CConstaterende datNijkerk
Koppel je AI →
Document · PDF

Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk 2040 (incl. verwerking amendementen).pdf

Raadsvergadering 24 november 2022, gemeente NijkerkBij agendapunt: Vaststelling Omgevingsvisie 1.0 Gemeente Nijkerk 2040 en Mobiliteitsvisie Nijkerk (2022-062)32.978 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

Bewoners en toeristen genieten in hun vrijetijd van het groeiende aanbod van Nijkerk. Zo draagt een gezonde vrijetijdseconomie bij aan een fijne leefomgeving en een vitale lokale economie. Ons landelijk gebied karakteriseren wij als een cultuurhistorisch en landschappelijk waardevol gebied. In paragraaf 2.3 gaan wij op de kwaliteiten van ons landschap en cultuurhistorie dieper in. Ons landelijk gebied is tevens te karakteriseren als een functioneel gemengd gebied met een groot agrarisch productielandschap, veel natuurwaarden en verspreid liggende agrarischaanverwante en overige bedrijven. De agrarische sector blijft van groot belang voor ons landelijk gebied. De sector beheert een groot deel van het landelijke gebied. In de gemeente zijn veel gezinsbedrijven gevestigd die een bijdrage leveren aan onze economie. De sector zorgt voor werkgelegenheid in het landelijk gebied, maar ook bij aanverwante bedrijven in de kernen. Het is een beeldbepalende functie in ons landschap en is daarmee een belangrijke pijler voor de bestaande cultuurhistorische en landschappelijke waarden in het landelijk gebied. De omschakeling van vele voormalige agrarische bedrijven naar wonen heeft in de afgelopen twintig á dertig jaar gezorgd voor een forse toename van het aantal burgerwoningen. De verwachting is dat meer agrarische ondernemers hun bedrijf gaan beëindigen.

De veranderingen die dat met zich meebrengen in het landelijk gebied blijven onze aandacht vragen. Tegelijkertijd wordt in het landelijk gebied grote druk ervaren als gevolg van de grote verstedelijkingsopgave vanuit de omliggende regio’s (zie paragraaf 2.5). Vanuit dit perspectief bestaat er bij agrarische sector sterk de behoefte om met de gemeenten in de Regio Foodvalley een Regionaal Perspectief voor het Landelijk Gebied (RPLG) op te stellen als bijdrage aan een integrale oplossing van deze verstedelijkingsopgave. De toename aan mogelijkheden voor recreatie en toerisme in ons landelijk gebied dragen ook steeds meer bij aan de variatie aan functies in het landelijk gebied. 22

De combinatie van al deze functies in het cultuurhistorisch en landschappelijk waardevolle gebied maakt dat wij het landelijk gebied aanmerken als één van de meest kenmerkende en beeldbepalende pijlers van de fysieke identiteit van onze gemeente. Ons landelijk gebied koesteren wij. ‘Behoud en versterking van de kwaliteit van de aanwezige landschappen’ vastgelegd in ons Landschapsontwikkelingsplan, is daarom een belangrijk uitgangspunt voor onze keuzes en voor ons handelen en staat om deze reden aan de basis van onze visie.

2.3

Onze landschappen en cultuurhistorie Wonen in de gemeente wordt mede gewaardeerd vanwege het landschap waarin de kernen zijn gelegen, de korte afstand tot natuurgebieden en vanwege het cultuurhistorisch erfgoed binnen onze kernen. In onze gemeente komen ruim 300 gebouwde monumenten voor. Het betreft 111 gebouwde en 3 archeologische rijksmonumenten en 201 gebouwde en 13 archeologische gemeentelijke monumenten; cijfers die een goede indruk geven van de omvang van ons erfgoed. De gemeente Nijkerk ligt in het gebied tussen Veluwe, Randmeren en Utrechtse Heuvelrug; deze ligging maakt dat op korte afstand verschillende landschapstypen voorkomen; het gebied loopt van hoog en droog naar laag en nat. De gemeente ligt uniek op het kruispunt van deze verschillende landschappen: het polderlandschap met de Arkemheense polder dat voor veel vogels een belangrijke rust en foerageerplaats is, het slagenlandschap (veengebieden rond Nijkerkerveen en Hoevelaken), het (nagenoeg ongeschonden en unieke) kampenlandschap aan de oostzijde van ons buitengebied en richting Voorthuizen het jonge heideontginningenlandschap.

Elk landschap vertelt een eigen verhaal, heeft eigen kwaliteiten en eigen specifiek cultuurhistorische waarden, waarvan de rijksmonumentale landgoederen Hoevelakense Bos en Salentein, landgoederen Ehrental, Appel, de oude bolle akkers, engcomplexen en waardevolle bouwlanden, de cultuurhistorisch waardevolle waterelementen zoals beken, de relicten van het tracé van de Nieuwe Rijn, kreken in de polder, de zeedijk, de wielen en het stoomgemaal Arkemheen slechts enkele voorbeelden zijn. De ruimtelijke verscheidenheid betekent ook een grotere biodiversiteit, nodigt uit tot recreëren, is goed voor de gezondheid en voor de lokale economie. De verschillende landschappen met de grote diversiteit aan natuur- en cultuurhistorische waarden zijn het groene kapitaal van de gemeente Nijkerk en haar inwoners. Zonder zorg en aandacht voor deze landschappen gaan deze op elkaar lijken. Terwijl het heel belangrijk is om de diversiteit te behouden en te versterken. Cultuurhistorisch erfgoed komt ook in onze kernen voor. Het erfgoed van de Nijkerkse binnenstad mag niet ongenoemd blijven. De binnenstad is ontstaan op de kruising van de Brede beek en de oude kustweg. Deze ligging maakte van Nijkerk destijds de tweede Gelderse stad.

De identiteit van de gemeente is mede bepaald door de ontwikkeling van deze kleine nederzetting naar de handel- en vestingstad Nijkerk met tabaksteelt, glasblazerij, handel en nijverheid. De structuur van de oude stad is nog goed herkenbaar in het stratenpatroon met de kerk en de witte toren als monumentaal hoogtepunt.

23

Maar bijvoorbeeld ook oude en deels jonge wegen in Hoevelaken en Nijkerkerveen met de centrale bewoningsas van beide lintdorpen en de haaks erop georiënteerde wegen die de erven en kavels ontsloten, bepalen nog steeds de identiteit van deze kernen en zijn waard te worden beschermd. In de notitie ‘Eigenheid en Karakter, geschreven op initiatief van de dialooggroep 4 van het Nijkerkse project Samen aan Zet en de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit, worden vijf cultuurhistorische waardevolle parels onderscheiden. Het gaat om: 1. de historische binnenstad van Nijkerk; 2. de polder Arkemheen; 3. landgoed Hoevelaken; 4. buurtschap Appel; 5. landgoed en lint Slichtenhorst. De vijf gebieden behoren zonder twijfel tot de cultuurhistorische kernkwaliteiten, het stamkapitaal, van onze gemeente. Het gevarieerde landschap waarin de drie kernen en de buurtschappen zich geleidelijk aan door de eeuwen hebben ontwikkeld, met de rijkdom van veel bijzonder cultuurhistorisch erfgoed, zoals de binnenstad van Nijkerk, de landgoederen en het archeologisch erfgoed bepalen in hoge mate de identiteit van de gemeente. Dit is nu het geval en dit willen wij in de toekomst ook behouden en waar nodig verstevigen. De waarden bepalen in belangrijke mate het begrip omgevingskwaliteit met de kernwaarde ‘kwaliteit voor kwantiteit’, waar wij in paragraaf 3.2 op terugkomen.

Met ons Landschapsontwikkelingsplan4 (LOP, vaststelling gemeenteraad in januari 2019), het Beeldkwaliteitsplan Bebouwing Buitengebied5 (vaststelling gemeenteraad in september 2021) en de recent door ons vastgestelde Cultuurhistorische waardenkaart6 hebben wij het belang daarvan bevestigd. Bij het bepalen van onze koers op de fysieke leefomgeving en het maken van (ruimtelijke) keuzes voor de Omgevingsvisie gebruiken wij zoveel mogelijk de richtlijnen uit deze documenten. De waarden die wij in dit hoofdstuk hebben beschreven zijn weergegeven op de kaart 3 t/ m 5. De kaarten geven samengevat weer om welke waarden het gaat en waar deze liggen. Deze kaarten zijn een belangrijke onderlegger voor het beoordelen en toetsen van ontwikkelingen in de Omgevingsvisie.

2.4

Het landelijk, provinciaal en regionaal beleid Bij het opstellen van onze visie bestaat de verplichting rekening te houden met de taken en bevoegdheden van andere overheidsorganen. Het gaat om het Rijk, Provincie Gelderland en Waterschap Vallei en Veluwe. Deze overheidsorganen hebben hun beleid en hun regels vastgelegd in hun eigen visies of verordeningen. Naast deze instanties maken wij deel uit van een tweetal regio’s, namelijk Regio Amersfoort en Regio Foodvalley. Met deze twee regio’s stellen wij ruimtelijke visies op en stemmen wij met elkaar af hoe wij de ruimtelijke opgaven in onze eigen gemeenten oplossen. In paragraaf 2.5 gaan wij op deze afspraken nader in.

4

Landschapsontwikkelingsplan Nijkerk 2018, door de gemeenteraad vastgesteld op 31 januari 2019

5

Beeldkwaliteitsplan bebouwing buitengebied, door de gemeenteraad vastgesteld op 23 september 2021

6

Cultuurhistorische waardenkaart, vastgesteld door Burgemeester & wethouders op 14 juli 2020

24

Kaart 3: Waardenkaart – cultuurhistorische waarden, vastgesteld 24 november 2022

25

Kaart 4: Waardenkaart – landschappelijke waarden, vastgesteld 24 november 2022

26

Kaart 5: Waardenkaart – natuurwaarden, vastgesteld 24 november 2022

27

De regionale opgaven die wij in de vorige paragraaf beschreven hebben liggen er ook op landelijk en provinciaal niveau. Zowel het Rijk, Provincie Gelderland als Waterschap Vallei en Veluwe hebben hun visies gegeven op deze opgaven in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI, vastgesteld op 11 september 2020), respectievelijk de Omgevingsvisie Gaaf Gelderland, vastgesteld op 19 december 2018 en de Blauwe Omgevingsvisie 2050. De provincie heeft bovendien onderdelen uit de visie vastgelegd in regels in de verordening. Het Blauw Omgevingsprogramma (BOP) is de doorvertaling van de visie in regels van het waterschap.

2.4.1 De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) In de NOVI stelt het Rijk een viertal richtinggevende prioriteiten vast, namelijk: 1. ruimte maken voor klimaatadaptatie en energietransitie; 2. duurzaam economisch groeipotentieel; 3. sterke en gezonde steden en regio’s; 4. toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied. Al deze prioriteiten raken onze gemeente. Zo dienen wij bij te dragen aan de opgave om duurzame energie op te wekken. Maar ook prioriteiten als het bouwen van het Stedelijk Netwerk Nederland en de aandacht voor een toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied raken de gemeente. Kaart 6: Uitsnede hoofdlijnen toekomstperspectief voor Nederland NOVI

Bron: NOVI, september 2020, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (Nijkerk ligt in blauwe cirkel)

28

Sterke en gezonde steden en regio’s Het Rijk omschrijft het Stedelijk Netwerk Nederland als het kloppend hart van Nederland en de economie. Kern daarvan is het brede midden van Nederland, grofweg Randstad (Amsterdam, Utrecht, Rotterdam-Den Haag), Amersfoort, Zwolle, Arnhem-Nijmegen, Brabantse stedenrij). Daar woont en werkt het merendeel van de bevolking. Het Rijk stuurt met de NOVI op de ontwikkeling van het hele Stedelijk Netwerk Nederland, door nieuwe woon- en werklocaties te koppelen aan een hoogwaardig en samenhangend stedelijk, regionaal en hoofdnetwerk voor auto’s en treinen, een goed ontwikkeld netwerk voor lopen en fietsen, een soepel functionerend vaarwegennetwerk en uitstekende luchtvaartverbindingen, zowel voor goederen als personen. De groei in het gebied Randstad-Amersfoort-Zwolle-Arnhem-Nijmegen-Brabantse stedenrij is het meest manifest. Hier is ook de grootste verstedelijkingsopgave. Deze vraagt om keuzes in een doordachte lange termijn strategie, ook om de groei niet alleen in aantallen maar ook met passende kwaliteit te realiseren. Dat geldt zowel voor de woningen als voor de mobiliteit en leefomgeving. Dit Rijksbeleid heeft zijn uitwerking op Regio Amersfoort waar onze gemeente deel van uitmaakt. De visie is verbeeldt op kaart 6 ‘Uitsnede hoofdlijnen toekomstperspectief voor Nederland NOVI’. Gemeente Nijkerk is weergegeven binnen de cirkel op de kaart.

Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied Het Rijk wil de balans in het landelijk gebied verbeteren tussen het gebruik en de kwaliteit van landschap, bodem, water en lucht. De inzet richt zich onder andere op de bescherming en versterking van de biodiversiteit. Er wordt een duurzaam en vitaal landbouw- en voedselsysteem mogelijk gemaakt, gebaseerd op kringlopen en natuurinclusiviteit. Deze landbouwvormen vereisen extra ruimte voor de landbouw. Het Rijk merkt daarbij op dat zowel de grondgebonden als de niet-grondgebonden land- en tuinbouw in Nederland voldoende ruimte moet worden geboden om te produceren op een manier die ecologisch én sociaaleconomisch houdbaar en vol te houden is. Daarbij wordt aangegeven dat de relatie tussen landbouw, landschap en natuur sterker en meer organisch moet worden dan zij nu is. In goed geschikte gebieden is ruimte voor landbouw als primaire functie, waarin de conventionele bestaande landbouw ook zo veel mogelijk de omschakeling naar kringlooplandbouw zal maken. Unieke landschappelijke kwaliteiten worden versterkt en beschermd. Nieuwe ontwikkelingen in het landelijk gebied moeten landschapskwaliteit toevoegen om daarmee landschapsinclusief beleid in de praktijk te brengen.

Deze opgaven werkt het Rijk uit in het Nationaal Programma Landelijk Gebied waarin naast de opgaven voor natuur en landbouw ook wonen, mobiliteit, energie, recreatie, water- en bodemsysteem en klimaatadaptatie aandacht krijgen. Bij ontwikkelingen in het landelijk gebied worden cultuurhistorisch erfgoed en unieke landschappelijke en natuurlijke kwaliteiten behouden en versterkt. Deze grote opgaven zullen ook doorwerken in het landelijk gebied van Nijkerk.

2.4.2 Omgevingsvisie Gaaf Gelderland In de Omgevingsvisie “Gaaf Gelderland” geeft Provincie Gelderland een vergezicht en ambitie dat dient als leidraad voor het handelen van de provincie op het gebied van de fysieke leefomgeving. Met de visie geeft de provincie richting aan en biedt het ruimte om Gelderland

29

toekomstbestendig te maken, dat wil zeggen ‘gezond’, ‘veilig’, ‘schoon’ en ‘welvarend’. De visie bevat zeven ambities voor afzonderlijke, maar met elkaar samenhangende thema’s: 1. energietransitie: van fossiel naar duurzaam 2. klimaatadaptatie: omgaan met veranderend weer 3. circulaire economie: sluiten van kringlopen 4. biodiversiteit: werken met de natuur 5. bereikbaarheid: duurzaam verbonden 6. vestigingsklimaat: een krachtige, duurzame topregio 7. woon- en leefomgeving: dynamisch, divers, duurzaam Voor elk van deze thema’s heeft de provincie streefdoelen en de te volgen aanpak beschreven. Al deze thema’s spelen ook door op gemeentelijk niveau.

2.4.3 Blauwe Omgevingsvisie Waterschap Vallei en Veluwe Waterschap Vallei en Veluwe heeft een Blauwe Omgevingsvisie (BOVI) voor het jaar 2050 opgesteld. In deze lange termijn visie schetst het schap de wijze waarop het tot een duurzame en waterinclusieve leefomgeving wil komen.

Kaart 7: Visiekaart stroomgebied Gelderse Vallei en Eemlan d

Bron: BOVI, 2020; Waterschap Vallei en Veluwe (Nijkerk ligt in de rode cirkel)

Met de BOVI zet het schap enkele leidende waterprincipes neer: 1. water is het ordenend principe in de ruimtelijke ordening; 30

2. denken in kringlopen; 3. maximaal schoonhouden en vasthouden van water; 4. zuiveren aan de bron; 5. partnerschap als watermerk. Deze principes werkt het schap vervolgens uit in vier thema’s voor een drietal stroomgebieden. Ons grondgebied is gelegen in het stroomgebied Gelderse Vallei en Eemland, zoals weergegeven op kaart 7 ‘Visiekaart stroomgebied Gelderse Vallei en Eemland. De vier thema’s zijn: waardevolle leefomgeving, klimaatverandering, circulaire economie en energietransitie.Met de BOVI zet het waterschap een stip op de horizon om daarmee informatie te geven voor de omgevingsvisies. Met de BOVI nodigt het waterschap alle partners, waaronder Gemeente Nijkerk, uit om in de omgevingsvisie een herkenbare bijdrage te leveren aan de gezamenlijke waterbelangen. Voor het aspect ‘klimaatverandering’ werkt het waterschap samen met 28 gemeenten, de provincies Utrecht en Gelderland en de andere waterschappen in het plangebied aan de uitvoering van het Regionaal Adaptatie Plan (RAP). In dit plan is met concrete instrumenten, handreikingen en voorbeelden aangegeven hoe de verschillende partijen ruimtelijk in kunnen spelen op de klimaatverandering in Nederland. In paragraaf 2.5.4 is op dit plan nader ingegaan.

2.5

Onze positie in de regio

2.5.1 Regio’s Arnhem, Nijmegen en Foodvalley Onze gemeente maakt deel uit van Regio Foodvalley. Regio Foodvalley is een regionale samenwerking op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen. In deze regio werken de acht gemeenten Barneveld, Ede, Nijkerk, Rhenen, Renswoude, Scherpenzeel, Veenendaal en Wageningen samen met de twee provincies Gelderland en Utrecht, onderwijs- en kennisinstellingen en ondernemers in de regio. Samenwerking staat centraal om de topregio op het gebied van agrifood te worden. En om een duurzame en aantrekkelijke regio voor bedrijven en inwoners te blijven. De voedselvoorziening is de ‘core business’. Regio Foodvalley wil het vestigingsklimaat bevorderen voor het ondernemen, wonen, werken en studeren in dit gebied. Dat deze focus in de regio is blijkt ook uit werkgelegenheidscijfers van het gebied. Deze zijn hoger dan gemiddeld in Gelderland. Banen liggen voornamelijk in de Foodcluster en Agrocomplex sectoren. Ook de gemeenten in de regio ‘Arnhem-Nijmegen’ werken met elkaar samen aan een aantal grote verstedelijkingsopgaven. Met de regio ‘Arnhem-Nijmegen’ ziet de Regio Foodvalley de forse bevolkingsgroei als een grote opgave op zich afkomen.

De beide regio’s hebben in een Verstedelijkingsconcept ‘Meer landschap meer stad; groene metropool Arnhem Nijmegen Foodvalley 2040’ een strategie beschreven hoe de vraag naar 100.000 woningen die er in de regio extra nodig zijn tot 2040 het hoofd te bieden. Voor Regio Foodvalley gaat het daarbinnen om de opgave van de bouw van 40.000 extra woningen met aandacht voor de benodigde werkgelegenheid voor de nieuwe bewoners. Deze verstedelijkingsstrategie is een integrale langetermijnstrategie (2025-2040) voor de fysieke leefomgeving met focus op de thema’s wonen, werken en bereikbaarheid in relatie tot onderwerpen als energietransitie, landschap en de leefomgeving. Op kaart 8 ‘Kansen verstedelijking Arnhem, Nijmegen en Foodvalley zijn de ontwikkelingskansen voor de leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen verbeeld. 31

De strategie is uitgewerkt in een viertal bouwstenen. Deze bouwstenen zijn: 1. Leefomgeving: meer landschap Het concept gaat uit van verdichten van bestaande wijken. Dat is een kans om in bestaande wijken ook een begin te maken met klimaatadaptatie, de verbetering van de biodiversiteit om daarmee de gezondheid van de bewoners van de wijk te verbeteren. In het concept is het belang van de (agri)foodsector groot. De sector is ruimtelijk, sociaal en economisch verweven in de maatschappij. De transitie richting meer natuurinclusieve landbouw en kringlooplandbouw is een opgave die extra ruimte vraagt. Momenteel wordt er door Wageningen University & Research voor de landbouw een economisch perspectief opgesteld voor Regio Foodvalley. De transitie wordt met behulp van ruimtelijke zonering en zo het zoeken naar functiecombinaties ondersteund. De nieuwe verstedelijking mag de belasting op kwetsbare natuur- en landschapsgebieden niet vergroten. Dat kan alleen door meer natuur- en uitloopgebieden toe te voegen, de stikstofdeposities te verminderen en door de bestaande gebieden goed te beheren.

Kaart 8: Kansen verstedelijking Arnhem, Nijmegen en Foodvalley

Bron: Verstedelijkingsconcept ‘Meer landschap meer stad; groene metropool Arnhem Nijmegen Foodvalley 2040 (Nijkerk ligt in de rode cirkel)

2. Mobiliteit: slim en schoon Het concept richt zich op het laten reizen van mensen op de slimste en schoonste manier binnen stedelijke netwerken (korte afstanden) en tussen stedelijke netwerken (lange afstanden). Zoals aan de rand van stedelijke netwerken overstappen van auto op fiets of openbaar vervoer. Dit kan door de vorming van mobiliteitshubs, door het stimuleren van 32

fietsen en lopen op korte afstanden binnen het stedelijk netwerk (first mile / last mile), door het vergroten en versterken van het Hoogwaardig Openbaar Vervoer-netwerk (HOVnetwerk) en door voor verbindingen op langere afstanden tussen stedelijke netwerken in te zetten op openbaar vervoer en spoor. Door meer te lopen, te fietsen, meer gebruik te maken van het openbaar vervoer en deelvervoer neemt vertraging op de weg af en wordt mobiliteit duurzamer. Goederenvervoer en personenvervoer maken veelal gebruik van dezelfde spoorcorridors. Dat vraagt om keuzes: de keuze op welke corridors we goederenvervoer nu juist wel of juist niet willen hebben. Dat speelt in de Noordelijke Foodvalley langs de A1 corridor bij Nijkerk en Barneveld. 3. Economie: werk van de toekomst maken Investeren in het vestigingsklimaat is in het concept voornamelijk gericht op de drie polen Arnhem, Nijmegen en Ede/Veenendaal. Daar wordt ingezet op creatieve broedplaatsen, goede woon-werkgebieden, duurzaamheid (duurzame energie, klimaatadaptatie) en goede verbindingen. De strategische ligging op de multimodale goederencorridor wordt maximaal benut en corridors worden versterkt. De extra woningbouwopgave zal ook gepaard moeten gaan met een toename van de werkgelegenheid.

Ingezet wordt op economische clustervorming die zich richt vanuit de thema’s Food, Health, Hightech en Energy op productie, innovatie en kennis. Ze zijn gericht op economische ontwikkeling en de groei van werkgelegenheid. In dat kader is het onderzoek naar de positionering en doorontwikkeling van het Food Production Cluster Noordkant Regio Foodvalley dat in 2022 zijn beslag krijgt belangrijk. Hierin werken de noordelijke gemeenten Barneveld, Scherpenzeel en Nijkerk nauw samen met de regio en provincie. In genoemde thema’s ligt ook de kans om in de toeristische sector meer banen te ontwikkelen. Dat vraagt om toegang tot het landschap met fietsroutes en wandelroutes, maar ook om het ontwikkelen en verbeteren van plekken voor recreatie en ontspanning, rekening houdend met de nu al hoge druk op onze natuurlijke gebieden. 4. Wonen: meer stad en meer vitale kernen De ambitie is om tot 2040 100.000 woningen toe te voegen in de regio Arnhem-NijmegenFoodvalley, waarvan 40.000 in Regio Foodvalley en 60.000 in Arnhem-Nijmegen. Deze kwantitatieve opgave moet leiden tot het terugdringen van het woningtekort, het accommoderen van de natuurlijke bevolkingsgroei en het opvangen van de toeloop uit andere regio’s.

Daarnaast is dit ook een kwalitatieve opgave waarbij er aandacht is voor de aansluiting op demografische ontwikkelingen, betaalbaarheid, toekomstbestendigheid (duurzaamheid en levensloopbestendig), groen en circulair bouwen (natuurinclusief), leefbaarheid en sociale cohesie, verstedelijking, het versterken van kleine kernen en toegankelijkheid voor specifieke doelgroepen. Waar mogelijk worden nieuwe woningen binnenstedelijk of aan de rand gebouwd en gaat dit samen met het verbeteren van de bereikbaarheid en leefbaarheid van de locatie. Dit biedt kansen om bestaande wijken te versterken. Steden, wijken en dorpen worden (in onderlinge samenhang) aantrekkelijk, duurzaam, veilig, gezond, bereikbaar en inclusief. Tenslotte wordt ook de koppeling met werken gemaakt door werkenden aan de regio te binden en daarmee het vestigingsklimaat te versterken.

33

Na het verstedelijkingsconcept wordt de strategie met behulp van ontwerprichtlijnen uitgewerkt in enkele gebieden. In deze gebiedsuitwerkingen wordt uitgewerkt waar ruimte is voor woningen en werklocaties en welke randvoorwaarden voor de leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen daarvoor moeten worden ingevuld (keuzes en mogelijke oplossingen). Gemeente Nijkerk maakt, samen met Barneveld en Scherpenzeel, deel uit van FoodvalleyNoord. Aan de uitwerking van deze visie wordt momenteel gewerkt. Wij verwerken de uitkomsten uit de regionale gebiedsuitwerking in onze definitieve omgevingsvisie.

2.5.2 Regio Foodvalley De Regio Foodvalley heeft een zelfstandige verkenning uitgevoerd naar de ruimtelijke vraagstukken en uitdagingen die er op de regio afkomen. De verkenning is een gemeenschappelijk kader om gezamenlijk op te treden en ondersteunt het gemeenten en partners om de richting te bepalen waar de regio naar toe wil en hoe dat te bereiken. Deze verkenning is in nauwe samenhang ontwikkeld met de verstedelijkingsstrategie ArnhemNijmegen-Foodvalley (zie paragraaf 2.5.1) en het Ontwikkelbeeld regio Amersfoort (zie paragraaf 2.5.3). De verkenning van Regio Foodvalley onderscheidt een achttal uitgangspunten, gebaseerd op regionale opgaven. Deze opgaven zijn onder te verdelen in drie grote veranderingsopgaven voor de regio, namelijk: a. veranderingen in de landbouw als gevolg van schaalvergroting, vermindering stikstofuitstoot en omvorming naar kringlooplandbouw; b. aanpassingen door klimaatverandering en omschakeling naar duurzame energiebronnen; c. de bouw van circa 40.000 woningen in samenhang met voldoende voorzieningen voor werken, recreëren en mobiliteit. De acht uitgangspunten zijn: 1. in de Regio Foodvalley wordt voldaan aan de woningbehoefte; 2. waar mogelijk wordt binnenstedelijke ontwikkeling toegepast; 3. clustering van industrielocaties in relatie tot bereikbaarheid creëert ruimte voor nieuwe woon- en werkgebieden; 4.

wisselwerking wordt gestimuleerd tussen veranderingen in de landbouw, opwekking van energie, landelijk wonen en werken en natuur; 5. het opwekken van duurzame energie op langere termijn wordt integraal verkend met andere ruimtelijke opgaven; 6. er wordt geen nieuwe ruimte vrijgemaakt voor omvangrijke of zeer omvangrijke distributie; 7. voor regionale voorzieningen, onder andere sport en cultuur, worden op regioniveau afspraken gemaakt; 8. natuurontwikkeling en aanpassingen aan de veranderingen van het klimaat worden op regioniveau opgepakt. In het jaar 2021 heeft de regio samengewerkt aan het Regionaal Programma Werklocaties (RPW) Foodvalley en aan de onderliggende Visie Werklocaties Foodvalley. Het RPW bevat nieuwe afspraken over de ontwikkeling van bedrijventerreinen en opgaven voor de bestaande voorraad tot 2030. Het RPW is het afsprakenkader en uitvoeringskader van de visie. De visie is de basis voor de afspraken die de Regio Foodvalley met de provincies Gelderland en Utrecht maakt over de kwantitatieve en kwalitatieve opgaven tot 2030 met een doorkijk naar 2040. 34

Gemeente Barneveld heeft als grensgemeente van Nijkerk in de regio een concreet bouwplan in voorbereiding. In Terschuur/Zwartebroek bouwt de gemeente in de komende jaren 150 woningen (bouwperiode: 2023 – 2028). Verder in de tijd (2040) heeft de gemeente Barneveld nog meer woningbouwplannen in de omgeving van de grens met Nijkerk. Deze plannen zijn echter nog niet concreet. De gemeente Barneveld denkt daarbij aan 600 woningen voor Zwartebroek en Terschuur samen in de periode tot 2040. Gezien de betrekkelijke korte afstand van deze bouwlocatie ten opzichte van de kern Hoevelaken is dit project voor de visie van belang te melden.

2.5.3 Regio Amersfoort Gemeente Nijkerk neemt, samen met de Gelderse gemeente Barneveld, ook deel aan het overleg met zeven gemeenten in de Regio Amersfoort. Het gaat om de gemeenten Amersfoort, Baarn, Bunschoten, Eemnes, Leusden, Soest en Woudenberg. Regio Amersfoort heeft in samenwerking met Provincie Utrecht een Ontwikkelbeeld opgesteld om antwoord te kunnen geven op de mogelijkheden voor woningbouw na 2030. Het ontwikkelbeeld gaat uit van het gezamenlijke perspectief voor de periode 2030-2040: • met een perspectief waarin de kracht van het landschap centraal staat als drager voor vitaliteit; • waarbij het katalyserende effect van nabijheid van wonen en werken wordt ingezet om de regio te verankeren in het hart van het Stedelijk Netwerk Nederland. Dit perspectief is gebouwd op een zestal pijlers. Deze pijlers zijn: 1. robuust maken unieke landschappelijke structuren voor de leefkwaliteit, met een robuuste verbinding tussen Heuvelrug-Veluwe, een bufferzone rondom N2000-gebieden, natuurontwikkeling in combinatie met recreatie en zorgen voor klimaatrobuuste beekdalen; 2. de lokale vitaliteit waarborgen door ruimtevragers als landbouw, natuur, recreatie en klimaatadaptatie te combineren en aan te geven waar prioriteiten in het buitengebied liggen; 3.

focus op het wonen en werken in gebieden rondom bestaande knopen, dat wil zeggen rond Amersfoort Centraal, Amersfoort Schothorst, Nijkerk en Barneveld die vanwege hun goede bereikbaarheid en hoeveelheid aan voorzieningen kunnen worden aangemerkt als aantrekkelijke locaties. De regio wil stationsomgevingen daarom beter benutten en in samenhang met elkaar ontwikkelen door: • de capaciteit van de bestaande knopen goed te benutten; • woon- en werkmilieus te creëren rondom stationsomgevingen; • door zorg te dragen voor comfortabele fietsroutes van en naar de knopen; • rekening te houden met de overstap op duurzame energiebronnen en aanpassingen aan de klimaatverandering en tot slot • groenblauwe netwerken te creëren tussen de kernen; 4. het aanjagen van de nationale betekenis van de regio met unieke economische ecosystemen. Dit gebeurt door middel van het vergroten van de agglomeratiekracht van de regio en door er het verschil mee te maken, door de kansen te benutten die de stations Amersfoort CS en Schothorst bieden, met een stevige verankering in het Stedelijk Netwerk Nederland (NOVI) en het ontwikkelen van interactiemilieus voor denkers en doeners (Life science, health en agrifood);

35

5. door in te zetten op gezonde mobiliteit als volwaardig keuzealternatief door gedragen alternatieven voor autogebruik tussen kernen en binnen kernen aan te moedigen, de (e-)fiets en deelmobiliteit als volwaardige keuzes te beschouwen en het primaat bij wandelen en fietsen rondom belangrijkste knopen te leggen; 6. door bereikbaarheid op multimodale corridors integraal aan te pakken waarvoor het Rijk en de regio samen aan de slag moeten voor het spoornet en de wegen rondom A1 en A28, in te zetten op allerlei maatregelen om de bereikbaarheid van de regio te borgen en de ontwikkeling wonen en werken mogelijk te maken en te kiezen voor niet-mengbare bedrijvigheid langs de corridors. De grote verstedelijkingsopgaven in de regio’s heeft Provincie Utrecht met onder andere Regio Amersfoort, Regio Foodvalley en de waterschappen het gezamenlijk programma “Groen Groeit Mee” te starten. De enorm grote woningbouwopgave noodzaakt overheden het groen in de omgeving mee te laten groeien. In dit project bundelen de overheden meerdere opgaven waaronder recreatie, klimaatadaptatie, bossenstrategie, natuur en worden deze integraal bekeken. Samengevat staan wij in beide regio’s voor grote maatschappelijke opgaven. We staan daar niet alleen voor, maar doen dit samen in beide regio’s. Wij dragen daarin ook een grote eigen verantwoordelijkheid.

We maken onze eigen keuzes, bepalen onze eigen groei en gaan uit van onze eigen kracht. Met de omgevingsvisie leveren wij onze bijdrage aan de oplossing van de regionale opgaven. In de hoofdstukken 4 en 5 hebben wij onze keuzes nader uitgewerkt.

2.5.4 Regionaal Adaptatie Plan Regio Vallei en Veluwe Gemeenten, Provincies en Waterschappen in Gelderse Vallei, Veluwe, Eemland en IJsselvallei hebben een Regionaal Adaptatie Plan (RAP) opgesteld. In dit plan is met concrete instrumenten, handreikingen en voorbeelden aangegeven hoe de verschillende partijen ruimtelijk in kunnen spelen op de klimaatverandering in Nederland. In het RAP staan vier ruimtelijk-functioneel gekozen thema’s centraal: 1. prettig wonen en werken; 2. aangenaam recreëren; 3. basisfuncties veiligstellen; 4. natuurlijk bodem- en watersysteem. Als er op een plek of gebied iets wordt gebouwd, verbouwd, gepland of georganiseerd, zal op die bewuste plek met alle maatschappelijke ontwikkelingen rekening gehouden moeten worden. Daartoe behoort als vast onderdeel ‘klimaatverandering’. De vier belangrijkste klimaattrends waarmee rekening gehouden moet worden zijn: het wordt natter, droger, warmer en de zeespiegel stijgt. Per thema is met ‘oppakken’, ‘aanpakken’ en ‘doorpakken’ aangegeven welk klimaatgereedschap ofwel maatregelen, beschikbaar zijn. De gezamenlijke ambities zijn vastgelegd. Ook is vermeld welke ideeën voor te ontwikkelen maatregelen en acties er mogelijk zijn. Vervolgens wordt een selectie van regionale speerpunten benoemd die de Manifestpartners als eerste willen oppakken.

Speerpunten worden geconcretiseerd in een of meer projecten en trajecten in het werkplan. De speerpunten zijn benoemd op basis van urgentie en op basis van en energie bij meerdere partijen. 36

Geconcretiseerd houdt dit in dat voor een thema als prettig wonen en werken de ambities geldt dat De stedelijke leefomgeving klimaatbestendig, veilig en gezond moet worden ingericht door onder andere de volgende punten in de planontwikkeling te betrekken: • onder alle weersomstandigheden is sprake van een optimaal leefklimaat in gebouwen waar gewoond en gewerkt wordt, met bijzondere aandacht voor kwetsbare groepen; • water(overlast) en hittestress in gebouwen wordt voorkomen door inrichtingsmaatregelen op het niveau van gebouw en omgeving. Nieuwe gebouwen worden zoveel mogelijk klimaatadaptief gebouwd; • er is (relatief) minder verharding en meer vergroening in de woon- en werkomgeving, o.a. vanwege de infiltratiemogelijkheden van regenwater; • wijken en werklocaties blijven bereikbaar via doorgaande wegen bij extreem weer. Het plan bevat per punt allerlei concrete maatregelen en acties voor alle partijen.

2.6

Doorwerking van het beleid van overige overheden Het beleid van de overige overheden, zoals wij dit in de twee voorgaande paragrafen beschreven hebben werkt op allerlei niveaus door in onze omgevingsvisie. Van belang daarbij is het onderscheid dat wij maken tussen beleidszaken die verplicht doorwerken en beleidszaken waarover wij als gemeente zelf bepalen hoe wij dit oppakken en uitvoeren. Een voorbeeld van beleid dat rechtstreeks doorwerkt in onze visie is het Gelders natuurnetwerk, zoals vastgelegd in de Provinciale Omgevingsverordening Gelderland. Een voorbeeld van het beleid waarover wij zelf de regie blijven voeren is de vertaalslag van de afspraken over de woningbouwopgave met de Regio Amersfoort en de Regio Foodvalley. Deze opgaven verliezen we niet uit het oog. Ze maken integraal onderdeel uit van onze keuzes in deze visie over woningbouw. Maar wij bepalen als gemeente hoe wij dit doen.

37

3

Opgaven en kernwaarden

3.1

Opgaven (beschrijving analyse, trends en maatschappelijke ontwikkelingen) Wij staan in de gemeente voor een aantal grote opgaven. Opgaven om het te kort aan woningen terug te dringen, om de leefomgeving aan te passen aan de veranderingen in het klimaat, de omschakeling naar duurzame opwekking van energie, om te zorgen voor voldoende ruimte voor bedrijven en voor een blijvend groeiende recreatiebehoefte, om de verandering naar een duurzame landbouw te ondersteunen en te stimuleren en om steviger in te zetten op biodiversiteit en schone vormen van mobiliteit zoals de fiets als vervoermiddel. Een groot aantal van de opgaven komen al duidelijk naar voren uit het beleid van andere overheden en uit de regiovisies. In hoofdstuk 3 gaan wij voor de zes thema’s nader op de ontwikkelingen en de trends voor de komende jaren in. Elk thema eindigen wij met een opsomming van de opgaven waar wij de komende jaren aan willen werken. De volgende hoofdstukken bevatten onze integrale visie als antwoord op de opgaven voor de periode tot 2040 (hoofdstuk 4) en onze strategische keuzes uitgewerkt in gebiedsprofielen (hoofdstuk 5).

3.1.1 Gemeente Nijkerk in 2050 energieneutraal en klimaatbestendig. De gemeente heeft de ambitie om in 2050 energieneutraal en klimaatbestendig te zijn. Deze opgaven hangen samen met de verandering van het klimaat wereldwijd en ook in Nederland. Om verdere opwarming van de aarde en de gevolgen daarvan zo veel mogelijk te voorkomen zijn er klimaatafspraken (Parijs Akkoord 2015) gemaakt en wil Nederland overstappen van fossiele brandstoffen op duurzame energiebronnen zoals zon en wind. Alle overheden hebben de taak gekregen bij te dragen aan deze afspraken. Ook wij hebben deze verantwoordelijkheid opgepakt. Duurzame elektriciteit Wij hebben in 2020 al een eerste stap gezet in onze ambitie om energieneutraal te worden. Het project ‘Duurzame verbinding A28’ onderzoekt de mogelijkheden voor het opwekken van duurzame elektriciteit in het gebied langs de A28 waaronder twee windturbines en veertig hectare zonnevelden. Dit is tevens onze inzet voor zon en windturbines op basis van de afspraken uit de Regionale Energie Strategie Foodvalley. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheden voor het overkappen van P&R terreinen met zonnepanelen, zonnepanelen op de geluidswal en (tijdelijk) op het voormalig zwembadterrein Luxool en stimuleren wij de aanleg van zonnepanelen op daken.

Energiebesparing en aardgasvrij Een andere opgave om energieneutraal te worden is het realiseren van een forse energiebesparing en het maken van de overstap van aardgas naar duurzame warmtebronnen. Om dit te bereiken werken wij aan de uitvoering van een Transitievisie Warmte. In deze visie beschrijven wij onze strategie om in 2050 aardgasvrij te zijn, welke alternatieve warmtebronnen en technieken hiervoor ingezet kunnen worden en welke planning wij daarbij voor ogen hebben. Duurzame mobiliteit Ook op het gebied van mobiliteit valt veel winst te behalen. Verkeer en vervoer is verantwoordelijk voor bijna een derde van het energieverbruik in onze gemeente en ruim een 38

kwart van de CO2-uitstoot. De opgave is in 2050 te zorgen voor mobiliteit zonder schadelijke uitlaatgassen voor mensen en goederen. Dit betekent meer inzet van duurzame energie voor al het transport op de weg, het water en in de lucht. In 2050 moet de inzet van fossiele brandstoffen tot nul gereduceerd zijn. In de visie beschrijven wij ons streven naar mobiliteitsoplossingen die de verduurzaming van de leefomgeving en de gezondheid van de inwoners stimuleert. Via ons kwalitatieve uitgifte- en werklocatiebeleid proberen wij om de juiste bedrijven met de juiste werkgelegenheid naar onze gemeente te halen. Dit heeft als bijkomend voordeel dat hierdoor de inkomende pendel verkleind kan worden. Aanpassingen aan het veranderende klimaat Maar wij willen niet alleen in 2050 energieneutraal zijn, wij staan ook voor de opgave onze leefomgeving aan te passen aan de veranderingen van ons klimaat. Klimaatadaptatie is de mate waarin we onze leefomgeving aan kunnen passen aan de verandering van het klimaat. Wij hebben ook hierin al maatregelen getroffen. Zo dient het regenwater bij nieuwbouw zoveel mogelijk te worden opgevangen om het rechtstreeks af te laten vloeien in de bodem. Alleen vuilwater gaat naar het riool.

Wij geven voorlichting met regenwateradviseurs over het afkoppelen van de regenwaterpijp, om het regenwater in de tuin te kunnen benutten, in plaats van het af te laten vloeien naar het riool. We stimuleren ook de ontstening en vergroening van de wijken en buurten van onze kernen. Ook op onze bedrijventerreinen maken wij dit onderdeel van de aanpak Toekomstbestendige Bedrijventerreinen en gaan wij hierover in gesprek bij nieuwe aanvragen voor een omgevingsvergunning. Hiermee wordt verdroging beperkt en voorkomen we overlast bij de rioolwaterzuiveringsinstallaties bij stortbuien. Naast de regenwateradviseurs, bieden wij onze inwoners nog een aantal mogelijkheden om zelf aan de slag te gaan met het klimaatvriendelijk inrichten van de tuin: door middel van de ‘Subsidieregeling Groene Daken’ voor de aanleg van een sedumdak op huis of schuur en een regentonkorting. Maar er is meer nodig. Wij zullen meer maatregelen moeten treffen. Wij zijn ons hier van bewust en zullen rekening moeten houden met de veranderende, natuurlijke omstandigheden. Dit beïnvloedt onze ambitie te zorgen voor een prettige en gezonde woon-, werk- en leefomgeving. Het is ook onze verantwoordelijkheid andere sectoren in onze samenleving te betrekken bij en te stimuleren bij te dragen aan deze opgaven.

In de voorbereiding van deze visie is ons duidelijk gebleken dat de bewoners, het bedrijfsleven en de overige instellingen en maatschappelijke organisaties in onze gemeente zich hiervan bewust zijn. Samenwerken is hierbij cruciaal, want goede plannen maken wij en voeren wij met elkaar uit. Daarom vraagt de overstap naar een duurzame samenleving in onze gemeente overleg en ondersteuning, maar geeft deze visie ook antwoord op de ruimtevraag die dit met zich meebrengt. Onze visie op de ontwikkelingen in de gemeente voor woningbouw, werkgelegenheid en recreatie benutten wij om onze opgaven voor de overstap naar duurzame energie en de aanpassing aan het veranderende klimaat te verwezenlijken. Onze opgaven - werken aan de overstap van fossiele brandstoffen op duurzame energiebronnen om het doel in 2050 energieneutraal en klimaatbestendig te zijn te bereiken; 39

-

de fysiek ruimtelijke opgaven gaan gepaard met een omwenteling naar een duurzame samenleving met een omslag naar duurzame energievoorziening, een klimaatadaptieve aanpak, een circulaire samenleving en een sociale duurzame leefomgeving.

3.1.2 Woningbouw In paragraaf 2.1 schreven wij al dat inwoners in onze gemeente er prettig wonen. Het gevarieerde aanbod in zowel stedelijk als landelijk wonen op het schakelpunt tussen de Randstad en de Veluwe maakt de gemeente voor velen een aantrekkelijke woongemeente. Ondanks de economische crisis en het dieptepunt van de huizenmarkt in 2013 zijn er in de afgelopen tien jaar jaarlijks meer dan 175 woningen bijgebouwd. Door de toename van de bevolking en een veranderende samenstelling van de bevolking blijft de vraag naar woningen groot. De oorzaak van de sterke bevolkingsgroei is een toename van het aantal mensen dat in onze gemeente komt wonen. Zij verhuizen met name vanuit Amersfoort. In de Regio Foodvalley als geheel wordt eenzelfde tendens waargenomen. De Regio Foodvalley wordt gezien als een aantrekkelijk woonmilieu voor mensen uit de Randstad.

Uit ons onderzoek blijkt dat: • in de afgelopen 19 jaren onze bevolking gemiddeld met 330 inwoners per jaar toenam; • het aantal huishoudens blijft groeien van 16.800 in 2017 naar 20.000 in 2035; • de ontwikkeling van de huishoudens tot 2035 een lichte stijging van het aantal gezinnen (+240) laat zien en een sterke stijging van één- en tweepersoonshuishoudens (+2.575), in het bijzonder van huishoudens in de leeftijdscategorie van 75+; • het totaal aantal inwoners in onze gemeente in 2040 bijna 50.000 bedraagt; • door de toenemende vergrijzing en de afname van het aantal mensen dat een huishouden deelt is er meer behoefte aan kleinere (gelijkvloerse) woningen; • de behoefte naar woningen verder onder druk komt te staan als gevolg van groeiende werkgelegenheid en door de ontwikkelingen in de regio’s en Randstad; • er sprake is van een toenemende vraag naar woningen in elke prijsklasse, waaronder een grote vraag naar sociale huurwoningen. In de recent vastgestelde Woonvisie 2020+ wordt om deze reden ingezet op meer balans in vraag en aanbod, wonen en zorg, alternatieve en flexibele woonvormen en verduurzaming van de bestaande woningvoorraad. Deze woonvisie geeft evenwel nog geen concreet antwoord op de vraag waar er in de toekomst nieuwe woningen kunnen worden gebouwd en of er mogelijkheden zijn tot een versnelling in woningbouw.

Deze vragen beantwoorden wij in deze Omgevingsvisie.

Tabel 2: Prognose bevolkingsgroei gemeen te Nijkerk 2018-2040 Jaar

Aantal inwoners

2018

42307

2020

43303

2025

44702

2030

46187

2035

47896

2040

49494

Bron: Provincie Gelderland/Gelderse hoge variant o.b.v. Primos prognose 2019 ABF Research

40

Ook voor de periode tot 2030 en de periode 2030-2040 neemt het aantal inwoners nog toe. De verwachting is dat het aantal inwoners nog met ongeveer 2.900 inwoners groeit tot 2030. Het betreft circa 2.000 huishoudens. Voor de periode tot 2040 wordt een bandbreedte aangehouden tussen de 860 en 1.620 nieuwe huishoudens en groeit het aantal inwoners met 3.300.

Tabel 3: Huishoudensontwikkeling gemeente Nijkerk 2020 -2040 Doelgroep

Huishoudens

Huishoudens

Ontwikkeling 2020-2025

Huishoudens

Ontwikkeling 2020-2030 -14%

Huishoudens 2040 (in Bandbreedte) 170-180

Ontwikkeling 2020-2040 (in Bandbreedte) -14%-19%

Alleenstaanden < 25 jaar Alleenstaanden 25-30 jaar Stellen < 35 jaar Gezinnen Alleenstaanden & stellen 35-55 jaar Alleenstaanden & en stellen 5575 jaar Alleenstaanden & stellen 75+ Overig Totaal

210

190

-10%

180

640

630

-2%

620

-3%

530-550

-14%-17%

700

660

-6%

570

-19%

480-500

-29%-31%

7.030 1.830

7.260 1.760

+3% -4%

7.500 1.750

+7% -4%

7.860-8150 1.830-1.900

+12%- 16% 0%-4%

4.610

4.730

+3%

5.040

+9%

4.850-5.030

+5%-9%

2.390

3.130

+31%

3.650

+53%

4.460-4.630

+87%-94%

50 17.460

50 18.410

0% +5%

60 1.9370

+20% +11%

50-50 20.23020.990

0% +16%-20%

Bron: Primos (2020), bewerking STEC Groep (2020). Afgerond op tientallen. Bandbreedte 2040 op basis van uitkomsten scenario ‘migratie hoog’ en ‘migratie laag’

In de Woonvisie gemeente Nijkerk 2020+ wordt aangegeven dat de gemeente wil bouwen voor de lokale behoefte, oftewel de behoefte aan woonruimte onder de inwoners van gemeente Nijkerk. Het woningbouwprogramma is dan ook gericht op deze lokale behoefte. Bij voorkeur wordt gezien dat deze woningen bij inwoners van Nijkerk terechtkomen. Hierbij zijn wij wel gehouden aan de kaders van de wet. Op dit moment echter wordt gewerkt aan verruiming van deze kaders. In het Wetsvoorstel wijziging Huisvestingswet 2014 heeft de minister laten opnemen dat van alle nieuwbouw koopwoningen een bepaald percentage mag worden toegewezen aan de eigen inwoners. Het gaat hierbij om koopwoningen tot aan de NHG grens (Nationale Hypotheek Garantie) van € 355.000 (prijspeil 2022). De Raad van State heeft inmiddels een advies afgegeven over het wetsvoorstel waarin ze op onderdelen een nadere toelichting en beter onderbouwing verlangt. Voor de bestaande voorraad willen wij ook de opkoopbescherming invoeren. De opkoopbescherming zorgt ervoor dat in gewilde woonbuurten in onze gemeente huizen niet zomaar kunnen worden opgekocht voor de verhuur. Dit kan in buurten waar schaarste is aan goedkope en middeldure koopwoningen of wanneer de leefbaarheid van een buurt onder druk staat door het opkopen van woningen voor de verhuur.

Op die manier blijven meer koopwoningen beschikbaar voor mensen die er zelf in gaan wonen. Zodoende hebben 41

woningzoekenden, waaronder starters en middeninkomens, op de woningmarkt meer kans op een betaalbare koopwoning. Wij nemen ons voor deze mogelijkheden uit de wet te benutten. Indien de wetswijziging ons nog meer nieuwe handvatten biedt om de woningmarkt in de gemeente beter te sturen zullen wij deze mogelijkheden zeker gebruiken. De huishoudensontwikkeling neemt niet alleen toe, maar verandert daarnaast van samenstelling. De groep 75+ groeit sterk en daarmee groeit ook het aantal één- en tweepersoonshuishoudens. Desondanks is het voor de gemeente Nijkerk juist kenmerkend dat er groei blijft in het aantal gezinnen. Dit vraagt om goed te blijven monitoren wat de kwalitatieve woningbehoeften zijn. Onze opgaven Vanuit deze beschrijving en analyse van trends en maatschappelijke ontwikkelingen komen wij voor het thema ‘woningbouw’ tot de volgende opgaven: - het streven naar meer variatie in de woningvoorraad, zowel in prijsklassen als in woningtypen; - het realiseren van meer betaalbare woningen; - het voorzien in de woningbehoefte van onze eigen inwoners, waarbij we oog hebben voor senioren, starters en andere doelgroepen die in de knel zitten; - het focussen op wonen met zorg, flexibele woonvormen, duurzaam wonen en aantrekkelijke woonmilieus; - het revitaliseren van bestaande woonwijken om te kunnen blijven voldoen aan kwalitatieve woonwensen.

3.1.3 Werken Een vitale economie is belangrijk voor de welvaart van de huidige en toekomstige inwoners van de gemeente. Economie zorgt voor banen, voor bestedingsruimte voor inwoners en voor investeringsruimte en partnerschap bij verduurzaming. Economie zorgt voor vooruitgang en sociale samenhang. Een baan of een stageplek geeft iemand de kans om zich te ontwikkelen in de maatschappij, een zinvolle bijdrage te leveren, de taal te leren en relaties op te bouwen. Economie is ook identiteit. De gemeente Nijkerk is van oudsher een ondernemende gemeente van inwoners die van aanpakken weten. Van inwoners die producten weten te maken en te vermarkten, in de gemeente maar ook daarbuiten tot over de landsgrenzen. Een vooruitziende blik, maar altijd met beide benen op de grond. Lokaal geworteld en een bijdrage willen leveren aan de samenleving. Ook dat kenmerkt het bedrijfsleven in Nijkerk, Hoevelaken, Nijkerkerveen en het buitengebied van oudsher. De centrale ligging in Nederland maakt het voor velen niet alleen aantrekkelijk in onze gemeente te wonen, maar er ook te werken. Dit komt onder meer door de nabijheid van de Randstad en de Veluwe en door goede ontsluiting met rijks- en provinciale wegen. De Nijkerkse economie heeft zich steeds positief en robuust ontwikkeld.

Bij elkaar weten de duizenden bedrijven en maatschappelijke instellingen in de gemeente in 2020 meer dan 23.700 banen te creëren. De gemeente kent meer bedrijven per 100 inwoners dan gemiddeld in Nederland en Gelderland. Het totaal aantal vestigingen bedraagt 4.380 in 2020. De afgelopen jaren is het aantal bedrijven jaarlijks steeds iets toegenomen.

42

Makers en doeners in het MKB Nijkerk is wat betreft bedrijfsomvang een gemeente die draait op het midden- en kleinbedrijf. In de monitor van Bureau Louter (november 2021) vinden we onze gemeente op de 5e plaats in de landelijke lijst van gemeenten met de sterkste MKB-economie. We zien het ook terug in de namen van veel van oorsprong familiebedrijven die hier vaak al generaties zijn gevestigd. De vele bedrijven die zich de afgelopen jaren van elders hier gevestigd hebben zijn vaak mkbbedrijven. De gemeente Nijkerk heeft daarmee een gediversifieerde economie van ‘makers en doeners’ met een sterke vertegenwoordiging van stuwende maakbedrijven. Deze diversiteit is een kracht van de Nijkerkse economie. Het vermindert de kwetsbaarheid bij conjuncturele schommelingen. De vijf belangrijkste sectoren gemeten naar het aantal banen, zijn de industrie, zakelijke dienstverlening, detail- en autohandel, groothandel en bouw. Deze sectoren zijn ten opzichte van de regio en de provincie sterk vertegenwoordigd. De dienstverlening en gezondheidszorg zijn in de gemeente Nijkerk relatief kleinere sectoren. Binnen de Nijkerkse maakbedrijven vinden we een deel daarvan in het Food Production Cluster. Dit is de noemer van de verzameling van bedrijven binnen de food, foodtechniek en foodlogistiek. Volgens cijfers en indeling van de provincie komt dit neer op ongeveer 7.300 banen.

Dit is ongeveer een derde van het totaal aantal banen in de gemeente; aanzienlijk meer dan gemiddeld in de provincie Gelderland. De doorontwikkeling en positionering van dit Food-cluster is onderdeel van ons economisch beleid de komende jaren. Bijna alle sectoren droegen bij aan de groei van de werkgelegenheid in de gemeente Nijkerk de afgelopen jaren. Tot 2017 zijn er vooral veel nieuwe banen in de industrie te vinden, die een verlies van banen in de dienstverlening en zorg in die jaren grotendeels compenseerden. Daarna waren het vooral de bouw, zakelijke dienstverlening, zorg en horeca die voor de groei van de werkgelegenheid zorgden. Deze knik ontstond mede door ons stringente kwalitatieve uitgiftebeleid, waardoor de nodige vestigingsaanvragen afgewezen werden en wij kwaliteit voorop stellen met de komst van nieuwe bedrijvigheid naar de gemeente. De financiële sector en landbouw zijn de enige sectoren waarin de werkgelegenheid de afgelopen tien jaar structureel afnam. Deze ontwikkeling laat de kracht van onze economie zien. In tijden van economische crises hebben verzorgende, consumentgerichte sectoren het vaak moeilijk en neemt de werkgelegenheid daarin af. De stuwende en wat minder conjunctuurafhankelijke industriële sector laat dan wél groei zien. Dat houdt het geheel in evenwicht.

Ook deze balans is iets om te koesteren en aandacht aan te besteden bij economisch beleid en monitoring van de ontwikkeling. Onze vrijetijdseconomie De vrijetijdseconomie is een steeds belangrijker en groeiende economische sector in onze gemeente, die zich tot de komst van de Corona pandemie steeds positief ontwikkelde. Bewoners en toeristen genieten in hun vrijetijd van het groeiende aanbod. Nijkerk biedt veel van wat vrijetijdsgenieters zoeken. Zo draagt een gezonde vrijetijdseconomie bij aan een fijne leefomgeving en een vitale economie. De impact van de maatregelen tegen het Coronavirus op toerisme en recreatie is enorm geweest in de jaren 2020 en 2021 weten wij. Toch is de verwachting dat met het onder controle krijgen van de pandemie er een realistisch groeiscenario bestaat voor onze vrijetijdseconomie.

43

Onze beroepsbevolking Van de ruim 43.600 inwoners bestaat de beroepsbevolking in 2020 uit ongeveer 23.200 inwoners. Ook de beroepsbevolking, het gedeelte van de bevolking waar banen voor nodig zijn, groeide de afgelopen jaren harder dan landelijk. Ongeveer tienduizend mensen hiervan zijn 44

uitgedrukt in de traditionele begrippen - middelbaar opgeleid, zevenduizend zijn hoog en zesduizend zijn laag opgeleid. Daarmee heeft Nijkerk een beroepsbevolking met een relatief groot aandeel middelbaar opgeleiden. Het aandeel Wo- en Hbo-ers binnen de Nijkerkse beroepsbevolking neemt de afgelopen jaren wel toe. De krapte op de arbeidsmarkt was de afgelopen jaren fors. Er is vooral een tekort aan goed opgeleide Mbo-werknemers. Via gericht economisch beleid wordt er gewerkt aan vermindering van dit tekort. Economie en Corona De gevolgen van de coronapandemie maken duidelijk dat de positieve economische lijnen niet automatisch kunnen worden doorgetrokken naar de toekomst. Dit is ook sterk sectorafhankelijk gebleken. Ook in onze gemeente heeft de crisis zeker invloed, hebben de maatregelen gaten geslagen in investeringsbudgetten en reserves van bedrijven en neemt de werkloosheid voor het eerst sinds jaren weer toe. Wij blijven dit goed monitoren en hierover in overleg met onze ondernemers en hun vertegenwoordigers. Daarnaast spelen er ontwikkelingen die ook vóór de invoering van de maatregelen tegen het virus al van invloed waren op onze economie. De nationale werkgeversorganisaties stellen begin dit jaar dat we er steeds minder goed in slagen om economische groei te laten leiden tot brede welvaart.

Behalve economische groei ziet het bedrijfsleven een inclusieve samenleving, met werk en gelijke kansen, en een duurzame leefomgeving als prioriteit. Dezelfde conclusie bracht de Nederlandse planbureaus eerder al tot het advies om veel meer vanuit brede welvaart naar oplossingen voor de crisis te zoeken. De winst zit daarmee eerder in kwaliteit, dan in kwantiteit. De geldt ook voor de economische ruimte binnen onze gemeentegrenzen. Die is beperkt en er is wel meer nodig voor een vitale economie. We zullen efficiënt moeten zijn om binnen die grenzen het verdienvermogen van onze economie te vergroten, op een manier waarbij iedereen mee kan doen en die duurzaam is. Onze detailhandel De detailhandel is belangrijk voor de Nijkerkse economie en voor de levendigheid en aantrekkelijkheid van onze centra. De winkelmarkt verandert in hoog tempo en het blijft belangrijk om goed op veranderingen in te kunnen spelen. In 2019 is daarom de Detailhandelsstructuurvisie (DSV) gemeente Nijkerk 2019 – 2025 vastgesteld. Met de DSV kan de gemeente anticiperen op landelijke en lokale ontwikkelingen. Deze visie maakt keuzes omtrent de toekomstige positie van centra en van overige locaties, zoals (detailhandel op) de bedrijventerreinen en in Nijkerkerveen.

Het vitaal en aantrekkelijk houden van de lokale winkelstructuur in een krimpende fysieke winkelmarkt is een uitdaging en zal veel aandacht krijgen. Onze woon- en werkbalans in evenwicht Nijkerk is een werk- en woongemeente met ingaande pendel die ongeveer net zo groot is als de uitgaande pendel. Onze woon-werk balans, het aantal banen en de omvang van de beroepsbevolking, is in evenwicht, beiden zijn ongeveer even groot. De gemeente Nijkerk kan dus theoretisch voorzien in de eigen werkgelegenheidsbehoefte. Deze balans is economisch gezien gunstig. In de praktijk bestaat er een frictie tussen vraag en aanbod, die deels wordt opgevangen met de inzet van arbeidsmigranten, zo’n 1.200 personen in 2021, waarvan er circa 350 ook in onze gemeente wonen.

45

Onze economie vraagt om ruimte voor ondernemen Onze gemeente Nijkerk gaat groeien in de richting van 50.000 inwoners. Banengroei is dan nodig om het evenwicht met de groei van de bevolking en het draagvlak voor voorzieningen te behouden. Dit vraagt om gelijke tred te houden wat betreft de inzet op economische ontwikkeling, om een vitale woon- én werkgemeente te blijven. Voldoende en vitale bedrijventerreinen zijn daarbij erg belangrijk voor onze gemeente. Ruim de helft van de totale werkgelegenheid is te vinden op de bedrijventerreinen en deze verhouding zal niet substantieel gaan veranderen verwachten wij. Dit aandeel is in de afgelopen jaren zelfs nog licht toegenomen. Relevant is dat de helft van het aantal banen op bedrijventerreinen op de wat oudere bedrijventerreinen Arkervaart West en Oost te vinden is. Inzetten op een toekomstbestendige kwaliteit van deze bestaande terreinen is daarom een belangrijk aandachtspunt. Er is eind 2021 nog maar beperkt mogelijkheid om nieuwe bedrijfskavels uit te geven. Wij doen dat via een kwalitatieve aanpak. Dit selectieve uitgiftebeleid zetten wij voort zonder de focus op werkgelegenheidsgroei te verliezen.

Daarom is werkgelegenheid een belangrijk criterium bij de vestiging van nieuwe bedrijven van buiten de gemeente - en willen we ook doorgaan met onze ‘rode loper aanpak’, waarin we ondernemers met raad en ondersteuning bijstaan, zodat deze zorgvuldiger, sneller en beter kan schakelen bij uitbreidingsen vestigingsvragen. Voor de komende 10 tot 20 jaar ontstaat hierdoor een flinke uitbreidingsvraag voor economische ruimte, veroorzaakt door autonome groei van onze bestaande bedrijvigheid, door vestigende bedrijven van buiten, door de vraag naar extra vervangings- en schuifruimte voor bedrijven en door maatschappelijke opgaven. Groei van het aantal inwoners stelt de gemeente voor de uitdaging om de werkgelegenheid mee te laten groeien, kwantitatief en kwalitatief. Dit vraagt om ruimte voor (nieuwe) werklocaties. Er zijn meer uitdagingen. Als we voorop willen lopen, dan moet onze economie op tijd vernieuwen, door aan te haken op grote trends zoals digitalisering en verduurzaming van de economie. Klaar maken voor ‘next economy’ We staan aan de vooravond van een omslag naar een ‘next economy’.

Met next economy wordt een economie bedoeld waarin sterk ontwikkelde wetenschap en hoogwaardige kennis cruciaal zijn, waar voortdurende creativiteit en innovatie noodzaak zijn, waarbij sprake is van een sterke onderlinge afhankelijkheid door globalisering in een wereld met een grote culturele en demografische diversiteit. Daarbij ervaren we steeds meer druk op de ruimte en hebben we duurzame ambities en moeten we rekening houden met klimaatverandering. Samen werken aan een sterke en duurzame economie voor de toekomst, waarvan de hele samenleving in de gemeente Nijkerk profijt ondervindt. Dát is wat we voor ogen hebben en met die gedachte hebben wij de afgelopen jaren ons economisch beleid gevoerd en daarom hebben wij in oktober 2021 de nieuwe ‘Economische Visie gemeente Nijkerk 2030 – Bloeiende economie voor brede welvaart’ vastgesteld. Die lijn willen we voortzetten, bestendigen en nog meer in de praktijk brengen.

46

Onderzoek naar (mobiliteit)HUB’s Er wordt veel gesproken over het ontwikkelen van speciale knooppunten, zogeheten hubs, waar mensen gemakkelijk kunnen overstappen van de fiets naar een elektrische deelauto of op de bus naar een treinstation en weer verder. Maar ook hubs waar goederen gemakkelijk van het ene naar het andere transportmiddel overgeslagen kunnen worden. Met deze hubs wordt meer beoogd dan alleen het creëren van een overstappunt. Bij een hub kun je eenvoudig en veilig je fiets stallen of er met het openbaar vervoer komen, je kunt je elektrische auto er opladen en er is plek om tijdelijk te werken of je boodschappen te laten bezorgen of te doen. De mogelijkheden om hubs te ontwikkelen en te realiseren worden op provinciaal en regionaal niveau onderzocht. In samenwerking met onze regio onderzoeken wij de mogelijkheden naar de ontwikkeling van een kleine mobiliteitshub. Een mobiliteitshub is een hoogwaardige fysieke locatie die een gevarieerd aanbod van duurzame en actieve vervoersmiddelen combineert met aangename verblijfsmogelijkheid. Hubs horen tegenwoordig bij de ambitie van een duurzaam bereikbaar gebied. Met deze verkenning wordt gekeken naar mogelijke hubs binnen het kennishart die kunnen bijdragen aan het verduurzamen van de bereikbaarheid.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Nijkerk&id=8aa9ef8f-b181-4bdc-80e3-44c57458c4cd