Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk 2040 (incl. verwerking amendementen).pdf
Tekst van het document
8
Notitie ‘Eigenheid en Karakter’, geschreven op initiatief van de dialooggroep 4 van het Nijkerkse project Samen aan Zet en de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. 70
bebouwing langs de toegangswegen. Het historische stratenpatroon en verkaveling is goed behouden gebleven en daardoor nog herkenbaar. De gebouwen zijn vaak voorzien van een zadeldak met de nok zowel evenwijdig aan de straat als gericht naar de straat. Alle gebouwen vertellen een verhaal over het leven in de stad. Zo zijn er ook gebouwen die herinneren aan de rijke periode die Nijkerk gekend heeft, dit in de vorm van pakhuizen ( vooral voor de tabakshandel). Er bevinden zich hier veel rijks- en gemeentelijke monumenten, met als hoogtepunt de Grote Kerk met haar orgel en toren met carillon. Ondanks dat niet alle gebouwen een monumentale status hebben leveren zij ook een belangrijke bijdrage aan de historische stad dankzij hun architectuur, geleding, detaillering en materialisering. Met name ontwikkelingen in en direct aansluitend aan deze historische kern vragen een sterke sturing op samenhang en ruimtelijke kwaliteit met de bebouwing en de openbare ruimte van deze binnenstad. De stedenbouwkundige opzet van inbreidingsplannen en inrichtingsplannen voor de openbare ruimte zijn volgend op de kwaliteiten van de binnenstad; pandsgewijs, verticaal geleed, afgedekt met kappen en uitgevoerd in natuurlijke materialen als baksteen en hardsteen. Op deze wijze knopen wij oude en nieuwe kwaliteiten via openbare ruimte aan elkaar. 2.
Polder Arkemheen De polder met haar extreme openheid kenmerkt zich door terpjes, een eeuwenoude kenmerkende slagenverkaveling, oorspronkelijke blokverkaveling, de sloten en kreken en het restant van wat eens een kanaal van Karel van Gelre van de Zuiderzee naar de Rijn had moeten worden. Het gaat daarbij om het samenspel van de inspanningen van de bewoners en de invloed van de Zuiderzee. Deze elementen vormen de voedingsbodem van een uniek cultuurlandschap met een bijzondere flora en fauna. Het polderlandschap valt grotendeels onder bescherming van Europese regels, Natura 2000. In de Provinciale omgevingsverordening is het gebied tevens aangewezen als weidevogel- en ganzenrustgebied. Ontwikkelingen in dit gebied worden met grote terughoudendheid toegestaan en respecteren de verkaveling, de cultuurhistorie en de openheid van het gebied. Polder Arkemheen bestaat vanaf de 14e eeuw. Dijken en kaden werden aangelegd ter bescherming van lage landen. Voordat het gebied werd ingepolderd was de polder van Arkemheen een veengebied. Arkemheen is een bijzonder open landschap van rust en ruimte met weinig bebouwing en weinig opgaand groen. De open graslanden met een hoog waterpeil herbergen beschermde natuurgebieden van internationaal belang (Nationaal Landschap en Natura 2000).
Door stedelijke groei (voornamelijk vanuit Bunschoten en Amersfoort-Vathorst) komen de rust en de openheid enigszins onder druk te staan. Met name de open verbinding tussen de polder Arkemheen en de polders in de omgeving van de Eem (‘de Wespentaille’) wordt steeds smaller. Na de vrijwillige ruilverkaveling (10 jaar terug?) is het reservaat (kerngedeelte N2000 gebied) gedeelte geheel natuur geworden en zijn de landbouwgronden verplaatst naar de randen (en elders) van de Arkemheen. Hierdoor kon het waterpeil aangepast worden aan de natte natuurdoelen in dit reservaatgedeelte. Het beschermde weidevogelgebied (Natura 2000) is zodoende van hoge kwaliteit. De water- en rietmoerasgebieden vormen een samenhangende structuur met waardevolle natte natuur.
71
3. Landgoed Hoevelaken Het open slagenlandschap van Hoevelaken wordt onderbroken door Landgoed Hoevelaken. Dit landgoed, dat wel de langgerekte vormen van het slagenlandschap volgt, bestaat uit Huize Hoevelaken in het zuiden en ten noorden daarvan het Hoevenlakense Bos. Het huis en directe omgeving is in particuliere handen. Het bos is eigendom van Geldersch Landschap en Kastelen. Huize Hoevelaken heeft een aantal voorgangers gehad voordat het zijn huidige vorm kreeg. In de 15e eeuw stond hier al een kasteel. Uiteindelijk werd in 1925 het uiteindelijke huis gebouwd. De omliggende tuin en het park, met bijbehorende ommuurde moestuin en koetshuis, is een ontwerp uit het einde van de 17e eeuw. Met het ontwerpen van het nieuwe huis werd ook de tuin en het park aangepakt. De architect heeft elementen van het oude ontwerp behouden en nieuwe toegevoegd in de stijl van de Engelse Landschapstuin. Na het strakkere park wordt het landgoed richting het noorden steeds wilder. Het Hoevenlakensebos tussen het huis en de Nijkerksestraat bestaat uit lanen met monumentale bomen, paden, vijvers, oude akkers omzoomt door houtwallen en kleine graspercelen. Dit gedeelte ligt wat hoger op zanderige gronden. De zichtlijnen die hier naar het huis lopen zijn van groot belang. Ten noorden van de Nijkerksestraat is het meest ‘wilde’ stuk van het bos.
Dit gedeelte van het bos heeft een zeer vochtige bodem, waardoor er een broekbos ontstaan is. Elk onderdeel van het Hoevenlakensebos heeft haar eigen natuurwaarden. Het noordelijke gedeelte is bijvoorbeeld een rustgebied voor reeën. Ten zuiden van het huis en de Westerdorpsstraat ligt ook nog een stuk natuurgebied. Dit gebied is altijd verpacht geweest en gebruikt voor agrarische activiteiten. Inmiddels heeft het Geldersch Landschap als eigenaar een deel van deze gronden ingericht voor natuurdoeleinden. Het landgoed is beschermd, als rijksmonument en sommige bijgebouwen als gemeentelijk monument. In 2019 en 2020 is er met bewoners en belanghebbenden een ontwikkelvisie opgesteld voor het bosgebied en omgeving. Doel is om de recreatieve capaciteit van de omgeving van het landgoed te vergroten, de recreatieve druk beter te verdelen en de historische en ecologische waarden te behouden en te versterken. De uitbreiding is gericht op de lokale bevolking. De uitvoering is reeds gestart. Het zuidelijke deel wordt met enkele extra wandelpaden paden ontsloten. In het middendeel worden paden ontvlochten voor met name fietsers en wandelaars en is er een doorsteek ruiterpad en een kidsklompenpad gerealiseerd. Het noordelijk deel van het landgoed behoudt alleen de natuurfunctie. 4.
Buurtschap Appel De buurtschap Appel ligt in het oostelijke deel van ons landelijk gebied en is al lang bewoond. Dit blijkt wel uit de nog deels intacte ringwalburcht uit de vroege middeleeuwen. De buurtschap ligt in het overgangsgebied van de hooggelegen Veluwe naar het veenontginningslandschap van Zwartebroek. Appel heeft historisch agrarisch cultuurlandschap; eeuwenoude boerderijen met weilanden en akkers worden afgewisseld door hakhoutranden, moerasbosjes en hier en daar snippers heide. Dit cultuurlandschap is een zogenaamd kampenlandschap dat in de middeleeuwen is ontstaan. De vele hoog gelegen dekzandruggen in het gebied boden de middeleeuwse boeren goede plaatsen om hun akkers of kampen op aan te leggen. De lager gelegen delen werden voor bijvoorbeeld als hooilanden gebruikt en de heidegronden als graaslanden voor de schapen of om plaggen 72
af te steken. Vrijwel al deze goederen waren kloosterbezit. Twee Duitse kloosters uit Elten en Paderborn hadden hier tientallen boerderijen in eigendom. Rond de eeuwwisseling van de 18e naar de 19e eeuw verdwenen deze machtsverhoudingen. De kloosters verdwenen en hun bezittingen vervielen aan de Staat. Grote delen van Appel kwamen in handen van grootgrondbezitters. De grootgrondbezetters in deze regio beheerden hun gronden erg terughoudend met weinig vernieuwingen. Hierdoor zijn de oude structuren, die teruggaan tot de middeleeuwen, in het landschap nog goed herkenbaar en beleefbaar. Niet alleen het landschap is goed bewaard gebleven, ook voor de erven met hun bebouwing geldt dit. Enkele erven, zoals hoeve Ahof, zijn dan ook beschermde Rijksmonumenten. Daarnaast zijn er ook nog twee archeologische monumenten, namelijk de eerder genoemde ringwalburcht en de restanten van de voormalige kloosterboerderij ‘de Kemna’. Naast de cultuurhistorische waarden is dit gebied ook waardevol wegens zijn ecologische waarden zowel voor flora als fauna. Belangrijk is vanuit dat oogpunt ook de samenhang met de niet-ontgonnen heidevelden ten oosten van het kampenlandschap. Landgoed Appel werkt mee aan de realisering van een ecologische verbinding tussen de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug . Een groot deel van Appel is in particuliere eigendom. Het wordt beheerd onder de naam BV landgoed Appel.
Landgoed Appel heeft in samenwerking met provincie Gelderland en de gemeente een Koepelplan (vaststelling 19 februari 2015) opgesteld. Dit plan is het kader om ontwikkelingen op het landgoed te beoordelen. 5. Landgoed en lint Slichtenhorst Ten zuiden van Nijkerk ligt buurtschap Slichtenhorst. Dit gebied is vermoedelijk in de 14e eeuw ontgonnen. In het lint Slichtenhorst komen twee landschappen samen; het westelijke gedeelte wordt gekenmerkt door het ‘slagenlandschap’ wat vervolgens ter hoogte van de Blokhuizersteeg over gaat in het ‘kampenlandschap’. Door deze twee landschappen heen slingert de Slichtenhorsterweg als een smal landweggetje. Langs deze weg staan vele monumentale boerderijen. Het slagenlandschap wordt gekenmerkt door strookvormige verkaveling lange houtelementen (elzensingels en houtwallen), beken, bospercelen, graslanden, akkerbouwlanden en natuurgebieden. Het is relatief grootschalig en wordt gekenmerkt door redelijke openheid. Voorheen lag hier veen, maar dat is verdwenen door het steken van turf en inklinking. Hier heeft dan ook mogelijk reliëfinversie plaatsgevonden. Door het reliëf in deze omgeving is de strokenverkaveling minder strak dan in ander veengebieden. Het slagenlandschap is al een eeuwenoud landbouwgebied waar van ongeveer 1650 tot 1850 vrij intensief tabak werd geteeld.
Het kampenlandschap wordt juist gekenmerkt door onregelmatige percelen omzoomd door beplanting en kleinschaligheid. Centraal in het kampenlandschap ligt de open Schavenouwereng met vijf rijksmonumentale boerderijen en een rijksmonumentaal landhuis. In dit gebied ontspringt de Brede Beek die door Slichtenhorst naar Nijkerk stroomt. Het gebied is net als Appel goed bewaard gebleven. Het gebied is op Kaart 9: Visiekaart Gemeente Nijkerk 2040 als parel Landschap en lint Slichtenhorst aangegeven.
4.2.2 Opstellen programma omgevingskwaliteit In paragraaf 3.2.3 gaven wij aan dat ‘het bereiken en in stand houden van een veilige, gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit’ één van de maatschappelijke doelen 73
van de Omgevingswet is. De wetgever vraagt ons dus niet alleen een veilige, gezonde fysieke leefomgeving te bereiken en in stand te houden, maar ook te zorgen voor een goede omgevingskwaliteit. Een goede omgevingskwaliteit duidt op meer dan alleen het belang van cultuurhistorisch erfgoed, architectonische kwaliteit van bouwwerken, stedenbouwkundige kwaliteit en kwaliteit van natuur en landschap. Het gaat daarbij zowel om de menselijke beleving van de fysieke leefomgeving als om de intrinsieke waarden die de maatschappij toekent aan de identiteit van gebieden en aan dier- en plantensoorten. De zorg voor ons cultuurhistorisch erfgoed en de zorg voor ruimtelijke kwaliteit komen dus samen in de zorg voor een goede omgevingskwaliteit. In onze opvatting omvat de zorg voor een goede omgevingskwaliteit: 1. de (ruimtelijke) kenmerken en kwaliteiten van het gebied: Het gaat ons op dit onderdeel om het integrale belang van de hiervoor al geduide aspecten onder cultuurhistorisch erfgoed en ruimtelijke kwaliteit; 2. het versterken van de kwaliteiten, aanwezige wensen en belangen uit de omgeving: Het gaat ons op dit onderdeel om het stimuleren van activiteiten in de fysieke leefomgeving die bij kunnen dragen aan de kwaliteiten van het gebied en het landschap ter plaatse. Het is één van de leidende principes uit ons ‘Ja, mits’ beleid (zie paragraaf 4.1.6); 3.
het betrekken van de omgeving door participatie: Het gaat ons op dit onderdeel initiatiefnemers aan de voorkant van het proces te adviseren en uit te dagen om hun plannen met zo veel mogelijk consensus te realiseren. Met consensus bedoelen wij dat dit zoveel mogelijk gebeurt in overleg en samenspraak met de omgeving, dat wil zeggen omwonenden, maar ook instanties die er een belang hebben. Als het proces aan de voorkant goed wordt doorlopen is de verwachting dat de beoordelingsgerichte advisering als sluitstuk soepel zal verlopen. De werkwijze om vroeg in het proces te streven naar consensus, zal naar verwachting minder aanleiding geven tot bezwaar en beroep. Ons geldend beleid voor de omgevingskwaliteit is vastgelegd in enkele verschillende documenten. Het betreft de Welstandsnota, inclusief de Ruimtelijke atlas, het Landschapsontwikkelingsplan, de Cultuurhistorische waardenkaart, de beeldkwaliteitsplannen en onze verordeningen, waaronder begrepen de erfgoedverordening. Niet alle regels uit deze beleidsplannen en verordeningen integreren wij in ons omgevingsplan. Dat zou het omgevingsplan zwaar en minder goed lees- en bruikbaar maken. In plaats daarvan integreren wij deze plannen in een afzonderlijk programma omgevingskwaliteit.
Het opstellen van dit programma benutten wij tevens om ons geldende welzijnsbeleid te actualiseren en het begrip ‘omgevingskwaliteit’ normatief uit te werken. Met dit programma beschikt de gemeentelijke adviescommissie tevens over een concreet programma, als uitwerking van de omgevingsvisie, om aanvragen voor omgevingsvergunningen aan te toetsen. Met het programma omgevingskwaliteit komen wij tevens tegemoet aan de toezegging aan de gemeenteraad van 25 juli 2019 om aan de slag te gaan met de visie op ons cultureel erfgoed, de waarde, de kernkwaliteiten en de gereedschapskist om het cultureel erfgoed te beschermen.
74
4.2.3 De rol van de gemeentelijke adviescommissie Onze adviescommissie Omgevingskwaliteit (zie ook paragraaf 3.2.3) speelt een belangrijke rol in de advisering van het gemeentebestuur over initiatieven die betrekking hebben op ons cultuurhistorisch erfgoed en de ruimtelijke kwaliteit. Met de al eerder genoemde beleidsplannen in paragraaf 4.2.2 heeft de adviescommissie voldoende instrumenten om initiatieven en activiteiten in de gemeente te toetsen op ruimtelijke kwaliteit. Wij bieden ruimte voor initiatieven uit de samenleving. In paragraaf 4.1.6 hebben wij toegelicht initiatieven uit de samenleving te willen bevorderen door uit te gaan van een ‘ja, mits’ houding ten opzichte van nieuwe initiatieven. Ons ‘dynamische afwegingskader’ biedt kansen aan initiatiefnemers om met plannen te komen. In paragraaf 4.1.6 beschreven wij al vijf principes waar wij initiatieven aan toetsen. Eén van de leidende principes uit ons afwegingskader is dat behoud van het cultureel erfgoed als onderdeel van de kwaliteiten van de gemeente voorop staat en dat de activiteit dient bij te dragen aan de kwaliteiten van het gebiedsprofiel en/of het landschap ter plaatse zoals beschreven in hoofdstuk 5. Het te ontwikkelen initiatief dient een duidelijke bijdrage te leveren aan de gemeentelijke omgevingskwaliteit. Het advies van de commissie betrekken wij in deze toets.
4.2.4 Omschakeling naar gebruik duurzame energiebronnen en aanpassingen aan klimaat De opgave om in 2050 energieneutraal te zijn is vastgelegd in de Routekaart Nijkerk Energieneutraal 2050. De thema’s waar op wordt ingezet, zijn: duurzame opwek, aardgasvrij & energiebesparing en duurzame mobiliteit. De strategie is als volgt: 1. we verkleinen en verduurzamen het aandeel verbruikte energie, door in de gebouwde omgeving de energievraag te verkleinen en over te stappen op aardgasvrij, en ook verkleinen we de energievraag van mobiliteit. In 2018 bedroeg het totale energieverbruik in de gemeente 3.699TJ; 2. we vergroten het aandeel duurzaam opgewekte energie, onder andere met zonne- en windenenergie, waarbij we vooral inzetten op zon op daken en restgronden. Daarnaast benutten we de mogelijkheden voor het opwekken van andersoortige duurzame energie, bijvoorbeeld duurzame warmte. Onderdeel van deze strategie is het onderzoek dat het college momenteel uitvoert naar de mogelijkheden om kleinere windturbines in het buitengebied te plaatsen. In 2018 werd al ongeveer 200 Tera Joule (TJ) aan duurzame energie opgewekt. Dat geschiedt vooral met zonnepanelen op daken van (agrarische) bedrijven en woningen. Begin 2020 is onderzocht hoeveel duurzame energie opgewekt zou kunnen worden op daken, restgronden en door middel van het overkappen van grote parkeerterreinen in de gemeente.
Dat blijkt maximaal ongeveer 260 TJ te zijn. Deze hoeveelheid zal niet ineens beschikbaar zijn. Ons streven is om de komende jaren de opwek geleidelijk te laten toenemen tot het maximum van 260 TJ in 2030. Daarnaast is het onze ambitie om in 2030 minimaal 280 TJ extra aan de opwek van duurzame energie te realiseren in de vorm van ten minste twee windturbines en maximaal veertig hectare aan zonnevelden. Hiervoor heeft de Raad mei 2020 een drietal zoekgebieden aangewezen: • een zoekgebied voor (netto) maximaal 40 hectare aan zonnevelden, westelijk direct langs de A28 en ten zuiden van de Bunschoterweg; 75
• een tweetal zoekgebieden langs de A28 voor ten minste 2 windturbines. Deze locaties staan weergegeven op kaart 10 ‘Zoeklocaties zonnevelden en windturbines’ en op onze Visiekaart Gemeente Nijkerk 2040, pagina 68. In samenhang daarmee wordt ook gezocht naar een locatie voor een 150 kV onderstation en voor grootschalige energieopslag.
Kaart 10 ‘Zoeklocaties zonnevelden en windturbines’
Bron: gemeente Nijkerk, 2020
Streven is om in 2030 circa 640 TJ aan duurzame elektriciteit in de gemeente Nijkerk op te wekken. Dit komt overeen met de opgave voor de gemeente Nijkerk in de Regionale Energiestrategie Foodvalley (raadsbesluit van 24 juni 2021). Naast de plannen tot de ontwikkeling van zonnevelden en de bouw van enkele windturbines onderzoekt de gemeente ook de mogelijkheden om kleine windmolens op het erf van een boerderij in ons landelijk gebied toe te staan met een beperktere ashoogte. Het betreft kleine boerderijmolens met een lage ashoogte. Nadere keuzes over de mogelijkheden voor de plaatsing van kleine windmolens in de Gemeente Nijkerk worden gemaakt bij het vaststellen van het beleidskader wind.
76
4.2.5 Aardgasvrij Door onze gebouwen aardgasvrij te maken verminderen we de uitstoot van CO2. Zo dragen we ons steentje bij om te voorkomen dat de aarde nog verder opwarmt. Dit betekent dat we dingen in ons dagelijks leven anders gaan doen. Van koken en verwarmen met aardgas gaan we over op groene, duurzame warmteoplossingen. Deze verandering wordt ook wel de ‘warmtetransitie’ genoemd. De warmtetransitie is niet van de één op de andere dag afgerond. Het is een proces waar veel bij komt kijken. We hebben dan ook bijna dertig jaar de tijd voor deze verandering. Om de warmtetransitie in gang te zetten, hebben wij samen met deskundigen een ‘Transitievisie Warmte’ opgesteld. Alle andere gemeenten in Nederland stellen een vergelijkbare visie op. Deze Transitievisie Warmte schetst de manier waarop we de komende dertig jaar aan de slag gaan om gebouwen in onze gemeente aardgasvrij te maken. We geven antwoord op vragen als: hoe kunnen we aardgasvrij worden met zo min mogelijk kosten en overlast voor onze samenleving? Waar kunnen we dan beginnen? En wat is daarvoor het meest geschikte moment? Hoe staan wij er voor De warmtevraag in Nijkerk ziet er momenteel als volgt uit:
Afbeelding 3: Warmtevraag in gemeente Nijkerk (Klimaatmonitor)
Bron: Gemeente Nijkerk
47% van het aardgasverbruik vindt plaats in woningen. Gemeente Nijkerk heeft ruim 43.000 inwoners, die samen in ongeveer 17.700 woningen wonen. In deze huizen is aardgas momenteel – net als in heel Nederland – nog steeds de voornaamste bron voor verwarming, koken en warm water. Ruim een derde (34%) van de woningen in onze gemeente is jonger dan 30 jaar. 71% van de totale woningvoorraad is koopwoning en 29% is huurwoning, waarvan het grootste deel wordt verhuurd via woningcorporaties WSN en De Alliantie (in Hoevelaken).
77
Wat zijn de mogelijke oplossingen in de gemeente Nijkerk Welke oplossingen in de gemeente Nijkerk kansrijk zijn, is te zien op kaart 11 ‘Warmtetransitievisie Gemeente Nijkerk’. Deze kaart noemen we de WArmteTransitievisiekaart (WAT-kaart). Om de WAT-kaart goed te begrijpen is het belangrijk om in het achterhoofd te houden dat deze kaart geen eindbeeld weergeeft. Het laat zien welke warmteoplossingen op dit moment in beeld zijn. Er worden nu nog geen definitieve keuzes gemaakt voor warmtenetten. Voor de wijken waar dat tot een mogelijkheid behoort, moet nader onderzoek worden gedaan. De grens per gebied ligt nog niet vast. Als het praktischer is om een gebied aan te sluiten op een warmteoplossing van het naastgelegen gebied, dan kan de grens anders lopen; De warmtevraag op bedrijventerreinen is minder overzichtelijk dan in woonwijken, omdat er vaak ook warmte of koude nodig is voor industriële processen. Dit is geen onderdeel van de Transitievisie Warmte. De industrie is gebonden aan aparte afspraken uit het Klimaatakkoord. Wel proberen we waar mogelijk de koppeling met de industrie te maken.
Kaart 11 Warmtetransitievisie Gemeente Nijkerk
Bron: Gemeente Nijkerk, 2021
Waar gaat onze aandacht naar uit Om inwoners mee te krijgen in de warmtetransitie leggen we de nadruk op maatregelen waar wij geen spijt van krijgen. Het zijn maatregelen die in elk scenario gunstig zijn, ongeacht het warmtealternatief waar later voor wordt gekozen. Het zijn ook maatregelen die voor meer wooncomfort zorgen of bijdragen aan een reductie in het energieverbruik. Hierbij moet voornamelijk worden gedacht aan isolatiemaatregelen die zorgen voor meer wooncomfort en leiden tot een besparing in het energieverbruik. Maar ook de overstap naar elektrische 78
apparaten en de aanschaf van zonnepanelen valt hieronder, omdat wij deze mogelijkheden ook benutten. Aanvullend onderzoek Voor een aantal buurten geldt dat een warmtenet tot de mogelijkheden behoort. Voor deze buurten voeren we een nader onderzoek uit, waarbij ook heel expliciet inspraak van inwoners wordt meegenomen. We kijken naar de ruimte voor ondergrondse infrastructuur en zoeken uit of de aanwezige warmte nuttig en voldoende in te zetten is. Ook brengen we in beeld hoe dit warmtenet eruit zou komen te zien en wat het gaat kosten. Op basis van deze complete informatie hakken we de knoop door. In de wijken gaan we rekening houden met een toename in ruimtegebruik om de ontwikkeling naar all-electric (of warmtenetten) mogelijk te maken. Ruimte is nodig voor bijvoorbeeld transformatorhuisjes, opslag van energie in de wijk enzovoort. Daarmee kunnen we ook duidelijkheid bieden aan onze inwoners over wat ze kunnen verwachten. Een helder financieel plaatje De warmtetransitie kost iedereen veel geld. We brengen in kaart wat het gaat kosten en hoe de maatregelen kunnen worden gefinancierd. Zo voorkomen we dat inwoners onnodige uitgaven doen of uitgaven moeten doen die te veel kosten. Hoe kunnen wij de voortgang monitoren Het is belangrijk dat we in onze gemeente de voortgang van de warmtetransitie en het effect van maatregelen volgen.
Het doel van de energietransitie is het terugdringen van onze uitstoot van broeikasgassen met CO2 naar 0 in 2050 als voornaamste indicator. Daarom nemen we de uitstoot van CO2 binnen onze gemeente als leidraad voor onze voortgang. Wij gaan daarom de CO2-reductie jaarlijks monitoren en erover rapporteren, zodat indien nodig bijgestuurd kan worden. Voor deze monitoring gebruiken we bekende bronnen als de Klimaatmonitor van Rijkswaterstaat en het platform waarstaatjegemeente.nl. Ook zullen we monitoren op indicatoren zoals gasverbruik per buurt/wijk en het aantal actieve gasaansluitingen (een belangrijke indicator voor aardgasvrije woningen). Dit doen we met onze duurzaamheidsmonitor.
4.2.6 Schone luchtakkoord, beperken geluidsoverlast en sanering asbestdaken We willen een leefbare, veilige en schone gemeente zijn. Dit streven vraagt ook onze aandacht voor luchtkwaliteit, geluid en asbestsanering. In samenwerking met Regio Foodvalley werken wij aan de uitvoering van het Schone Lucht Akkoord. Met het akkoord, een inspanningsverplichting, streven wij naar een permanente verbetering van de luchtkwaliteit om gezondheidswinst voor iedereen in Nederland te realiseren. Belangrijke componenten daarbij zijn fijnstof en stikstofoxiden. Belangrijkste bronnen zijn verkeer, landbouw, industrie en huishoudens (met name houtstook). De gezamenlijke ambitie van het akkoord is om in 2030 ten opzichte van 2016 een halvering van de gezondheidseffecten door emissies uit Nederland te bereiken. Het uiteindelijke doel is een gezonde leefomgeving te realiseren in 2050, waarbij luchtvervuiling geen ernstige gezondheidsschade meer veroorzaakt.
79
Voor de Valleiregio ligt er een brede visie over geluid voor de onderdelen bouwen, ruimtelijke ordening en milieu. Het doel is om de overlast door geluid terug te dringen door toetsing vooraf en door toezicht en handhaving achteraf. De visie sluit aan bij de landelijke Wet Geluidhinder voor onder meer wegverkeer en railverkeer, maar biedt ook ruimte voor maatwerk, bijvoorbeeld voor het gezoneerde bedrijventerrein Arkervaart. In de komende jaren werken wij samen met ProRail aan de plaatsing van geluidsschermen op een tiental locaties bij huizen langs het spoor. Met de partner gemeenten binnen onze omgevingsdienst willen wij ons geluidbeleid onder de Omgevingswet nader uitwerken. Wij streven naar de sanering van alle asbestdaken. Om dit doel te bereiken beschikken wij over een routekaart die wij met onze partnergemeenten binnen de OddV hebben. Wij zetten vooral in op voorlichting aan burgers en agrariërs om de gezondheidseffecten van asbest duidelijk maken, stimuleren wij samenwerking en monitoren wij de voortgang van de sanering. Wij zien vooral kansen het saneren van asbest te combineren met het plaatsen van zonnepanelen.
4.2.7 Circulaire economie Nederland wil in 2050 een circulaire economie zijn. In een circulaire economie draait het om een economie zonder afval en worden grondstoffen steeds opnieuw gebruikt; het gaat om hoogwaardige circulatie van materialen, waarbij energie duurzaam gewonnen wordt, water op een duurzame manier gewonnen wordt en het bronherstel wordt gemaximaliseerd, biodiversiteit wordt bewaakt en gestimuleerd, de maatschappij en cultuur worden beschermd, de gezondheid van mens en dier structureel ondersteund wordt en menselijke activiteiten gewaardeerd worden op meerdere schalen dan alleen financieel gewin (bron: zeven pilaren van de circulaire economie; Metabolic.nl). Onze keuzes in de Omgevingsvisie raken ook de ambities voor een circulaire economie. In de Regio Foodvalley werkt onze gemeente samen met andere partners samen aan circulaire innovaties en verdienmodellen in het programma Living Lab Foodvalley Circulair. Dit programma is onderdeel van de Strategische Agenda Regio Foodvalley 2020 – 2025 waaraan onze gemeente zich verbonden heeft. De regionale partners willen samen de transitie naar een circulaire economie versnellen. Zij hebben de ambitie om in de Regio Foodvalley een brede circulaire beweging op gang te brengen. Vooral om te experimenteren en innoveren in de praktijk.
Wij willen als gemeente Nijkerk samen optrekken met het bedrijfsleven, het onderwijs en maatschappelijke organisaties om het beste vestigingsklimaat te bieden voor een bloeiende economie. Dit gaat verder dan ruimte en bereikbaarheid alleen. In onze gemeentelijke Economische Visie beschrijven wij daarom “dat bedrijven sterker staan als ze deel uit maken van sterke netwerken en slimme ketens. Stilstand is achteruitgang. Onderlinge verbindingen gericht op innovatie zijn voorwaarden voor economische bloei. Robotiseren, digitaliseren en de transitie naar een circulaire economie; het zijn allemaal ontwikkelingen die nieuwe eisen stellen aan het vestigingsklimaat voor ondernemers. Dit vestigingsklimaat creëren we samen en het gaat hierbij om de Nijkerkse samenhang tussen bijvoorbeeld toeleveranciers en verwerkers, tussen arbeidsmarkt en onderwijs en tussen innovatie en werkomgevingen waar zaken bij elkaar komen. Natuurlijk zijn veel relaties (boven)regionaal, maar we willen wel dat het goede voor Nijkerk hier bij elkaar komt”.
80
4.2.8 De openbare ruimte We blijven investeren in onze openbare ruimte. In onze ‘Visie beheer openbare ruimte’ hebben wij recent vastgelegd dat “de openbare ruimte het bindmiddel in onze samenleving is. Het is de plek waar mensen elkaar ontmoeten, naar hun werk gaan, spelen, sporten en ontspannen. Een aantrekkelijke (groene) openbare ruimte heeft een positieve invloed op het welbevinden van inwoners. Het beheer van de openbare ruimte is één van de belangrijkste en meest zichtbare domeinen van gemeenten. Daarom is het belangrijk dat bij dit beheer het te bereiken effect centraal staat.” Deze visie is een belangrijk
beleidskader voor ontwikkelingen in de bestaande openbare ruimte. Investeren in de openbare ruimte blijft daarom nodig. Bestaande openbare ruimte De noodzaak te blijven investeren in de openbare ruimte is er enerzijds omdat deze ruimte, die grotendeels na de oorlog is aangelegd, aan moet worden gepast aan de eisen van deze tijd. Wij denken daarbij onder andere aan een stevige vergroening en aan het terugbrengen van water waar dat mogelijk en verantwoord is om het stedelijk gebied aan te passen aan het veranderende klimaat (zie paragraaf 4.2.9). In voornoemde visie staan zes beheereffecten centraal, namelijk: 1. inclusief: de openbare ruimte is er voor iedereen en fungeert als een ontmoetingsruimte voor de buurt; 2. energiek: onze wijken zijn vitaal, leefbaar en er is ruimte voor beweging. De openbare ruimte biedt aanleiding om te sporten, te bewegen en om culturele activiteiten te ondernemen. Mensen doen mee, zijn betrokken bij hun omgeving en de inrichting geeft ruimte voor creativiteit en maatwerk; 3. duurzaam: we werken aan een duurzame en toekomstbestendige leefomgeving met aandacht voor de ruimtelijke kwaliteit. Er is een goede balans tussen veel groen, een schone leefomgeving, wateropvang en kansen voor de biodiversiteit. De openbare ruimte is circulair en wordt op een duurzame manier ingericht en beheerd; 4.
ruimte: de openbare ruimte is aantrekkelijk om in te wonen, te werken, te verblijven en te recreëren. Er is een schone, hele, veilige en prettige leefomgeving met voorzieningen die op korte afstand bereikbaar zijn. De kwaliteit van de kernen, landschappen en het beheer en onderhoud wordt gewaarborgd en zoveel mogelijk versterkt, om goed op de verwachte groei te kunnen inspelen; 5. ondernemend: de gemeente beschikt over een aantrekkelijk vestigingsklimaat en een vitale economie. De inwoners en het bedrijfsleven mogen meedoen, ondernemen, ontspannen en recreëren. Er is genoeg draagvlak voor maatschappelijke en economische voorzieningen; 6. veilig: de openbare ruimte is veilig voor iedere inwoner en bezoeker. Bewoners kunnen zich veilig door hun eigen wijk, buurt of straat verplaatsen. Om deze beheereffecten concreet te maken hebben wij een ‘Stimuleringsregeling participatie beheer openbare ruimte’. Met deze speciale stimuleringsregeling bieden wij met financiële ondersteuning bewoners mogelijkheden om plannen voor de openbare ruimte (beheer of inrichting) te maken; plannen die passen bij onze visie. Er zijn zoveel initiatieven te bedenken, waarmee we samen verantwoordelijkheid nemen voor onze directe leef- en woonomgeving. Zoals het omvormen van bestrating naar beplanting om onkruidgroei te voorkomen of juist voor nog meer groen in de buurt.
Gezamenlijk de buurt vrij houden van hondenpoep of een ontmoetingsplek maken voor onze kinderen en/of ouderen. De openbare ruimte zo inrichten
81
dat het uitnodigt tot bewegen met bijvoorbeeld wandel- en fietsmogelijkheden, beweegpleinen, maar ook voor activiteiten zoals urban sports, bootcamp en mountainbiken. Onderdeel van deze nieuwe visie is ook het werken met wijkcoördinatoren. Op deze wijze willen wij zichtbaar dichterbij en naast de inwoners staan om samen met de inwoners en andere partijen in de openbare ruimte maatwerk te leveren op straatniveau. De wijkcoördinatoren zijn er zowel voor onze inwoners als voor onze eigen gemeentelijke organisatie; echte ambassadeurs die veel weten over de wijk. Zijn er vragen of ga je iets ondernemen in een wijk dan denken we samen met onze wijkcoördinator graag mee. Nieuwe openbare ruimte Het is ook nodig te investeren, omdat de groei van de gemeente nieuwe inbreidings- (zie paragraaf 4.3.3) en uitbreidingsplannen (zie paragraaf 4.3.5) met zich meebrengt. In beide gevallen start de ontwikkeling met een stedenbouwkundig ontwerp waarin de openbare ruimte een belangrijk onderwerp is. Het gaat om nieuwe voorzieningen voor groen, water, spelen en recreatie. In onze visie dient de verstedelijking van onze gemeente met een duidelijk programma voor elke ontwikkeling opgepakt te worden met als oogmerk een brede aanpak waarin de omvang van de openbare ruimte met voorzieningen in de juiste verhouding ontwikkeld worden.
Ter indicatie geven wij aan dat voor de bouw van 5.000 woningen in de komende twintig jaren er tussen de tien en vijftien hectare aan groenvoorzieningen nodig zal zijn. Momenteel geldt als norm voor de bouw van één woning dat circa 25 m2 voor groen nodig is. De Leidraad Inrichting Openbare Ruimte gemeente Nijkerk (LIOR) is ons kader voor het toetsen van de stedenbouwkundige ontwerpen op de kwaliteit van de inrichting openbare ruimte. De LIOR leggen wij na vaststelling naast onze omgevingsvisie. Onze ambities tot verduurzaming van onze samenleving zijn aanleiding de leidraad te actualiseren.
4.2.9 Groen/blauwe zones De groei van onze gemeente benutten wij om onze ambities de gemeente groener en waterrijker te maken in de komende jaren te verstevigen. Wij doen dit op alle schaalniveaus: van straat naar wijk/buurtniveau tot het schaalniveau van het landschap. De verandering van ons klimaat maakt het nodig het belang van water en groen in de kernen te verstevigen. Onze keuze voor verdere verdichting van wijken maakt het nog meer noodzakelijk de planontwikkeling gelijk op te laten gaan met stevige groen- en waterstructuren. Op kaart 12 t/m 14 hebben wij onze ambities voor de versterking van de hoofdstructuur op kernniveau weergegeven. Deze hoofdstructuur staat ook op onze Visiekaart (pagina 68).
82
Kaart 12 ‘Groen/blauwe hoofdstructuur Nijkerk
Bron: Gemeente Nijkerk, 2021
83
Kaart 13 ‘Groen/blauwe hoofdstructuur Hoevelaken
Bron: Gemeente Nijkerk, 2021
84
Kaart 14 ‘Groen/blauwe hoofdstructuur Nijkerkerveen
Bron: Gemeente Nijkerk, 2021
85
Elk stedenbouwkundig ontwerp voor woningbouw of een werklocatie gaat gepaard met een stevige onderbouwing op welke wijze invulling wordt gegeven aan onze ambities op dit vlak. Het gaat niet alleen om een goede groene inpassing, maar om natuurinclusief bouwen. Het groen en water maakt integraal onderdeel uit van het bouwen. Wij denken hierbij aan groene daken, gevels en tuinen, verbetering van de wateropvang en infiltratie, vertraagde waterafvoer naar wadi’s. Wij hanteren geen norm hiervoor, omdat de situatie per gebied kan variëren en een aspect veiligheid ons ertoe kan besluiten de ambities voor een gebied bij te stellen.
4.2.10 Openbare ruimte verbinden met landelijk gebied Wij beperken het vergroenen en terugbrengen van meer water in de openbare ruimte, zoals in voorgaande paragraaf uiteengezet, niet tot het stedelijk gebied. Wij versterken de groen/blauwe structuren in de kernen door deze structuren onderling met elkaar te verbinden en door deze door te trekken naar het landelijk gebied, zodat er een gemeentelijke hoofdstructuur ontstaat; een netwerk die de grote groene gebieden en waterstructuren onderling met elkaar verbinden. Op deze wijze verbinden wij onze cultuurhistorisch waardevolle landschappen en natuurgebieden (polder Arkemheen, Hoevelakense bos, de landgoederen op de hoger gelegen zandgronden) met elkaar tot één aaneengesloten netwerk. Wij hebben ze gedefinieerd als groen/blauwe zones: lijnvormige verbindingen tussen onze verschillende groene landschappen met een gevarieerde breedte en met een ecologische en/of recreatieve en soms ook doelmatige functie. De lijnen behouden hun huidige gebruiksfunctie. Met eenvoudige ingrepen willen wij de landschappelijke waarden er verbeteren en versterken.
Enerzijds verbinden wij op deze wijze onze landschappen met elkaar, beogen wij met de ingrepen de biodiversiteit te versterken of de verbinding aantrekkelijk te maken zodat inwoners uitgenodigd worden er te sporten, te wandelen, te recreëren of het te gebruiken als een aantrekkelijke (fiets)verbinding tussen woning en station. Anderzijds hebben deze zones tot doel dat door de verstedelijking de kernen niet aan elkaar groeien, maar elkaar blijven gescheiden door het ontwikkelen van een stevig groen/blauw netwerk. Het creëren van deze zones past in onze visie voor een goede verhouding tussen de verstedelijkingsopgave en vergroening ten gunste van de klimaatadaptatie. Met een viertal vogelvluchten, dwarsdoorsnedes en beelden verduidelijken wij onze ideeën voor groen/blauwe zones in ons landelijk gebied. 86
Afbeelding 4 Vogelvlucht Hoevelaken Zuidwest
Bron: Gemeente Nijkerk, 2021
87
Foto’s doorsnede A-A
B ro n : ge m e e n te N i j ke r k , 2 0 2 1
88
Afbeelding 5 Vogelvlucht Holkerveen/Overbos
Bron: Gemeente Nijkerk, 2021
89
Foto’s doorsnede B – B
B ro n : ge m e e n te N i j ke r k , 2 0 2 1
90
Foto’s doorsnede C - C
B ro n : ge m e e n te N i j ke r k , 2 0 2 1
91
De vogelvluchten geven overzichten van de landschapsgebieden en aanwijzingen waar profielen en fraaie landschappelijke zichten aanwezig zijn. Met enkele beelden is een indruk gegeven van de, soms eenvoudige, ingrepen in het landschap en/of het straatbeeld om het landschap ter plaatse te versterken of te verbeteren of door voorzieningen aan te leggen en paden aan te passen aan het langzame verkeer met het doel de biodiversiteit te stimuleren, het (recreatieve) fietsen aantrekkelijker te maken, plekken te creëren om elkaar te ontmoeten en het bewegen te stimuleren. De doorsnede ter hoogte van Hoevelaken zuidwest bevat het voorstel er ter plaatse aan de zuidzijde van de Westerdorpsstraat laagstaande elzen en wilgen te verwijderen (afbeeldingen 4) en enkele bomen er voor terug te plaatsen om de beleving van het landschap te verbeteren en om zo de relatie met het Hoevelakense bos te versterken. Door de bestaande begroeiing kun je het prachtige slagenlandschap erachter niet ervaren. Door verwijdering van laag groen wordt de openheid weer beleefbaar gemaakt, zoals dit nu al goed zichtbaar is op afbeelding 4. De vogelvlucht geeft ook de potentie van het gebied aan het Hoevelakense bos te verbinden met natuurgebied Schrammer aan de andere zijde van de A1 en spoorlijn op het grondgebied van Amersfoort.
De reconstructie van het knooppunt biedt de gelegenheid aandacht te vragen om de gebieden met elkaar te verbinden. Deze verbinding is in het belang van het versterken van de biodiversiteit door uitwisseling van flora en fauna mogelijk te maken, maar ook om de bereikbaarheid van Amersfoort voor het langzame verkeer (recreatief en werk) te verbeteren.De doorsnede ter hoogte van Holkerveen beoogt met enkele eenvoudige aanpassingen in het landschap aan te geven hoe de zone tussen Nijkerk-Holkerveen-Amersfoort als snelfietsroute kan worden aangepast (afbeelding 5). Bijvoorbeeld door aanplant van stevige bomen, passend in het slagenlandschap met als doel er de wind te breken, maar ook het landschap er te versterken en de biodiversiteit te verbeteren met de aanleg van lage beplanting ter hoogte van de spoorlijn, zoals verbeeld op afbeelding 5. De kwaliteit van ons landschap is goed te ervaren, komend uit de vanuit het verstedelijkte Vathorst, zoals te zien op de foto’s bij afbeelding 5. Deze kwaliteit van de gemeente willen wij behouden en versterken met groen, zoals weergegeven op de vogelvlucht. De vogelvlucht laat ook de verschillende fietsverbindingen zien tussen Nijkerk en Amersfoort, verbindingen die wij in overleg met Amersfoort willen verstevigen door ze daar voor het langzame verkeer te verbreden.
De vogelvlucht toont ook De Laak die er versterkt zou mogen worden als watergang door deze waar mogelijk te verbreden en meer zichtbaar te maken in het landschap. Met de doorsnede ter hoogte van Nijkerkerveen (afbeelding 6) geven wij een beeld er de groen/blauwe zones te ontwikkelen ter versterking van het water en het landschap. De Laak aan de zuidzijde en de Nieuwe Laak aan de noordzijde van Nijkerkerveen lenen zich uitstekend voor enkele aanpassingen om water in natte tijden in het gebied beter op te vangen of in droge tijden juist vast te houden. Deze werkzaamheden kunnen gecombineerd worden met het aanplanten van gebiedseigen begroeiing. Langs De Laak leent zich ook voor het aanleggen van een klompenof voetpad om het bewegen (wandelen, hardlopen) te stimuleren. In het vogelvluchtperspectief is ook met symbolen weergegeven hoe het landschap tussen de kernen Nijkerk (noordzijde) en Hoevelaken (zuidzijde) kan worden versterkt door haaks op de beide watergangen bestaande 92
groenstructuren (houtwallen) te versterken en nieuwe aan te leggen. In het vogelperspectief is Nijkerkerveen zuid al ingepast. De verstedelijkingsdruk draagt ertoe bij dat de oorspronkelijke structuur van het gebied rond Nijkerkerveen verdwijnt of verrommelt. Het gebied verdient de aandacht tot verbetering door er met verbeteringen in het landschap de herkenbaarheid terug te brengen of te versterken. De vogelvlucht ter hoogte van Nijkerk toont de mogelijkheden er ter plaatse de aanwezige beken, in het bijzonder de Strijlandse beek te versterken door deze op een aantal plaatsen te verbreden, maar ook natuurvriendelijker in te richten, zie afbeelding 7. Met enkele maatregelen en aangepast beheer beogen wij de kwaliteiten van het gebied ten zuiden van de Oude Barneveldseweg te tonen. De vogelvlucht geeft ook het belang weer dat wij zien in het leggen van een verbinding tussen het groen en water in het landelijk gebied met de wijken Paasbos en Strijland. Aan de zuidzijde is al een wandelpad aanwezig. Het is een mooi voorbeeld van een pad zoals wij initiatiefnemers willen stimuleren deze ook op andere plaatsen in ons landelijk gebied te ontwikkelen.
93
Afbeelding 6 Vogelvlucht Nijkerkerven
Bron: Gemeente Nijkerk, 2021
94
Foto’s doorsnede D – D bestaand en nieuw
B ro n : ge m e e n te N i j ke r k , 2 0 2 1
95
Foto’s doorsnede E – E bestaand en nieuw
B ro n : ge m e e n te N i j ke r k , 2 0 2 1
96
Afbeelding 7 Vogelvlucht Nijkerk-zuid
Bron: Gemeente Nijkerk, 2021 97
Foto’s doorsnede F – F bestaand en nieuw
B ro n : ge m e e n te N i j ke r k , 2 0 2 1
98
4.3
Nijkerk: een dynamische gemeente
4.3.1 Naar een toekomstbestendige gemeente Wij geven het bouwen van voldoende woningen voor onze inwoners in onze visie prioriteit. Tegelijkertijd blijven wij ons inzetten voor een gemeente waar je niet alleen kunt wonen, maar ook prettig kunt werken en verblijven. Wij zijn ons er daarbij terdege van bewust dat het bouwen van (extra) woningen en het toevoegen van nieuwe werklocaties inclusief alle nodige voorzieningen om te kunnen bewegen en te recreëren leidt tot de keuze voor nieuwe woon- en werklocaties. Wij hanteren hierbij het principe van zorgvuldig ruimtegebruik. Dit betekent niet dat inbreiding altijd voor uitbreiding gaat. Het wil zeggen dat ‘inbreiding’ (verdichting en transformatie van bestaand stedelijk gebied in combinatie met een intensiever ruimtegebruik) aan de orde is waar dat stedenbouwkundig, maar ook sociaal (veiligheid, gezondheid) aanvaardbaar is. Bij verdichting wordt specifiek gekeken of het mogelijk is om seniorenwoningen toe te voegen en wonen met zorg. Ouderen en kwetsbare personen met een ondersteuningsvraag blijven graag in hun vertrouwde omgeving wonen. Alleen als sprake is van een bijdrage aan een gezonde balans tussen welzijn en welvaart is inbreiding een goede keuze. Verdichting gaat dus altijd samen met een aantrekkelijke openbare ruimte, geschikt om er te wonen, te werken en te verblijven.
De huidige ontwikkellocaties voor woningbouw in Nijkerk (Doornsteeg fase 3, Spaanse leger), Hoevelaken (Klaarwater) en Nijkerkerveen (de afzonderlijke deelplannen) bieden nog ruimte om tot 2032 in het aangepaste bouwtempo te voorzien.
Het jaartal 2032 in deze visie is geen hard gegeven. Afhankelijk van het bouwtempo kan er ruimte zijn tot 2030, maar evengoed kan er aanleiding pas vanaf 2035 een nieuw uitleggebied in ontwikkeling te nemen.
Op onze bestaande bedrijventerreinen en werklocaties zoals De Flier, Arkerpoort, Spoorkamp, Overhorst en Horstbeek is er tot 2030 maar beperkt ruimte meer voor (her)vestiging van bedrijven en kantoren. Er is door een bloeiende economie en een florerend lokaal bedrijfsleven naar verwachting niet meer genoeg ruimte voor de inmiddels opgelopen vervangingsvraag en ruimte om te schuiven. Daar waar wij terreinen veranderen van werken naar wonen ontstaat een vervangingsvraag. De uitbreidingsvraag neemt verder toe door groei van onze lokale bedrijvigheid. Voor werklocaties geldt dat wij als eerste zullen inzetten op het revitaliseren, transformeren en daarmee optimaliseren van de bestaande werklocaties. Maar dat zal dus zeker niet toereikend zijn als wij de gezonde balans in onze vitale economie willen behouden. Wij gaan daarom op zoek naar uitbreidingsmogelijkheden van de economische ruimte, aansluitend bij bestaande werklocaties en passend bij de maat en schaal van onze gemeente. Deze benadering is onderdeel van de Visie Werklocaties Regio Foodvalley 2030 en het Regionaal Programma Werklocaties Regio Foodvalley 2025.
99