CConstaterende datNijkerk
Koppel je AI →
Document · PDF

Onderzoek herijking minimabeleid gemeente Nijkerk. Deelrapportages versie 0.1

Beeldvorming I 28 september 2023, gemeente NijkerkBij agendapunt: Informatiebijeenkomst over Visie op werk en participatie en Armoedebeleid42.006 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 4 van 5

Regeling

• • • •

Kwijtschelding afvalstoffenheffing Bijzondere bijstand Individuele inkomenstoeslag Collectieve zorgverzekering Meedoen totaal Meedoen volwassenen Meedoen kinderen regulier Meedoen kinderen zwemles Meedoen kinderen geboorte Stichting Leergeld (subsidie) 202022 Stichting Leergeld (subsidie) 201923 Jeugdfonds sport en cultuur (subsidie) 24

€ 56.295

Schatting programmakoste n 2025 bij ongewijzigd bereik, kosten en beleid (o.b.v. bevolkingsprogn ose) € 58.868

€ 64.755

€ 543.929

€ 568.794

€ 625.674

€ 158.583

€ 165.832

€ 182.415

€ 63.790

€ 67.137

€ 73.851

€ 436.350 € 225.300

€ 438.369 € 237.121

€ 482.140 € 260.833

€ 189.600

€ 180.740

€ 198.814

€ 16.500

€ 15.789

€ 17.302

€ 4.950

€ 4.719

€ 5.191

€ 21.198 € 24.545

€ 23.398

€ 25.738

€ 32.828

€ 31.294

€ 34.423

Programmakosten 2020

Schatting programmakos ten 2025 + 10% onvoorziene kosten

Een aantal beleidsscenario’s KWIZ heeft een aantal beleidsscenario’s (mogelijke wijzigingen) uitgewerkt voor de gemeente. In het onderstaande geven we een kort overzicht per scenario weer. Voor een uitgebreidere weergave, achtergrondinformatie en motivatie rondom aannames en keuzes voor de scenario’s verwijzen we naar de desbetreffende paragraaf. Wijzigen referteperiode Individuele Inkomenstoeslag Om in aanmerking te komen voor de individuele inkomenstoeslag moeten inwoners van de gemeente Nijkerk twee jaar (24 maanden) of langer een inkomen hebben dat niet hoger is dan 101 procent van de bijstandsnorm. De meeste andere gemeenten hanteren een referteperiode van drie jaar (36 maanden) of langer om in aanmerking te kunnen komen voor de individuele inkomenstoeslag. Een enkele gemeente kent een 22 De subsidie voor Stichting Leergeld bedraagt in 2022 € 30.000. Als dit volledige bedrag wordt

gebruikt dan zal de schatting voor 2025 waarschijnlijk hoger liggen dan hier is berekend. Omdat we bij alle doorrekeningen uitgaan van een ongewijzigd beleid en bereik is de prognose niet aangepast op het bedrag van 2022. 23 Voor de prognose voor Stichting Leergeld gaan we uit van 2019 als basisjaar. In verband met de lockdown door de coronamaatregelen is het aantal aanvragen in 2020 fors lager dan in 2019. Zo gingen bijvoorbeeld schoolkampen in 2020 nauwelijks door. 24 De subsidie voor het Jeugdfonds sport en cultuur bedraagt in 2022 € 30.000. Omdat we bij alle doorrekeningen uitgaan van een ongewijzigd beleid en bereik is de prognose niet aangepast op het bedrag van 2022. Omdat voor de komende jaren een kleine daling in het aantal kinderen wordt voorspeld kan dit bedrag overigens ook voldoende zijn (de subsidie in 2020 was immers iets hoog dan in 2022).

71

Versie 0.1

referteperiode van vijf jaar. Een langere referteperiode betekent dat minder mensen in aanmerking komen voor de regeling, er zijn immers meer huishoudens die twee jaar of langer een minimuminkomen hebben dan huishoudens die drie jaar of langer een dergelijk inkomen hebben. Het wijzigen van de referteperiode van twee jaar naar drie jaar leidt ertoe dat de doelgroep voor de regeling kleiner wordt. In de Armoede Index is de doelgroep van de huidige regeling op 465 huishoudens geschat. Op basis van ervaringscijfers en hetzelfde model dat ten grondslag ligt aan de Armoede Index 25 schatten we de doelgroep in dit scenario op 425 huishoudens. Als het bereik onder deze ‘nieuwe’ doelgroep net zo hoog is als onder de huidige doelgroep (namelijk 65 procent) dan leidt dat tot een afname van 27 huishoudens in het aantal gebruikers. Daar is naar schatting een kostenbesparing van ruim € 14.000 mee gemoeid (uitgaande van de kosten en bedragen in 2020). Een alternatief voor de collectieve zorgverzekering Het gebruik van de collectieve zorgverzekering is aan de lage kant en ligt lager dan in veel andere gemeenten, zo blijkt uit de Armoede Index en het Evaluatierapport van BS&F.

Daarnaast zijn ook de inkomensgrenzen in de gemeente Nijkerk voor deze regeling anders dan die in veel andere gemeenten en blijkt uit meerdere (deel)onderzoeken dat veel inwoners de prijs van de pakketten (te) hoog is en de inhoud van de pakketten niet voor iedereen passend is. Daarom geven we een aantal alternatieven weer voor de collectieve zorgverzekering. De programmakosten van de collectieve zorgverzekering bedroegen in 2020 € 63.790. Deze kosten vallen weg indien de gemeente besluit deze regelingen op te heffen. Inwoners (laten) begeleiden naar een passende reguliere zorgverzekering Als de collectieve zorgverzekering zou worden afgeschaft, moeten de deelnemers hiervan een nieuwe zorgverzekering afsluiten. Omdat de keuze aan pakketten de laatste jaren flink is gestegen heeft (een deel van) deze groep er baat bij als ze worden geholpen bij het kiezen van het voor hun juiste pakket. De gemeente bijvoorbeeld in december twee weken lang spreekuur hiervoor houden en consulenten inzetten om mensen te helpen kiezen. Voor 8 dagdelen inloopspreekuur, met 1 consulent van de gemeente, zullen de (personele) kosten zo’n € 2.880 bedragen. Bij het inzetten van 2 consulenten verdubbelt dit bedrag naar € 5.760. In de tijd dat er geen inwoners binnen lopen kunnen consulenten andere werkzaamheden doen.

De gemeente kan er ook voor kiezen om Sigma Formulierenbrigade hiervoor in te zetten waardoor de kosten voor de gemeente aan consulenten wegvallen of in ieder geval flink afnemen. Sigma helpt nu mensen ook al met het vergelijken van hun huidige verzekering met die van de gemeente. Er zijn ook gemeenten die samenwerken met poliswijzer.nl. Poliswijzer heeft voor deze gemeenten een vergelijkingstool ontwikkeld om inwoners eenvoudig alle zorgverzekeraars in Nederland met elkaar te laten vergelijken zodat iedereen zo makkelijk mogelijk een passende verzekering kan afsluiten. Volgens Poliswijzer is een van de voordelen van de zorgverzekering op maat dat een gemeente de kosten voor het project zelf kan beïnvloeden. De gemeente heeft dus ten alle tijde de regie in handen. Dit komt doordat er vooraf een keuze gemaakt kan worden welke dienstverlening de gemeente wil bieden. Het opzetten van de Poliswijzer is gratis, eventuele kosten zitten in de uren van adviseurs van Poliswijzer indien zij overstappers gaan begeleiden. Veel gemeenten kiezen ervoor om vrijwilligers (en/of eigen consulenten) in te zetten om mensen te helpen via Poliswijzer een keuze te maken. Deze vrijwilligers of consulenten worden dan (tot op zekere hoogte) ondersteund door adviseurs en de kosten worden zo beperkt.

25 De Armoede Index schat het aantal minimahuishoudens in de gemeente Nijkerk op peildatum 1-

1-2021. Het gebruik en bereik van de regelingen is gemeten over geheel 2020.

72

Versie 0.1

Een tegemoetkoming voor minima met hoge zorgkosten Een aantal gemeenten dat geen collectieve zorgverzekering aanbiedt, kent wel een regeling voor minima met hoge zorgkosten. Bijvoorbeeld voor minima die (een deel van) hun eigen risico moeten aanspreken. Voor het invoeren van een dergelijke regeling dient een aantal keuzes te worden gemaakt: • Hoe hoog wordt de (maximale) tegemoetkoming? • Op welke zorgkosten wordt de tegemoetkoming gebaseerd? • Welke inkomensgrens wordt gehanteerd? Afhankelijk van deze keuzes kunnen de kosten hiervoor uiteenlopen van € 60.000 tot € 250.000. Daarnaast geldt dat hoe ingewikkelder de regeling wordt opgezet, hoe hoger de uitvoeringskosten zullen zijn. Aanpassingen Kindpakket Minimakinderen kunnen van drie regelingen gebruikmaken. Dit kan leiden tot zogenaamde dubbelingen, over overlap in de kostenposten waar minimagezinnen een vergoeding voor (kunnen) krijgen. Er kan namelijk pas een aanvraag worden gedaan voor het Jeugdfonds sport en cultuur of voor Stichting Leergeld als eerst een aanvraag voor Meedoen is gedaan en er wordt niet gecontroleerd waar Meedoen aan wordt uitgegeven. Dat leidt naast mogelijke dubbelingen soms ook tot oneigenlijk gebruik van Meedoen, er is immers geen zicht op of de regeling daadwerkelijk voor het kind én voor het doel van meedoen wordt gebruikt.

Daarnaast is het zo dat de Klijnsmagelden, die worden ingezet om het Kindpakket te financieren, gebruikt dienen te worden voor voorzieningen in natura. Dit is bij Meedoen niet het geval. Daarnaast heeft de gemeenteraad in 2017 verzocht om Meedoengelden in de toekomst zoveel mogelijk in natura uit te geven om ‘juist’ gebruik te bevorderen. Overigens blijkt uit een tussenevaluatie van bureau Bartels in 2018 dat niet alle gemeenten de Klijnsmagelden in natura verstrekken. Het is onbekend (en voor dit onderzoek niet in beeld te brengen) hoeveel gezinnen en kinderen voor dezelfde soort kosten meerdere keren een vergoeding krijgen en dus de zogenaamde ‘dubbelingen’ vormen, en/of Meedoen niet voor het kind inzetten (oneigenlijk gebruik). In het onderstaande geven we een aantal mogelijkheden om het Kindpakket aan te passen zodat er minder (potentiële) dubbele vergoedingen worden gegeven. •

•

•

•

Eén loket o Er komt één centraal loket (toegangspunt) waar aanvragen voor het Kindpakket kunnen worden gedaan. Dit kan bij de gemeente zijn, maar ook bij een (nieuwe of bestaande) externe organisatie; o De inkomenstoets zou dan door dit loket (of: de organisatie waar het loket belegd wordt) worden uitgevoerd; o Er kan een aanvraag voor het Jeugdfonds en voor Leergeld worden gedaan, óók als men nog niet gebruik heeft gemaakt van Meedoen. Iedere regeling kent dan immers zijn eigen vergoedingen en eigen doel. Inzetten van een Meedoenpas o Gepersonaliseerde pas per kind en per volwassene; o Per categorie een budget; o Te besteden in en rond de gemeente Nijkerk Uitbreiden van vergoedingen van Leergeld, zodat daar meer aanvragen komen. Er moeten dan duidelijke afspraken maken over wat wel en wat niet via Leergeld kan worden vergoed. Eventueel kan dan het bedrag van Meedoen worden verlaagd, dat is dan immers minder (vaak) nodig.; Controleren waar Meedoen aan wordt uitgegeven, eventueel steekproefsgewijs.

73

Versie 0.1

Eenduidiger inkomensgrenzen van de regelingen De manier van inkomenstoetsing in de gemeente Nijkerk verschilt per regeling, terwijl bijna alle gemeenten hun inkomensgrenzen hebben gekoppeld aan de bijstandsnorm (en niet gedeeltelijk aan het Wettelijk Minimumloon). De voordelen van eenduidiger inkomensgrenzen zijn: •

Inkomenstoets van alle regelingen op dezelfde manier (een afgeleide van de bijstandsnorm); o Dit sluit aan bij nagenoeg alle gemeenten in Nederland o Makkelijker uit te leggen aan de doelgroep • De bijstandsnorm houdt rekening met het huishoudtype waardoor het beleid net zo gunstig is voor (echt)paren als voor alleenstaanden en alleenstaande ouders (de ongelijkheid van de WML-normen wordt opgeheven); • Het minimabeleid richt zich zo meer op huishoudens die daadwerkelijk minima zijn, huishoudens die een relatief hoog inkomen hebben komen niet meer in aanmerking voor de regelingen. Hoewel de doelgroep kleiner wordt zijn dit juist de huishoudens met het laagste inkomen, de doelgroep die veel gemeenten willen bedienen; • Doordat de doelgroep kleiner is kan dit leiden tot besparingen, in ieder geval wordt het financiële risico voor de gemeente kleiner. Eventueel kan worden overwogen om het bedrag van sommige regelingen te verhogen of een extra regeling in te voeren, indien daar voldoende budgettaire ruimte voor vrijkomt door het uitvoeren van een dergelijk scenario. Een verlaging van de inkomensgrens hoeft niet te leiden tot een evenredige vermindering van het gebruik. Over het algemeen is het namelijk zo dat het grootste deel van de gebruikersgroep van de regelingen een inkomen op of net boven bijstandsniveau heeft.

In de volgende tabel schatten we het aantal gebruikers en de bijbehorende programmakosten per regeling wanneer de grenzen van deze regelingen wijzigen van 110 en 130 procent WML (zonder vermogenstoets) naar 130 procent van de bijstandsnorm (met vermogenstoets), een gangbare norm in andere gemeenten voor deze regelingen. De bedragen die worden genoemd zijn exclusief eventuele extra uitvoeringskosten ten opzichte van de huidige situatie. Een van de redenen voor de gemeente om grenzen aan het WML te relateren is omdat dit weinig uitvoeringslasten met zich mee brengt (het inkomen kan gemakkelijker getoetst worden en er is geen vermogenstoets). Bij een wijziging zoals in dit scenario voorgesteld is het dan ook goed mogelijk dat de uitvoeringskosten zullen stijgen. De aanvrager dient meer stukken in te leveren en de consulent moet hiermee het inkomen ten opzichte van de geldende bijstandsnorm voor de aanvrager bepalen. De drempel kan hierdoor hoger worden. Dit zal met name het geval (kunnen) zijn bij inwoners die geen bijstandsuitkering hebben en/of geen gebruikmaken van de bijzondere bijstand of individuele inkomenstoeslag. Van inwoners die wel van dergelijke ondersteuning gebruikmaken heeft de gemeente immers al een inkomenstoets (gerelateerd aan de bijstandsnorm) gedaan, en zij komen dan ook in aanmerking voor onderstaande regelingen.

Deze cliënten zullen naar verwachting een groot deel van de gebruikersgroep vormen. Verder is het zo dat de mogelijke stijging van de uitvoeringskosten weg zal vallen tegenover de daling van het gebruik en daarmee de lagere programmakosten.

74

Versie 0.1

Tabel S7.2. Inkomensgrenzen en schatting doelgroep scenario

Regeling

Collectieve zorgverzekering Meedoen volwassenen Meedoen kinderen Stichting Leergeld Nijkerk Jeugdfonds Sport en Cultuur

Geschatte doelgroep scenario, vermogenstoets Pwet 1.425 huishoudens 1.425 huishoudens 650 kinderen

Schatting aantal huidige gebruikers dat in dit scenario nog gebruik kan maken vd regeling 158 – 182 huishoudens 818 – 944 huishoudens 474 – 537 kinderen

Schatting bijbehorende programmakosten

€ 41.463 - € 47.842 € 146.444 – € 168.974 € 142.200 – € 161.160

500 kinderen

111 – 126 kinderen

€ 15.899 - € 18.018

500 kinderen

89 – 100 kinderen

€ 24.621 - € 27.904

Uitstroom naar werk bevorderen met financiële ondersteuning Om (duurzame) uitstroom uit de bijstand te bevorderen kan de gemeente overwegen om inwoners die uit de bijstand stromen naar werk financieel tegemoet te (blijven) komen, eenmalig of tijdelijk. Een van de instrumenten hiervoor is een uitstroompremie. Daarnaast kan de gemeente ervoor kiezen om uitstromers na uitstroom nog (tijdelijk) recht te geven op sommige minimaregelingen. Los van deze beleidswijzigingen kan de gemeente er voor kiezen om nazorg te bieden aan uitgestroomde bijstandsgerechtigden als het gaat om hulp bij het wijzigen van bijvoorbeeld toeslagen. Voor beide mogelijke beleidsopties dient de gemeente een aantal afwegingen te maken, zoals: •

Afbakening doelgroep: duur in de uitkering en duur aan het werk (oftewel vanaf hoe lang werken of hoe lang in de bijstand heeft iemand recht op de premie, stelt de gemeente eisen zoals duurzame uitstroom of niet?); • Is het relevant hoe hoog iemands nieuwe inkomen is of krijgt iedereen de premie, ongeacht zijn inkomen uit loondienst of ondernemerschap?; • Hoe hoog is de uitstroompremie?; • Welke regelingen komen in aanmerking en hoe lang/wanneer hebben uitstromers hier nog recht op? Scenario uitstroompremie Voor de uitstroompremie gaan we uit van een bedrag van € 750 per uitgestroomde bijstandsgerechtigde. Uit informatie van de gemeente Nijkerk blijkt dat er de afgelopen jaren jaarlijks zo’n 55 uitkeringen zijn beëindigd waarbij de inwoner is uitgestroomd naar werk of ondernemerschap. Als we er vanuit gaan dat al deze 55 inwoners recht hebben op de uitstroompremie dan kost dit de gemeente jaarlijks (55 x € 750=) € 41.250. Een uitstroompremie van € 750 (of eventueel een bedrag tot € 1.250) is natuurlijk veel goedkoper dan het bekostigen van een uitkering voor de gemeente. Zou de gemeente dit instrument actief inzetten en promoten onder de bijstandsgerechtigden en stromen hierdoor enkele bijstandsgerechtigden sneller uit naar werk dan kan dit een forse besparing opleveren.

Als we kijken naar het effect van de uitstroompremie op het totaal inkomen van minima, dan is de uitstroompremie als het ware een extra financiële injectie; ook zonder de uitstroompremie stijgt het totaal inkomen van minima als ze gaan werken vanuit de bijstand tegen 100 tot 140 procent WML. Logischerwijs gaan minima met de uitstroompremie er wel méér op vooruit dan zonder uitstroompremie. Voor (echt)paren 75

Versie 0.1

biedt de premie een grotere stimulans dan voor alleenstaanden en alleenstaande ouders. Dat heeft te maken met het verschil tussen Wettelijk minimumloon en de bijstandsnorm. Scenario langer recht op regelingen Indien de gemeente er voor zou kiezen om bijstandsgerechtigden die uitstromen naar werk langer recht te geven op bepaalde regelingen, adviseren wij om voor de regelingen Meedoen en het Jeugdfonds en Stichting Leergeld te kiezen. Indien alle 55 huishoudens die jaarlijks uitstromen een jaar extra gebruik zullen maken van Meedoen volwassenen dan kost dit ruim € 11.000. Voor de berekening schatten we dat in die 55 huishoudens 74 volwassenen wonen en 28 kinderen tot 18 jaar. Voor Meedoen kinderen en de subsidie voor het Jeugdfonds en Stichting Leergeld betaalt de gemeente dan bijna € 17.000 extra. Logischerwijs gaan minima wanneer zij ook bij 140 procent WML gebruik kunnen maken van Meedoen en het Kindpakket er méér op vooruit dan in de huidige situatie. Hoe groter het gezin, hoe groter de (extra) financiële bijdrage. Wederom is hier verschil tussen (echt)paren en alleenstaanden en alleenstaande ouders te constateren door het verschil Wettelijk minimumloon tegenover de bijstandsnorm; een dergelijk scenario zorgt er met name voor paren met kinderen voor dat werken wat meer loont.

76

Versie 0.1

7.1. Bevolkingsprognose In deze paragraaf geven we de bevolkingsprognose weer tot 2025 voor de gemeente Nijkerk. De prognose komt van het CBS en bevat cijfers over de toekomstige omvang (naar leeftijd en naar huishoudtype) van de bevolking in de gemeente. De prognose geeft meer inzicht in de (mogelijke) toekomstige vraag naar de regelingen.

7.1.1. Prognose aantal personen In onderstaande tabel geven we de prognose weer van het aantal inwoners in de gemeente Nijkerk voor het jaar 2025. Het CBS splitst de prognose26 uit naar 3 leeftijdsgroepen27. Het CBS gebruikt 2020 als basisjaar en rondt af op 100-tallen. Hierdoor tellen de aparte categorieën niet altijd op tot het totaal en is het zo dat een kleine stijging van bijvoorbeeld 52 huishoudens wordt weergegeven als een stijging van 100 huishoudens. Tabel 7.1.1 Bevolkingsprognose personen gemeente Nijkerk, 2020 – 2025, bron CBS Inwoners 2020

Prognose 2025

Totaal inwoners

43.100

44.300

Verschil 2025 t.o.v. 2020 + 1.200 / + 2,8%

0 tot 20 jaar 20 jaar en ouder

10.700 32.400

10.200 34.100

- 500 / -4,7% +1.700 / + 5,2%

20 tot 65 jaar 65 jaar of ouder

24.200 8.200

25.000 9.100

+ 800 / + 3,3% + 900 / + 11,0%

Leeftijdsgroep

De tabel laat zien dat er voor de komende jaren een groei van 2,8 procent wordt voorspeld door het CBS voor het totaal aantal inwoners. Het aantal kinderen tot 20 jaar zal naar verwachting echter afnemen met 4,7 procent. De totale groei komt zowel door een stijging van het aantal 20tot 65-jarigen als (met name) door een stijging van het aantal 65-plussers.

7.1.2. Prognose aantal huishoudens In onderstaande tabel geven we de prognose weer van het aantal huishoudens in de gemeente Nijkerk voor het jaar 2025. Het CBS maakt onderscheid naar 3 huishoudtypen. Het CBS gebruikt 2020 als basisjaar en rondt af op 100-tallen. Hierdoor tellen de aparte categorieën niet altijd op tot het totaal en is het zo dat een kleine stijging van bijvoorbeeld 52 huishoudens wordt weergegeven als een stijging van 100 huishoudens. Tabel 7.1.2. Bevolkingsprognose particuliere huishoudens gem Nijkerk, 2020 – 2025, bron CBS Huishoudens 2020

Prognose 2025

Totaal huishoudens

17.500

18.300

Verschil 2025 t.o.v. 2020 + 800 / + 4,6%

Eenpersoonshuishouden Eenouderhuishouden Paar

4.900 1.000 11.500

5.200 1.100 12.000

+ 300 / + 6,1% + 100 / + 10,0% + 500 / + 4,3%

Categorie

Logischerwijs neemt met de groei van het aantal inwoners ook het aantal huishoudens toe tot 2025. In alle drie de categorieën is een stijging te verwachten.

26

Op basis van analyses van de demografische ontwikkelingen worden veronderstellingen opgesteld over de toekomstige trends rond geboorte, sterfte, migratie en overgangen tussen huishoudensposities (echtscheidingen, uit huis gaan, etc.). 27 Het CBS geeft geen leeftijdsgroepen van 5 of 10 jaren weer voor de gemeente Nijkerk.

77

Versie 0.1

7.1.3. Raming minimahuishoudens Het Centraal Planbureau (CPB, 2021) heeft op het verzoek van het CBS ramingen gemaakt voor 2021 en 2022 van het aandeel huishoudens met een laag inkomen28. Deze ramingen wijzen erop dat het aandeel minimahuishoudens met een risico op armoede in 2021 en 2022 waarschijnlijk vrijwel stabiel blijft (6,8 procent in 2020, 6,7 procent in 2021 en 6,8 procent in 2022) (Bron: Armoede en sociale uitsluiting, CBS 2021). Voor de prognose gaan we er vanuit dat de trend in de gemeente Nijkerk de landelijke ramingen volgt. Oftewel: het aandeel minimahuishoudens blijft stabiel. Voor het aantal minimakinderen wordt geen raming gedaan.

28 De lage-inkomensgrens van het CBS is gebaseerd op het niveau van een bijstandsuitkering voor een

alleenstaande in 1979, omdat de uitkering in dat jaar bijzonder hoog was. Sinds 1979 wordt dit bedrag jaarlijks door het CBS geïndexeerd op basis van de inflatie zodat er voor elk jaar een vast koopkrachtbedrag bepaald kan worden. De lage-inkomensgrens heeft in 2020 een waarde van € 13.247.

78

Versie 0.1

7.2. Prognose tot 2025 bij ongewijzigd bereik In deze paragraaf geven we per regeling een prognose van het gebruik en de programmakosten in 2025. Dit doen we op basis van een aantal aannames. Dergelijke prognoses zijn altijd schattingen. Door de aannames en onzekerheden omtrent toekomstig gebruik zit er een bepaalde foutmarge in de doorrekeningen. De aantallen en bedragen moeten dan ook als indicatief worden beschouwd. We beginnen het hoofdstuk met de programmakosten (uitgaven aan de regeling) per regeling, afgezet tegen het aantal gebruikers29. De uitvoeringskosten zijn hier niet in meegenomen.

7.2.1. Totaaloverzicht 2020 In de volgende tabel staan per regeling de uitgaven die daaraan zijn gedaan in 2020. Voor Stichting Leergeld geven we eveneens de informatie uit 2019 weer, omdat zij in 2020 een daling van het aantal aanvragen hebben gehad door de lockdown als gevolg van de coronacrisis. Tabel 7.2.1 Overzicht programmakosten regelingen 2020 Regeling

Programmakosten

Aantal gebruikers

€ 56.295 € 543.929 € 158.583 € 63.790 € 436.350 € 225.300 € 189.600 € 16.500 € 4.950 € 21.198 € 24.545 € 32.828

416 huishoudens 312 huishoudens 304 huishoudens 316 volwassenen 2.134 personen 1.502 volwassenen 632 kinderen 30 kinderen 33 baby’s 148 kinderen 230 kinderen 118 kinderen

Kwijtschelding afvalstoffenheffing Bijzondere bijstand Individuele inkomenstoeslag Collectieve zorgverzekering Meedoen totaal • Meedoen volwassenen • Meedoen kinderen regulier • Meedoen kinderen zwemles • Meedoen kinderen geboorte Stichting Leergeld (subsidie) 202031 Stichting Leergeld (subsidie) 2019 Jeugdfonds sport en cultuur (subsidie)32

Programmakosten per gebruiker € 135,32 € 1.743,36 € 521,65 € 202 € 150 € 300 € 55030 € 150 € 143,23 € 106,72 € 278,20

7.2.2. Aannames Voor de prognose doen we doen volgende aannames: • Het bereik van de regeling wijzigt niet en is gelijk aan het bereik in 2020; • De inkomensgrens, voorwaarden, inrichting en maximale bedragen van de regeling wijzigen niet; • Het aandeel minimahuishoudens blijft gelijk. Hiermee volgen we de raming van het CBS voor de komende twee jaren. Er is geen raming voor het aantal minimahuishoudens tot 2025. • We volgen de bevolkingsprognose van het CBS. Aansluitend op bovenstaande aanname heeft dit tot gevolg dat het aantal minimahuishoudens net zoveel stijgt of daalt als de totale bevolking zoals in de bevolkingsprognose van het CBS; • De kosten per regeling wijzigen niet. Het gemiddelde bedrag per verstrekking blijft gelijk aan dat in 2020. Uitvoeringskosten worden hier niet meegenomen; • Daarnaast rekenen we (in een extra kolom) 10 procent onvoorziene kosten door, deze komen bij het totaal op. Dit doen we omdat we nooit met volledige zekerheid kunnen zeggen hoeveel het gebruik toe- of afneemt.

29 Cijfers zijn aangeleverd door de gemeente Nijkerk. 30 De bijdrage voor zwemles is niet meer recent geïndexeerd. 31 De subsidie voor Stichting Leergeld is in 2022 verhoogd naar € 30.000. 32 De subsidie voor het Jeugdfonds sport en cultuur is in 2022 verlaagd naar € 30.000

79

Versie 0.1

7.2.3. Prognose per regeling Hieronder volgt de prognose per regeling met de aannames zoals die staan in paragraaf 3.1. Op basis van de bevolkingsprognose van het CBS wordt doorgerekend wat de geschatte groei of afname is in het aantal gebruikers per regeling tussen 2020 en 2025. Vervolgens zijn ook de kosten doorgerekend op basis van deze aantallen gebruikers. Omdat het om een schatting gaat en er veel onzekerheden in zitten, is als derde stap een stijging van 10 procent (onvoorzien) doorgerekend. Voor de doorrekening gaan we namelijk vanuit dat de gemiddelde kosten per gebruiker hetzelfde blijven als in 2020 (zie tabel 2.1.1). Het gaat hier wederom alleen om de programmakosten. Kwijtschelding afvalstoffenheffing De prognose van de kosten van de kwijtschelding betreft de kwijtschelding van het vaste deel van de afvalstoffenheffing. Inwoners kunnen daarnaast nog kwijtschelding krijgen voor de waterschapsbelasting maar daarover waren geen uitgekeerde bedragen bekend voor dit onderzoek. Tabel 7.2.1 Prognose kwijtschelding afvalstoffenheffing bij ongewijzigd bereik en beleid 2020 Gebruikers

Gem. kosten per gebruiker

416 huishoudens

€ 135,32

Prognose 2025 Bevolking Gebruikers

+4,6%

435

Kosten

+10% onvoorzien Gebruikers Kosten

€ 58.868

479

€ 64.755

Bijzondere bijstand Voor de prognose van de bijzondere bijstand doen we de aanvullende aanname dat er geen wijzigingen plaatsvinden rondom het eigen aandeel dat gebruikers (moeten) betalen. Tabel 7.2.2 Prognose bijzondere bijstand bij ongewijzigd bereik en beleid 202033 Gebruikers Gem. kosten per gebruiker 312 huishoudens € 1.743,36

Prognose 2025 Bevolking Gebruikers

+4,6%

326

Kosten

+10% onvoorzien Gebruikers Kosten

€ 568.794

359

€ 625.674

Individuele inkomenstoeslag Voor de Individuele inkomenstoeslag gaan we uit van het gemiddelde verstrekte bedrag in 2020 onder 304 huishoudens. Tabel 7.2.3 Prognose individuele inkomenstoeslag bij ongewijzigd bereik en beleid 2020 Gebruikers 304 huishoudens

Gem. kosten per gebruiker € 521,65

Prognose 2025 Bevolking Gebruikers

+4,6%

318

Kosten € 165.832

+10% onvoorzien Gebruikers Kosten

350

Collectieve zorgverzekering De prognose van de collectieve passen we toe op het aantal volwassenen dat van de regeling gebruik heeft gemaakt. Kinderen tot 18 jaar zijn immers gratis meeverzekerd. De prognose gaat er vanuit dat de verdeling naar soort (aanvullend) pakket gelijk blijft.

33 Exclusief TOZO.

80

€ 182.415

Versie 0.1

Tabel 7.2.4 Prognose collectieve zorgverzekering bij ongewijzigd bereik en beleid Gebruikers

2020 Gem. kosten per gebruiker

316 volwassenen

€ 202

Prognose 2025 Bevolking Gebruikers 20-plus + 5,2%

333

Kosten € 67.137

+10% onvoorzien Gebruikers Kosten

366

€ 73.851

Meedoen volwassenen In onderstaande tabel geven we de prognose van het aantal volwassenen (personen) weer voor de Meedoen regeling. Tabel 7.2.5 Prognose Meedoen volwassenen bij ongewijzigd bereik en beleid Gebruikers

2020 Gem. kosten per gebruiker

1.502 volwassenen

€ 150

Prognose 2025 Bevolking Gebruikers 20-plus + 5,2%

1.581

Kosten € 237.121

+10% onvoorzien Gebruikers Kosten

1.739

€ 260.833

Meedoen kinderen In onderstaande tabel geven we de prognose van het aantal kinderen (personen) weer voor de Meedoen regeling. Hiervoor maken we een uitsplitsing van de reguliere Meedoen regeling voor kinderen (het vaste bedrag van € 300 per kind) en de vergoeding van kosten voor zwemles en geboorte van een kind. De gemeente geeft aan dat de bijdrage voor zwemles à € 550 niet meer recent is geïndexeerd. Omdat het CBS geen uitsplitsing geeft van de leeftijd van kinderen als het gaat om de bevolkingsprognose, passen we de bevolkingsprognose van het aantal kinderen van 0 tot 20 jaar toe. Tabel 7.2.6 Prognose Meedoen kinderen bij ongewijzigd bereik en beleid Gebruikers

2020 Gem. kosten per gebruiker

Regulier: 632 kinderen Zwemles: 30 kinderen Geboorte: 33 baby’s

Prognose 2025 Bevolking Gebruikers 0-20 jaar

Kosten

+10% onvoorzien Gebruikers Kosten

€ 300

- 4,7%

602

€ 180.740

663

€ 198.814

€ 550

- 4,7%

29

€ 15.789

31

€ 17.302

€ 150

- 4,7%

31

€ 4.719

35

€ 5.191

Stichting Leergeld Nijkerk Het aantal aanvragen voor Stichting Leergeld ligt in 2020 flink lager dan in 2019 (resp. 230 tegenover 148). Dit komt door de gevolgen van de coronacrisis in 2020, toen een heel aantal activiteiten niet meer door konden gaan. Zo geeft Leergeld aan dat er bijvoorbeeld minder schoolkampen waren en ook minder sportactiviteiten. Voor deze prognose gaan we daarom uit van het aantal kinderen dat een aanvraag heeft gedaan bij Stichting Leergeld in 2019: 230 kinderen. Dat gebruiken we als basisaantal gebruikers. Het bedrag betreft de gemiddelde gemeentelijke subsidie per kind in 2019. Omdat het CBS geen uitsplitsing geeft van de leeftijd van kinderen als het gaat om de bevolkingsprognose, passen we de bevolkingsprognose van het aantal kinderen van 0 tot 20 jaar toe. Overigens is het zo dat de gemeente in 2022 een subsidie aan Stichting Leergeld verstrekt van € 30.000, hoger dan in 2019 en 2020. Onderstaande kosten kunnen in werkelijkheid dan ook hoger uitvallen dan in de tabel staat, maar omdat we bij alle doorrekeningen uitgaan van ongewijzigd beleid en bereik ten opzichte van het basisjaar zijn de bedragen niet aangepast naar de subsidie van 2022.

81

Versie 0.1

Tabel 7.2.7 Prognose Stichting Leergeld kinderen bij ongewijzigd bereik en beleid Gebruikers 230 kinderen

2019 Gem. subsidie per kind € 106,72

Prognose 2025 Bevolking Gebruikers 0-20 jaar - 4,7%

219

Kosten € 23.398

+10% onvoorzien Gebruikers Kosten

241

€ 25.738

Jeugdfonds sport en cultuur Nijkerk Voor het Jeugdfonds sport en cultuur gaan we als basis uit van de definitieve gemeentelijke subsidie over 2020 (het aantal aanvragen ligt in 2020 hoger dan in 2019 en zodoende lijkt de lockdown dus geen effect te hebben gehad op het aantal aanvragen). Omdat het CBS geen uitsplitsing geeft van de leeftijd van kinderen als het gaat om de bevolkingsprognose, passen we de bevolkingsprognose van het aantal kinderen van 0 tot 20 jaar toe. Daarnaast gaan we er vanuit dat de verdeling naar sport en cultuur hetzelfde blijft. Overigens is het zo dat de gemeente in 2022 een subsidie verstrekt van € 30.000, iets lager dan in 2020. De gemeente benoemt dat de kosten van het Jeugdfonds de laatste jaren flink zijn gestegen omdat er nauwelijks screening plaatsvindt. Omdat we bij alle doorrekeningen uitgaan van ongewijzigd beleid en bereik ten opzichte van het basisjaar zijn de bedragen niet aangepast naar de subsidie van 2022. Tabel 7.2.8 Prognose Jeugdfonds Sport & Cultuur kinderen bij ongewijzigd bereik en beleid Gebruikers 118 kinderen

2020 Gem. subsidie per kind € 278,20

Prognose 2025 Bevolking Gebruikers 0-20 jaar - 4,7%

82

112

Kosten € 31.294

+10% onvoorzien Gebruikers Kosten

124

€ 34.423

Versie 0.1

7.3. Beleidsscenario’s In dit hoofdstuk staat een aantal mogelijke beleidswijzigingen genoemd. Deze scenario’s zijn in overleg met de gemeente vastgesteld. Er wordt per scenario gekeken welke mogelijkheden er zijn en wat de effecten zijn. Dergelijke scenario’s zijn altijd schattingen en gebaseerd op aannames. Als basisjaar nemen we 2020, het meest recente jaar waarvoor het jaargebruik en bijbehorende kosten bekend zijn. Het gaat om de volgende scenario’s:

1. 2. 3. 4. 5.

Wijzigen referteperiode Individuele inkomenstoeslag: drie jaar in plaats van twee jaar Stoppen met de collectieve zorgverzekering en mensen op een andere manier ondersteunen in hun zorgkosten Wijzigingen Kindpakket, met name dubbelingen eruit halen Eenduidiger inkomensgrenzen van de regelingen (nu bijstand, WML en wel/geen vermogenstoets) Uitstroom naar werk bevorderen door mensen in het eerste jaar nog financieel te ondersteunen (bijvoorbeeld door een uitstroompremie of in het eerste jaar nog recht te geven op het gebruik van regelingen) en hierdoor eventuele inkomensterugval te compenseren

7.3.1. Wijzigen referteperiode individuele inkomenstoeslag In dit scenario rekenen we uit wat de gevolgen zijn als de gemeente Nijkerk de referteperiode voor de individuele inkomenstoeslag zou verlengen naar 3 jaar. Hiervoor gaan we er vanuit dat de andere toelatingseisen ongewijzigd blijven en dat ook de bedragen van de toeslag niet veranderen. Huidig beleid en beleid in andere gemeenten Om in aanmerking te komen voor de individuele inkomenstoeslag moeten inwoners van de gemeente Nijkerk twee jaar (24 maanden) of langer een inkomen hebben dat niet hoger is dan 101 procent van de bijstandsnorm en een vermogen hebben binnen de grenzen van de Participatiewet. Alleen inwoners 21 jaar of ouder zijn en die de pensioengerechtigde leeftijd nog niet hebben bereikt komen in aanmerking voor de regeling. De meeste andere gemeenten hanteren een referteperiode van drie jaar (36 maanden) of langer om in aanmerking te kunnen komen voor de individuele inkomenstoeslag. Een enkele gemeente kent een referteperiode van vijf jaar. Een langere referteperiode leidt er toe dat minder mensen in aanmerking komen voor de regeling, er zijn immers meer huishoudens die twee jaar of langer een minimuminkomen hebben dan huishoudens die drie jaar of langer een dergelijk inkomen hebben.

Scenario: wijziging doelgroep Het wijzigen van de referteperiode van twee jaar naar drie jaar leidt ertoe dat de doelgroep voor de regeling kleiner wordt. In de Armoede Index is de doelgroep van de huidige regeling op 465 huishoudens geschat. Op basis van ervaringscijfers en hetzelfde model dat ten grondslag ligt aan de Armoede Index34 schatten we de doelgroep in dit scenario op 425 huishoudens. Deze huishoudens hebben drie jaar of langer een inkomen van maximaal 101 procent van de bijstandsnorm, een vermogen binnen de grenzen van de Participatiewet en zijn nog niet pensioengerechtigd.

34 De Armoede Index schat het aantal minimahuishoudens in de gemeente Nijkerk op peildatum 1-1-2021.

Het gebruik en bereik van de regelingen is gemeten over geheel 2020.

83

Versie 0.1

Tabel 7.3.1 Wijziging doelgroep scenario IIT Individuele inkomenstoeslag Huidig beleid Scenario

Geschatte doelgroep 465 huishoudens 425 huishoudens

Scenario: wijziging gebruik In onderstaande tabel zetten we het te verwachten gebruik en daarmee de kosten van het scenario op een rij. We gaan daarbij uit van de volgende aannames: • Het bereik van de regeling onder de doelgroep wijzigt niet; • De gemiddelde kosten per huishouden wijzigen niet. Tabel 7.3.2 Wijziging gebruik en kosten scenario IIT Individuele inkomenstoeslag Huidig beleid Scenario Verschil

Geschatte doelgroep 465 huishoudens 425 huishoudens - 40 huishoudens

Bereik 65% 65% -

Gebruik 304 huishoudens 277 huishoudens - 27 huishoudens

Gemiddelde kosten

Totale kosten

€ 521,65

€ 158.583

€ 521,65

€ 144.497

-

- € 14.086

Met de genoemde aannames schatten we dat 277 huishoudens gebruik zullen maken van de individuele inkomenstoeslag wanneer de referteperiode wordt gewijzigd in drie jaar of langer. Dit betekent dat het gebruik afneemt met 27 huishoudens ten opzichte van 2020 en de programmakosten daarmee dalen van € 158.583 naar € 144.497. In de volgende tabel rekenen we dit door naar 2025 op basis van de cijfers van de prognose uit het vorige hoofdstuk. Tabel 7.3.3 Prognose scenario IIT 2020 Gebruikers scenario 277 huishoudens

Gem. kosten per gebruiker € 521,65

Prognose 2025 Bevolking Gebruikers scenario +4,6%

288

Kosten

+10% onvoorzien Gebruikers Kosten scenario

€ 150.235

317

7.3.2. Een alternatief voor de collectieve zorgverzekering In deze paragraaf geven we een aantal alternatieven voor de collectieve zorgverzekering. Huidig beleid en beleid in andere gemeenten Minima in de gemeente kunnen gebruikmaken van de collectieve zorgverzekering van Zilveren Kruis. Ze hebben keuze uit drie aanvullende pakketten. In 2020 hebben 316 volwassenen, verdeeld over zo’n 243 huishoudens, gebruikgemaakt van de collectieve zorgverzekering. Het gebruik is daarmee aan de lage kant en ligt lager dan in veel andere gemeenten, zo blijkt uit de Armoede Index en het Evaluatierapport van BS&F. Daarnaast zijn ook de inkomensgrenzen in de gemeente Nijkerk voor deze regeling anders dan die in veel andere gemeenten, vaak hanteren gemeenten een grens van 130 procent van de bijstandsnorm voor deze regeling (soms met vermogenstoets, soms zonder vermogenstoets). In de gemeente Nijkerk komen alleenstaanden en alleenstaande ouders met een inkomen van 110 procent bruto WML in aanmerking voor de regeling, evenals (echt)paren met een inkomen van 130 procent bruto WML. Er wordt geen vermogenstoets gedaan. Uit gesprekken met ketenpartners en de behoeftepeiling onder de doelgroep komt naar voren dat voor veel inwoners de prijs van de pakketten (te) hoog is en de inhoud van de pakketten niet voor iedereen passend is.

Het beeld heerst dat het voornamelijk voor mensen met hoge zorgkosten aantrekkelijk is om zich te laten verzekeren via de collectieve zorgverzekering maar

84

€ 165.259

Versie 0.1

dat het voor anderen minder aantrekkelijk (en dus zinvol) is om daar gebruik van te maken35. Daarom wil de gemeente op zoek naar alternatieven voor een regeling voor zorgkosten. De laatste jaren hebben enkele gemeenten de collectieve zorgverzekering al afgeschaft. Bijvoorbeeld omdat de zorgverzekeraar stopte met het aanbieden hiervan of omdat de collectiviteitskorting op de basispremie wordt afgebouwd en de verzekering minder aantrekkelijk werd voor minima. Uit de behoeftepeiling onder minimahuishoudens blijkt dat de voornaamste reden om niet voor de collectieve zorgverzekering te kiezen is dat mensen blij zijn met hun huidige verzekering. Maar ook redenen als ‘ik vind de collectieve zorgverzekering te duur,’ ‘het pakket past niet bij mijn behoeften’ en ‘ik vind overstappen te moeilijk’ worden door meerdere mensen genoemd. Daarnaast is aan respondenten gevraagd of hun zorgverzekering past bij hun behoeften en ongeveer een kwart geeft aan dat zijn pakket te weinig vergoedt. Zo’n 5 procent heeft een te uitgebreid pakket, 23 procent zegt dat zijn pakket te weinig vergoedt en 20 procent weet niet of zijn pakket aansluit bij zijn behoeften. Al met al lijkt ongeveer de helft van de respondenten geen passende verzekering te hebben afgesloten36. Daarom onderzoeken we in deze paragraaf de volgende alternatieven voor de collectieve zorgverzekering37:

2A. 2B.

Scenario Voorlichting over zorgverzekeringen en begeleiden van minima naar een passende (reguliere) zorgverzekering, aan het eind van ieder kalenderjaar. Een tegemoetkoming voor minima die (een bepaald deel) van hun eigen risico opmaken Of een combinatie van beide. Voor beide scenario’s geldt dat moet worden bepaald wat de doelgroep voor deze regeling is (m.a.w. de inkomensgrenzen + eventuele vermogenstoets). Een dergelijke keuze sluit overigens aan bij (de keuzes in) scenario 4: eenduidiger grenzen voor het minimabeleid stellen.

Scenario 2A. Voorlichting en begeleiding naar een passende reguliere zorgverzekering (en afschaffen collectieve zorgverzekering) Als de collectieve zorgverzekering zou worden afgeschaft, moeten de deelnemers hiervan een nieuwe zorgverzekering afsluiten. Omdat de keuze aan pakketten de laatste jaren flink is gestegen heeft (een deel van) deze groep er baat bij als ze worden geholpen bij het kiezen van het voor hun juiste pakket. Daarnaast geeft ruim een kwart van de respondenten in de behoeftepeiling aan dat ze geen passend pakket hebben, ze zijn over- of onderverzekerd. Ook deze inwoners zouden kunnen profiteren van (begeleiding naar) een passender verzekering aan het einde van ieder kalenderjaar. De gemeente kan dit zelf doen, door bijvoorbeeld in december twee weken lang spreekuur hiervoor te houden en consulenten in te zetten om mensen te helpen kiezen. In plaats van het inzetten van eigen consulenten kan de gemeente er voor kiezen om Sigma Formulierenbrigade hiervoor in te schakelen. Sigma helpt op dit moment ook al mensen met het vergelijken van hun huidige verzekering met die van de gemeente. Er zijn ook gemeenten38 die samenwerken met poliswijzer.nl. Poliswijzer heeft voor deze gemeenten een vergelijkingstool ontwikkeld om inwoners eenvoudig alle zorgverzekeraars in 35 Een dergelijk beeld komt vaker naar voren bij onderzoeken die KWIZ uitvoert. Meestal is het meest

uitgebreide pakket, het pakket dat door de meeste minima wordt afgesloten. Hier wordt ook de meeste korting op gegeven. 36 Dergelijke cijfers over niet-minimahuishoudens zijn niet bekend. 37 Een generieke premiekorting bedoeld voor alle minimahuishoudens is geen optie om door te rekenen als scenario. Een dergelijke korting mag namelijk niet worden gegeven omdat dit generieke inkomensondersteuning, oftewel inkomensbeleid, betreft. De gemeente dient daadwerkelijke kosten te bestrijden met een dergelijke regeling. 38 Onder andere de gemeente Emmen, Baarn, Apeldoorn, Epe, Haaksbergen, Midden-Drenthe, Putten, Soest, Renkum, Woudenberg en Zwolle.

85

Versie 0.1

Nederland met elkaar te laten vergelijken. Ze krijgen een persoonlijk advies voor een passende zorgverzekering. De goedkoopste staat altijd bovenaan. Voor hulp kunnen inwoners met Poliswijzer contact opnemen. Het is niet exact te voorspellen hoeveel minima gebruik zullen maken van het aanbod om hulp te krijgen bij het kiezen van een verzekering. Daarnaast is het reëel dat sommige mensen in het eerste jaar dat de collectieve zorgverzekering is afgeschaft wél om hulp vragen maar in het jaar daarna niet meer. Het is in ieder geval belangrijk dat de gemeente inwoners informeert en voorlicht over de mogelijkheden die zij hebben, of dat nou via de gemeente zelf is en/of via Poliswijzer. Het is immers in ieders belang dat mensen een passende zorgverzekering hebben zodat zij niet voor onverwachte kosten komen te staan, niet onnodig oververzekerd zijn maar ook geen zorg gaan mijden omdat ze bepaalde zorgkosten niet kunnen betalen. De gemeente kan de doelgroep over de wijziging informeren via bijvoorbeeld de nieuwsbrief, door het verspreiden van een flyer onder de doelgroep via de post en door deze ook neer te leggen op logische vindplekken, zoals buurthuizen, huisartsen, fysiotherapeuten, verzorgingstehuizen, bij de verschillende ketenpartners van de gemeente, via thuiszorgorganisaties en via de gemeentelijke website. Daar kan ook worden gekozen voor een kort filmpje met de uitleg.

Daarnaast kunnen organisaties uit het sociale veld worden betrokken. Gemeente begeleidt zelf De gemeente kan er voor kiezen om ieder jaar de inwoners die dat willen, te begeleiden naar een passende(r) zorgverzekering. Bijvoorbeeld door aan het eind van ieder kalenderjaar hiervoor een aantal inloopspreekuren te organiseren. Eventueel kunnen (ook) de ketenpartners zoals Sigma hiervoor worden ingeschakeld. Door het organiseren van inloopspreekuren krijgt iedereen die dat wil, de kans op begeleiding. In het eerste jaar dat de gemeente dit doet, zal naar verwachten een groter aantal mensen hiervan gebruikmaken dan in de daaropvolgende jaren. Om hoeveel mensen het gaat valt echter niet te voorspellen. Daarom stellen we voor om, verdeeld over twee weken, 8 dagdelen een inloopspreekuur te houden bij de gemeente en/of bij bijvoorbeeld Sigma. Mochten er een deel van de tijd geen inwoners om hulp vragen dan kunnen deze consulenten andere werkzaamheden uitvoeren. De praktijk zal moeten uitwijzen hoeveel mensen gebruik gaan maken van de ondersteuning. De gemeente kan overwegen om een deel van de inloopspreekuren op een andere locatie dan het gemeentehuis te organiseren, op een locatie die nog wat dichter bij (sommige) inwoners staat zoals het buurthuis, de kerk of door de samenwerking te zoeken met ketenpartners.

Dit kan voor sommige inwoners de drempel weghalen om gebruik te maken van deze hulp. Uiteraard is het belangrijk dat van tevoren naar de doelgroep wordt gecommuniceerd waar, wanneer en waarom deze inloopspreekuren plaatsvinden. De kosten zijn afhankelijk van het aantal uren dat consulenten ingezet worden. Hoe meer inwoners geholpen worden door bijvoorbeeld Sigma, hoe minder uren de gemeente haar eigen consulenten in hoeft te zetten. Hoe dan ook zal het bedrag flink lager zijn dan het bedrag van € 63.790 dat de gemeente in 2020 aan korting op de premie van de collectieve zorgverzekering heeft bijgedragen. Tabel 7.3.1 Organisatie inloopspreekuren begeleiding zorgverzekering Aantal dagdelen 8 8

Aantal consulenten 1 2

Overige inzet

Via Sigma Formulierenbrigade

Totaal aantal uren 8 x 4 = 32 8 x 4 x 2 = 64

Uurprijs € 90 € 90

Kosten € 2.880 € 5.760 Geen directe kosten voor gemeente

86

Versie 0.1

Samenwerking met poliswijzer.nl In plaats van (jaarlijks) zelf inwoners te begeleiden naar een passende verzekering, kan de gemeente er ook voor kiezen om een online vergelijkingstool te (laten) maken bijvoorbeeld door poliswijzer.nl. Poliswijzer brengt alleen de passende verzekeringen voor de desbetreffende inwoner in beeld zodat drempels om over te stappen zoveel mogelijk zijn weggenomen en mensen – op een simpele manier - een passende verzekering kunnen afsluiten. Volgens Poliswijzer is een van de voordelen van de zorgverzekering op maat dat een gemeente de kosten voor het project zelf kan beïnvloeden. De gemeente heeft dus ten alle tijde de regie in handen. Dit komt doordat er vooraf een keuze gemaakt kan worden welke dienstverlening de gemeente wil bieden. Daarin zijn veel mogelijkheden. De exacte kosten zijn dus afhankelijk van een heel aantal keuzes. Het aanmaken van de vergelijkingstool is gratis. Eventuele kosten zitten in de grootte van het project van de gemeente, bijvoorbeeld in specifieke informatie die op de website zou moeten komen te staan. Maar met name in de inzet van adviseurs van Poliswijzer.

Poliswijzer ondersteunt de consulenten en/ of vrijwilligers die mensen gaan helpen overstappen tot bepaalde hoogte om niet (om de consulenten en vrijwilligers als het ware op te leiden), maar de gemeente kan er ook voor kiezen om de adviseurs meer dagen in te zetten om inwoners te helpen overstappen. Daar zijn dan kosten aan verbonden. Als de gemeente er voor kiest om bijvoorbeeld vrijwilligers van Sigma in te zetten bij het begeleiden van overstappers via Poliswijzer dan zijn de kosten beperkt. Veel gemeenten die met Poliswijzer samenwerken kiezen ervoor om vrijwilligers hiervoor in te zetten. Inwoners kunnen daarnaast altijd de hulplijn van Poliswijzer bellen als ze hulp nodig hebben bij het afsluiten van een verzekering. Omdat Poliswijzer een openbare website is zou iedere inwoner van de gemeente hier gebruik van kunnen maken. De gemeente kan er voor kiezen om de (fysieke) begeleiding, uitgevoerd door Sigma/consulenten/adviseurs Poliswijzer, zoals hierboven beschreven alleen aan te bieden aan minimahuishoudens. Scenario 2B. Een tegemoetkoming voor minima met hoge zorgkosten Een aantal gemeenten dat geen collectieve zorgverzekering aanbiedt, kent wel een regeling voor minima met hoge zorgkosten. Bijvoorbeeld voor minima die (een deel van) hun eigen risico moeten aanspreken. In onderstaande tabel staat een aantal voorbeelden hiervan.

Daarnaast bieden meerdere gemeenten in Nederland een regeling specifiek voor chronisch zieken en gehandicapten aan, vaak in de vorm van een vast bedrag per jaar. Veel van deze gemeenten bieden naast een dergelijke regeling voor deze doelgroep ook nog een collectieve zorgverzekering aan. Een regeling voor chronisch zieken en gehandicapten wordt dus meer als aanvulling op het beleid gezien, in plaats van als vervanging van de collectieve zorgverzekering. De gemeente Nijkerk kan overwegen om – naast het begeleiden van minima naar een passende zorgverzekering, zoals in scenario 2A – een regeling op te zetten waarin minima met hoge zorgkosten een deel van die kosten vergoed kunnen krijgen. In onderstaande tabel geven we een overzicht van een aantal gemeenten die een vergoeding voor zorgkosten hebben opgenomen in hun minimabeleid. Op de gemeente Midden Drenthe na bieden deze gemeenten geen collectieve zorgverzekering (meer) aan. Tabel 7.3.2 Overzicht regelingen voor minima met hoge zorgkosten Gemeente Epe

Soort regeling Tegemoetkoming eigen risico

Apeldoorn

Tegemoetkoming eigen risico

Baarn en Soest

Vergoeding eigen risico

Inhoud regeling Huishoudens met een inkomen tot 120 procent van de bijstandsnorm kunnen jaarlijks de helft van het eigen risico dat ze hebben gebruikt terugkrijgen. Huishoudens met een inkomen tot 120 procent van de bijstandsnorm kunnen jaarlijks de helft van het eigen risico dat ze hebben gebruikt terugkrijgen. Inwoners die minimaal € 100 eigen risico moeten betalen kunnen hiervoor een vergoeding krijgen tot het maximum van € 385. De regeling is toegankelijk 87

Versie 0.1

Gemeente

Soort regeling

Putten

Tegemoetkoming hoge zorgkosten

Midden Drenthe39

Zorgkostenregeling

Inhoud regeling voor huishoudens met een inkomen tot 130 procent van de bijstandsnorm. Inwoners met een huishoudinkomen tot 130 procent van de bijstandsnorm die een chronische ziekte of beperking die hierdoor hoge zorgkosten hebben kunnen hiervoor een tegemoetkoming van € 200 aanvragen. 1. Huishoudens met een inkomen tot 130 procent van de bijstandsnorm kunnen jaarlijks € 250 krijgen voor zorgkosten die niet (of niet volledig) vergoed worden. Om in aanmerking te komen moeten zij minimaal € 75 zelf hebben betaald aan dergelijke zorgkosten. 2. Huishoudens met een inkomen tot 130 procent bijstandsnorm die minimaal € 200 aan eigen risico hebben gebruikt kunnen hiervoor een vergoeding van € 100 per jaar krijgen.

Voor het invoeren van een dergelijke regeling dient een aantal keuzes te worden gemaakt: • Hoe hoog wordt de (maximale) tegemoetkoming? • Op welke zorgkosten wordt de tegemoetkoming gebaseerd? • Welke inkomensgrens wordt gehanteerd? Hoe ingewikkelder de regeling wordt opgezet, hoe hoger de uitvoeringskosten zullen zijn. Een voorbeeld dat we hebben doorgerekend is: • We gaan uit van een tegemoetkoming van € 100 of van € 200 per kalenderjaar; • De regeling is bedoeld voor iedereen die € 200 of meer aan eigen risico gebruikt; • We kijken naar twee mogelijkheden: o Aansluiten bij de huidige inkomensgrenzen van de collectieve zorgverzekering (110 procent bruto WML voor alleenstaanden, 130 procent bruto WML voor (echt)paren en alleenstaande ouders), geen vermogenstoets o Aansluiten bij veel andere gemeenten en scenario 4, eenduidiger inkomensgrenzen: een inkomensgrens van 130 procent van de bijstandsnorm inclusief vermogenstoets • We doen de aanname dat 66 procent van de minima meer dan € 200 aan eigen risico opmaakt en dat de helft van deze inwoners gebruik gaan maken van de regeling, want: o Uit verschillende onderzoeken van KWIZ komt een dergelijk percentage als gemiddelde naar voren, zowel bij enquêtes als methodiek als op basis van cijfers van een zorgverzekeraar; o Het bereik van 50 procent is een gangbaar (maximaal) bereik voor regelingen voor volwassenen; o Indien de

daadwerkelijke cijfers hierover anders zijn zullen de kosten ook anders uitpakken dan zoals hier berekend. In onderstaande tabel staan de programmakosten van deze regeling, uitgaande van bovenstaande aannames. Deze zijn hoger dan het bedrag van € 63.790 dat de gemeente in 2020 aan korting op de premie van de collectieve zorgverzekering heeft bijgedragen. Uiteraard is het gebruik (en daarmee de kosten) van de regeling in onderstaande tabel een schatting.

39 De gemeente Midden-Drenthe biedt nog wel een collectieve zorgverzekering aan in samenwerking met

het Zilveren Kruis. Inwoners kunnen daarnaast gebruikmaken van poliswijzer.nl om een passende verzekering te vinden.

88

Versie 0.1

Tabel 7.3.3 Doorrekening scenario regeling gedeeltelijke vergoeding eigen risico Doelgroep Minima tot 130 procent bijstandsnorm, vermogenstoets Minima tot 110 of 130 procent bruto WML, geen vermogenstoets

Aantal volwassenen in doelgroep > € 200 eigen risico Doelgroep 1.850 volwassenen * 66%= 1.221 volwassenen

50%

Programmakosten bij vergoeding € 100 € 61.000

Programmakosten bij vergoeding € 200 € 122.000

50%

€ 122.950

€ 245.900

Bereik regeling

Doelgroep 3.725 volwassenen * 66% = 2.459 volwassenen

7.3.3. Aanpassingen Kindpakket Minima met kinderen kunnen nu van drie regelingen voor hun kinderen gebruikmaken: Meedoen (aanvragen bij de gemeente), Jeugdfonds sport en cultuur en Stichting Leergeld Nijkerk. Minima kunnen pas een aanvraag doen voor het Jeugdfonds of voor Stichting Leergeld als ze eerst een aanvraag voor Meedoen hebben gedaan voor hun kind(eren). Dit leidt soms tot dubbelingen: kinderen die Meedoen gebruiken om kosten voor sport te betalen, die daarna ook een vergoeding krijgen vanuit het Jeugdfonds. Of ouders die Meedoen gebruiken om schoolspullen zoals een rugzak of fiets te kopen maar die vervolgens bij Stichting Leergeld wederom een aanvraag (kunnen) doen voor andere school gerelateerde kosten. Omdat niet gecontroleerd wordt waar minima Meedoen aan uitgeven, kan het voorkomen dat het geld van Meedoen kinderen door ouders wordt besteed aan iets waar de kinderen geen baat bij hebben (oneigenlijk gebruik). Met als gevolg dat de regeling Meedoen kinderen, er dan niet toe leidt dat kinderen daadwerkelijk beter kunnen meedoen. Daarbij is het zo dat de Klijnsmagelden, die worden ingezet om het Kindpakket te financieren, gebruikt dienen te worden voor voorzieningen in natura. Dit is bij Meedoen niet het geval. Daarnaast heeft de gemeenteraad in 2017 verzocht om Meedoengelden in de toekomst zoveel mogelijk in natura uit te geven om ‘juist’ gebruik te bevorderen.

Overigens blijkt uit een tussenevaluatie van bureau Bartels in 2018 dat niet alle gemeenten de Klijnsmagelden in natura verstrekken. Uit de evaluatie Meedoen van de gemeente Nijkerk (2020), waarin is onderzocht waaraan mensen het geld van Meedoen hebben uitgegeven, bleek dat het geld voor Meedoen kinderen veelal werd besteed aan een lidmaatschap voor een sportvereniging, aanschaf en onderhoud van een fiets, sportkleding of een zwembadpas. Dit zijn allemaal kosten die ook door het Jeugdfonds en Stichting Leergeld (kunnen) worden vergoed. Ook de aanschaf van een computer/smartphone/tablet werd meerdere malen genoemd als antwoord op de vraag waar Meedoen aan uit wordt gegeven. Stichting Leergeld stelt eveneens computers ter beschikking. Er zit dus enige (mogelijke) overlap in de kostenposten waar minimagezinnen een vergoeding voor kunnen krijgen. Het is echter onbekend hoeveel gezinnen en kinderen voor dezelfde soort kosten meerdere keren een vergoeding krijgen en dus de zogenaamde ‘dubbelingen’ vormen. Dit is op basis van de verkregen gegevens voor dit onderzoek ook niet in beeld te brengen omdat bij Meedoen niet gecontroleerd en dientengevolge niet geregistreerd wordt waar het bedrag aan besteed wordt.

Bij het Jeugdfonds en Stichting Leergeld is dat wel het geval, daar zou eventuele overlap wel nader bekeken kunnen worden als die bestanden aan elkaar gekoppeld zouden worden, maar in de context van dit scenario gaat het voornamelijk over de dubbelingen tussen Meedoen en Jeugdfonds of Leergeld. Om daadwerkelijk de dubbelingen in het Kindpakket in kaart te brengen zou de gemeente moeten gaan registreren waar het geld van Meedoen aan uit wordt gegeven (en daarna de koppeling maken met de registraties van Jeugdfonds en Leergeld). De gemeente heeft er echter bewust voor gekozen om dit niet te controleren en geen bonnetjes of andere bewijzen op te vragen over Meedoen omdat dit drempelverlagend werkt en minder uitvoeringskosten met zich meebrengt. 89

Versie 0.1

In onderstaande tabel zetten we het gebruik per regeling nog een keer op een rij. Tabel 7.3.1 Overzicht gebruik Kindpakket Regeling Meedoen kinderen Stichting Leergeld Nijkerk Jeugdfonds Sport en Cultuur

Maximaal bedrag per kind per jaar € 300 € 300 € 225 € 425

Aantal gebruikers in 2020 632 kinderen 148 kinderen

Aantal gebruikers in 2019 663 kinderen 230 kinderen

118 kinderen

87 kinderen

Hoewel er meer kinderen zijn die van Meedoen gebruikmaken dan van het Jeugdfonds of van Stichting Leergeld, zijn er potentieel in 2020 (148 + 118 =) 266 kinderen die dubbele vergoedingen zouden kunnen hebben gekregen. In 2019 zijn dat er potentieel 317. Wat het werkelijke aantal dubbelingen is, weten we dus niet. In het onderstaande geven we een aantal mogelijkheden om het Kindpakket aan te passen zodat er minder (potentiële) dubbele vergoedingen worden gegeven. Eén loket Een mogelijkheid om de dubbelingen eruit te halen is om de toegang tot de verschillende kindregelingen te centraliseren bij één loket. Dit kan bij de gemeente zijn maar kan ook worden belegd bij een externe organisatie, of bij het Jeugdfonds of Stichting Leergeld. Hiervoor dient afgebakend te worden welke regeling of welke voorziening bedoeld is voor welke kosten zodat bij een aanvraag direct kan worden (door)verwezen naar de betreffende regeling of voorziening. Oftewel: welke kosten worden waaruit vergoed? Een aanvraag voor sport komt zodanig terecht bij het Jeugdfonds, de aanvraag voor een laptop komt terecht bij Stichting Leergeld en het aanvragen van een vergoeding voor bijvoorbeeld de bioscoop, gymkleding of een dagje naar de dierentuin leidt tot een tegemoetkoming vanuit Meedoen.

Dit is als het ware een omgekeerde situatie ten opzichte van de huidige uitvoering: in plaats van eerst Meedoen gebruiken en pas daarna het Jeugdfonds en/of Leergeld, wordt de aanvrager eerst (door)verwezen naar het Jeugdfonds en/of Leergeld en als dat niet past bij de aanvraag, dan naar Meedoen. Concreet gaat het om de volgende wijzigingen: • Er komt één centraal loket (toegangspunt) waar aanvragen voor het Kindpakket kunnen worden gedaan. Dit kan bij de gemeente zijn, maar ook bij een (nieuwe of bestaande) externe organisatie; • De inkomenstoets zou dan door dit loket (of: de organisatie waar het loket belegd wordt) worden uitgevoerd; • Er kan een aanvraag voor het Jeugdfonds en voor Leergeld worden gedaan, óók als men nog niet gebruik heeft gemaakt van Meedoen. Iedere regeling kent dan immers zijn eigen vergoedingen en eigen doel. Gevolg van deze wijzigingen zou zijn: • Er moeten afspraken worden gemaakt over wat onder Meedoen valt en wat niet, zodat er geen overlap is tussen Meedoen en het Jeugdfonds en Stichting Leergeld; • Meedoen kan nog steeds vrij besteed worden tenzij de gemeente hierbij de keuze maakt om de uitgaven te controleren, dan wel om de uitgaven zelf af te bakenen. In het onderstaande gaan we nader in op het eventueel afbakenen van Meedoen en geven we een aantal voorbeelden van hoe andere gemeenten hun Kindpakket hebben ingericht.

Afbakenen Meedoen door inzetten van een pas Een manier om dubbele verstrekkingen voor dezelfde kostenpost tegen te gaan is door een wijziging aan te brengen in de Meedoenregeling voor kinderen. En wel door ervoor te zorgen dat Meedoen niet zomaar ‘vrij’ aan alles mag worden uitgegeven (omdat hier niet op gecontroleerd wordt door de gemeente). Door meer te specificeren waaraan Meedoen mag 90

Versie 0.1

worden uitgegeven wordt ook het doel van de regeling eerder gebruikt (kinderen moeten kunnen meedoen in de samenleving, en de tegemoetkoming helpt ze daar bij). Verschillende gemeenten zetten het tegoed voor hun kindregeling(en) op een pas. Op deze persoonlijke pas staat een persoonlijk tegoed, waarvan de hoogte vaak afhankelijk is van de leeftijd van het kind en/of het schooltype van het kind. Een voorbeeld is de GelrePas en de Ridderkerkpas. Het tegoed op de pas kan bij diverse winkels en verenigingen in en rondom de gemeente worden besteed. Soms is het zo dat de pas regionaal is opgezet; meerdere (buur)gemeenten bieden dezelfde pas aan, waardoor gebruikers hun tegoed de pas op diverse plekken kunnen besteden. Daarnaast zijn er gemeenten die een kortingspas aanbieden, zonder dat daar specifiek tegoed op staat voor de pashouder. Ook niet-minimahuishoudens kunnen deze kortingspas kopen, voor minima is deze pas dan vaak gratis. Pashouders kunnen met de pas korting (of gratis toegang) krijgen op en bij verschillende clubs, organisaties en instellingen in de gemeente. Een voorbeeld is de Rotterdampas en de Alkmaarpas. In de meeste gemeenten is het zo dat de pas ‘fysiek’ dient te worden gebruikt: minima kunnen deze laten zien/scannen bij de betreffende locatie waar ze korting krijgen of hun tegoed kunnen besteden. Vervolgens wordt dit automatisch verrekend.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Nijkerk&id=da4f97e2-0ef2-49b6-921b-2eef0aaa1b9c