CConstaterende datNijkerk
Koppel je AI →
Document · PDF

Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk 2040 (concept, december 2021).pdf

Commissie I 17 januari 2022, gemeente NijkerkBij agendapunt: Omgevingsvisie en Mobiliteitsvisie34.592 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk 2040

CONCEPT

COLLEGE VAN BURGEMEESTER & WETHOUDERS GEMEENTE NIJKERK december 2021

0

Inhoudsopgave 1

Waarom een Omgevingsvisie ................................................................................... 10 1.1

Aanleiding .............................................................................................................................. 10

1.2

Doel, plangebied, tijdshorizon en status ............................................................................... 10

1.2.1

Doel Omgevingsvisie...................................................................................................... 10

1.2.2

Plangebied en tijdshorizon ............................................................................................ 11

1.2.3

Status ............................................................................................................................. 11

1.3

Ons vertrekpunt .................................................................................................................... 13

1.4

Beschrijving totstandkoming visie ......................................................................................... 13

1.4.1

Bouwstenen ................................................................................................................... 13

1.4.2

Het Koersdocument....................................................................................................... 14

1.4.3

Het MER ......................................................................................................................... 14

1.5

2

Een schets van de gemeente Nijkerk ........................................................................ 16 2.1

Hoe staan wij ervoor ............................................................................................................. 16

2.2

Onze geschiedenis (het verhaal van de gemeente Nijkerk) .................................................. 16

2.3

Onze landschappen en cultuurhistorie ................................................................................. 20

2.4

Het landelijk, provinciaal en regionaal beleid ....................................................................... 21

2.4.1

De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) ............................................................................ 26

2.4.2

Omgevingsvisie Gaaf Gelderland................................................................................... 27

2.4.3

Blauwe Omgevingsvisie Waterschap Vallei & Veluwe .................................................. 28

2.5

3

Samen met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke instanties ......................... 15

Onze positie in de regio ......................................................................................................... 29

2.5.1

Regio Foodvalley............................................................................................................ 29

2.5.2

Regio’s Arnhem, Nijmegen en Foodvalley..................................................................... 30

2.5.3

Regio Amersfoort .......................................................................................................... 32

2.5.4

Regionaal Adaptatie Plan Regio Vallei en Veluwe ......................................................... 33

Opgaven en kernwaarden ........................................................................................ 35 3.1

Opgaven (beschrijving analyse, trends en maatschappelijke ontwikkelingen)..................... 35

3.1.1

Gemeente Nijkerk in 2050 energieneutraal en klimaatbestendig. ............................... 35

3.1.2

Woningbouw ................................................................................................................. 37

3.1.3

Werken .......................................................................................................................... 39

3.1.4

Voorzieningen................................................................................................................ 42

3.1.5

Mobiliteit ....................................................................................................................... 44

3.1.6

Landelijk gebied ............................................................................................................. 47

3.2

Onze kernwaarden ................................................................................................................ 51

1

4

3.2.1

De kracht van de Gemeente Nijkerk ............................................................................. 51

3.2.2

Kernwaarden ................................................................................................................. 52

3.2.3

Omgevingskwaliteit ....................................................................................................... 54

Visie......................................................................................................................... 55 4.1

Onze visie op de opgaven ...................................................................................................... 55

4.1.1

Opbouw van onze visie.................................................................................................. 55

4.1.2

Sturing aan onze opgaven ............................................................................................. 55

4.1.3

Onze opgaven en onze rol ............................................................................................. 55

4.1.4

De rol van overige overheden ....................................................................................... 56

4.1.5

‘Samen Nijkerk’, de samenleving aan zet ...................................................................... 57

4.1.6

‘Ja, mits’ beleid (dynamisch afwegingskader) ............................................................... 57

4.2

Nijkerk: een duurzame gemeente ......................................................................................... 63

4.2.1

Ons cultuurhistorisch erfgoed ....................................................................................... 63

4.2.2

Opstellen programma omgevingskwaliteit ................................................................... 66

4.2.3

De rol van de gemeentelijke adviescommissie ............................................................. 67

4.2.4

Omschakeling naar gebruik duurzame energiebronnen en aanpassingen aan klimaat 68

4.2.5

Aardgasvrij ..................................................................................................................... 69

4.2.6

Schone luchtakkoord, beperken geluidsoverlast en sanering asbestdaken ................. 72

4.2.7

Circulaire economie ....................................................................................................... 73

4.2.8

De openbare ruimte ...................................................................................................... 73

4.2.9

Groen/blauwe zones ..................................................................................................... 75

4.2.10

Openbare ruimte verbinden met landelijk gebied ........................................................ 79

4.3

Nijkerk: een dynamische gemeente ...................................................................................... 86

4.3.1

Naar een toekomstbestendige gemeente ..................................................................... 86

4.3.2

Woningbouw ................................................................................................................. 87

4.3.3

Hoogbouw, verdichting/transitie en de openbare ruimte ............................................ 88

4.3.4

Werklocaties .................................................................................................................. 93

4.3.5

Nieuwe woon- en werklocaties ................................................................................... 100

4.3.6

Verstedelijking en mobiliteit (OV-knooppunten en fiets- en wandelvoorzieningen) . 104

4.3.7

Nieuwe wegverbindingen aan randen van Nijkerk ..................................................... 108

4.3.8

Reconstructie knooppunt Hoevelaken ........................................................................ 109

4.3.9

Voorzieningen.............................................................................................................. 109

4.4

Nijkerk: een groen en mooi landelijk gebied....................................................................... 112

4.4.1

Duurzame landbouw ................................................................................................... 112

4.4.2

Versteviging natuur en aandacht voor biodiversiteit .................................................. 114

2

5

4.4.3

Aandacht voor recreatie .............................................................................................. 114

4.4.4

Autonome ontwikkelingen (menukaart Foodvalley) ................................................... 115

Gebiedsgerichte ontwikkeling en realisatie .............................................................117 5.1

Van visie naar ontwikkeling en realisatie, een inleiding op gebiedsprofielen .................... 117

5.2

Gebiedsprofielen nader uitgewerkt .................................................................................... 117

5.2.1

Landelijk gebied ........................................................................................................... 117

5.2.2

Nijkerk.......................................................................................................................... 122

5.2.3

Hoevelaken .................................................................................................................. 125

5.2.4

Nijkerkerveen .............................................................................................................. 128

5.2.5

De buurtschappen Holkerveen, Driedorp en Appel .................................................... 129

5.3

Van visie naar ontwikkeling en realisatie ............................................................................ 130

Overzicht bronnen .........................................................................................................133

3

Samenvatting Voor de gemeente Nijkerk hebben wij in deze Omgevingsvisie de ontwikkelingsmogelijkheden in de fysieke leefomgeving uitgewerkt. De visie omvat het hele grondgebied van de gemeente en heeft een doorkijk tot 2040. Deze omgevingsvisie is een samenhangende visie met strategische hoofdkeuzes van beleid voor de volgende zes thema’s: (1) duurzame ontwikkeling, (2) wonen, (3) werken, (4) mobiliteit, (5) voorzieningen en (6) het landelijk gebied. Onze omgevingsvisie is een dynamische visie. Dat wil zeggen dat wij regelmatig de visie zullen aanpassen aan ontwikkelingen in de samenleving. De eerste aanpassingen dienen zich al snel aan als wij in de komende jaren onze visie aanvullen met thema’s als milieu, gezondheid en veiligheid. Inwoners in onze gemeente wonen, werken en verblijven er op een prettige manier. Het gevarieerde aanbod in zowel stedelijk als landelijk wonen op het schakelpunt tussen Randstad en de Veluwe in combinatie met een aantrekkelijk landschap met vijf cultuurhistorische parels, zoals de binnenstad van Nijkerk en een volwaardig voorzieningenniveau maakt het voor velen aantrekkelijk in deze gemeente te wonen. Onverkort staan wij voor een groot aantal opgaven in onze gemeente.

Opgaven om het te kort aan woningen terug te dringen, om de leefomgeving aan te passen aan de veranderingen in het klimaat, de omschakeling naar duurzame opwekking van energie, om te zorgen voor voldoende ruimte voor bedrijven en voor een blijvend groeiende recreatiebehoefte, om de verandering naar een duurzame landbouw te ondersteunen en te stimuleren en om steviger in te zetten op biodiversiteit en schone vormen van mobiliteit zoals de fiets als vervoermiddel. Naast deze opgaven willen wij zorgdragen voor banen voor de snelgroeiende beroepsbevolking, inzetten op economische verbreding én verdieping, zorgen voor voldoende toekomstbestendige werklocaties en vinden wij samenwerking met onze partners belangrijk voor een goede rolverdeling. Het resultaat hiervan is een vitale economie, belangrijk voor de welvaart en het welzijn van de huidige en toekomstige inwoners van de gemeente. Kernwaarden Onze opgaven pakken wij op door voort te bouwen op de afspraken die wij in de Structuurvisie NijkerkHoevelaken vastgelegd hebben om te zorgen voor voldoende woningen, werkgelegenheid, voorzieningen enzovoort. Wij doen dit door onze keuzes te wegen met behulp van een drietal kernwaarden: 1. balans (duurzame ontwikkeling), 2. ontwikkelingen passend bij de maat en schaal van de gemeente’ (kwaliteit voor kwantiteit), 3. verbinden.

Kernwaarden die voortkomen uit de kracht van onze gemeenschap en die wij uit willen dragen. De kernwaarden vormen te samen ‘de bril’ hoe wij naar onze gemeente kijken en waar wij naartoe willen. Wij beschouwen de kernwaarden als algemene principes die wij gebruiken voor het maken van duidelijke integrale afwegingen. Immers, een keuze voor meer woningbouw heeft gevolgen voor de werkgelegenheid, vraagt om maatregelen voor het bevorderen van een goede verkeersdoorstroming en voor het op niveau houden van onze voorzieningen. Keuzes over de thema’s wonen, werken, mobiliteit, voorzieningen, het landelijk gebied en duurzame ontwikkeling hangen heel nauw met elkaar samen. Cultuurhistorie en erfgoed Een belangrijke grondslag van onze keuzes is het in stand houden en zo mogelijk versterken van onze cultuurhistorische waarden en ons erfgoed. Het is een belangrijke randvoorwaarde in onze keuzes voor

4

de ontwikkeling van de gemeente. Het is ook een belangrijke voorwaarde om mee te werken aan initiatieven en activiteiten van burgers en ondernemers. Wij gaan uit van een positieve grondhouding tegenover initiatieven uit de samenleving. Initiatieven die bijdragen aan een duurzame ontwikkeling, die passen bij de maat en schaal en verbindend werken kunnen rekenen op een ‘Ja, mits’. Dat wil zeggen dat wij mee willen werken aan initiatieven die bijdragen aan een gezonde en veilige fysieke leefomgeving en die de cultuurhistorische waarden en erfgoed in onze gemeente respecteren. Duurzame ontwikkeling De opgave om in 2050 energieneutraal te zijn is vastgelegd in de Routekaart Nijkerk Energieneutraal 2050. De thema’s waar op wordt ingezet, zijn: duurzame opwek, aardgasvrij & energiebesparing, duurzame mobiliteit. De strategie is als volgt: 1. we verkleinen en verduurzamen het aandeel verbruikte energie, door in de gebouwde omgeving de energievraag te verkleinen en over te stappen op aardgasvrij, en ook verkleinen we de energievraag van mobiliteit; 2. we vergroten het aandeel duurzaam opgewekte energie, in eerste instantie middels zonne- en windenenergie, waarbij zon zowel op daken, restgronden als op land. Daarnaast benutten we de mogelijkheden voor het opwekken van andersoortige duurzame energie, bijvoorbeeld duurzame warmte.

Begin 2020 is onderzocht hoeveel duurzame energie opgewekt zou kunnen worden op daken, restgronden en door middel van het overkappen van grote parkeerterreinen in de gemeente. Dat Door gebruik te maken van daken, restgronden en het overkappen van grote parkeerterreinen blijkt maximaal ongeveer 260 TJ duurzame energie opgewekt te kunnen worden. Daarnaast is het onze ambitie om in 2030 minimaal 280 TJ extra aan de opwek van duurzame energie te realiseren in de vorm van ten minste twee windturbines en maximaal veertig hectare aan zonnevelden. Hiervoor heeft de Raad mei 2020 een drietal zoekgebieden aangewezen, zoals weergegeven op de Visiekaart. Wonen en werken Wij geven het bouwen van voldoende woningen voor onze inwoners in onze visie prioriteit. De huidige ontwikkellocaties voor woningbouw in Nijkerk (Doornsteeg fase 3, Spaanse leger), Hoevelaken (Klaarwater) en Nijkerkerveen (de afzonderlijke deelplannen) bieden nog ruimte om tot 2032 in het aangepaste bouwtempo te voorzien. Met De Flier, Spoorkamp en Hoevelaken-Zuid is er tot 2032 ook nog ruimte voor nieuwe kantoren en bedrijvigheid. De bereikbaarheid van de kernen komt door de groei wel onder druk te staan. In de mobiliteitsvisie hebben wij rekening gehouden met deze groei en de gevolgen voor onze mobiliteit. Aangegeven is hoe wij met het (hoofd)wegennet de groei kunnen opvangen.

Voor de periode na 2032 is het nodig te zoeken naar nieuwe uitleglocaties voor woningbouw en voor bedrijvigheid. Deze behoefte volgt uit onze opgaven en ambities en de daarmee samenhangende keuze voor groei. Wij zetten in op het bouwen van woningen, bedrijven en voorzieningen in onze kernen. Verdichting en/of transitie is aan de orde als deze keuze verantwoord en doordacht is. Bouwen in onze drie kernen is echter complex en het betreffen lastige, tijdrovende en dure processen. Gezien onze ambities ontkomen we er ook niet aan om uit te breiden. Ons standpunt is daarin dat sprake moet zijn van een weloverwogen verhouding tussen verdichten/transitie enerzijds en uitbreiden anderzijds.

5

Een aantal deelgebieden in de kernen Nijkerk en Hoevelaken biedt mogelijkheden om in samenhang met de omliggende wijken het gebied te vernieuwen en sterker en beter te maken. Op de conceptkaart ‘Visiekaart Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk 2040’ hebben wij inzichtelijk gemaakt waar wij kansen zien voor woningbouw en bedrijvigheid. In onze gemeente zien wij ruimte voor hoogbouw. Niet alleen locaties waar verdichting ruimte biedt voor woningbouw zijn geschikt voor hoogbouw. Ook nieuwe uitbreidingslocaties komen in aanmerking. Hoogbouw biedt ons tevens mogelijkheden voor meervoudig ruimtegebruik. Bedrijven en maatschappelijke functies op de begane grond met woningen op de verdiepingen. Op onze Visiekaart geven wij inzicht op welke locaties wij hoogbouw ruimtelijk aanvaardbaar vinden. Om onze woningbouwopgave in te vullen beschikken wij op dit moment met onze woningbouwlocaties al over ruimte voor 2.150 tot 2.750 woningen tot 2032. Onze inschatting is dat er in de komende tien jaren nog eens 300 tot 500 woningen ontwikkeld kunnen worden op inbreidingslocaties. Na 2032 zien wij mogelijkheden voor inbreiding voor nog eens 400 tot 700 woningen. Afhankelijk van de bevolkingsgroei, woningbehoefte en het bouwtempo van omliggende gemeenten zullen er vanaf 2032 aanvullende woningbouwlocaties nodig zijn.

Naast de bouw van woningen op inbreidingslocaties, waaronder de Havenkom, de stationsgebieden en de verspreid liggende kleinere locaties zien wij mogelijkheden voor woningbouw in de volgende uitleggebieden: 1. het gebied ten westen van Nijkerkerveen tussen Vrouwenweg en Nieuwe Kerkstraat tot aan de Amersfoortseweg. In aanvulling op dit gebied houden wij de optie open voor woningbouw rond Holkerveen. Een keuze voor deze optie betekent dat wij bewust de keuze maken een deel van de woningbehoefte uit Nijkerk op te vangen in Nijkerkerveen en omgeving. Deze locatie heeft onze voorkeur, omdat er mogelijkheden zijn voor een goede ontsluiting met station Vathorst (HOV) via de fiets; 2. het gebied ten oosten van het Spaanse Leger tot aan de Oude Amersfoortseweg. In aanvulling op het gebied ten oosten van het Spaanse Leger tot aan de Oude Amersfoortseweg houden wij als optie het gebied tot aan De Plankenbrug, ter hoogte van rotonde Chopinlaan, open. Vanaf het kruispunt Chopinlaan/Slichtenhorsterweg begint het lint Slichtenhorst en ligt Landgoed Slichtenhorst op ruim één km; 3. het gebied rond de beoogde nieuwe stationslocatie Corlaer.

De ontwikkeling van het gebied voor woningbouw versterkt de kans op een station op de lijn Amersfoort-Zwolle, mits het gaat om een substantieel aantal woningen en indien deze ontwikkeling gecombineerd wordt met de ontwikkeling van het gebied ten oosten van het Spaanse Leger tot aan de Oude Amersfoortseweg. De ontwikkeling van woningbouw met het realiseren van P+R Nijkerk – Corlaer sluit ook aan bij het Ontwikkelbeeld Regio Amersfoort, waarin het openbaar vervoer richting Nijkerk in de hoofdstructuur een belangrijke rol speelt, met onder andere het realiseren van een P+R Nijkerk – Corlaer; 4. wij gaan op zoek naar uitbreidings-, schuif- en vervangingsruimte voor onze bedrijven voor de komende 15 á 20 jaar met een omvang van circa 15 tot 20 hectare in Nijkerk en een kleinschaliger uitbreiding in Hoevelaken; 5. met de ontwikkeling van het woongebied Klaarwater in combinatie met de mogelijkheden voor verdichting ter hoogte van het station aan de noordzijde van de spoorlijn en A1 is er in Hoevelaken voldoende ruimte voor woningbouw tot 2042.

6

Mobiliteit Het bouwen van meer woningen om het tekort terug te dringen leidt tot meer (auto)mobiliteit. Tegelijkertijd bestaat er de wens de automobiliteit in de kernen terug te dringen en doorgaand (auto)verkeer tegen te gaan. Met deze doelstellingen voor mobiliteit ontkomen wij er niet aan te investeren in ons hoofdwegennet om een veilige afwikkeling van het verkeer en de bereikbaarheid in de komende jaren te garanderen. De investeringen in mobiliteit gaan uit van een viertal principes: 1. duurzame mobiliteit; 2. veiligheid van het verkeer en vervoer; 3. leefbaarheid; 4. bereikbaarheid. In onze visie krijgt het stimuleren van fietsen en wandelen en overige vormen van langzaam verkeer (e-fiets, snor- en bromfietsen en scootmobielen) voorrang. De uitkomsten uit de participatie hebben ons dit volstrekt duidelijk gemaakt. De opgave bestaat uit het optimaliseren van de voorzieningen voor het langzame verkeer in het stedelijk gebied en het verbeteren van de verbindingen tussen de kernen en de omliggende gemeenten. Verkeersveiligheid heeft bij deze optimalisatie en verbeterslagen absolute prioriteit. Om het stimuleren van het langzame verkeer kracht bij te zetten stellen wij een programma ‘uitvoering mobiliteitsvisie’ op met speciale aandacht voor deze doelgroep voor de periode van 2023 tot 2026.

Het programma is een vervolgstap op het onderdeel stimuleren langzaam verkeer in onze Mobiliteitsvisie. Onze aandacht voor wat betreft de mobiliteit gaat in het bijzonder uit naar de volgende keuzes. De inbreidingslocatie omgeving station Nijkerk/Luxool voor woningbouw en werklocaties aan de noordzijde en oostzijde ontsluiten wij met een nieuwe verbinding door middel van het doortrekken van de Berencamperweg ter hoogte van de rotonde met de Vetkamp richting Bloemendaalseweg. Het doortrekken van de Berencamperweg combineren wij met een verbeterde doorstroming op deze weg en met de aanleg van een nieuwe tunnel ter hoogte van de Wallerstraat. Aan de oostzijde vindt de ontsluiting plaats van de inbreidingslocatie omgeving station Nijkerk/Luxool voor woningbouw en werklocaties richting oude Barneveldseweg – Paasbosweg naar N301. Deze noordoostelijke verbinding is een voorwaarde om te zorgen voor een goede ontsluiting van de inbreidingslocatie station Nijkerk en Luxool. De ontwikkeling van een woonlocatie ten oosten van het Spaanse Leger combineren wij met het doortrekken van de rondweg Arkemheen vanaf de rotonde aan de Amersfoortseweg richting rotonde Barneveldseweg/Chopinlaan. De nieuwe verbinding leggen wij zo dicht mogelijk langs de spoorlijn Amersfoort-Zwolle om bestaande infrastructuurlijnen zoveel mogelijk te combineren.

De verbindingsweg tussen beide rotondes combineren wij met een verruiming van de capaciteit op de Arkemheenweg. Daarmee realiseren wij een verbeterde doorstroming aan de zuidoost- en zuidzijde (N301 en Arkemheenweg) richting aansluiting Vathorst/Nijkerk-Zuid op de A28. Deze zuidoostelijke verbinding is een voorwaarde voor een verbeterde ontsluiting van de oostzijde van Nijkerk om het (auto)verkeer uit de bebouwde kom van Nijkerk te weren en staat los van de keuze voor woningbouw ter hoogte van de Oude Amersfoortseweg.

7

Beide nieuwe verbindingen aan de zuidoost- en noordzijde verbinden wij niet met elkaar. Een knip in de noord-oostzijde voorkomt dat het open karakter naar het buitengebied toe te veel wordt aangetast en doorgaand verkeer van deze route gebruik gaat maken. Op deze wijze verbeteren en versterken wij de ontsluiting aan de zuidoost- en noordoostzijde van Nijkerk, maar kiezen wij niet voor een rondweg om Nijkerk. Met ProRail kijken wij welke bestaande spoorwegovergangen kunnen worden vervangen door een tunnel ter verbetering van de doorstroming en vergroting van de veiligheid. In Nijkerk en omgeving komen mogelijk zes overwegen in aanmerking. Om het gemotoriseerde verkeer in het centrumgebied af te schalen gaan wij in onze visie uit van een tunnel voor langzaam verkeer ter hoogte van Spoorstraat/Oude Barneveldseweg ter vervanging van de bestaande spoorwegovergang en de oversteekplaats voor voetgangers op het station. Voorzieningen Wat betreft de buitensport maken wij in de kern Nijkerk de volgende keuzes met betrekking tot de verdeling van onze sportaccommodaties: • de voorkeur gaat in eerste instantie er naar uit zoveel mogelijk de bestaande sportcomplexen te intensiveren.

Verdichting van de bestaande capaciteit is bijvoorbeeld mogelijk door middel van omzetting van natuurgras in kunstgras; • als intensivering onvoldoende ruimte biedt, zoeken wij ruimte voor het realiseren van een nieuw sportcomplex aan de zuidwestzijde van Nijkerk (omgeving De Flier) of het gebied ten oosten van het Spaanse Leger tot aan de Oude Amersfoortseweg om te kunnen voldoen aan de reële behoefte die er is aan sportterreinen. Deze keuze hangt mede samen met de volgende punten uit onze visie: a. de groei van de bevolking kan leiden tot vraag naar extra buitensportterrein; b. de groei van de kern Nijkerk of Nijkerkerveen met nieuwe woongebieden stelt ons op termijn voor de keuze te zorgen voor een betere spreiding van sportvoorzieningen in Nijkerk. Immers, de keuze voor een nieuwe sportaccommodatie kan aan de orde zijn als op termijn de voorkeur uitgaat naar woningbouw aan de zuidzijde van de kern; c. tot slot hangt deze keuze ook nauw samen met de uitkomsten uit ons gebiedsonderzoek omgeving Station Nijkerk en Luxool en de financiële gevolgen van een eventuele verplaatsing van (een deel van) de sportfaciliteiten die nu in gebied Luxool gevestigd zijn. Alhoewel uitbreiding van sportaccommodaties geen doel op zich is voor ons, is op termijn dus niet uit te sluiten dat nieuwe voorzieningen nodig zijn.

Wij werken deze voorstellen verder uit in de gebiedsprogramma’s voor (1) omgeving Oude Amersfoortseweg/De Flier en (2) station Nijkerk/Luxool. Landelijk gebied Wij blijven werken aan een vitaal platteland en steunen de veranderingen in het voedselsysteem waarbinnen de agrarische sector gezond, circulair is en in verbinding staat met ketenpartners en maatschappij. Wij blijven de sector onverminderd steunen en waar nodig faciliteren om deze vraagstukken en uitdagingen het hoofd te bieden, onder ander door deel te blijven nemen aan het ‘Landbouwnetwerk Regio Foodvalley’. Wij blijven daarbij in beginsel voldoende ruimte bieden aan de sector met de bestaande agrarische diversiteit om zich te ontwikkelen op een economisch rendabele en duurzame wijze, met respect voor de kwaliteiten van het landschap, de cultuurhistorie en de natuur. Onze voorkeur gaat uit naar grondgebonden landbouw. Wij handhaven ons beleid dat nieuwvestiging van niet-grondgebonden agrarische bedrijven of het starten van een neventak niet mogelijk is.

8

Bestaande grondgebonden agrarische bedrijven krijgen ruimte om zich verder te ontwikkelen binnen de kaders van de provinciale verordening en overige milieuregels. Wij stimuleren initiatieven die gericht zijn op een omslag naar kringloop- of natuurinclusieve landbouw. Verstevigen natuur en aandacht voor biodiversiteit Wij verstevigen onze aandacht voor natuur en bevorderen de biodiversiteit door: • mee te werken aan de ontwikkeling van nieuwe natuurgebieden daar waar dit past binnen de kaders van ons Landschapsontwikkelingsplan of de grenzen van het Gelders natuurnetwerk; • het verstevigen van bestaande bomenlanen en het aanleggen van nieuwe bomenlanen, voor zover deze nieuwe lanen passen binnen de ontwerprichtlijnen van ons Landschapsontwikkelingsplan; • te werken aan ‘Impuls biodiversiteit 2020-2024’ waarbij de nadruk ligt op biodiversiteit; het gaat om het opstellen van biodiversiteisplannen, het aanleggen van bijenoases langs het spoor en recreatiewater, bedrijventerreinen en weilanden. Recreatie De toenemende vraag naar recreatie vertaalt zich naar het realiseren van uitbreiding van bestaand en nieuw groen, recreatief aantrekkelijke verbindingen, goede zwemwaterlocaties en nieuw vrijetijdsaanbod, zoals kleinschalige hotels, mogelijkheden voor binnenrecreatie zoals bowlen/ bioscoop, kano/sloepenverhuur, kinderboerderij enzovoort.

9

1

Waarom een Omgevingsvisie

1.1

Aanleiding Voor de komende tien tot vijftien jaren staan wij in onze gemeente voor een aantal grote opgaven. Onze bevolking blijft groeien en dit vraagt om het bouwen van meer woningen. Deze woningen moeten bovendien aardgasvrije, energiezuinige woningen zijn, goed bereikbaar zijn met aandacht voor de kwaliteit in de openbare ruimte, dat wil zeggen met ruimte voor groen, water en overige voorzieningen om in te kunnen spelen op de klimaatverandering. Mooie wijken waar je prettig woont, waar je kunt werken aan huis, waar op bedrijventerreinen ruimte is voor ondernemers die hun bedrijf willen verduurzamen. Onze kernen liggen in een omgeving die rijk is aan een grote diversiteit aan landschappen en aan cultuurhistorische erfgoed. De noodzaak bestaat in deze landschappen te werken aan natuurontwikkeling, wateropvang en biodiversiteit. Daarnaast staat de landbouw voor de opgave te verduurzamen naar (kringloop)landbouw en moeten ondernemers voldoende economisch perspectief worden geboden voor gezond ondernemen in een gezonde omgeving. Grote opgaven die om keuzes vragen. Het zijn geen eenvoudige keuzes; makkelijke oplossingen zijn er niet meer. De Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk 2040 helpt ons bij het maken van deze keuzes.

Keuzes die gebaseerd moeten zijn op onze kernwaarden ‘Balans (duurzame ontwikkeling)’, ‘ontwikkelingen passend bij de maat en schaal van de gemeente’ en ‘verbinden’. Deze kernwaarden hebben wij in paragraaf 3.2 verder toegelicht. De Omgevingsvisie is daarmee een brede visie op een groot aantal onderwerpen. Belangrijk voor de gemeente zijn wonen, werken, mobiliteit, voorzieningen en het landelijk gebied met landbouw en natuur als belangrijkste functies. In al deze thema’s speelt duurzame ontwikkeling een belangrijke rol, maar los hiervan bevat deze visie ook onze keuzes voor de invulling van energietransitie en de aanpassingen aan de klimaatverandering.

1.2

Doel, plangebied, tijdshorizon en status

1.2.1 Doel Omgevingsvisie De structuurvisie uit 2011 biedt ons te weinig houvast om goed antwoord te kunnen geven op de (ruimtelijke) opgaven waar we nu voor staan. De vastgelegde locaties voor woningbouw en bedrijventerreinen zijn voor een groot deel inmiddels benut. De huidige opgave voor woningbouw vergt nieuwe keuzes en er bestaat grote behoefte ons economisch scherper te profileren. Regionaal staan wij voor nieuwe uitdagingen waar het gaat om keuzes voor woningbouw, mobiliteit, biodiversiteit en de ontwikkeling naar een duurzame landbouw. Daarnaast zijn er thema’s zoals energietransitie en klimaatadaptatie die ten tijde van de structuurvisie niet speelden, maar van ons nu wel (ruimtelijke) keuzes vragen. Om deze reden hebben wij deze Omgevingsvisie opgesteld. Het doel van de Omgevingsvisie is de geldende structuurvisie uit 2011 te actualiseren met als oogmerk te beschikken over een heldere strategische visie op de fysieke leefomgeving voor het grondgebied van Nijkerk tot 2040. Daarbij beperken wij ons in deze eerste Omgevingsvisie tot de zes thema’s duurzame ontwikkeling, wonen, werken, mobiliteit, voorzieningen en landelijk gebied. Een strategische visie voor deze zes thema’s die gericht is op:

10

• • •

een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving; de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied; de hoofdzaken van het voor de fysieke leefomgeving te voeren integrale beleid.

De omgevingsvisie, als opvolger van onze Structuurvisie Nijkerk-Hoevelaken uit 2011, is de ruimtelijke vertaling van onze geformuleerde ambities. De omgevingsvisie is het eerste document van de Omgevingswet dat we in gebruik nemen. In de komende jaren stellen wij ook een Omgevingsplan op. De visie vormt tevens de grondslag voor ons Omgevingsplan dat de regels bevat voor de fysieke leefomgeving in de gemeente. Het Omgevingsplan vervangt al onze geldende bestemmingsplannen en alle verordeningen over de fysieke leefomgeving. De wetgever verplicht ons een Omgevingsplan voor het gemeentelijk grondgebied vast te stellen. Met de omgevingsvisie kunnen wij ook verder aan de slag met het Omgevingsplan.

1.2.2 Plangebied en tijdshorizon De omgevingsvisie gaat over heel het gemeentelijk grondgebied, zoals weergegeven op kaart 1 ‘Grens plangebied Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk 2040’. De visie bevat keuzes voor de periode tot 2030 met een doorkijk tot 2040. De visie geeft aan: 1. waar bestaande kwaliteiten liggen en waar ruimte ligt voor nieuwe ontwikkelingen; 2. op welke wijze de gemeente bij wil en bij kan dragen aan plannen en wensen van inwoners en ondernemers, passend bij de visie.

1.2.3 Status Onze omgevingsvisie krijgt in tegenstelling tot de Structuurvisie Nijkerk/Hoevelaken 2030 uit 2011, een dynamisch karakter. De nieuwe visie is nooit ‘af’. Als de opgaven in de leefomgeving zijn uitgevoerd of wijzigen passen wij de visie hierop aan. Niet ééns in de tien jaar, maar op het moment dat dit noodzakelijk is. Deze werkwijze sluit aan bij de Omgevingswet, waarin gesproken wordt over de ‘beleidscyclus’. Met de vaststelling van de omgevingsvisie vervalt de Structuurvisie Nijkerk/Hoevelaken 2030. De omgevingsvisie is opgesteld in de geest van de Omgevingswet, hetgeen blijkt uit het integrale karakter van de visie. De omgevingswet is echter nog niet in werking getreden. Strikt formeel is de omgevingsvisie dus nog een structuurvisie als bedoeld in de Wet ruimtelijke ordening. Deze wet vormt nu nog de grondslag voor het vaststellingsbesluit. Na vaststelling van de omgevingsvisie start het traject om te komen tot een daadwerkelijke integrale omgevingsvisie conform de vereisten uit de omgevingswet. De eerste, vastgestelde omgevingsvisie omvat namelijk een zestal hoofdthema’s. De wetgever heeft voor ogen dat de omgevingsvisie de gehele fysieke leefomgeving omvat en ook uitspraken doet over bijvoorbeeld veiligheid, gezondheid, klimaatadaptie, milieu, bodem, enzovoort.

Volgens de huidige berichtgeving vanuit de Rijksoverheid dient de omgevingsvisie uiterlijk in 2024 klaar te zijn.

11

Kaart 1: Grens plangebied Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk 2040

Bron: Gemeente Nijkerk, 2021

12

Het wil niet zeggen dat deze belangen in de afwegingen geen rol hebben gespeeld. Het maken van de keuzes in de visie ging gelijk op met de procedure voor een milieueffectrapportage (zie paragraaf 1.4.3) om op deze wijze voornoemde belangen mee te wegen in onze keuzes.

1.3

Ons vertrekpunt Met de omgevingsvisie bouwen wij voort op ons bestaande beleid. Ons coalitieakkoord, de structuurvisie Nijkerk/Hoevelaken 2030, beleidsnota’s, waaronder begrepen de recent vastgestelde beleidsnota’s Woonvisie gemeente Nijkerk 2020+, de Detailhandelsstructuurvisie 2019-2025 Gemeente Nijkerk, de Mobiliteitsvisie Gemeente Nijkerk (i.o.), het Landschapsontwikkelingsplan en actuele onderzoeken die de gemeente voor de visie heeft uitgevoerd vormen het vertrekpunt voor de omgevingsvisie. Ontwikkelingen houden niet op aan de grens van onze gemeente. Ontwikkelingen op landelijk en regionaal niveau beïnvloeden de keuzes die wij wensen te maken. In onze keuzes houden wij daarom ook rekening met het beleid van overige overheden, zoals het Rijk, Provincie Gelderland, Waterschap Veluwe & Vallei, Regio Amersfoort en Regio Foodvalley. Deze instanties hebben in hun eigen (ontwerp)visies beschreven welke beleidsonderdelen verplicht doorwerken en met welke beleidsonderdelen gemeente Nijkerk verzocht wordt rekening te houden. Het gaat om concrete afspraken over verstedelijking (aantallen te bouwen woningen), over landbouw (afspraken over stikstofreductie) en natuur en over klimaatadaptatie en energietransitie.

In een afzonderlijke bijlage ‘Beleid overige overheden’ bij deze visie zijn de belangrijkste beleidsnota’s van overige overheden samengevat en beoordeeld op de effecten voor de gemeente Nijkerk.

1.4

Beschrijving totstandkoming visie

1.4.1 Bouwstenen In december 2018 hebben wij gesprekken met deskundigen gevoerd over de zes thema’s: duurzame ontwikkeling, wonen, werken, mobiliteit, voorzieningen en landelijk gebied. Over deze zes thema’s vonden in februari 2019 verspreid over de drie kernen interviews en enquêtes plaats met inwoners. Tevens boden wij iedereen in deze periode de mogelijkheid om via onze website vragen te beantwoorden. De uitkomsten hebben wij gebruikt en vastgelegd in de notitie “Bouwstenen Omgevingsvisie Nijkerk”. Deze notitie is na behandeling in onze gemeenteraad de grondslag geweest voor het opstellen van een vijftal ruimtelijke scenario’s. Vijf denkrichtingen waarin de gemeente zich de komende jaren zou kunnen ontwikkelen. Elke denkrichting leverde een ander eindbeeld op. In het MER (zie paragraaf 1.4.3) zijn deze denkrichtingen beoordeeld op de effecten op onze leefomgeving. Dit is gedaan op basis van vijf integrale ambities voor de leefomgeving: 1. gezonde, veilige leefomgeving; 2. leefbaarheid; 3. kwaliteit stedelijk gebied; 4. kwaliteit landelijk gebied; 5. duurzaamheid. De ‘Groei van wonen’ is op basis van het MER uit de vijf denkrichtingen gekozen als uitgangspunt voor het opstellen van het Koersdocument Omgevingsvisie. Deze denkrichting zet extra in op de 13

uitbreiding van woningen, namelijk 250 in plaats van 200 woningen per jaar, in de gemeente Nijkerk. Dit betekent ook verder uitbreiding van werk- en overige voorzieningen en passende maatregelen voor mobiliteit. Uitbreiding van het stedelijk gebied is hiervoor noodzakelijk.

1.4.2 Het Koersdocument In voorbereiding op de omgevingsvisie hebben wij onze ideeën en plannen verder uitgewerkt en geconcretiseerd in een Koersdocument ‘Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk 2040’. Het koersdocument gaf op hoofdlijnen onze visie weer hoe wij in samenwerking met en voor de inwoners willen zorgen voor onze leefomgeving. Onze voorkeur hebben wij in februari en maart 2021 opnieuw ter beoordeling aan onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners voorgelegd. De vele gesprekken over ons Koersdocument hebben ons een duidelijk beeld gegeven dat wij de juiste lijnen hebben uitgezet en de juiste toon hebben gekozen. Uiteraard zijn er in de gesprekken en de enquêtes nuances aangebracht, maar ook is het ons voor enkele onderwerpen duidelijk geworden dat er juist een steviger keuze gemaakt mag worden. Zo is ons uitdrukkelijk meegegeven in de visie de woningbouwopgave voorrang te geven. Ons is ook duidelijk geworden dat er aandacht en ruimte moet zijn voor bestaande bedrijven, voor transformatie en verduurzaming (schuifruimte), voor een blijvend groeiende recreatiebehoefte en dat er steviger op biodiversiteit en op het fietsverkeer als vervoermiddel moet worden ingezet; het fietsverkeer juist omdat de ontwikkeling van de elektrische fiets heel snel gaat en benut moet worden.

Het Koersdocument, inclusief de notitie en het verslag ‘Resultaten participatie Koersdocument’, is op 27 mei 2021 door de gemeenteraad vastgesteld als basis voor de omgevingsvisie.

1.4.3 Het MER Met de omgevingsvisie hebben wij tegelijkertijd een Milieueffectrapport (MER) opgesteld. Voor het MER doorlopen wij de procedure voor de milieueffectrapportagei (m.e.r.). Op deze wijze laten wij de milieubelangen meewegen in onze besluitvorming over de omgevingsvisie. Er is bewust voor gekozen niet uitsluitend de milieubelangen te wegen. Ook thema’s zoals veiligheid, gezondheid, historisch kapitaal en opleiding & inkomen zijn in de afweging van belangen betrokken. De term ‘Milieueffectrapport’ is daarom eigenlijk te beperkt. Deze term handhaven wij wel om aansluiting te houden bij de wettelijke terminologie uit de Wet milieubeheer. Tabel 1 bevat alle thema’s die wij in de afwegingen hebben betrokken. De elementen ‘people’, ‘planet’ en ‘prosperity’ vormen gezamenlijk de drie elementen van duurzaamheid. People staat voor mensen, planet voor onze planeet/ecologie) en prosperity staat voor maatschappelijke welvaart. Als deze drie elementen met elkaar in balans zijn is er sprake van duurzame ontwikkeling. Tabel 1: De drie P’s voor duurzame ontwikkeling People Planet

Prosperity

Gezondheid

Ecologisch kapitaal

Vestigingsklimaat & werk

Veiligheid

Energie & grondstoffen

Wonen

Aantrekkelijke leefomgeving

Water, bodem & ondergrond

Opleiding & inkomen

Sociaal

Historisch kapitaal

bereikbaarheid

Bron: MER Omgevingsvisie Nijkerk, 4 februari 2020. Anteagroup

14

Deze indeling sluit aan bij de kernwaarden voor onze Omgevingsvisie (zie hoofdstuk 4) ‘Balans in de verhouding people, planet en prosperity’. De keuzes in ons ontwerp van de omgevingsvisie zijn gebaseerd op de uitkomsten uit de ontwerp-MER. De ontwerp-MER is opgesteld in wisselwerking met de ontwikkeling van het ontwerp van onze omgevingsvisie. In de fase van het ontwerp van het MER is het niet mogelijk alle inzichten en conclusies al te verwerken in de Ontwerp Omgevingsvisie. De onafhankelijke Commissie voor de MER adviseert ons eerst nog over de uitkomsten van het ontwerp van de MER en ons ontwerp voor de omgevingsvisie. In onze definitieve omgevingswijze verwerken wij het advies van de commissie en de conclusies uit de definitieve MER. De ontwerp-MER is een bijlage bij het ontwerp van de ‘Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk 2040’.

1.5

Samen met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke instanties Het gemeentebestuur (college en gemeenteraad) hecht veel waarde aan het belang van participatie van burgers, ondernemers en maatschappelijke instanties over de omgevingsvisie. Het gaat immers over het beheer en de inrichting van onze dagelijkse leefomgeving met als planhorizon 2040. Het betreft dus een breed en complex onderwerp, waarvoor een stevige basis en draagvlak nodig is. Een goed gesprek en een stevige discussie met de samenleving is daarom een voorwaarde om tot een goede en gedragen visie voor de fysieke leefomgeving komen. In het afgelopen 1,5 jaar hebben wij om deze reden verschillende participatiebijeenkomsten georganiseerd, ondanks alle beperkingen als gevolg van de coronarichtlijnen, met als doel informatie te verzamelen en ons onderzoek uit te voeren. Het ontwerp van deze omgevingsvisie is zodoende tot stand gekomen in samenspraak met een groot aantal deskundigen, partners, belangengroepen en bewoners. Met hen hebben wij speciale bijeenkomsten, expertmeetings en gesprekken gevoerd. Voor de burgers hebben wij twee keer een enquête gehouden met als doel aanvullende informatie uit de samenleving op te halen voor de Omgevingsvisie.

Het doel van deze participatie was om ons enerzijds een goed beeld te vormen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving en om anderzijds duidelijkheid te krijgen over de gewenste ontwikkelingsmogelijkheden, het gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied in de gemeente Nijkerk. Alle inbreng en uitkomsten uit de participatie komen nu samen in deze Omgevingsvisie.

15

2

Een schets van de gemeente Nijkerk

2.1

Hoe staan wij ervoor In de voorbereiding op de Omgevingsvisie hebben wij verschillende onderzoeken uitgevoerd, hebben wij vele gesprekken gevoerd met deskundigen en is er geënquêteerd onder bewoners. Het verzamelen van alle informatie had tot doel ons een goed beeld te vormen van de huidige en de te verwachten staat van onze leefomgeving. Hoe kijken wij tegen onze leefomgeving aan? Wat vinden wij belangrijk en willen wij beschermen? Welke ontwikkelingen verwachten we de komende jaren? Hoe ziet onze leefomgeving er in de toekomst uit en welke inzichten en aandachtspunten levert dat op? Met behulp van dit beeld hebben wij onze opgaven geformuleerd en er onze visie en oplossingen voor aandragen. Dit hoofdstuk bevat een beknopte samenvatting van de resultaten hoe wij naar onze gemeente kijken en waar wij staan. Voor een uitvoerige beschrijving verwijzen wij naar de bijlagen, waaronder ‘Leefomgevingsfoto Nijkerk’ (4 februari 2020, ANTEAGROUP) bij dit document. Hoofdstuk 3 beschrijft voor de zes thema’s de ontwikkelingen en de trends voor de komende jaren. Hoofdstuk 3 eindigt voor elk thema met een opsomming van de opgaven waar wij de komende jaren aan willen werken.

2.2

Onze geschiedenis (het verhaal van de gemeente Nijkerk) Onze gemeente Nijkerk telt momenteel (1 januari 2021) 43.598 inwoners1 en is ruim 72 km2 groot. Er wonen gemiddeld 600 inwoners op één km2.2 De gemeente kent drie grote woonkernen Nijkerk, Nijkerkerveen en Hoevelaken en enkele buurtschappen zoals Holkerveen, Appel en Driedorp. De gemeente ligt in de Gelderse Vallei tussen Veluwe, Randmeren en Utrechtse Heuvelrug. De gemeente is goed ontsloten via de rijkswegen A28 en A1 en de spoorlijnen Amersfoort-Zwolle met station Nijkerk en Amersfoort-Ede/Wageningen met station Hoevelaken. Ons is uit alle gesprekken duidelijk geworden dat de inwoners het wonen in de kernen en buurtschappen als prettig ervaren. In de kernen zijn de basisvoorzieningen aanwezig of op zeer korte afstand bereikbaar. Alle kernen in de gemeente kenden een explosieve groei na de tweede wereldoorlog. Dat heeft geresulteerd in een veelheid aan naoorlogse wijken. Kaart 2 ‘Bestaande situatie/huidige ontwikkelingen’ geeft een beeld van de bestaande situatie, met daarop tevens aangegeven de nog te ontwikkelen nieuwe woon- en wijklocaties. Nijkerk is een aantrekkelijke gemeente om te wonen, te werken en te verblijven. Veel inwoners wonen al generaties lang in één van onze drie kernen of het landelijk gebied. Men voelt zich verbonden via familie, religie en/of werk.

Elke kern, elke streek heeft zijn eigen ‘identiteit’, die gewaardeerd en gekoesterd wordt. Gemiddeld bouwden wij in de afgelopen jaren 186 woningen per jaar. In de jaren 2017 en 2018 lag het aantal toegevoegde woningen zelfs boven de 300.

1

Bron: Statline CBS, april 2021 Ter vergelijking in Amersfoort wonen gemiddeld 2.447 personen op één km2. Het betrekkelijke lage aantal in Nijkerk wordt veroorzaakt door het grote landelijk gebied dat de gemeente rijk is 2

16

i

Het is gebruikelijk de afkortingen (de) m.e.r. en (het) MER te gebruiken. De afkorting m.e.r. met kleine letters en puntjes ertussen staat voor de volledige procedure, de milieueffectrapportage. MER met hoofdletters, zonder puntjes staat voor het milieueffectrapport, het rapport dat hierbij opgesteld wordt.

Kaart 2: Bestaande situatie/huidige ontwik kelingen

Bron: Gemeente Nijkerk, 2021

18

De gemeente Nijkerk is een woon- èn werkgemeente. De centrale ligging in Nederland, nabij de Randstad en de goede ontsluiting door rijks-/provinciale wegen maakt het voor velen niet alleen aantrekkelijk in onze gemeente te wonen, maar er ook te werken. De Nijkerkse economie heeft zich de afgelopen jaren positief en robuust ontwikkeld. Bij elkaar weten de duizenden bedrijven en maatschappelijke instellingen in de gemeente in 2020 meer dan 23.700 banen te creëren voor een beroepsbevolking van ongeveer 23.200 inwoners in 2020. De gemeente kent meer bedrijven per 100 inwoners dan gemiddeld in Nederland en Gelderland. Het totaal aantal vestigingen bedraagt 4.380 in 2020. De afgelopen jaren is het aantal bedrijven jaarlijks steeds iets toegenomen. Ten opzichte van de regio en de provincie kent de gemeente relatief veel vestigingen in de industrie, bouw en groot- en detailhandel. Daarmee kunnen we Nijkerk kenmerken als gemeente van ‘makers en doeners’. Nijkerk is wat betreft bedrijfsomvang een gemeente die draait op het midden- en kleinbedrijf. We zien het ook terug in de namen van veel van oorsprong familiebedrijven die hier vaak al generaties zijn gevestigd. De vele bedrijven die zich de afgelopen jaren van elders hier gevestigd hebben zijn ook overwegend mkb-bedrijven. Ook de vrijetijdseconomie is een steeds belangrijker en groeiende economische sector in onze gemeente.

Bewoners en toeristen genieten in hun vrijetijd van het groeiende aanbod van Nijkerk. Zo draagt een gezonde vrijetijdseconomie bij aan een fijne leefomgeving en een vitale lokale economie. Ons landelijk gebied karakteriseren wij als een cultuurhistorisch en landschappelijk waardevol gebied. In paragraaf 2.3 gaan wij op de kwaliteiten van ons landschap en cultuurhistorie dieper in. Ons landelijk gebied is tevens te karakteriseren als een functioneel gemengd gebied met een groot agrarisch productielandschap, veel natuurwaarden en verspreid liggende agrarischaanverwante en overige bedrijven. De agrarische sector blijft van groot belang voor ons landelijk gebied. De sector beheert een groot deel van het landelijke gebied. In de gemeente zijn veel gezinsbedrijven gevestigd die een bijdrage leveren aan onze economie. De sector zorgt voor werkgelegenheid in het landelijk gebied, maar ook bij aanverwante bedrijven in de kernen. Het is een beeldbepalende functie in ons landschap en is daarmee een belangrijke pijler voor de bestaande cultuurhistorische en landschappelijke waarden in het landelijk gebied. De omschakeling van vele voormalige agrarische bedrijven naar wonen heeft in de afgelopen twintig á dertig jaar gezorgd voor een forse toename van het aantal burgerwoningen. De verwachting is dat meer agrarische ondernemers hun bedrijf gaan beëindigen.

De veranderingen die dat met zich meebrengen in het landelijk gebied blijven onze aandacht vragen. De toename aan mogelijkheden voor recreatie en toerisme in ons landelijk gebied dragen ook steeds meer bij aan de variatie aan functies in het landelijk gebied. De combinatie van al deze functies in het cultuurhistorisch en landschappelijk waardevolle gebied maakt dat wij het landelijk gebied aanmerken als één van de meest kenmerkende en beeldbepalende pijlers van de fysieke identiteit van onze gemeente. Ons landelijk gebied koesteren wij. ‘Behoud en versterking van de kwaliteit van de aanwezige landschappen’ 19

vastgelegd in ons Landschapsontwikkelingsplan, is daarom een belangrijk uitgangspunt voor onze keuzes en voor ons handelen en staat om deze reden aan de basis van onze visie.

2.3

Onze landschappen en cultuurhistorie Wonen in de gemeente wordt mede gewaardeerd vanwege het landschap waarin de kernen zijn gelegen, de korte afstand tot natuurgebieden en vanwege het cultuurhistorisch erfgoed binnen onze kernen. In onze gemeente komen ruim 300 gebouwde monumenten voor. Het betreft 111 gebouwde en 3 archeologische rijksmonumenten en 201 gebouwde en 13 archeologische gemeentelijke monumenten; cijfers die een goede indruk geven van de omvang van ons erfgoed. De gemeente Nijkerk ligt in het gebied tussen Veluwe, Randmeren en Utrechtse Heuvelrug; deze ligging maakt dat op korte afstand verschillende landschapstypen voorkomen; het gebied loopt van hoog en droog naar laag en nat. De gemeente ligt uniek op het kruispunt van deze verschillende landschappen: het polderlandschap met de Arkemheense polder dat voor veel vogels een belangrijke rust en foerageerplaats is, het slagenlandschap (veengebieden rond Nijkerkerveen en Hoevelaken), het (nagenoeg ongeschonden en unieke) kampenlandschap aan de oostzijde van ons buitengebied en richting Voorthuizen het jonge heideontginningenlandschap.

Elk landschap vertelt een eigen verhaal, heeft eigen kwaliteiten en eigen specifiek cultuurhistorische waarden, waarvan de rijksmonumentale landgoederen Hoevelakense Bos en Salentein, landgoederen Ehrental, Appel, de oude bolle akkers, engcomplexen en waardevolle bouwlanden, de cultuurhistorisch waardevolle waterelementen zoals beken, de relicten van het tracé van de Nieuwe Rijn, kreken in de polder, de zeedijk, de wielen en het stoomgemaal Arkemheen slechts enkele voorbeelden zijn. De ruimtelijke verscheidenheid betekent ook een grotere biodiversiteit, nodigt uit tot recreëren, is goed voor de gezondheid en voor de lokale economie. De verschillende landschappen met de grote diversiteit aan natuur- en cultuurhistorische waarden zijn het groene kapitaal van de gemeente Nijkerk en haar inwoners. Zonder zorg en aandacht voor deze landschappen gaan deze op elkaar lijken. Terwijl het heel belangrijk is om de diversiteit te behouden en te versterken. Cultuurhistorisch erfgoed komt ook in onze kernen voor. Het erfgoed van de Nijkerkse binnenstad mag niet ongenoemd blijven. De binnenstad is ontstaan op de kruising van de Brede beek en de oude kustweg. Deze ligging maakte van Nijkerk destijds de tweede Gelderse stad.

De identiteit van de gemeente is mede bepaald door de ontwikkeling van deze kleine nederzetting naar de handel- en vestingstad Nijkerk met tabaksteelt, glasblazerij, handel en nijverheid. De structuur van de oude stad is nog goed herkenbaar in het stratenpatroon met de kerk en de witte toren als monumentaal hoogtepunt. Maar bijvoorbeeld ook oude en deels jonge wegen in Hoevelaken en Nijkerkerveen met de centrale bewoningsas van beide lintdorpen en de haaks erop georiënteerde wegen die de erven en kavels ontsloten, bepalen nog steeds de identiteit van deze kernen en zijn waard te worden beschermd.

20

In de notitie ‘Eigenheid en Karakter, geschreven op initiatief van de dialooggroep 4 van het Nijkerkse project Samen aan Zet en de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit, worden vijf cultuurhistorische waardevolle parels onderscheiden. Het gaat om: 1. de historische binnenstad van Nijkerk; 2. de polder Arkemheen; 3. landgoed Hoevelaken; 4. buurtschap Appel; 5. landgoed en lint Slichtenhorst. De vijf gebieden behoren zonder twijfel tot de cultuurhistorische kernkwaliteiten, het stamkapitaal, van onze gemeente. Het gevarieerde landschap waarin de drie kernen en de buurtschappen zich geleidelijk aan door de eeuwen hebben ontwikkeld, met de rijkdom van veel bijzonder cultuurhistorisch erfgoed, zoals de binnenstad van Nijkerk, de landgoederen en het archeologisch erfgoed bepalen in hoge mate de identiteit van de gemeente. Dit is nu het geval en dit willen wij in de toekomst ook behouden en waar nodig verstevigen. De waarden bepalen in belangrijke mate het begrip Omgevingskwaliteit met de kernwaarde ‘kwaliteit voor kwantiteit’, waar wij in paragraaf 3.2 op terugkomen. Met ons Landschapsontwikkelingsplanii (LOP, vaststelling gemeenteraad in januari 2019), het Beeldkwaliteitsplan Bebouwing Buitengebiediii (vaststelling gemeenteraad in september 2021) en de recent door ons vastgestelde Cultuurhistorische waardenkaartiv hebben wij het belang daarvan bevestigd.

Bij het bepalen van onze koers op de fysieke leefomgeving en het maken van (ruimtelijke) keuzes voor de Omgevingsvisie gebruiken wij zoveel mogelijk de richtlijnen uit deze documenten. De waarden die wij in dit hoofdstuk hebben beschreven zijn weergegeven op de kaart 3 t/ m 5. De kaarten geven samengevat weer om welke waarden het gaat en waar deze liggen. Deze kaarten zijn een belangrijke onderlegger voor het beoordelen en toetsen van ontwikkelingen in de Omgevingsvisie.

2.4

Het landelijk, provinciaal en regionaal beleid Bij het opstellen van onze visie bestaat de verplichting rekening te houden met de taken en bevoegdheden van andere overheidsorganen. Het gaat om het Rijk, Provincie Gelderland en Waterschap Vallei & Veluwe. Deze overheidsorganen hebben hun beleid en hun regels vastgelegd in hun eigen visies of verordeningen. Naast deze instanties maken wij deel uit van een tweetal regio’s, namelijk Regio Amersfoort en Regio Foodvalley. Met deze twee regio’s stellen wij ruimtelijke visies op en stemmen wij met elkaar af hoe wij de ruimtelijke opgaven in onze eigen gemeenten oplossen. In paragraaf 2.5 gaan wij op deze afspraken nader in. De regionale opgaven die wij in de vorige paragraaf beschreven hebben liggen er ook op landelijk en provinciaal niveau. Zowel het Rijk, Provincie Gelderland als Waterschap Vallei & Veluwe hebben hun visies gegeven op deze opgaven in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI, vastgesteld op 11 september 2020), respectievelijk de Omgevingsvisie Gaaf Gelderland, vastgesteld op 19 december 2018 en de Blauwe Omgevingsvisie 2050. De provincie heeft bovendien onderdelen uit de visie vastgelegd in regels in de verordening. Het Blauw Omgevingsprogramma (BOP) is de doorvertaling van de visie in regels van het waterschap.

21

ii

Landschapsontwikkelingsplan Nijkerk 2018, door de gemeenteraad vastgesteld op 31 januari 2019 Beeldkwaliteitsplan bebouwing buitengebied, door de gemeenteraad vastgesteld op 23 september 2021 iv Cultuurhistorische waardenkaart, vastgesteld door Burgemeester & wethouders op 14 juli 2020 iii

Kaart 3: Waardenkaart -cultuurhistorische waarden

Bron: Gemeente Nijkerk, 2021

23

Kaart 4: Waardenkaart -landschappelijke waarden

Bron: Gemeente Nijkerk, 2021

24

Kaart 5: Waardenkaart – natuurwaarden

Bron: Ge meente Nijkerk, 2021

25

2.4.1 De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) In de NOVI stelt het Rijk een viertal richtinggevende prioriteiten vast, namelijk: 1. ruimte maken voor klimaatadaptatie en energietransitie; 2. duurzaam economisch groeipotentieel; 3. sterke en gezonde steden en regio’s; 4. toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied. Al deze prioriteiten raken onze gemeente. Zo dienen wij bij te dragen aan de opgave om duurzame energie op te wekken. Maar ook prioriteiten als het bouwen van het Stedelijk Netwerk Nederland en de aandacht voor een toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied raken de gemeente. Kaart 6: Uitsnede hoofdlijnen toekomstperspectief voor Nederland NOVI

Bron: NOVI, september 2020, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (Nijkerk ligt in blauwe cirkel)

Sterke en gezonde steden en regio’s Het Rijk omschrijft het Stedelijk Netwerk Nederland als het kloppend hart van Nederland en de economie. Kern daarvan is het brede midden van Nederland, grofweg Randstad (Amsterdam, Utrecht, Rotterdam-Den Haag), Amersfoort, Zwolle, Arnhem-Nijmegen, Brabantse stedenrij). Daar woont en werkt het merendeel van de bevolking. Het Rijk stuurt met de NOVI op de ontwikkeling van het hele Stedelijk Netwerk Nederland, door nieuwe woon- en werklocaties te koppelen aan een hoogwaardig en samenhangend stedelijk, 26

regionaal en hoofdnetwerk voor auto’s en treinen, een goed ontwikkeld netwerk voor lopen en fietsen, een soepel functionerend vaarwegennetwerk en uitstekende luchtvaartverbindingen, zowel voor goederen als personen. De groei in het gebied Randstad-Amersfoort-Zwolle-Arnhem-Nijmegen-Brabantse stedenrij is het meest manifest. Hier is ook de grootste verstedelijkingsopgave. Deze vraagt om keuzes in een doordachte lange termijn strategie, ook om de groei niet alleen in aantallen maar ook met passende kwaliteit te realiseren. Dat geldt zowel voor de woningen als voor de mobiliteit en leefomgeving. Dit Rijksbeleid heeft zijn uitwerking op Regio Amersfoort waar onze gemeente deel van uitmaakt. De visie is verbeeldt op kaart 6 ‘Uitsnede hoofdlijnen toekomstperspectief voor Nederland NOVI’. Gemeente Nijkerk is weergegeven binnen de cirkel op de kaart. Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied Het Rijk wil de balans in het landelijk gebied verbeteren tussen het gebruik en de kwaliteit van landschap, bodem, water en lucht. De inzet richt zich onder andere op de bescherming en versterking van de biodiversiteit. Er wordt een duurzaam en vitaal landbouw- en voedselsysteem mogelijk gemaakt, gebaseerd op kringlopen en natuurinclusiviteit. Deze landbouwvormen vereisen extra ruimte voor de landbouw.

Het Rijk merkt daarbij op dat zowel de grondgebonden als de niet-grondgebonden land- en tuinbouw in Nederland voldoende ruimte moet worden geboden om te produceren op een manier die ecologisch én sociaaleconomisch houdbaar en vol te houden is. Daarbij wordt aangegeven dat de relatie tussen landbouw, landschap en natuur sterker en meer organisch moet worden dan zij nu is. In goed geschikte gebieden is ruimte voor landbouw als primaire functie, waarin de conventionele bestaande landbouw ook zo veel mogelijk de omschakeling naar kringlooplandbouw zal maken. Unieke landschappelijke kwaliteiten worden versterkt en beschermd. Nieuwe ontwikkelingen in het landelijk gebied moeten landschapskwaliteit toevoegen om daarmee landschapsinclusief beleid in de praktijk te brengen. Deze opgaven werkt het Rijk uit in het Nationaal Programma Landelijk Gebied waarin naast de opgaven voor natuur en landbouw ook wonen, mobiliteit, energie, recreatie, water- en bodemsysteem en klimaatadaptatie aandacht krijgen. Bij ontwikkelingen in het landelijk gebied worden cultuurhistorisch erfgoed en unieke landschappelijke en natuurlijke kwaliteiten behouden en versterkt. Deze grote opgaven zullen ook doorwerken in het landelijk gebied van Nijkerk.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Nijkerk&id=d0edcb71-a3a5-4dfe-9776-064c12ef1897