CConstaterende datNijkerk
Koppel je AI →
Document · PDF

Consultatie herziening Woonvisie 2020+ - Bijlage 1 Woonvisie gemeente Nijkerk 2020+

Commissie II 23 mei 2024, gemeente NijkerkBij agendapunt: Herziening Woonvisie 2020+19.514 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Het is overigens ook denkbaar dat deze partijen de samenwerking met een corporatie opzoeken voor bepaalde projecten. Bij het formuleren van de behoefte aan sociale huurwoningen (nader uitgewerkt in bijlage 1) is daarentegen vooral aandacht voor de categorieën die uitstromen. Zij zijn veelal aangewezen op een sociale huurwoning en worden daarom meegenomen in de berekening van de behoefte aan sociale huurwoningen.

Onze aanpak • We zetten ons in om passend aanbod voor senioren te realiseren, gezien de tekorten aan passende woonruimte die als gevolg van vergijzing ontstaan. Enerzijds betreft dit reguliere woningen verspreid door de bestaande wijken, anderzijds ook geclusterde woonvormen.

• We vertalen de tekorten aan woonruimte voor de kwetsbare personen met een zorg- of ondersteuningsvraagdoelgroepen in een concrete opgave per deelplan en betrekken dat in de woningbouwmonitor.

• We bouwen vraaggericht voor senioren. Elk project bevat minimaal 10% woningen in het bijzonder geschikt voor senioren.

• We sturen op een toename van kleine en goedkope sociale huurwoningen, die nodig zijn om de uitstroom van Beschermd Wonen en Jeugdzorg op te vangen.

• De (her)ontwikkeling van woonruimte voor senioren vindt zoveel mogelijk plaats in de (directe) nabijheid van voorzieningen en in bestaande buurten.

• Samen met zorgaanbieders kijken we op welke manier ontmoeting of een dienstenaanbod kan worden vormgegeven in de nabijheid van geclusterde woonvoorzieningen.

• We zorgen voor spreiding van het aanbod voor senioren over de prijssegmenten. We betrekken de woningcorporaties om ook ouderen met een laag inkomen te faciliteren. Daarnaast is er ook aandacht voor huurwoningen in het middensegment.

• We zorgen voor een woonomgeving die inwoners uitnodigt om elkaar te ontmoeten.

• We stellen beleid op voor mantelzorgwoningen. • We onderzoeken hoe we om moeten gaan met de toekomstig stijgende behoefte aan intramurale zorg, voor ouderen die afhankelijk zijn van 24-uurs zorg.

27 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

4. Thema: Alternatieve en flexibele woonvormen

28 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

inhoud

Alternatieve en flexibele woonvormen

Magic mix 4e etage Studenten

Arbeidsmigranten Arbeidsmigranten zijn mensen die hun land of woonplaats verlaten om, vaak voor een beperkte duur, ergens anders te gaan werken. In Nijkerk zijn naar schatting 1200 arbeidsmigranten werkzaam, waarvan er naar verwachting 350 in Nijkerk zijn gehuisvest (april 2019). De uitzendbureaus verwachten de komende jaren een groei van 10-25% in het aantal arbeidsmigranten.

2e etage Urgentie

Huishouden dat voor de eerste keer een zelfstandige woning betrekt en dus geen zelfstandige woning na verhuizing achterlaat.

woon-zorgconcept Oudere jongeren

Senioren

Starters

Kleine huishoudens

2017 2019

2015

Tiny house

Starter

Een statushouder heeft de hele asielprocedure doorlopen en heeft vervolgens een tijdelijke verblijfsvergunning voor vijf jaar gekregen. Elke gemeente in Nederland moet verplicht jaarlijks een aantal statushouders huisvesten. Het totaal van de afgelopen 5 jaar is 324 personen. 2018

Langdurige zorg

1e etage

Boerenerf

Statushouders

2016

Begeleid wonen

3e etage

36m2

huishoudens bestaande uit één of twee personen.

Meergeneratie hofjes

Jongere ouderen

104 64 70

56

30

Totaal 324 personen

29 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

Spoedzoeker

Ouderen (>55 jaar)

Woningzoekende die met spoed op zoek is naar woonruimte, maar niet in aanmerking komt voor woonurgentie. Door de strenge voorwaarden van de urgentieregeling komt immers lang niet iedereen in aanmerking voor woonurgentie.

Een oudere is een AOW’er, maar uitgangspunt van deze woonvisie is iedereen van 55 jaar of ouder. Dit is hiermee een erg gedifferentieerde groep, met uiteindelijke woonwensen.

4. Thema: Alternatieve en flexibele woonvormen Onze ambitie: • We stimuleren alternatieve woningtypen in de sociale en middeldure segmenten, als antwoord op de veranderende vraag en knelpunten in de huidige woningmarkt. • We willen een flexibele schil naast de reguliere woningvoorraad om specifieke doelgroepen snel, en soms ook tijdelijk, in hun woonbehoefte te kunnen voorzien.

De woningvoorraad in Nijkerk kenmerkt zich door een groot aandeel grondgebonden woningen. De wijken zijn ruim opgezet en de woningen zijn gemiddeld vrij groot. Niet iedereen heeft echter behoefte aan een typische gezinswoning, of heeft geen budget daarvoor. De vraag naar alternatieve woonvormen neemt toe. Ook is er een toenemende vraag naar flexibiliteit, omdat mensen tijdelijk verblijven of omdat ze met spoed woonruimte zoeken. Naast de inzet die we plegen om reguliere woningen te bouwen, willen we daarom de bouw van alternatieve en flexibele woonvormen stimuleren. Het ontwikkelen van alternatieve en flexibele woonvormen betekent dat er wordt afgeweken van woonvormen die gebruikelijk zijn voor Nijkerk. Er zal daarom altijd een zorgvuldige afweging gemaakt moeten worden tussen enerzijds het zorgvuldig opgebouwde karakter van de wijken in Nijkerk en anderzijds de veranderende behoefte aan woonruimte. We zien hierin een belangrijk vraagstuk dat in het kader van de Omgevingsvisie verder uitgewerkt kan worden. 30 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

4.1 Alternatieve woningtypen In hoofdstuk 2 is geconstateerd dat er een toenemende vraag is naar woonruimte die passend is voor één- en tweepersoons huishoudens. Ook is er een grote opgave gelegen in het borgen van voldoende aanbod in het sociale en middeldure segment. Daarbij speelt een aantal knelpunten die ertoe leiden dat het steeds lastiger wordt om woningen betaalbaar te houden. Dit vraagt om een andere blik op de te bouwen woningen. We moeten daarom kijken bij welke ontwikkelingen of deelgebieden we af kunnen stappen van traditionele rijwoningen en deze kunnen vervangen door woningen met een alternatieve vorm. Alternatieven voor grondgebonden woningen Een eerste uitdaging is het realiseren van koopwoningen in het sociale en lage middensegment die een reële afspiegeling van de marktwaarde hebben. In de huidige markt is een rijwoning met tuin dan niet langer realistisch. Daarom moet er worden nagedacht over alternatieven voor rijwoningen met tuin. Het ligt voor de hand dat dit segment vorm krijgt door middel van gestapelde bouw. Er kan ook gedacht worden aan minder gebruikelijke concepten, zoals beneden-bovenwoningen en rug-aanrugwoningen. In de afgelopen jaren is in Nijkerk al ervaring opgedaan met het ontwikkelen van dergelijke woningtypen.

Ouderen en doelgroepen met een zorgbehoefte In hoofdstuk 3 is de opgave benoemd om te voorzien in voldoende woningen voor mensen met een zorg- of ondersteuningsvraag. De extramuralisering van zorg vraagt om woonruimte die geschikt is voor ouderen of kwetsbare doelgroepen met een zorg- of ondersteuningsvraag.

Voor deze opgave moeten we kijken naar alternatieve woonvormen en aandacht hebben voor de directe omgeving van deze woonvormen. Het is daarbij belangrijk om ontmoeting te faciliteren, zodat informele netwerken makkelijk ontstaan en bijdragen aan diversiteit in zorg- en samenlevingsverbanden. Voorbeelden zijn hofjes voor ouderen en zogeheten magic-mix woonvormen, waarbij verschillende doelgroepen bij elkaar wonen met het idee dat zij elkaar ook kunnen versterken.

4.2 Flexibele woonvormen De huidige druk op de woningmarkt en de inflexibiliteit van de bestaande woningvoorraad vragen om een flexibele schil. Zeker als het gaat om sociale huurwoningen is de bouw van tijdelijke en verplaatsbare woningen een oplossing die snel gerealiseerd kan worden. We hebben daar in Nijkerk recent ervaring mee op kunnen doen door de plaatsing van tiny houses aan de Ds. Kuypersstraat. De vraag naar dit innovatieve concept bleek groot. Voor verschillende doelgroepen kan deze woonvorm een oplossing bieden. We willen daarom kijken of er meer innovatieve woonvormen en -concepten kunnen worden ontwikkeld. Flexibele woonvormen zijn daarbij niet bedoeld als vervanging van reguliere woonvormen, maar als een alternatief voor woningzoekenden die anders geen woning zouden vinden. Flexibele woonvormen in nieuwbouwwijken Flexibele woningbouw leent zich goed voor locaties zonder woonbestemming, waarbij gewerkt wordt met een tijdelijke bestemming. Na 10 of 15 jaar kunnen de wooneenheden verplaatst worden naar een volgende locatie. Naast het gebruik van tijdelijke locaties kan ook gedacht worden aan het inzetten van flexibele woonvormen als onderdeel van nieuwbouwontwikkelingen op uitleglocaties. De gedachte hierachter is dat na een exploitatietermijn van bijvoorbeeld 30 jaar de 31 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

locatie vrijkomt voor een woonvorm waar op dat moment behoefte aan is. Na een dergelijke termijn kan een wijk bijvoorbeeld behoefte hebben aan huisvesting gericht op senioren, waar dan ook ruimte voor ontstaat. We streven daarom naar het inzetten van flexibele woonvormen op zowel uitleg- als inbreidingslocaties. Spoedzoekers Flexibele woonvormen bieden een oplossing voor mensen die snel huisvesting nodig hebben, maar daar niet jaren op kunnen wachten. Deze mensen worden spoedzoekers genoemd. Zij beschikken niet over voldoende budget voor een koopwoning of voldoende inschrijfduur voor een sociale huurwoning, waardoor ze niet eenvoudig op korte termijn een woning kunnen betrekken. Een deel van deze mensen neemt nu hun toevlucht tot informele oplossingen die minder geschikt zijn, zoals bankslapen bij vrienden of familie of de illegale bewoning van vakantieparken of bedrijfspanden. Door hen woonruimte met een tijdelijk contract van bijvoorbeeld twee jaar aan te bieden, worden dergelijke situaties voorkomen en wordt de tijd geboden om te werken aan een definitieve woonoplossing. Jongeren De leeftijd waarop jongeren uit huis gaan en eigen woonruimte betrekken neemt toe. Vaak is er wel de behoefte om op jongere leeftijd uit huis te gaan, maar ontbreekt het aan mogelijkheden om deze stap te maken.

Door het toevoegen van flexibele woonvormen creëren we mogelijkheden voor deze doelgroep. De nadruk ligt ook voor deze doelgroep op een tijdelijke oplossing, zodat ze eerder het ouderlijk huis kunnen verlaten en de tijd hebben om te zoeken naar een meer definitieve oplossing. Een veelgebruikte werkwijze is de toepassing van een tweejarig tijdelijk

huurcontract of een vijfjarig jongerencontract, waarbij de inschrijfduur voor een sociale huurwoning door blijft lopen. Statushouders Een belangrijke aanleiding voor de bouw van tiny houses was dat deze woningen ook geschikt zijn voor de huisvesting van statushouders. Als het gaat om statushouders bestaan er grofweg twee sporen voor huisvesting. Voor gezinnen geldt dat deze het beste bemiddeld kunnen worden naar een reguliere woning. Hierbij wordt gestreefd om deze verspreid over de gemeente te huisvesten. Deze wijze van huisvesten schept tevens goede voorwaarden voor een snelle inburgering. Anderzijds hebben we ook te maken met alleenstaande of alleengaande statushouders. Statushouders komen veelal alleen naar Nederland en doen vervolgens een aanvraag voor gezinshereniging. Het proces van gezinshereniging neemt echter al snel één of twee jaar in beslag. Om die reden is er voor statushouders behoefte aan tijdelijke huisvesting, waar zij kunnen verblijven totdat de gezinshereniging plaatsvindt. In dat geval kunnen zij doorstromen naar een reguliere gezinswoning. Magic mix Hoewel we bovenstaande doelgroepen apart benoemd hebben, zijn er ook veel voorbeelden waarbij flexibele woonvormen benut worden om juist een combinatie van doelgroepen in te huisvesten. Vaak wordt gebruik gemaakt van het begrip ‘magic mix’ om een dergelijke combinatie van doelgroepen te duiden.

Het mengen van doelgroepen vraagt wel om een goed beheer van het complex en mogelijk ook begeleiding van bewoners. Daarnaast vergt het werken met tijdelijke contracten vaak begeleiding van inwoners om ervoor te zorgen dat zij tijdig en actief aan de slag gaan met een vervolgoplossing, voor het moment dat het tijdelijke contract afloopt. 32 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

Wooncirkel De wooncirkel is een initiatief dat voortkomt uit de dialoog ‘Samen aan zet’. Het doel van de wooncirkel is om één of meerdere meer-generatie projecten te ontwikkelen en te realiseren in de drie kernen van Nijkerk. Meer-generatie wonen is het gezamenlijk wonen van ouderen en jongeren met het doel om ook wat voor elkaar te betekenen. Het is de bedoeling dat de woningen levensloopbestendig zijn en dat er ruimte is voor ontmoeting, zowel binnen als buiten. In de komende jaren gaan we ons samen met de initiatiefnemers inzetten om één of meerdere van dit soort projecten daadwerkelijk van de grond te krijgen.

4.3 Huisvesting van arbeidsmigranten Voor de bedrijvigheid in de gemeente Nijkerk zijn tegenwoordig buitenlandse werknemers noodzakelijk. In een bijeenkomst met lokale ondernemers, uitzendbureaus en huisvesters is het aantal in Nijkerk werkzame arbeidsmigranten ingeschat op 1.500 à 1.800 personen. Het bedrijfsleven schat daarnaast in dat de aanwezigheid van deze groep blijvend is. De vraag naar geschikte huisvesting voor deze doelgroep is dan ook groot. Door het huidige tekort aan passende oplossingen voor deze doelgroep ontstaan situaties van huisvesting die niet wenselijk zijn. Buitenlandse werknemers zelf zijn ook veel kritischer geworden als het gaat om huisvesting. Wanneer er geen goede huisvesting is, kiezen zij voor een andere werkgever. Het tekort aan geschikte huisvesting is daarmee een risico voor de bedrijfsvoering van de in Nijkerk gevestigde ondernemingen. Voor de huisvesting van arbeidsmigranten is een vraag naar locaties waar flexibele woonconcepten kunnen worden geplaatst. Op die manier kan ook voorkomen worden dat reguliere woningen worden onttrokken voor van de huisvesting van arbeidsmigranten. We willen daarom ruimte geven voor de ontwikkeling van flexibele woonconcepten.

Bij de uitvoering van dit beleid werken we nauw samen met de bedrijven die gebruik maken van de diensten van arbeidsmigranten. Goede en veilige huisvesting en transparante contractvormen zijn integraal onderdeel van het beleid. Voor wat betreft bestaande bouw is inmiddels een beleidsnota vastgesteld over het splitsen van woningen en het gebruik van woningen ten behoeve van kamergewijze verhuur.

4.4 Woonwagenstandplaatsen In het kader van alternatieve woonvormen willen we ook stilstaan bij woonwagenbewoners. De afgelopen jaren zijn er in de gemeente Nijkerk geen nieuwe standplaatsen voor woonwagenbewoners bijgekomen. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft in een zaak geoordeeld dat woonwagenbewoners een minderheidsgroep vormen met een eigen culturele identiteit die bescherming van de overheid verdient. In navolging daarvan heeft het Rijk in 2018 een beleidskader opgesteld voor woonwagenstandplaatsen. Kern van het beleid is dat woonwagenbewoners een reële kans op een standplaats moeten krijgen, zoals inwoners ook een reële kans moeten hebben op het vinden van reguliere woonruimte. Naar aanleiding van de uitspraak en het landelijke beleid heeft een aantal inwoners van Nijkerk zich tot de gemeente gewend en het verzoek voor een standplaats neergelegd. Zij behoren voornamelijk tot de jonge generatie woonwagenbewoners die bij gebrek aan standplaatsen in een reguliere woning is gaan wonen. Zij hebben de wens uitgesproken om graag weer in een woonwagen te wonen. Op basis van de gesprekken komen we tot een behoefte van vijf nieuwe standplaatsen. We gaan daarom onderzoeken op welke locatie in Nijkerk deze standplaatsen gerealiseerd kunnen worden.

33 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

Onze aanpak • We sturen op de bouw van alternatieve woningtypen als antwoord op de veranderende vraag en knelpunten in de woningmarkt. Het gaat dan met name om het sociale en middeldure segment.

• We geven uitvoering aan de beleidsnota over woningsplitsing en kamerverhuur waarin een duidelijk kader voor het gebruik van de bestaande woningvoorraad is opgesteld.

• We faciliteren de bouw van flexibele woonvormen om te voorzien in de vraag naar woonruimte van een aantal specifieke doelgroepen.

• We onderzoeken welke locatie geschikt is om enkele woonwagenstandplaatsen toe te voegen en daarmee te voorzien in de vraag bij de reeds in de gemeente woonachtige woonwagenfamilies.

• We stimuleren gezamenlijke buitenruimte of ontmoetingsruimte in nieuwbouwprojecten om zo ontmoeting te stimuleren. • We zoeken actief naar nieuwe locaties die kansen bieden voor flexibele en tijdelijke woonvormen zoals de tiny houses. • We ontwikkelen beleid voor de huisvesting voor arbeidsmigranten en zoeken naar mogelijkheden om huisvesting te realiseren op een specifieke locatie. We werken hierbij samen met de Nijkerkse bedrijven die gebruik maken van de diensten van arbeidsmigranten om te zorgen voor een passend aanbod.

34 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

5. Thema: Verduurzaming van de woningvoorraad

35 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

inhoud

Verduurzaming woningvoorraad

2035 Windmolens

co2

Groene daken

neutraal

Zonnepanelen

2050

duurzaamheidsmaatregelen

Energiebesparende maatregelen Vergroening wijken en buurten

Gemeente

Hoevelaken

Gelderland

Nijkerkerveen

Nederland

Gemiddeld aardgasverbruik koop / huur 2017 (m3) Nijkerk

Bron: CBS (2019)

20% 18% 16% 14% 12% 10% 8% 6% 4% 2% 0% Huur

neutraal

Aardgasvrije woningen

Afname aardgasverbruik 2013-2017 Nijkerk

energie

Verwijderen asbestdaken Isolatie van woningen

Koop

Ambitie gemeente nijkerk

Hoevelaken

Nijkerkerveen

Gemeente

2.000 1.800 1.600 1.400 1.200 1.000 800 600 400 200 0

Percentage woningen met geregistreerde zonnepanelen 2018

Nederland

• Gemeentelijk gemiddelde iets hoger dan landelijk gebruik • Gemiddeld verbruik in de koopsector hoger dan in huursector

Koop

Huur

Totaal

Gemiddeld aardgasverbruik naar woningtype 2017 (m3) Nijkerk

Hoevelaken

Nijkerkerveen

Verdeling geldige energielabels woningen 2018

Gemeente

3.000

E • Hoe groter de woning, hoe groter het gemiddeld gebruik

2.500 2.000 1.500 1.000

Bron: CBS

Bron: CBS (2019)

Totaal

• Verbruik in gemeente veel meer afgenomen dan gemiddeld in Gelderland (en iets meer dan landelijk beeld) • Veel grotere afname in huursector dan in koopsector

Nederland 9,2

Nijkerk 15,8

A t/m A++

D

Nijkerk 2018 C

500

F G

B

0

Klimaatadaptieve en duurzaamheidsmaatregelen

36 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

Rijwoning

Hoekwoning

2^1

Vrijstaand Appartement

Bron: CBS (2019)

Bron: Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (Klimaatmonitor)

5. Thema: Verduurzaming van de woningvoorraad Onze ambitie: • We richten onze aandacht op de verduurzaming van de woningen, zowel van corporaties als specifiek in particulier eigendom. • We geven woningcorporaties helder inzicht in het tempo waarin de gemeente verduurzaming aanpakt, zodat ze hun activiteiten hierop kunnen baseren. • We willen de leefkwaliteit vergroten door het stimuleren van woningbouw die vergroening en ontmoeting mogelijk maakt.

In 2050 is de gemeente Nijkerk energie-neutraal. Voor 2035 is het tussendoel CO2-neutraal. Dat is een hoge ambitie. In het landelijke Klimaatakkoord is de ambitie vastgesteld om in 2050 aardgasvrij te zijn. Nijkerk deelt deze ambitie ook. De gemeente telt momenteel bijna 17.000 woningen, die samen een flinke bijdrage leveren aan de CO2-uitstoot. Het grootste deel van de woningen die we in 2050 hebben, staat er nu al. Om de duurzaamheidsdoelen te realiseren, moet de gebouwde omgeving daarom ingrijpend worden getransformeerd. Om ons doel te bereiken worden al verscheidene acties ondernomen. Met de Routekaart-Energieneutraal hebben we in 2019 in beeld gebracht wat er allemaal nodig is om energie-neutraliteit in 2050 te behalen. Daarbij gaat het grofweg om reductie van energiegebruik (tot 50%) en daadwerkelijke toevoeging van duurzame energie. Ook wordt er tot en met 2021 gewerkt aan een Transitievisie Warmte. Nieuwbouwwoningen zijn sinds juli 2018 al aardgasvrij. Daarnaast zijn ook de woningcorporaties al begonnen 37 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

om hun bezit te verduurzamen. Zij richten zich met name op maatregelen die nu al genomen kunnen worden en de vervolgstap naar energie-neutraal niet in de weg staan (no regret-maatregelen). Ondanks de potentie voor verdere ontwikkelingen in de sociale huurvoorraad, ligt de grootste opgave bij de particuliere woningvoorraad. Hoe verleiden, faciliteren en stimuleren we de grote groep particuliere woningeigenaren tot duurzaamheidsmaatregelen? Onze aandacht richt zich daarom, naast samenwerking met de corporaties, sterk op deze particuliere woningeigenaren. Uitgangspunt bij het nemen van duurzaamheidsmaatregelen is dat het, ondanks de benodigde investering, uiteindelijk moet leiden tot zo laag mogelijke woonlasten voor bewoners.

5.1 Verduurzaming particuliere woningvoorraad Tot nu toe kunnen eigenaren van woningen alleen gestimuleerd worden hun woning te verduurzamen. Woningeigenaren collectief aanspreken is nog niet mogelijk. In de toekomst is dit wellicht mogelijk bij een wijkaanpak voor warmtetransitie. De beslissing om te verduurzamen ligt daardoor momenteel bij de woningeigenaren zelf. De sturingsmogelijkheden voor de gemeente zijn beperkt, mede gezien de omvang van deze groep. Het aandeel koopwoningen in Nijkerk is met 68% hoger dan het provinciale en landelijke gemiddelde, met respectievelijk 60% en 57%. Gelukkig zijn er, naast de positieve bijdrage aan het milieu, ook financiële redenen voor particulieren om te verduurzamen. Veel investeringen in energiebesparende maatregelen verdienen zichzelf terug door de besparing op de energierekening. Om dit aan te moedigen biedt de gemeente de mogelijkheid van een duurzaamheidslening.

Maatregelen: woningonderhoud en besparing Het gemiddelde aardgasverbruik ligt in Nijkerk hoger ligt dan het landelijk gemiddelde. De reden hiervoor is met name gelegen in de gemiddeld iets ruimere woningen. Het maakt de opgave voor Nijkerk ook groter. Er zijn dus maatregelen nodig om onze ambities te behalen. Dit betekent bijvoorbeeld het isoleren van woningen of energetisch renoveren om het aardgasverbruik te verminderen. De maatregelen die we hiervoor treffen, nemen we op in het ‘Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid’. Wijkgerichte aanpak Middels een wijkgerichte aanpak willen we wijk voor wijk aan de slag met de transitie naar een duurzame woningvoorraad. Nijkerk kent veel gemengde straten en wijken, met een combinatie van (sociale) huur en koop. Hierin moet de combinatie en samenwerking worden gezocht, zodat particuliere woningbezitters de kans krijgen zich aan te sluiten bij de projecten van de woningcorporaties die gericht zijn op energiebesparing en -opwekking. We zien onze rol als gemeente daarbij als die van een gelijkwaardige partner van inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Daarbij zien we juist bij de duurzaamheidsopgave goede kansen voor burgerinitiatieven en verwachten we dat de aanpak om te komen tot aardgasvrije wijken nadrukkelijk bij kan dragen aan het versterken van de sociale cohesie in de wijken.

5.2 Verduurzaming sociale woningvoorraad De verduurzaming van de sociale woningvoorraad kent een andere aanpak, aangezien de corporaties een vaste gesprekspartner van de gemeente zijn. Voor de corporatiesector ligt er een stevige opgave als het gaat om het verduurzamen van het woningbezit. Op grond van een routekaart in

38 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

Aedes-verband streven de corporaties naar een gemiddeld label B in 2021 en een CO2-neutrale woningvoorraad in 2050. De in Nijkerk aanwezige corporaties liggen op koers voor in ieder geval de doelstelling voor 2021. Anderzijds ligt er een grote uitdaging voor de corporaties in financiële zin. Aangezien zij zich primair richten op de lage inkomens, kunnen de investeringen in duurzaamheid niet leiden tot significante stijging van de woonlasten van de huurders. Temporisering van duurzaamheidsmaatregelen Het tempo van verduurzamen hangt voor een deel af van technologische ontwikkelingen. Momenteel wordt vooral geïnvesteerd in zogenaamde no regret-maatregelen, bijvoorbeeld door energiebesparende maatregelen te combineren met benodigd onderhoud. Anderzijds hangt het tempo af van de mate waarin de infrastructuur om verduurzaming te realiseren daarop is ingericht. Deze infrastructuur ontbreekt momenteel nog. Hiervoor zijn de corporaties deels afhankelijk van de gemeente. De gemeente moet immers in de Transitievisie Warmte aangeven wat het plan per wijk is. In nauwe samenwerking en afstemming met woningcorporaties werken we daarom wijkgericht aan verduurzaming.

5.3 Vergroten van duurzame leefkwaliteit De kernen van onze gemeente en de wijken en buurten die daarbinnen gelegen zijn, zijn in sociaal-economisch, demografisch en fysiek opzicht gevarieerd. Iedere kern en wijk beschikt over verschillende typen en prijsklassen woningen. We vinden het van belang dat deze variëteit aan woonmilieus blijft bestaan en dat de kernen hun karakter en kwaliteiten behouden. Daarnaast vinden we dat verschillende doelgroepen, waaronder de specifieke doelgroepen met een zorgbehoefte, in alle kernen en wijken

‘naast elkaar’ moeten kunnen wonen. In iedere kern en wijk streven we daarom naar mogelijkheden voor een passende woning, voor zowel starters als doorstromers en senioren. Bij het programmeren van nieuwbouw blijft variatie en differentiatie het uitgangspunt en hebben we oog voor het karakter van de kernen, wijken en buurten. Bij het werken aan woonmilieus moet naast de woningen zelf ook aandacht zijn voor de woonomgeving. We schenken hierbij onder meer aandacht aan klimaatadaptatie. Door te streven naar minder verharding en meer groen, waardoor de gebouwde omgeving beter bestand is tegen extreme buien en hittestress. Ook moet de woonomgeving de inwoners meer uitnodigen om elkaar te ontmoeten. Het faciliteren van ontmoeting zorgt voor een grotere verbondenheid tussen de buurtbewoners. Door het behoud van variatie van de kernen en wijken, evenals door het verbeteren van de woonomgeving zetten we in op het verder vergroten van de leefkwaliteit.

39 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

Onze aanpak • Vanaf 2018 zijn alle nieuwbouwplannen BENG en aardgasvrij (conform meest actuele normen). Nieuwe particuliere woningen voldoen al aan deze eis.

• In samenwerking met de corporaties willen we de bewustwording van huurders vergroten over de duurzaamheidsopgave, met als doel dat zij verantwoordelijkheid nemen en hun gedrag aanpassen.

• Middels een wijkgerichte aanpak willen we wijk voor wijk werken aan de transitie naar een duurzame woningvoorraad. Hierbij werken we vooral nauw samen met de inwoners, maar ook met woningcorporaties, netbeheerders, financiers en het bedrijfsleven.

• We streven naar minder verharding en meer groen, waardoor de gebouwde omgeving beter bestand is tegen extreme buien en hittestress.

• We zetten financiële middelen in om duurzaamheidsmaatregelen in en aan woningen te stimuleren. Denk hierbij aan de duurzaamheidslening via de SVn en de mogelijkheid tot kosteloos en onafhankelijk specialistisch advies over hoe te verduurzamen. • In 2020 ligt er voor de eerste bestaande wijk in Nijkerkerveen, Hoevelaken of Nijkerk een – samen met de corporaties en marktpartijen gemaakt – compleet en gedragen plan van aanpak voor de transformatie naar een aardgasloze wijk. Het plan van aanpak voor een eerste aardgasloze wijk maakt onderdeel uit de nog op te stellen Transitievisie Warmte. • We maken prestatieafspraken met de woningcorporaties over verduurzaming van hun vastgoed, passend bij de mate waarin dit bij renovatie haalbaar is.

40 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

6. Uitvoering: uitgangspunten voor woningbouwprogrammering

41 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

6. Uitvoering: uitgangspunten voor woningbouwprogrammering De druk op de woningmarkt en de knelpunten die daar uit voortkomen vragen om een ambitieuze aanpak. Tot nu toe was alleen het uitgangspunt van 35% sociale woningbouw bij nieuwbouw in de woonvisie vastgelegd. In deze woonvisie gaan we een stap verder en introduceren we aanvullende eisen voor woningbouwontwikkelingen. In dit hoofdstuk zetten we de belangrijkste uitgangspunten voor woningbouwprogrammering op een rij. Daarnaast geven we aan welke instrumenten we daarvoor in gaan zetten. In navolging van deze woonvisie worden bijvoorbeeld nog twee verordeningen opgesteld. Om goed zicht te houden op de voortgang van verschillende doelstellingen is tenslotte aandacht voor de monitoring van het woningbouwprogramma.

Betaalbaarheid Zoals uitvoerig behandeld in hoofdstuk 2 van deze woonvisie zetten we flinke stappen om de betaalbaarheid van woonruimte te verbeteren. Het uitgangspunt van 35% sociale woningbouw bij nieuwbouwontwikkelingen wordt gecontinueerd. Wel is er specifieker omschreven welke aanvullende eisen er binnen dit aandeel gelden. Maximaal 5% hiervan kan ingezet worden voor sociale koop, maar dan moeten de woningen wel een reële verhouding tot de marktwaarde hebben. In aanvulling op het percentage sociale woningbouw wordt met ingang van deze woonvisie een aandeel van 10% woningen in het lage middensegment en 15% woningen in het hoge middensegment verplicht.

6.1 Uitgangspunten voor woningbouwprogrammering

Aandacht voor doelgroepen en woningtypen Bij het programmeren van woningbouw willen we duidelijk aangeven voor welke doelgroepen voor de ontwikkeling is beoogd. Hiermee kunnen we beter sturen op de specifieke woningtypen die binnen een ontwikkeling moeten terugkomen. Naast een meer algemene omschrijving van doelgroepen in termen van inkomen richten we ons daarbij op meer specifiek omschreven doelgroepen.

Differentiatie en variatie Bij het programmeren van woningbouw streven we in beginsel naar differentiatie en variatie. De kracht van de wijken en buurten is voor een groot deel gelegen in de menging van verschillende woningsegmenten. Hierdoor wonen mensen met verschillende inkomens en in verschillende levensfasen naast elkaar. Een actuele uitdaging ligt in het streven naar meer variatie in de woningvoorraad. De bestaande woningvoorraad is redelijk eenzijdig door een groot aandeel grondgebonden gezinswoningen. Verschillende doelgroepen worden hierdoor onvoldoende bediend. In nieuwbouwprojecten moet daarom naast differentiatie van prijsklassen ook aandacht zijn voor variatie in woningtypen. Zoals kleinere woningen voor éénpersoonshuishoudens, woningtypen waarmee ouderen verleid worden te verhuizen en woonconcepten op het gebied van wonen en zorg.

42 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

• Ten eerste is de huisvestingsopgave voor de brede doelgroep van senioren groot. Voor hen is er momenteel onvoldoende aanbod in de huidige woningvoorraad. Bovendien kan met het bouwen voor deze doelgroep doorstroming op gang worden gebracht. Wij willen ontwikkelaars en bouwers uitdagen om specifieke aandacht te besteden aan woningen voor senioren. Om die reden stellen we een aandeel van

10% woningen die in het bijzonder geschikt zijn voor senioren verplicht. Daarbij leggen we niet zelf tot in detail vast waar die woningen al dan niet aan moeten voldoen. We vragen juist van ontwikkelaars om aan te tonen dat er vraag is naar hun product en wat het product zo geschikt maakt voor senioren. We zien daarbij graag dat zij deze woonproducten met participatie van inwoners ontwikkelen. Ook is het denkbaar dat gebruik wordt gemaakt van een erkende normering voor levensloopbestendige woningen om aan het aandeel voor senioren geschikte woningen te voldoen. • Ten tweede kijken we naar de verschillende doelgroepen die de gevolgen van de woningmarkt het meest sterk ervaren. In hoofdstuk 2 is reeds stilgestaan bij de belangrijkste hiervan. Met name jongeren en starters raken in de knel. Vaak gaat het hier om éénpersoons huishoudens. Hier zit ook een duidelijk overlap met de lage inkomens voor wie sociale woningen gebouwd moeten worden. Zodoende is voor deze doelgroep geen verplicht percentage opgenomen. Desalniettemin moeten voor deze doelgroepen andersoortige woningen gebouwd worden. In plaats van ruime grondgebonden sociale huurwoningen hebben zij behoefte aan kleinere en goedkope woonruimte. Tenslotte moeten ook de opgaven op het gebied van wonen en zorg, alsmede het streven naar meer flexibele en alternatieve woonvormen hun weg naar het woningbouwprogramma vinden.

Ook hier zijn geen percentages opgenomen zoals dat wel ten aanzien van betaalbaarheid en de doelgroep senioren is gedaan. Er zijn echter diverse partijen die met initiatieven op het gebied van wonen en zorg of flexibele woonvormen komen. We moeten ons ervoor inzetten dat ook dergelijke initiatieven van de grond komen.

43 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

Sturen op meerdere onderwerpen In deze woonvisie is het aantal eisen dat we stellen bij nieuwbouwontwikkelingen uitgebreid. De vorige woonvisie kende uitsluitend een harde eis ten aanzien van sociale woningbouw. Daar komen nu kwantitatief geformuleerde eisen voor het lage en hoge middensegment bij, alsmede voor woningen die geschikt zijn voor senioren. Daarnaast zullen nieuwbouwontwikkelingen getoetst worden op uitgangspunten die wel in deze woonvisie benoemd worden, maar waar geen percentage voor is opgenomen. Hier is de focus op kleinere en betaalbare woningen, wonen met zorg en flexibele woonvormen van belang. De hierboven behandelde uitgangspunten zijn samenvattend in onderstaand schema weergegeven. Differentiatie en variatie Betaalbaarheid

Woningtypen en focus op doelgroepen

35% sociaal – huur en koop waarvan max. 5% sociale koop

10% Specifiek voor senioren

10% laag middensegment

Apparte- Opgaven menten/ wonen kleine met zorg woningen

Flexibele en alternatieve woonvormen

15% hoog middensegment 40% vrij in te vullen Onderscheid tussen buitenstedelijke en binnenstedelijke locaties We hebben de te realiseren woningaantallen en daaruit volgende percentages voor sociale woningbouw en woningbouw in het lage en hoge middensegment bij nieuwbouw vastgelegd. We tonen daarmee een hoog ambitieniveau en zijn ons er tegelijkertijd van bewust dat deze aantallen

en percentages niet op elke locatie eenvoudig te behalen zijn. We maken daarbij onderscheid tussen buitenstedelijke en binnenstedelijke locaties. • Buitenstedelijke locaties: Dit zijn veelal uitleglocaties aan de randen van onze kernen. Het gaat hier vaak om de bouw van grotere aantallen woningen op landbouwgrond, waarbij deze grond in het bezit is van slechts enkele partijen. Op dergelijke locaties houden we vast aan de vereiste percentages, om zo voldoende differentiatie in nieuwe buurten en wijken te waarborgen. Bij deze locaties kunnen sociale huurwoningen niet worden afgekocht door een storting in het vereveningsfonds. Wel zijn we bereid om mee te denken in andere mogelijkheden voor meer financiële ruimte om te voorkomen dat projecten vertragen of uitvallen. • Binnenstedelijke locaties: Deze locaties kenmerken zich vaak door meer complexiteit. Geen kale landbouwgrond, maar bestaand vastgoed en omgeven door bebouwing met een bestaande ruimtelijke kwaliteit. Er spelen belangen van eigenaren en omwonenden. De opgave om aan specifieke woningbehoeften te voldoen is bij binnenstedelijke locaties groot. Binnenstedelijke locaties zijn in de regel aantrekkelijk voor senioren, bijvoorbeeld omdat deze in de nabijheid van zorginstellingen of andere voorzieningen liggen. Bij binnenstedelijke locaties kan daarom maatwerk gewenst zijn.

Wij zijn dan bereid om af te wijken van de vereiste percentages. Dit onder de voorwaarden dat in het plan ingezet wordt op: - Realisatie van ruimtelijke kwaliteit - Realisatie van andere maatschappelijke doelen - Extra inzet op senioren - Extra inzet op zorg - Uitruil sociaal/midden laag 44 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

Tenslotte is het bij kleine initiatieven niet realistisch dat een ontwikkelaar volledig kan voldoen aan de gestelde eisen. Daarom bieden we voor kleine binnenstedelijke projecten de mogelijkheid om de sociale woningbouw te compenseren door middel van een bijdrage aan het vereveningsfonds. De gemeenteraad heeft hierbij een besluitvormende rol. Zij krijgt bij de kaderstelling van de projecten informatie over de het woningbouwprogramma en een motivatie bij eventuele afwijkingen die worden toegepast. Daartoe wordt de gemeenteraad jaarlijks geïnformeerd over de nieuwbouwplannen middels een woningbouwmonitor en -programmering. Exploitatie sociale huur door corporatie Bij nieuwbouw van sociale huurwoningen hebben we een voorkeur voor exploitatie door een in de gemeente actieve corporatie. Wanneer mogelijk wordt daarom in een anterieure- of koopovereenkomst met de ontwikkelaar opgenomen dat een in Nijkerk actieve corporatie de eerste aangewezen partij is om sociale huurwoningen af te nemen. In het geval dat een marktpartij sociale huurwoningen wil exploiteren, moeten de woningen aan de inkomensdoelgroep voor sociale huur verhuurd worden. Ook moeten deze woningen langdurig als sociale huurwoningen in stand gehouden worden, gelijk aan de eisen die aan een corporatie gesteld worden.

Vernieuwen van het segment sociale koop Het uitgangspunt van 35% sociale woningbouw ziet naast sociale huur toe op sociale koopwoningen. In hoofdstuk 2 is reeds stilgestaan bij de knelpunten van het segment sociale koop in de huidige markt. Aan de andere kant is er vraag naar dit segment en moet voorkomen worden dat lage inkomens per definitie zijn veroordeeld tot een sociale huurwoning. We willen ontwikkelaars dan ook uitdagen om sociale koopwoningen te blijven

bouwen. Uitgangspunt daarbij is wel dat marktwaarde van die woningen in verhouding staat tot de koopsom van maximaal € 200.000. We moeten er rekening mee houden dat deze woningen vorm krijgen als gestapelde woningbouw. Daarnaast is het van belang om de inkomensdoelgroep voor sociale koop gelijk te stellen met die voor sociale huur. We willen immers bereiken dat sociale koopwoningen ook echt bij de lage inkomens terecht komen. In 2019 heeft de minister aangekondigd de maximale prijsgrens voor sociale koopwoningen van € 200.000 te willen verhogen tot aan de NHG-grens (Nationale Hypotheekgarantie). Deze NHG-grens bedraagt voor 2020 € 310.000. De mogelijkheid om koopwoningen met een bepaalde prijs planologisch vast te leggen zou hiermee flink worden vergroot. De mogelijkheid die hierdoor ontstaat om ook het segment voor middeldure koop planologisch vast te leggen, kunnen we in dat geval ook gaan benutten.

6.2 Instrumenten In beginsel geldt dat de gehele woonvisie bepalend is voor het gewenste woningbouwprogramma van nieuwbouwontwikkelingen in de gemeente Nijkerk. In deze woonvisie geven we specifieker aan wat we van ontwikkelaars verwachten. Daarbij vinden we het belangrijk dat elke ontwikkelaar aan dezelfde kaders gehouden is. We gaan de kaders voor woningbouw daarom in aanvulling op deze woonvisie vastleggen in twee verordeningen. Doelgroepenverordening De gemeente heeft de mogelijkheid om per deelgebied in bestemmingsplannen te eisen dat een percentage van bepaalde categorieën woningen wordt gerealiseerd in nieuwbouwontwikkelingen. In de doelgroepenverordening worden de doelgroepen (uitgedrukt in bruto inkomen), instandhou45 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

dingstermijn en de maximale koop- of huurprijs per woningbouwcategorie vastgelegd. Middels deze verordening kan de gemeente expliciet sturen op de gewenste woningbouwcategorieën voor sociale- en midden huur. Ook wordt met deze verordening voor iedereen duidelijk wat we precies bedoelen als we het hebben over begrippen als sociale koop of middeldure huur. Verordening differentiatie woningbouw Niet alle uitgangspunten die voortkomen uit deze woonvisie kunnen met een doelgroepenverordening worden gestuurd. Daarom willen we ook een verordening differentiatie woningbouw opstellen. De gemeenteraad kan vervolgens deze twee verordeningen in samenhang met elkaar beoordelen en vaststellen. In een verordening differentiatie woningbouw worden bepalingen vastgelegd om er voor te zorgen dat er voldoende sociale en middeldure woningbouw wordt gerealiseerd. Met name in kleine projecten is het is niet altijd mogelijk om aan het vereiste van sociale woningbouw te voldoen. In dat geval is het gebruikelijk om dit gebrek financieel te verevenen. Om deze werkwijze transparant te maken en een duidelijk kader te geven, worden ook hiervoor bepalingen in een verordening differentiatie woningbouw opgenomen. Wanneer sociale woningbouw wordt afgekocht dient het verschuldigde bedrag in een vereveningsfonds te worden gestort.

De middelen die met dit vereveningsfonds beschikbaar komen, worden vervolgens elders in de gemeente ingezet voor het realiseren van sociale woningbouw. Privaatrechtelijke maatregelen: anti-speculatiebeding en zelfbewoningsplicht Voor vrijwel elke woningbouwontwikkeling wordt een (anterieure) overeenkomst gesloten. Hierin worden diverse onderwerpen vastgelegd, zoals

de kosten van de gemeente voor de betreffende ontwikkeling. Ook is het gebruikelijk om in deze overeenkomsten bepalingen met betrekking tot het woonprogramma vast te leggen. Het biedt zo de mogelijkheid om privaatrechtelijke maatregelen gericht op de betaalbaarheid en beschikbaarheid van woningen door te voeren. Zo wordt al langer een anti-speculatiebeding bij de verkoop van sociale koopwoningen toegepast. Deze maatregel kan uitgebreid worden naar middeldure koopwoningen, waar wij op grond van de woonvisie op willen sturen. Daarnaast kan een zelfbewoningsplicht voor woningen worden opgenomen, wanneer we bij sociale of middeldure koopwoningen willen voorkomen dat deze in handen van (particuliere) beleggers komen. Lokale promotie en eerlijke toewijzing Om inwoners zoveel mogelijk in de gelegenheid te stellen om gebruik te maken van het aanbod aan nieuwbouwwoningen, maken we afspraken over het lokaal promoten van nieuwbouwprojecten. Informatie over en promotie van nieuwbouw dient zoveel mogelijk gericht te zijn op inwoners van onze gemeente, dan wel op inwoners van de betreffende kern. Desalniettemin zal voor nieuwbouwprojecten waar de belangstelling groot is een selectie moeten plaatsvinden. Loting is daarvoor een geschikt middel, maar dat moet wel plaatsvinden aan de hand van heldere voorwaarden en een transparant proces.

Loting mag geen dekmantel zijn voor een onduidelijke werkwijze, waarbij een ontwikkelaar of makelaar willekeurig kan beslissen wie de kopers van woningen zijn. Bovenstaande punten van lokale promotie en eerlijke toewijzing door loting zullen in anterieure overeenkomsten met ontwikkelaars vorm krijgen.

46 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

6.3 Monitoring Er is veel behoefte aan zicht op het toekomstige, alsmede het gerealiseerde programma. Evaluatie van de gestelde kaders en monitoring van het woningbouwprogramma zijn dan ook van belang. Dit biedt tevens de mogelijkheid om bij te sturen. De woonvisie wordt in beginsel voor langere tijd vastgesteld, maar ontwikkelingen op de woningmarkt zouden aanleiding kunnen geven om het beleid te herijken en mogelijk aan te passen. De woningbouwaantallen fluctueren jaarlijks. Wij bekijken daarom over een periode van meerdere jaar naar de behaalde doelstellingen. De komende jaren zal de overgang van de vorige naar deze nieuwe woonvisie nog zichtbaar zijn. Bij meerdere projecten die de komende jaren op stapel staan, zijn al afspraken over het programma gemaakt. Hier kan niet zonder meer de nieuwe woonvisie op van toepassing worden verklaard. Onderdeel van de monitoring wordt het jaarlijks aanbieden van een overzicht van het totale woningbouwprogramma (met een tijdshorizon van 10 jaar) en de opleveringen van het afgelopen jaar aan de gemeenteraad. In 2019 is hier al mee gestart. De komende jaren wordt bij die gelegenheid ook de relatie met de doelstellingen van de woonvisie gelegd.

Daarnaast wordt in het kader van de prestatieafspraken met woningcorporaties en huurders gerapporteerd over het woningbouwprogramma, om in het bijzonder de ambities op het gebied van sociale woningbouw te kunnen volgen.

Bijlagen

47 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

Bijlage 1 Ontwikkeling sociale huurvoorraad Als het gaat om de ontwikkeling van de voorraad sociale huurwoningen is het van belang om een aantal punten te duiden. Daarbij willen we terugkijken naar de ontwikkeling in de afgelopen jaren en vooruitkijken naar de gewenste ontwikkeling voor de komende jaren. Woonvisie 2015+ In de Woonvisie 2015+ wordt nadrukkelijk stilgestaan bij de zogeheten kernvoorraad1. De kernvoorraad is daarbij gedefinieerd als de voorraad sociale huurwoningen tot aan de liberalisatiegrens. Daarnaast wordt gesproken over de beschikbare kernvoorraad. Deze beschikbare kernvoorraad werd berekend door het aandeel van zogenaamde dure scheefhuurders van de totale kernvoorraad af te trekken. Het percentage dure scheefhuurders werd daarbij in 2015 geschat op 36%. De beschikbaarheid van de kernvoorraad bleef zodoende behoorlijk achter bij de berekende behoefte aan sociale huurwoningen, terwijl de kernvoorraad in absolute zin wel voldoende groot was voor deze behoefte. Naast de nieuwbouw van sociale huurwoningen, was het beleid in de Woonvisie 2015+ dan ook sterk gericht op het vergroten van de beschikbaarheid door middel van doorstroming. De huidige cijfers over de mate van scheefhuurders liggen tussen de 13% en 17%. Het percentage van 36% dat in de Woonvisie 2015+ werd genoemd, lijkt destijds te hoog ingeschat.

In de Woonvisie 2015+ wordt ook een doelstelling voor de nieuwbouw van sociale huur- en koopwoningen genoemd van 300 woningen voor de

periode van 2015 tot 2020. Dat doel is al behaald. Vanaf 2015 tot en met 2019 zijn 267 sociale huurwoningen en 119 sociale koopwoningen gebouwd. Toenemende behoefte aan sociale huur Bovenstaande nuanceringen kunnen niet wegnemen dat de druk op de sociale huurvoorraad in de afgelopen jaren verder is opgelopen. De behoefte aan sociale huur is groot. Dit vertaalt zich onder meer in oplopende wachttijden voor een sociale huurwoning. Om die reden is recent berekend hoe groot de behoefte aan sociale huurwoningen in de gemeente is. In 2018 is een berekening opgesteld in samenwerking met Woningstichting Nijkerk. Daarnaast heeft Companen een berekening gemaakt in het woningmarktonderzoek voor deze Woonvisie. Zij hebben daarbij onder andere gekeken naar de huishoudensontwikkeling, de inkomensverdeling en de huidige omvang van de sociale huurvoorraad. Voor de periode van 2020 tot 2030 wordt een behoefte van 320 tot 450 extra sociale huurwoningen voorzien, oftewel 32 tot 45 sociale huurwoningen per jaar. Een belangrijke aanvulling is dat de behoefte aan sociale huurwoningen als gevolg van de ontwikkelingen op het gebied van wonen en zorg extra toeneemt. Hierbij gaat het met name om de uitstroom uit instellingen voor Beschermd wonen of de Jeugdzorg. Dat kan niet eenvoudig in de bestaande voorraad worden opgevangen.

Wanneer de helft uitstroomt naar de bestaande voorraad, blijft nog altijd een aantal van 10 tot 15 woningen per jaar voor deze doelgroepen benodigd. Dit aantal plaatsen we daarom bovenop het aantal benodigde

1 In deze woonvisie is het begrip kernvoorraad losgelaten en spreken we van sociale huurvoorraad of voorraad sociale huurwoningen.

48 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

sociale huurwoningen. Opgeteld leidt dit tot een behoefte van 42 tot 60 sociale huurwoningen per jaar. Afname door o.a. verkoop De ontwikkeling van de sociale huurvoorraad is tevens een onderwerp van gesprek in de prestatieafspraken met corporaties. Bij het bereiken van de doelstelling voor de ontwikkeling van de sociale huurvoorraad kijken we naar het geheel van toevoeging, verkoop, liberalisatie en eventuele sloop. Daarbij streven we naar een optimale benutting van de investeringscapaciteit van de in Nijkerk actieve corporaties. Naast het investeren in nieuwbouw, moeten de corporaties ook zorgvuldig omgaan met de bestaande voorraad. De verkoop van sociale huurwoningen willen we beperken tot het minimaal noodzakelijke. Dit kan door de verkoop en liberalisatie te koppelen aan de nieuwbouwopgave. Wanneer bekend is wat er in bepaald jaar aan nieuwe sociale huurwoningen gebouwd wordt, kan beter bepaald worden welke ruimte er dat jaar is voor verkoop en liberalisatie. De afgelopen jaren werden gemiddeld 20 sociale huurwoningen per jaar verkocht. Tegelijkertijd wordt gevraagd naar meer ruimte voor verkoop, om de grote nieuwbouwopgave voor sociale huurwoningen te financieren. Grofweg kunnen twee nieuwe sociale huurwoningen gefinancierd worden met de verkoop van één woning.

Parallel aan het terugbrengen van verkoop, willen we de groei van de sociale huurvoorraad op meer manieren bewerkstelligen dan tot nu toe gebruikelijk is. Bij het berekenen van het aantal nieuw te bouwen sociale huurwoningen moet desalniettemin rekening gehouden worden met een jaarlijkse afname door verkoop. Groei van de sociale woningvoorraad Bij de behoefteberekening van de sociale huurvoorraad is gewerkt met een bandbreedte, die is vertaald naar een laag en een hoog scenario. Als uit49 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

gangspunt voor deze woonvisie is gekozen voor een aantal toe te voegen sociale huurwoningen dat grofweg tussen deze scenario’s in zit. Dit aantal van ten minste 750 nieuw te bouwen sociale huurwoningen geldt als de doelstelling van deze woonvisie waar het college en de gemeenteraad op sturen. Deze aantallen zijn weergegeven in onderstaande tabel. Hierin zijn zowel de benodigde netto toevoeging als de benodigde bruto toevoeging (waarbij rekening wordt gehouden met het compenseren van de verkoop van sociale huurwoningen) weergegeven. Hierdoor kan niet langer de verwarring ontstaan over de doelstelling voor de groei van de sociale voorraad, zoals bij de vorige woonvisie het geval was. Vervolgens is de benodigde bruto toevoeging afgezet tegen het huidige bouwtempo van gemiddeld 200 woningen per jaar en het streven naar een wat hoger bouwtempo van 250 woningen per jaar. De tweede tabel geeft een inzicht in de benodigde percentages sociale woningbouw om te kunnen voldoen aan de behoefte. Voor deze woonvisie is gekozen voor een vast percentage van 35% sociale woningbouw, waarvan maximaal 5% sociale koop mag zijn. Dit percentage houdt wederom het midden tussen de verschillende percentages en doet tevens recht aan de doelstelling om 750 sociale huurwoningen nieuw te bouwen.

Wanneer het bouwtempo van 200 tot 250 woningen per jaar verder verhoogd kan worden, dient het aantal van 750 te bouwen sociale huurwoningen evenredig mee te groeien met het hogere bouwtempo. Om die reden wordt ook bij een hoger bouwtempo onverkort vastgehouden aan het percentage van 35% sociale woningbouw.

Behoefte sociale huurwoningen 2020 - 2030 Laag scenario

Hoog scenario

Uitgangspunt Woonvisie

Reguliere behoefte

320

450

380

Behoefte als gevolg van uitstroom

100

150

120

Benodigde netto toevoeging

420

600

500

Compensatie verkoop

210

300

250

Benodigde bruto toevoeging

630

900

750

Laag scenario

Hoog scenario

Uitgangspunt Woonvisie

Gemiddeld 200 woningen per jaar

31%

45%

35%*

Gemiddeld 250 woningen per jaar

25%

36%

35%*

Benodigd % sociale huurwoningen naar bouwtempo

*Inclusief maximaal 5% sociale koop

50 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

Bijlage 2 Identiteit en woningbehoefte per kern De gemeente Nijkerk bestaat uit de drie kernen Nijkerk, Hoevelaken en Nijkerkerveen. Deze kernen hebben elk hun eigen karakter. In deze woonvisie is in beginsel gekeken naar de behoefte voor de gemeente Nijkerk in zijn totaliteit. Toch bestaan er ook enkele verschillen tussen de kernen binnen de gemeente. We willen rekening houden met deze verschillen door ons te richten op onderscheidende woonmilieus die aansluiten bij het karakter van de specifieke kern. In deze bijlage wordt de identiteit per kern geschetst en wordt aangegeven welke behoefte kenmerkend is voor de betreffende kern. De kern Nijkerk Nijkerk is de grootste kern binnen de gemeente en beschikt ook over de meeste voorzieningen. Daarmee is de kern aantrekkelijk voor oudere huishoudens die vanwege een zorgvraag dichtbij voorzieningen willen wonen. In vergelijking met de andere kernen, beschikt Nijkerk over relatief veel betaalbare rij- en hoekwoningen. Hierdoor oriënteren veel jonge één- en twee persoonshuishoudens uit de gemeente zich op Nijkerk. Nijkerk is ook de kern waar de meeste verhuizers (vestigers) uit andere gemeenten zich willen vestigen. Dit betreft eveneens jonge één- en twee persoonshuishoudens.

Deels kiezen zij voor Nijkerk vanwege het voorzieningenniveau, maar ook omdat in vergelijking met de andere kernen het aanbod aan betaalbare woningen in Nijkerk wat groter is. In Nijkerk is er ook vraag naar appartementen op centrumlocaties bij zowel senioren, die op zoek zijn naar ruime, levensloopgeschikte appartementen, als bij jongeren, die vooral op zoek zijn naar een betaalbaar, compact appartement. Tenslotte kent Nijkerk de grootste vraag naar sociale huurwoningen.

51 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

We willen in Nijkerk voldoende bijbouwen voor gezinnen. Zij dragen bij aan de levendigheid van de wijken en het in stand houden van de diverse voorzieningen. Ouderen in Nijkerk geven aan graag te willen verhuizen naar een levensloopgeschikt appartement. Een ligging in de buurt van winkels en voorzieningen zoals huisarts of fysiotherapeut is hierbij essentieel. We verwachten dat er de komende jaren nog enkele locaties ontwikkeld kunnen worden om in deze vraag te kunnen voorzien, zoals bijvoorbeeld in de Havenkom. Maar niet iedereen wil zijn vertrouwde buurt verlaten, daarom willen we in Nijkerk ook vrijkomende bebouwing in bestaande wijken gebruiken voor het realiseren van woningen voor ouderen, eveneens met voldoende voorzieningen in de buurt. Ook voor starters zien we op deze locaties mogelijkheden. Door vooral te bouwen voor één- en twee persoonshuishoudens en in de vrije sector huur kan in deze vraag worden voorzien. De kern Hoevelaken Kenmerkend voor Hoevelaken is het grote aandeel koopwoningen en de ligging dicht tegen Amersfoort aan. Veel gezinnen die zich hier van oorsprong vestigden zijn nu een dagje ouder en hebben vaak geen reden om te verhuizen. Ze wonen doorgaans in een ruime woning en de voorzieningen van de stad zijn dichtbij. De kern is relatief sterk vergrijsd en zal nog verder vergrijzen.

Daarom zal goed gekeken moeten worden of deze kern voldoende is ingericht op het langer zelfstandig wonen. Het woningaanbod in Hoevelaken is vrij eenzijdig. Om doorstroming op gang te brengen willen we specifieke nieuwe woonmilieus toevoegen. Waarbij de aandacht uitgaat naar woon-zorg concepten voor ouderen,

zodat ouderen in Hoevelaken kunnen blijven wonen. Een voorbeeld hiervan is het Gastenhuis in woonpark Hoevelaken. De eengezinswoningen komen dan beschikbaar voor starters en gezinnen. Verder is er behoefte aan een inhaalslag in het aanbod aan sociale huurwoningen. De invulling van het gebied Middelaar- Oost vraagt om nader woonwensen onderzoek onder met name inwoners uit Hoevelaken. De kern Nijkerkerveen Nijkerkerveen is de kleinste kern binnen de gemeente. De woningvoorraad bestaat voor een groot deel uit ruime grondgebonden en vrijstaande woningen. Hierdoor kent de kern een meer landelijk woonmilieu dan de andere kernen in de gemeente. Het dorp is vooral aantrekkelijk gebleken voor gezinnen die een ruime koopwoning zoeken. Zij moeten wel mobiel genoeg zijn gezien de beperkte voorzieningen in Nijkerkerveen. De vraag richt zich in Nijkerkerveen wat meer op 2-onder-1 kap en vrijstaande woningen dan in de andere twee kernen. Tenslotte is ook in Nijkerkerveen behoefte aan sociale huurwoningen. Ook in Nijkerkerveen willen we voldoende voor gezinnen bouwen. Ouderen willen graag in Nijkerkerveen blijven wonen. Zij zijn er aan gewend dat de voorzieningen op afstand liggen. Anderzijds is het sociale netwerk hier erg sterk, wat het voor ouderen ook aantrekkelijk kan maken om in Nijkerkerveen te kunnen blijven wonen. In Nijkerkerveen is minder behoefte aan appartementen.

Daarom zien we hier ruimte voor woonconcepten die aansluiten bij het woonmilieu van Nijkerkerveen, bijvoorbeeld gelijkvloerse woningen op voormalige boerenerven. Hierdoor kunnen de ouderen in de buurt van hun kinderen blijven wonen.

52 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

Bijlage 3 Begrippenlijst Ambulante zorg – Ambulante zorg betekent dat de zorgverstrekker zoals een arts, verpleegkundige of fysiotherapeut zich voor behandeling of begeleiding verplaatst naar de zorgbehoevende. De patiënt kan hierdoor in de eigen omgeving blijven wonen, in tegenstelling tot residentiële zorg waarbij de zorgbehoevende tijdens zijn behandeling in de (verpleeg)instelling verblijft. BENG-norm – ‘BENG’ staat voor ‘bijna-energieneutraal gebouw’. Vanaf 2021 moete alle nieuwe gebouwen in Nederland bijna-energieneutraal zijn, een gevolg van de Europese richtlijn EPBD uit 2010 en het Nederlandse Energieakkoord uit 2013. De nieuwe BENG-normen waaraan nieuwbouw moet voldoen zijn recent vastgesteld. De gemeente Nijkerk zal haar standpunt met betrekking tot het hanteren van deze norm, of het stellen van bovenwettelijke eisen, moeten heroriënteren. De nieuwe normen moeten per 1 juli 2020 worden toegepast (bouwbesluit). Beschermd wonen – Woon- en verblijfsvormen waarbij de zorg permanent aanwezig of nabij is. Veelal gaat het om vormen van nietzelfstandig wonen in intramurale instellingen of kleinschalige vormen van groepswonen.

Corporatie – Privaatrechtelijke instelling (stichting of vereniging) die uitsluitend werkzaam is op het gebied van de volkshuisvesting oftewel het voorzien in woonruimte, voor mensen die niet of onvoldoende in staat zijn in hun eigen huisvesting te voorzien (de doelgroep).

53 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +

Daeb en niet-daeb activiteiten – Woningcorporaties moeten zich volgens de Woningwet 2015 concentreren op het ontwikkelen en verhuren van sociale huurwoningen, alsmede enkele andere maatschappelijke taken. De Woningwet 2015 noemt deze taken diensten van algemeen economisch belang (daeb). Naast deze maatschappelijke activiteiten kunnen corporaties ook andere, veelal commerciële activiteiten verrichten, zoals het ontwikkelen en verhuren van huurwoningen in de vrije sector, alsmede het ontwikkelen van koopwoningen of commercieel vastgoed. In dat geval wordt gesproken van niet-daeb activiteiten. Een corporatie moet een duidelijke scheiding tussen de daeb en niet-daeb activiteiten maken. Doelgroepenverordening – Gemeentelijke regeling op grond van de Wet ruimtelijke ordening en het Besluit ruimtelijk ordening waarin de doelgroepen worden omschreven die naar het oordeel van de gemeenteraad passen bij de woningbouwcategorieën zoals die in artikel 1.1.1 van het Besluit ruimtelijke ordening zijn gedefinieerd. Domotica – Domotica is het toepassen van elektronica in huis om het leven in huis ‘makkelijker’ te maken. Ouderen of mensen met een handicap kunnen hierdoor langer zelfredzaam blijven. Het gaat om hulpmiddelen met sensoren en computertechnologie, soms gecombineerd met communicatie met hulpverleners die zich ook buitenshuis bevinden.

Doorstromer – Huishouden dat verhuist naar een zelfstandige woning en daarbij een vorige zelfstandige woning achterlaat voor een volgende bewoner. Dit zorgt voor doorstroming op de woningmarkt.

Duurzaamheidslening – Lening van het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn) waarmee woningeigenaren energiebesparende maatregelen in en aan hun woning kunnen financieren. Extramuralisering – Het streven om buiten de muren van een (intramurale) instelling gelijkwaardige zorg te bieden, veelal in de eigen woning. De zorg wordt ambulant geleverd aan een zelfstandig wonende cliënt. Inschrijfduur – Het aantal jaren (/maanden/dagen) dat een persoon staat ingeschreven bij WoningNet, het model waarmee sociale huurwoningen worden aangeboden en op basis van de opgebouwde inschrijfduur worden toegewezen. Kwaliteitskortingsgrens – De ´kwaliteitskortingsgrens´ is een begrip uit de huurtoeslag. Het bedrag tussen de basishuur en de kwaliteitskortingsgrens wordt 100% vergoed door huurtoeslag. Ligt de huurprijs hoger dan deze grens, dan wordt er gekort op de huurtoeslag. Dit heet ‘kwaliteitskorting’ omdat een hogere huur ook een kwalitatief betere woning met zich mee zou moeten brengen. Levensloopgeschikte of levensloopbestendige woning – Woning die zo is gebouwd dat de bewoners – met relatief eenvoudige aanpassingen – er kunnen blijven wonen als hun levensomstandigheden veranderen, bijvoorbeeld door ouderdom, ziekte of een handicap. Liberalisatiegrens – De huurprijsgrens van € 737,14 (prijspeil 2020) waarboven woningen in de vrije sector vallen en niet langer door het woning-

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Nijkerk&id=ff4a3df7-9c4f-4c9d-8bda-d108e038f951