkeurslocatie is 653 ha. Daarbinnen zal nog ‘schuifruimte’ zijn, maar de exacte grootte is niet genoemd in de stukken. Daarnaast is het nog niet geheel duidelijk welke activiteiten exact op de kazerne komen.
Ook is het van belang om te weten hoeveel mensen op de kazerne worden gelegerd of dagelijks er naar toe
2 / 16
1898382
zullen reizen (in met MER wordt daarover verschillende informatie gegeven; in deel A wordt aangenomen dat 1.800 mensen ’s nachts op de kazerne blijven en in deel B paragraaf. 3.1 wordt gesteld dat de helft op de kazerne wordt gelegerd en de andere helft dagelijks van huis naar werk zal reizen). Voor het proces is het van belang om hier meer informatie over te hebben voor de mogelijke effecten op de omgeving. Graag ontvangen wij een nadere beschrijving van bijvoorbeeld de exacte activiteiten, verkeersgeneratie- en routes, woonbehoeften van militairen en eventuele veiligheidszones waarmee rekening moet worden gehouden. Toenemende verkeerscongestie, bereikbaarheid onder druk en kansen om bereikbaarheid van kazerne te verbeteren Een goede bereikbaarheid is van belang zijn voor militair personeel, materieel en goederen. De mobiliteit daarvan zal grotendeels via de gemeente Nijkerk verlopen (Nijkerkerbrug, A28, N301, N798 en per trein via station Nijkerk). Randvoorwaarde: Realisatie van MIRT project A28/A1 Knooppunt Hoevelaken In de huidige situatie is al sprake van flinke verkeersknelpunten. Met de komst van de kazerne zal dit toenemen. De volledige realisatie van het MIRT project A28/A1 Knooppunt Hoevelaken conform de BOK II afspraken is dan ook een randvoorwaarde voordat de kazerne operationeel in gebruik wordt genomen.
In het afgelopen Bestuurlijk Overleg Leefomgeving van juni (BOL) hebben Rijk en regio afspraken gemaakt over A28/A1 Knooppunt Hoevelaken. Omdat er geen zicht is op volledige herstart van het project A1/A28 Knooppunt Hoevelaken hebben Rijk en regio in het Bestuurlijk Overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (BO MIRT) 2024 afgesproken om te onderzoeken of het mogelijk is om het project in kleinere projecten op te delen en te faseren. Rijk en regio hebben in het BOL geconcludeerd dat van de onderzochte varianten, variant 4, waarbij hoofdzakelijk wordt ingezet op een gedeeltelijke verbreding van de A1 en het voorkeursalternatief A1/A30, leidt tot positieve verkeerskundige resultaten, tegen relatief beperkte middelen. Rijk en Regio werken aan een besluit in het BO MIRT 2025 over een plan van aanpak om variant 4 nader uit te werken tot een (ontwerp)projectbesluit. Rijk en regio maken hierover afspraken in het BO MIRT 2025. De gemeente Nijkerk is positief dat er zicht is op de aanpak van een deel van het project A28/A1 knooppunt Hoevelaken. De voorgestelde eerste fase draagt echter niet bij aan een betere bereikbaarheid van de A28 en de N301 en dus van de centrale kazerne.
Wij roep het Rijk daarom op om niet alleen voor variant 4 een plan van aanpak op te stellen, maar ook te gaan werken aan een plan van aanpak voor de gefaseerde aanpak van het gehele MIRT project A1/A28 Knooppunt Hoevelaken. Met daarin een perspectief voor realisatie van het gehele knooppunt Hoevelaken en de A28 die geen onderdeel uitmaken van variant 4. Koppelkansen: Optimaliseer A28 aansluiting 9 Nijkerk in combinatie met vervanging Arkervaartbrug A28 In het BO MIRT 2023 heeft het Rijk heeft aangegeven dat zij gedurende de pauzestand van MIRT project A1/A28 Knooppunt Hoevelaken verantwoordelijk blijft voor de instandhouding van het huidige hoofdwegennet. In het kader daarvan zal de Arkervaartbrug (A28) worden vervangen. Het Rijk heeft in het BO MIRT 2023 daarover gezegd dat zij hierbij als uitgangspunt hebben dat dit zoveel als mogelijk
3 / 16
1898382
conform het Ontwerp Tracébesluit (OTB) A28/A1 knooppunt Hoevelaken toekomstvast wordt gerealiseerd en onderzoekt met de regio of er meekoppelkansen zijn. Rijkswaterstaat (RWS) is in 2024 gestart met een projectteam voor vervanging van de Arkervaartbrug (A28). De gemeente Nijkerk heeft vanaf de start aangegeven het optimaliseren van A28 aansluiting 9 Nijkerk – Putten als meekoppelkans te zien bij de vervanging van de Arkervaartbrug (A28). Bij de huidige A28 aansluiting 9 is er een probleem met de afwikkeling van de A28 naar de N301. Er ontstaat hierbij terugslag op de A28. Er kan bij het realiseren van een hogere capaciteit van de VRI's en capaciteit van N301 gedoseerd worden van en naar de A28. Het doorgaand verkeer naar Flevoland of vanaf Flevoland naar Nijkerk kan beter blijven doorstromen en het verkeer richting de A28 krijgt meer opstelruimte. Dit houdt in een extra in- en uitvoeg strook vanuit Amersfoort en richting Amersfoort conform OTB. Dit komt zowel de veiligheid en doorstroming ten goede. Deze optimalisatie lost niet het capaciteitsprobleem van de A28 en de N301 op, maar het biedt wel enige verlichting en de verkeersstromen kunnen bij congestie beter worden geregeld door de VRI. In Bijlage B6 - Nadere analyse verkeer - Behoefte I van de plan MER wordt in paragraaf 3.3.3. op pagina 7 en 8 voorgesteld om bij de VRI A28 – N301 extra opstelstroken toe te voegen.
Dit staat ook in het OTB, echter de verbinding wordt niet door Antea gelegd. Het toevoegen van de extra opstelstroken bij de VRI kan niet zonder extra in- en uitvoegstroken bij de op- en afritten op de A28 ten westen van het viaduct N301. In het project A28/A1 Knooppunt Hoevelaken is al besloten dat gezien de verkeersveiligheid het noodzakelijk is om in- en uitvoegstroken langer te maken. Hierdoor komen de in- en uitvoegstroken op de Arkervaartbrug te liggen. Het is daarom noodzakelijk dat de Arkervaartbrug wordt verbreed conform OTB. Onterecht wordt dit niet benoemd in het MER. Ook is dit nu niet het uitgangspunt van RWS bij de vervanging van de Arkervaartbrug die gepland staat in de jaren 2028, 2029, 2030. Wanneer dit niet meegenomen wordt, zal dit zeer kostbaar zijn om dit later uit te voeren. Het zorgt ook voor meerdere keren hinder door werkzaamheden en afsluitingen van wegen die nodig zijn. RWS heeft de afgelopen jaren niet onderzocht, zoals de afspraak was met de minister van IenW, wat er nodig is voor de meekoppelkans om A28 aansluiting 9 met de N301 te verbeteren. Er wordt door RWS vastgehouden aan een 1 op 1 vervanging van de Arkervaartbrug.
De gemeente Nijkerk roept dan ook op bij de toekomstvaste vervanging van de Arkervaartbrug (A28) (afspraak BO MIRT 2023) de noodzakelijk aanpassingen voor de doorstroming op de N301, namelijk het aanpassen van de VRI bij de A28, mee te nemen. Wat noodzakelijk is voor de komst van de kazerne volgens Defensie. Dit vooruitlopend op de realisatie van het gehele project A28/A1 Knooppunt Hoevelaken conform OTB en bestuursovereenkomsten. Voor Defensie kan het van belang zijn dat de kazerne goed bereikbaar is. Zowel voor verkeer van militairen, materieel als goederen. Het is belang van zowel Defensie als de gemeenten en provincies dat er robuuste verbindingen liggen rondom de kazerne Spiekweg. De huidige wegen zijn al erg druk en kennen knelpunten. Vooral de A28 en knooppunt Hoevelaken komen nog meer in de knel. De recent gepubliceerde Rapportage Rijkswegennet 2024 toont aan dat A28/A1 knooppunt Hoevelaken het grootste fileknooppunt van Nederland is. De Tweede Kamer heeft in grote meerderheid in twee moties van de leden Veltman en Olger van Dijk in het afgelopen half jaar de minister van IenW opgeroepen om de aanpak van Knooppunt Hoevelaken topprioriteit te geven. De komst van de kazerne komt hier nog eens bovenop. We roepen het kabinet dan ook op om dit met spoed op te gaan pakken samen met de regio.
4 / 16
1898382
Zorgen en meer informatie nodig: Te weinig en niet de juiste verkeersmaatregelen voorgesteld De scope van het verkeersonderzoek in het MER vinden wij te smal. Het aantal kruisingen wat door Defensie als knelpunt wordt benoemd is te beperkt. Wij zien een groter gebied waar de komst van de kazerne een effect heeft. Vooral aan de zijde van Gelderland in Nijkerk. De route langs de locatie voor de kazerne via de N301 vanuit Nijkerk via de N305 door de polder is nu een bekende sluiproute doordat A28/A1 knooppunt Hoevelaken te druk is. Vooral A28 aansluiting 9 Nijkerk met de N301 is door het niet doorgaan van het project A28/A1 Knooppunt Hoevelaken een groot knelpunt. Op de volgende punten verwachten wij dat er knelpunten ontstaan en maatregelen nodig zijn: 1. A27 aansluiting 36 Zeewolde – N305 Gooiseweg 2. Verkeerslichten N305 Gooiseweg – N301 Nijkerkerweg 3. Rotonde N301 Nijkerkerweg – N705 Spiekweg 4. Aansluiting N301 Nijkerkerbrug – N704 Slingerweg/Erkemederweg 5. N301 Nijkerkerbrug en -sluis 6. Rotonde N301 Berencamperweg – Zeedijk 7. A28 aansluiting 9 Nijkerk en viaduct A28 met VRI N301 Berencamperweg 8. A28 brug over de Arkervaart
In het MER worden maar voor enkele van deze kruispunten / wegvakken (nr. 3, 6 en 7) maatregelen benoemd. De maatregelen die zijn benoemd zijn te mager en ook niet de enige maatregelen die mogelijk zijn. Ook wordt er geen rekening gehouden met de oversteekbaarheid van de N301 voor voetgangers en fietsers. Bijvoorbeeld de voorgestelde oplossing voor het kruispunt N301-Zeedijk, een ei-rotonde. Een fietsoversteek op een ei-rotonde met dubbele toe- en afritten is verkeersonveilig en ongewenst.
5 / 16
1898382
Zorgen en meer informatie nodig: Rekening houden met situatie 2040 Het verkeersmodel kijkt naar de situatie in 2030. Om de bereikbaarheid te waarborgen en te zorgen voor voldoende ontwikkelmogelijkheden voor de gemeente Nijkerk en de regio is het ook nodig om te kijken naar 2040. De komst van de kazerne moet niet betekenen dat het te druk wordt met verkeer waardoor woningbouw en uitbreiding van bedrijven niet door kunnen gaan. Zorgen en meer informatie nodig: Openingen Nijkerkerbrug niet meegenomen in onderzoek Het verkeersmodel kijkt alleen naar een statische situatie en ook niet naar openingen van de Nijkerkerbrug. Doordat de Nijkerkerbrug gedurende de hele dag regelmatig geopend wordt voor de scheepvaart (beroepsvaart en recreatief) is er geen sprake van een normale weg waar af en toe piekmomenten zijn door drukte van het verkeer. De piekmomenten en lange wachtrijen worden veroorzaakt door de brugopeningen. Dit gebeurt zowel bij een normale (relatief rustige) spits als bij een druk spitsmoment. Bij de Intensiteit – Capaciteitsverhoudingen (IC–verhoudingen) is geen rekening gehouden met brugopeningen. Daarom is het onderzoek van Antea niet bruikbaar om conclusies te trekken over maatregelen die nodig zijn voor de komst van de kazerne.
Uit onderzoek die de provincies Flevoland, Gelderland, en gemeenten Zeewolde en Nijkerk hebben laten uitvoeren naar de effecten van de openingen van de Nijkerkerbrug op het verkeer en de doorstroming in het algemeen is te zien dat er fors meer en andere maatregelen nodig zijn. Dit onderzoek ging nog uit van een gerealiseerd knooppunt Hoevelaken in 2030. Zonder een gerealiseerd knooppunt Hoevelaken zal er bij brugopeningen en bij piekmomenten terugslag ontstaan vanaf de N301 op de A28. Hierdoor komt zowel de polder als de Noord-Veluwe vast te staan. De terugslag is nu al regelmatig vanaf het knooppunt tot aan Nunspeet op de A28. We hebben grote zorgen over de bereikbaarheid, maar ook over de verkeersveiligheid. Zorgen en meer informatie nodig: Verdeling van verkeer over richtingen niet correct In het MER wordt er uitgegaan van deze verdeling van het verkeer in de drie mogelijke richtingen. • richting Zeewolde en verder (via Spiekweg/N705): 52% • richting Almere en verder (via N301-noord): 22% • richting Nijkerk en verder (via N301-zuid): 26% Naar ons beeld klopt deze verdeling van de verkeersstromen niet. Als wij kijken naar het huidige beeld van hoe het verkeer zich verplaatst, is onze verwachting dat er meer verkeer van en naar de richting Almere en Nijkerk zal komen en minder vanuit Zeewolde dan dat Defensie nu aangeeft in het MER.
Dit betekent meer verkeer op de Nijkerkbrug dan waar mee gerekend wordt. Wij verwachten dat er grotere knelpunten ontstaan op de kruisingen richting Almere en Nijkerk. Zorgen en meer informatie nodig: Geen aandacht voor openbaar vervoer Er staat nu vrijwel niets over OV (bus en trein) in het MER. De gemeente Nijkerk ziet kansen om de bereikbaarheid van de kazerne, Nijkerk en Zeewolde te verbeteren. Station Nijkerk is het station dat het dichtst bij de locatie Spiekweg ligt. Samen met het ministerie van IenW, ProRail, NS, provincies Gelderland en Utrecht en gemeenten werken we aan een frequentieverhoging van de treindienst op de Veluwelijn met een IC-stop in Nijkerk en Harderwijk. Er wordt ingezet op het doortrekken van de Intercity Amersfoort naar Nijkerk en Harderwijk (2x per uur). Hiermee wordt de verbinding sneller met 21 minuten enkele reis voor overstappende reizigers richting de Randstad. Alleen daarvoor is het realiseren van de keervoorziening wel noodzakelijk. Deze zou dan in (de buurt van) Harderwijk gerealiseerd moeten worden. Op dit moment wordt onder leiding van
6 / 16
1898382
ProRail een zogenaamde alternatievenstudie keervoorziening Harderwijk uitgevoerd. Het realiseren van een Intercityverbinding bij Nijkerk en Harderwijk is cruciaal voor woningbouw en bereikbaarheid (ontlast de A28) en biedt kansen om het OV van en naar Zeewolde en de kazerne fors te verbeteren. Ook is er behoefte aan een goede hub-functie op het station om een goede overstap tussen trein en bus te faciliteren. Daarom roepen wij dan ook op om met een plan te komen voor een goede OV-verbinding van en naar de kazerne waar ook Zeewolde, Nijkerk en Harderwijk profijt van hebben. Koppelkansen: Integraal plan voor de bereikbaarheid essentieel Op het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving van juni 2025 is tussen het Rijk en de provincie het volgende afgesproken: De keuze voor de realisatie van een centraal gelegen kazerne in ZeewoldeSpiekweg leidt tot versterking van de al bestaande verkeerskundige problemen in de provincie Gelderland (o.a. bestaande doorstromingsprobleem A1 en A28 (zie BO MIRT agenda), Nijkerkerbrug, N wegen en OV-verbindingen). Dit is een risico in de realisatie van de kazerne, mede in samenhang met de intensivering van de kazernes Ermelo en Stroe. Defensie en IenW brengen in overleg met de provincies Flevoland en Gelderland deze impact in kaart. Op basis daarvan worden mogelijke beheersmaatregelen verkend, in de besluitvormingssystematiek die daarvoor bedoeld is.
De samenhang in de bereikbaarheid door de verschillende opgaven van woningbouw, economie, recreatie en kazerne ontbreekt in het MER. Het is voor de gemeente Nijkerk van belang dat wij samen met de provincie als volwaardige gesprekpartner aan tafel komen bij Defensie en andere relevante partijen om de genoemde verkeersknelpunten op te lossen. We verwachten dat de urgentie ook door Defensie bij de andere ministeries (VRO, IenW) wordt overgebracht. Toenemende druk op woningmarkt: meer inzicht en samenwerking met het Rijk nodig In de gemeente Nijkerk is er een grote druk op de woningmarkt. Er is veel vraag naar woningen van onze eigen inwoners, maar ook van mensen buiten de gemeente met name vanuit de Randstad. Voor de gemeente Nijkerk zijn de woningbouwplannen tot 2040 al opgenomen in onze Omgevingsvisie. Ook zijn we bezig met een actualisatie van deze Omgevingsvisie (verdieping en verbreding). De komst van de kazerne heeft hier ook invloed op. De gemeente Nijkerk valt binnen twee NOVEX-verstedelijkingsgebieden, namelijk de NOVEXgebieden Utrecht-Amersfoort én Arnhem-Nijmegen-Foodvalley. In deze gebieden werken Rijk en medeoverheden aan een grote verstedelijkingsopgave: woningbouw, economische ontwikkeling, voorzieningen, energie en vergroening vragen hier allemaal om ruimte. Hiervoor gelden afspraken met het Rijk.
De gemeente Nijkerk levert ook bijdragen aan twee Woondeals, namelijk de Woondeals van de Regio Amersfoort én de Regio Foodvalley. In de woondeals staan de regionale afspraken voor de woningbouw. Tevens hebben wij voor een aantal woningbouwplannen financiële middelen van het Rijk ontvangen (SPUKs, Woningbouwimpuls). Voor de nieuwe kazerne wordt gekozen voor een locatie centraal in Nederland. In het MER is aangegeven dat de centrale locatie van belang is voor het vinden en behouden van voldoende en
7 / 16
1898382
gekwalificeerde mensen door het bieden van een langer loopbaanperspectief en gezonde werk-privé balans. De kazerne biedt plek voor ruim 7.000 militairen. Het is dus de verwachting dat de militairen zich in de omgeving zullen gaan settelen. Zorgen en meer informatie nodig Nijkerk zal aantrekkelijk zijn als woongebied, mede vanwege de ligging op het ‘oude’ land en nabijheid van snel- en spoorwegen. In het MER is echter alleen ingegaan op de impact op de woningbouw in Zeewolde, dat is niet realistisch. De kazerne ligt mogelijk dichterbij Nijkerk dan Zeewolde. In het MER staat ook dat de voorkeurslocatie op grote afstand van woningbouwplannen in Zeewolde liggen en daarom neutraal zijn beoordeeld. Daarmee zal het juist effect hebben op bijvoorbeeld Nijkerk. Vanuit Defensie is nog geen informatie verstrekt over wat dit betekent voor de regionale en lokale woningmarkt op het ‘oude’ land. Wel moeten we er vanuit gaan dat de druk op de woningmarkt alleen maar wordt verhoogd. Daarnaast zullen de bestaande kazernes van Ermelo en Stroe intensiever gebruikt gaan worden. Hiervoor zijn ook meer woningen nodig. Dit is een parallel proces, dit is niet opgenomen in het NPRD en in het MER is dit niet onderzocht. Dit is dus ook niet meegenomen in de cumulatieve effecten (deel B van het MER paragraaf 7.2). Er zullen dus nog meer mensen in de regio komen wonen.
Wij vragen u om ook dit mee te nemen in de onderzoeken. Wij vragen u om meer inzicht te geven op welke locatie het personeel zal gaan wonen en wat dit betekent voor de gemeente Nijkerk en de regio. In het MER missen wij de impact van de kazerne op: - de NOVEX-opgaven en Verstedelijkingsafspraken die de regio’s hebben met het Rijk (in ons geval Regio Amersfoort/Metropoolregio Utrecht en Regio Arnhem-Nijmegen-Foodvalley). - de regionale afspraken, zoals de Woondeals; - de lokale Nijkerkse woningmarkt. Koppelkansen Het stimuleren van de woningbouwplannen in Nijkerk is van belang voor de woonruimte van het personeel van Defensie. Maar om de woningbouwplannen goed bereikbaar te maken zijn op het vlak van mobiliteit verschillende investeringen nodig. Voor het creëren van goede woonmilieus zijn gebiedsinvesteringen nodig, vooral in de binnenstedelijke locaties en rond het station. Binnen de Metropoolregio Utrecht is Nijkerk in het programma UNed ook genoemd als één van de kansrijke Regiopoorten. Bij Regiopoort Nijkerk wordt ingezet op een goed bereikbaar OV-knooppunt waar een substantieel deel van de regionale woningbouwgroei opgevangen kan worden. Daar zien wij veel kansen, ook gelet op de verbinding met de kazerne. Wel gelden een aantal randvoorwaarden, zoals oplossingen voor netcongestie. Gelet op de grote toenemende druk is samenwerking met het Rijk nodig.
De provincie Gelderland heeft aan het Rijk aangegeven dat zij mogelijkheden zien om Nijkerk toe te voegen aan het Grootschalig Woningbouwgebied (GWG) Foodvalley. Wij vragen u om samenwerking op het gebied van woningbouw en bereikbaarheid. Toenemende druk op beschermde natuurgebieden en waardevolle landschap In de omgeving van de voorkeurslocatie liggen beschermde natuurgebieden en waardevolle landschappen. Grenzend aan de voorkeurslocatie liggen de Natura 2000-gebieden ‘Veluwerandmeren’ en ‘Arkemheen’. De nabijgelegen gebieden zijn ook aangemerkt als Gelders
8 / 16
1898382
Natuurnetwerk en Groene Ontwikkelingszone, Ganzenrustgebied en Weidevogelgebied. Dit geeft aan dat de natuurwaarden hoog zijn in het gebied, maar de natuur staat ook onder druk. Recent is bijvoorbeeld bekend geworden dat de grutto een Natura 2000-doelsoort in Arkemheen wordt omdat het niet goed gaat met de Grutto in het gebied. Daarnaast is polder Arkemheen één van de oudste polders van Nederland waar de originele verkaveling in stand is gebleven. Hierdoor heeft Arkemheen een hoge cultuurhistorische en landschappelijke waarden en is aangemerkt als waardevol nationaal landschap. Op dit moment is de druk op het gebied groot en vinden wij het van belang dat deze waarden beschermd worden. Zorgen en meer informatie nodig De kazerne zal effect hebben op de ecologische, landschappelijke en cultuurhistorische waarden van de gebieden ‘Veluwerandmeren’ en ‘Arkemheen’. In het MER wordt niet ingegaan op landschappelijke waarden van deze gebieden. Mogelijke verstoring voor ecologische, landschappelijke en cultuurhistorische waarden kan optreden door activiteiten, zoals mobiliteit, geluid of lichtemissie. In deel B van het MER wordt gesteld dat – door de aanwezigheid van de primaire waterkering en de afstand tot de kering vanaf de grens van het terrein – optische effecten op het Natura 2000-gebied ‘Veluwerandmeren’ zeer waarschijnlijk uit te sluiten zijn en anders goed mitigeerbaar zijn.
Deze conclusie is zeer summier. Ook is niet ingegaan op de effecten op het Natura 2000-gebied ‘Arkemheen’. Nader onderzoek naar alle beschermde natuurgebieden is nodig om effecten uit te sluiten. Zorgvuldige maatregelen zijn waarschijnlijk nodig om waarden te beschermen. Wij vragen u om aan te geven welke maatregelen daarvoor worden genomen. Op 5,5 km van de voorkeurslocatie ligt het Natura 2000-gebied ‘Veluwe’. De kazerne zal ook effect hebben op dit gebied. Dit betreft een stikstofgevoelig gebied. In het MER wordt aangegeven dat er per saldo meer stikstofneerslag op Natura 2000-gebieden ‘verdwijnt’ dan dat door deze behoefte ‘gecreëerd’ wordt. Op de voorkeurslocatie kan relatief veel stikstofuitstoot weggehaald worden (saldo) dat ten dele gebruikt zou kunnen worden voor de realisatie van de kazerne. Echter, het onderzoek van Bijlage B4 is alleen gedaan voor de realisatiefase (bouwfase), niet de gebruiksfase. Het is ook van belang om te onderzoeken welke stikstofeffecten er zijn gedurende het gebruik, bijvoorbeeld vanwege de activiteiten op de kazerne, maar ook vanwege het toenemende verkeer. In (deel B paragraaf. 4.2.1.2 van) het MER staat dat de resultaten ook voor de gebruiksfase gelden, maar dat is dus niet het geval. Het is nog niet bekend of, en zo ja, welke stikstofruimte de kazerne nodig heeft.
Voor de gemeente Nijkerk is het essentieel om dezelfde stikstofruimte te blijven houden om ons te kunnen ontwikkelen. Daarnaast werkt het kabinet aan de ‘Wet op gereedstelling’ die het mogelijk maakt om voor Defensie uitzonderingen te krijgen op milieuregels. Mochten de regels voor stikstof ook uitgezonderd worden, dan nog is het niet bekend of een gerealiseerde kazerne invloed heeft op de ‘stikstofruimte’. Wij vragen u om hier meer inzicht in te geven en zonodig maatregelen te treffen waardoor we als gemeente dezelfde stikstofruimte houden om ons te kunnen blijven ontwikkelen. Hinder op en kansen voor recreatieve voorzieningen In de nabije omgeving van de voorkeurslocatie van de kazerne liggen recreatiegebieden en recreatieve verbindingen, zoals Bad Hulckesteijn en fietsroutes. Ook willen we met het project Nijkerk aan het Water de vrijetijdseconomie in de regio versterken.
9 / 16
1898382
Zorgen en meer informatie nodig Door de kazerne kan hinder optreden voor de nabijgelegen recreatieve voorzieningen, bijvoorbeeld door congestie op de wegen of geluidhinder door militaire oefeningen. De waarde van de recreatieve voorzieningen zal daardoor verminderen. Wij vragen u om aan te geven welke maatregelen u zult treffen om dit te compenseren of mitigeren. Koppelkansen en meer informatie nodig Door een toename van het aantal mensen zijn er mogelijk ook kansen om bepaalde recreatieve voorzieningen te versterken. Om daar een goed beeld te krijgen is het van belang dat we meer inzicht krijgen in welke mensen mogelijk gebruik zullen maken van onze recreatieve voorzieningen. Bijdrage aan werkgelegenheid Koppelkansen De nieuwe kazerne biedt plaats voor ongeveer 7.000 mensen. Daarnaast levert een kazerne een belangrijke bijdrage aan de werkgelegenheid in de regio, bijvoorbeeld voor de middenstand, horeca, sportfaciliteiten et cetera. Het is interessant om uit te vinden of er afspraken te maken zijn dat Defensie in een deel van hun behoeften Nijkerkse bedrijven betrekt. Wanneer een economische spinoff ontstaat, richten wij ons op bedrijvigheid die past bij het economisch profiel van onze gemeente.
Effecten op veilige en gezonde leefomgeving van inwoners nog onvoldoende in beeld Eén van de doelen van de Omgevingswet is het bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving van de inwoners. De gemeente Nijkerk onderschrijft dit uiteraard ook. Zorgen en meer informatie nodig Uit het MER blijkt nog niet voldoende welke effecten de kazerne heeft op de woon- en leefomgeving van de inwoners in de gemeente Nijkerk. Er is namelijk voor al de milieuaspecten niet voldoende onderbouwd waarom er geen of slechts weinig effecten zijn. - Bijvoorbeeld: Het is niet bekend welke verkeersgegevens zijn gebruikt voor het geluid vanwege wegverkeerslawaai. Bij de verkeersgegevens uit de verkeersonderzoeken hebben wij vragen. Dus allereerst moeten daar de juiste gegevens worden gebruikt. Daarnaast is in deel A van het MER alleen gekeken naar de omgeving van de Spiekweg. Echter, ook op andere wegen zal een flinke verkeerstoename zijn met daardoor een toename van wegverkeerslawaai. Dit blijkt ook uit deel B van het MER. Op het grondgebied van de gemeente Nijkerk bij de woningen aan de Berencamperweg zijn woningen met 55-60 dB en zelfs van meer dan 60 dB. Uit het onderzoek blijkt dat sprake is van een toename van de geluidsbelasting op woningen.
Het is ons niet duidelijk hoe het kan dat er door het plan een verlaging van het aantal woningen met een geluidsbelasting van 55-60 dB is (pag.6 van Bijlage B9). Tevens is het onderzoek gedaan op basis van een verwachting van de terreininrichting, de terreininrichting is echter nog niet bekend dus het kan zijn dat er bij meer woningen een toename is. Het valt ook op dat in deel B meer conclusies worden getrokken dan in het onderzoek van bijlage B9. In het onderzoek is geen rekening gehouden met een wettelijk kader omdat het om een verkenningsfase gaat. Er zal nader onderzoek moeten worden gedaan naar de geluidsbelasting vanwege wegverkeerslawaai. Er zullen specifieke
10 / 16
1898382
-
-
-
detailberekeningen moeten worden opgesteld. Dit geldt niet alleen voor geluidgevoelige objecten als woningen, maar ook voor recreatieterreinen omdat daar ook sprake moet zijn van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat. In het MER staat voor het aspect geluid dat door de activiteiten op het terrein zelf geen negatieve geluidseffecten worden verwacht, maar het is ons niet bekend welke activiteiten dit exact zijn. Alleen het schietgeluid is nader onderbouwd. Ook wordt gesteld dat mogelijk door drone-bewegingen of oefeningen met voertuigen enige negatieve effecten kunnen optreden, maar dat dit, gelet op het aantal omliggende woningen, naar verwachting zeer beperkt. Desalniettemin gelden ook daar geluidsnormen waar aan gehouden moet worden Wij vragen om nader onderzoek naar geluid vanwege alle activiteiten op het terrein.. In het MER staat verder dat verondersteld kan worden dat de bijdrage van een kazerne aan luchtverontreiniging op plekken waar mensen wonen zeer beperkt is vanwege de relatief beperkte toename aan verkeersbewegingen. Er is geen sprake van een beperkte toename aan verkeersbewegingen, maar van een flinke toename. Dit zal leiden tot meer luchtverontreiniging. Hierdoor zijn mogelijk ook maatregelen nodig. In het MER staat dat de kans op trillinghinder door de kazerne in de aanleg- en gebruiksfase beperkt is vanwege de afstand tot de woonkernen.
Ook wordt gesteld dat voor trillinghinder via infrastructuur in de gebruiksfase geen wezenlijke verergering wordt verwacht, omdat de wegvakken waarop een toename van verkeer gemodelleerd niet door woonkernen heen leiden. Desalniettemin zijn in de omgeving woningen en andere verblijfsobjecten, waar rekening mee moet worden gehouden. Hierbij moet onder andere ook aandacht zijn voor de trillingstoename vanwege de brug.
Zoals eerder aangegeven, werkt het kabinet werkt aan de ‘Wet op gereedstelling’ die het mogelijk maakt om voor Defensie uitzonderingen te krijgen op milieuregels. Desalniettemin zal sprake moeten zijn van een veilige en gezonde leefomgeving voor onze inwoners. Wij vragen u om aan te geven op welke manier u daar dan rekening mee zult houden. De kazerne kan effect hebben op de veiligheid, inzet van hulpdiensten en de ontsluiting bij een calamiteit. Wij vragen u om aan te geven wat hoe hiermee wordt omgegaan als er sprake is van een calamiteit. Tevens zijn wij benieuwd of sprake is van effecten van zones van specifieke Defensie-activiteiten op de omgeving. Hier hebben wij meer informatie over nodig omdat de exacte activiteiten nog niet bekend zijn. Gedacht kan worden aan zones vanwege elektromagnetische straling, zones in verband met opslag munitie/explosieven, zones vanwege het gebruik van drones et cetera. Mogelijkheden multi-gebruik voorzieningen Meer informatie nodig Een kazerne is een plek voor huisvesting van militairen, hun uitrusting en hun materieel met de bijbehorende voorzieningen. Het is nog niet bekend welke voorzieningen op deze kazerne worden gerealiseerd. Ook is niet bekend welke impact de toename aan mensen heeft op de bestaande en nieuwe voorzieningen in de regio. Koppelkansen In de gemeente Nijkerk is sprake van een schaalsprong in de verstedelijking.
Naast toenemende
11 / 16
1898382
ruimte voor wonen en werken moet ook aandacht zijn voor extra voorzieningen. Nijkerk ligt vlakbij de kazerne. Het is een kans om gebruik te maken van elkaars voorzieningen. Militairen zullen bijvoorbeeld gebruik kunnen maken van onze voorzieningen in het centrum. Daartegenover zijn er in de gemeente Nijkerk tekorten in de gezondheidszorg, bijvoorbeeld huisartsen, psychische zorg en wijkverpleging. Maar er zou ook gebruik kunnen worden gemaakt van elkaars sportvoorzieningen. Wij zien mogelijkheden in multi-gebruik van voorzieningen. Daarom zijn wij benieuwd welke voorzieningen op de kazerne zullen worden gerealiseerd die ook door andere partijen kunnen worden gebruikt. Inzicht nodig op effecten duurzaamheidsambities en netcongestie Zorgen en meer informatie nodig Op diverse schaalniveaus zijn er afspraken gemaakt over duurzaamheidsambities. In het MER zien wij niet welke effecten de komst van de kazerne heeft op de duurzaamheidsambities en -afspraken. In ons geval zijn er bijvoorbeeld afspraken gemaakt in de Regionale Energiestrategie Foodvalley. De komst van een kazerne mag bijvoorbeeld niet leiden tot bezwaren tegen de komst van windturbines of zonneparken. Wij vragen u om aan te geven dat de komst van de kazerne hier geen effect op heeft.
Het huidige elektriciteitsnet is op dit moment overbelast waardoor bedrijven op dit moment al geen stroomaansluitingen kunnen krijgen en ook voor kleinverbruikers ligt netcongestie al op de loer. Dit zet al onze ambities onder druk op het gebied van woningbouw en vestiging van bedrijvigheid. De gemeente Nijkerk heeft ook ruimte nodig voor aansluitingen op het net. Het is ons niet bekend op welke wijze Defensie wil omgaan met de elektriciteitsvoorziening van de nieuwe kazerne om te voorkomen dat de komst van de kazerne de al bestaande problemen rondom netcongestie verder vergroten. Wij vragen u om hier meer inzicht in te geven en zonodig maatregelen te treffen waardoor we als gemeente Nijkerk ons kunnen blijven ontwikkelen. Wij zouden het op prijs stellen als Defensie inzet op zelfvoorzienendheid door een semi off-grid of helemaal off-grid systeem. Interdepartementale aanpak door Rijk essentieel voor benutten van koppelkansen De komst van de kazerne voor 7.000 militairen van 500 ha is een dermate grote (Rijks) ontwikkeling dat dit gevolgen heeft voor de regio. De locatie ligt op de grens van de gemeenten Zeewolde en Nijkerk, bij de regio’s Ermelo-Harderwijk-Putten-Zeewolde, Amersfoort en Foodvalley, op het snijpunt van de provincies Flevoland, Gelderland en Utrecht.
Dit zorgt voor integrale opgaven (zoals voor wonen en mobiliteit) over de gemeente-, regio- en provinciegrenzen heen. De huidige overlegstructuren zijn daarop niet ingericht. De welwillendheid voor een goed overleg is bij partijen aanwezig, maar daarvoor is wel een goede overlegstructuur gewenst. Wij vragen u om bij de uitwerking van het plan hier vorm aan te geven. De opgaven hebben ook relatie tot verschillende sectoren en ministeries. De opgaven maken het nodig om grensoverschrijdend en integraal de opgaven te bezien. Dit biedt namelijk juist de koppelkansen. Wij zien graag hoe geborgd wordt dat de opgaven door het Rijk ook interdepartementaal worden opgepakt. Het is voor de gemeente Nijkerk van belang dat wij als volwaardige gesprekpartner aan tafel komen bij de relevante opgaven. Samengevat Bovenstaande zorgen, onderdelen waarop we meer informatie nodig hebben en de koppelkansen
12 / 16
1898382
hebben wij schematisch samengevat in bijlage 1. Activiteit: Laagvlieggebieden helikopters Voor de activiteit ‘Laagvlieggebieden helikopters’ wordt ook ruimte gezocht. Een deel van het grondgebied aan de oostkant van de gemeente Nijkerk valt binnen het huidige laagvlieggebied. Vanuit het MER wordt voor de laagvlieggebieden voor helikopters de voorkeur gegeven voor een lightvariant van de planologisch-juridische regeling voor de laagvlieggebieden (ook voor Nijkerks grondgebied) en uitbreiding van de laagvlieggebieden (niet op Nijkerks grondgebied). Wij vinden het verstandig dat gekozen wordt voor spreiding van laagvliegen in heel Nederland, daarmee wordt de hinder voor iedereen zoveel mogelijk verdeeld. Echter, een juridisch-planologisch regeling kan belemmeringen opleveren voor onze waarden en ambities. In het MER is aangegeven dat kan worden volstaan met een licht planologisch regime, dat vooral uitgaat van een goede en tijdige afstemming met andere ruimtevragers in deze gebieden. Graag willen wij concreet van Defensie weten of er ook een toename zal zijn van het aantal vliegbewegingen in bestaande gebieden, op welke minimale hoogte wordt gevlogen en welke planologisch-juridische regeling u voor ogen heeft. Er moet voldoende ruimte blijven om onze waarden te beschermen en ons te kunnen ontwikkelen.
Goed in gesprek blijven De afgelopen jaren hebben we goede gesprekken gehad met Defensie. Wij waarderen dit erg en zijn bereid om met u mee te denken.
Met vriendelijke groet,
Burgemeester en wethouders van Nijkerk,
de secretaris,
de burgemeester,
de heer mr. J.G. de Jager
mevrouw T.T.E. de Jonge-Ruitenbeek
13 / 16
1898382
Bijlage 1: Samenvattend schematisch overzicht Zorgen en aandachtspunten
Meer informatie nodig
Koppelkansen
Versterken en concentreren van ondersteunende eenheden (nieuwe centrale kazerne) Algemeen - Exacte activiteiten en eventuele bijbehorende zones - Aantal mensen dat wel/niet op kazerne gelegerd wordt danwel dagelijks reist Mobiliteit - Realisatie van - Te weinig en niet de juiste - Integraal plan voor MIRT project verkeersmaatregelen bereikbaarheid A28/A1 Knooppunt voorgesteld - Optimaliseer A28 Hoevelaken is - Rekening houden met aansluiting 9 Nijkerk randvoorwaarde situatie 2040 in combinatie met - Meer en andere - Openingen Nijkerkerbrug vervanging maatregelen nodig niet meegenomen in Arkervaartbrug A28 dan voorgesteld onderzoek - Verdeling van verkeer over richtingen niet correct - Geen aandacht voor openbaar vervoer Wonen - Meer druk op - Woonbehoeften van - Samenwerking Rijk woningbouw militairen – Nijkerk op het Nijkerk - Cumulatieve effecten in gebied van verband met intensivering woningbouw en bestaande kazernes bereikbaarheid Ermelo en Stroe\ - Impact op de NOVEXopgaven en Verstedelijkingsafspraken, de regionale afspraken zoals de Woondeals, de lokale Nijkerkse woningmarkt.
Natuur, - Effecten op de - Onderzoek naar de landschap en gebieden stikstofeffecten in de ecologie ‘Veluwerandmeren’ gebruiksfase , ‘Arkemheen’ en - Onduidelijkheid ‘Veluwe’ stikstofruimte - Behoud - Eventuele gevolgen van stikstofruimte mogelijke ‘Wet op gereedstelling’ Recreatie - Effect op - Meer inzicht in gebruik van - Versterking recreatieve recreatieve voorzieningen andersoortige voorzieningen recreatieve voorzieningen
14 / 16
1898382
Economie
Veilige en gezonde fysieke leefomgeving
- Belangrijke bijdrage aan werkgelegenheid - Onderzoeken of afspraken te maken zijn met Nijkerkse bedrijven - Richten op spin-off passend bij economisch profiel gemeente - Effecten op veilige en gezonde fysieke leefomgeving
Voorzieningen
Energie
- Effecten op duurzaamheidsam bities Nijkerk - Effecten op netcongestie
- Nadere onderbouwing en onderzoek voor veilige en gezonde fysieke leefomgeving (zoals geluid, luchtkwaliteit, trillinghinder) - Gevolgen van mogelijke ‘Wet op gereedstelling’ op veilige en gezonde leefomgeving - Eventuele veiligheidszones, zoals vanwege elektromagnetische straling, opslag munitie/explosieven, gebruik drones et cetera - Welke voorzieningen op de kazerne worden gerealiseerd - Welke impact het heeft op bestaande en nieuwe voorzieningen in de regio - Aansluiting van kazerne op het elektriciteitsnet.
Governance
- Multi-gebruik van voorzieningen Defensie en in Nijkerk
- Goede overlegstructuur voor gesprek met diverse overheden - Interdepartementale aanpak door het Rijk - Nijkerk als gesprekspartner bij de diverse Rijksopgaven
Laagvlieggebieden helikopters - Nadere informatie over gebruik laagvlieggebied, bv. of sprake is van
15 / 16
1898382
toename van het aantal vliegbewegingen in bestaande gebieden, minimale vlieghoogte en welke planologischjuridische regeling wordt voorzien.
16 / 16