Consultatie Gebiedsuitwerking 'Oostelijk Nijkerk' - Bijlage 2 Analyse van de opgave Oostelijk Nijkerk – CB5
Tekst van het document
CO
NC
EP
OOSTELIJK NIJKERK 2030-2040 E E N A N A LY S E V A N D E T O E K O M S T I G E O P G A V E - G E M E E N T E N I J K E R K - 7 - 5 - 2 0 2 4
T
COLOFON
Oostelijk Nijkerk 2030 - 2040 Een analyse van de toekomstige opgave - Gemeente Nijkerk - 7-5-2024 Oosterhout IND-489017-05G Nijkerk Stationsomgeving EO -Analyse van de opgave
Vestiging Oosterhout Beneluxweg 125 Postbus 40 4900 AA Oosterhout +31 (0) 162 487 500
Vestiging Maastricht Wim Duisenbergplantsoen 21 Postbus 959 6200 AZ Maastricht +31 (0) 43 325 32 23
Gemeente Nijkerk Kolkstraat 27, 3861 AK Nijkerk Postbus 1000 3860 BA Nijkerk +31 (0) 332 472 222
info@cb5.nl
www.cb5.nl
www.nijkerk.eu
VRIJGAVE Opsteller(s):
Goedkeuring:
Vrijgave:
Remond Baselmans, Niek van de Noort
David Huijben
Mark van der Poll
2
-CONCEPT-
INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING
4
1.1
INLEIDING
5
1.2
DOEL EN OPZET
6
1.3
STUDIEGEBIED
7
2. ONTWIKKELINGEN, TRENDS EN AMBITIES
ADDENDUM: ANALYSE VOOR HET SPEELVELD
INSPIRATIEDOCUMENT: INSPIRATIEDOCUMENT 1:
DE PAREL SLICHTENHORST
8
INSPIRATIEDOCUMENT 2:
EEN SPOOR NAAR DE TOEKOMST
2.1
ONTWIKKELINGEN
9
INSPIRATIEDOCUMENT 3:
REGIOPOORTEN TECHNISCHE RAPPORTAGE
2.2
TRENDS
13
INSPIRATIEDOCUMENT 4:
REGIOPOORT NIJKERK VERDIEPEND ONTWERPEND
2.3
AMBITIES NIJKERK
21
ONDERZOEK
3. SPEELVELD
34
3.1
ANALYSE
35
3.2
SPEELVELD LUXOOL
37
3.3
SPEELVELD BRONSWERK
39
3.4
SPEELVELD SLICHTENHORST
41
3.5
SPEELVELD VERKEERSONTSLUITING EN STATION
43
4. BOUWSTENEN
45
4.1
WERKEN MET BOUWSTENEN
46
4.2
CONSTANTEN
47
4.3
DE BOUWSTENEN
48
4.4
BOUWSTENEN - WAAROM EN HOE WERKT HET
55
5. AANPAK GEBIEDSONTWIKKELING 5.1
VERVOLGPROCES
56 57
3
-CONCEPT-
1 INLEIDING
AANLEIDING VOOR DE OPGAVE
4
-CONCEPT-
1.1
INL E ID I NG
Bij de vaststelling van de Omgevingsvisie 2040 en Mobiliteitvisie 2040 in november 2022 heeft de gemeenteraad een budget beschikbaar gesteld om voor de gebieden stationsomgeving / Luxool en Slichtenhorst een gebiedsverkenning en -uitwerking te maken. Daarbij is ook aangegeven dat er onderzoek moet worden uitgevoerd naar de mogelijkheden van de oostelijke ontsluiting van de kern Nijkerk. In mei 2023 is tijdens een beeldvormende bijeenkomst aan de gemeenteraad een presentatie gegeven waarin is aangegeven dat het van groot belang is om de verschillende gebiedsuitwerkingen in samenhang te verkennen, uit te werken en vervolgens keuzes te maken. Er is ook aangegeven dat het gebied Bronswerk hierbij toegevoegd wordt. Het college heeft de toezegging gedaan om hiervoor een aanpak uit te werken. Voorliggende rapportage bevat niet alleen een procesmatige aanpak, maar ook een inhoudelijke analyse en afbakening van de opgave. Nadat deze rapportage bestuurlijk is vastgesteld, kan gestart worden met het verder verkennen en uitwerken van de gebieden. Hierbij is het nadrukkelijk de bedoeling om een zorgvuldig participatietraject met inwoners en overige betrokken partijen te doorlopen. Dronefoto met daarop o.a. Luxool, Bronswerk en het station (2024)
5
-CONCEPT-
1. 2
Ont w ikkelingen, tre n d s e n a m b i ti e s Prognose van veranderingen tot aan 2040 (hoofdstuk 2)
D O E L E N O P ZE T
Deze rapportage heeft als doel dat er inhoudelijk helder wordt gemaakt wat de opgave is en volgens welk proces de gebiedsverkenningen en -uitwerkingen gemaakt gaan worden.
Speelve l d Ruimtelijk-functioneel kader (hoofdstuk 3)
Addendum
Ana l yse
Analyse voor het speelveld Gemeente nijkerk
Speel veld Luxool
Bronswerk
december 2023
1. In de inleiding wordt een beeld geschetst van de opgave van het project en het studiegebied. 2. In hoofdstuk 2 worden de ontwikkelingen, trends en ambities op het gebied van verschillende thema’s beschreven.
Verkeersontsluiting & station
Slichtenhorst
Het document is opgebouwd uit vijf hoofdstukken:
3. Vervolgens is in hoofdstuk 3 een inventarisatie per deelgebied (Luxool, Bronswerk, Slichtenhorst en verkeersontsluiting & station) gemaakt van kansen, zorgen en aandachtspunten milieu en planologie. Het is de bedoeling dat deze inventarisatie later bij het
Bouwste n e n
participatietraject gecheckt wordt en waar nodig wordt aangevuld.
componenten als basis van de opgave (hoofdstuk 4)
4. In hoofdstuk 4 worden de verschillende bouwstenen (wonen, buitensport, groen/blauw, werk, station Nijkerk, verkeersontsluiting
C onsta nten
en voorzieningen) beschreven. Dit hoofdstuk heeft als doel om inzicht te geven in de programmatische onderdelen die een verschillende oplossingsrichtingen geschetst, maar ook wordt
Vo o r z ieningen
B o uwsteen
Ve rke e rso nt sluit ing
B o uwsteen
S tat io n Nijkerk
B o uwsteen
Werk
B o uwsteen
Gro e n- Blauw
B o uwsteen
Bu itensport
B o uwsteen
Wo nen
Bo uwsteen
plek moeten krijgen in de gebiedsuitwerkingen. Er worden aangegeven welke programma-onderdelen er in ieder geval moeten worden opgenomen (constanten). Het is de bedoeling dat in het participatietraject met partijen wordt gewerkt en gesproken over deze bouwstenen om uiteindelijk met elkaar tot een aantal scenario’s te komen. 5. In hoofdstuk 5 is de aanpak uitgewerkt om te komen tot de gebiedsverkenning en -uitwerking. Hierin is uitgebreid aandacht voor het communicatie en participatietraject.
Aanpak gebiedsu i twe rki n g Procesvoorstel voor uitwerking van de opgave (hoofdstuk 5)
6
-CONCEPT-
1. 3
A28 / ALMERE / ZWOLLE / P UTTE N U I TS N E D E LU XO O L- B R O N S W E R K
STU D IE G E BIE D
Het plangebied is niet hard omkaderd, maar er wordt gesproken van een studiegebied. Dit studiegebied neemt een groter gebied in ogenschouw, zodat er samenhang ontstaat in de afwegingen tussen stedelijk weefsel, infrastructuur en het aansluiten op het omliggende landschap. Voor deze opgave is het studiegebied bepaald door:
BRON S WE RK STATIONSG EBIED
NIJKE RK
• de bestaande hoofdinfrastructuur waarop aangetakt wordt;
LUXO O L
• de uitloopgebieden naar het omringende landschap; • de connectie met het historische centrum van Nijkerk;
STUD I E G E B I E D
• de langzaam verkeersverbindingen van en naar de ontwikkellocaties en het station Nijkerk. Er zijn drie deelgebieden te onderscheiden:
NI E UW E IN FR ASTR UC TUUR IND I CATI E F
U I TS N E D E S L I C H T E N H O R ST
• Luxool: De zone ten oosten van het station Nijkerk waar op dit moment de sportvelden zijn gesitueerd. Deze zijde van Nijkerk heeft nog een geleidelijke overgang naar het kleinschalige
SPAANSE LEGER
kampenlandschap. • Bronswerk: Deze bedrijfslocatie is een potentiële inbreidingslocatie
P
ST UDIEGEBIED
ST
K
R
R
O
O
Nijkerk en op korte afstand van het centrum. • Slichtenhorst: Tussen de nieuwe verkeersontsluiting Slichtenhorst en het spoor ligt het deelgebied Slichtenhorst.
H
O IC
H
TE
N
SP
A28 / AMERSFO ORT
A
M
N 3 01 B ARN E VE L D
tussen spoor en bestaand woongebied. De locatie ligt tegen station
SL
Daarnaast is er nog het thema ‘verkeersontsluiting en station’ dat gaat over het stationsgebied en de zoekgebieden voor nieuwe ontsluitingswegen bij Slichtenhorst, Luxool en de opwaardering van de (oude) Barneveldseweg.
NIJK ERKERVEEN / HOEVELAKEN 0m
500m
1.000m
2.000m
Luchtfoto met het studiegebied aangeduid
7
-CONCEPT-
2 ONTWIKKELINGEN, TRENDS EN AMBITIES PROGNOSE VAN VERANDERINGEN TOT AAN 2040
8
-CONCEPT-
2 .1
O NT W I KKELIN G EN
2 .1.1 O n t w i k kelinge n in de om ge v in g
In 2023 is door personeelstekort bij de NS deze dienst
Gebiedsgerichte aanpak overwegen ProRail
geschrapt.
Als gevolg van de extra spitstreinen tussen Utrecht en Harderwijk is het risico toegenomen op incidenten op overwegen. ProRail
De NS verwacht dat de groei van reizigersstromen binnen
heeft daarom van het Rijk de opdracht gekregen om de veiligheid
niet al te lange tijd aanleiding zal geven om de spitstrein
bij de overwegen te vergroten.
weer te laten rijden. Deze spitsdienst rijdt dan – net als voor de coronapandemie – als gevolg van beperkingen in
Als gevolg van de verhoging van de treinfrequentie is er
de infrastructuur alleen in de spitsrichting met passagiers
een toename van het risico op overwegen en daarom zijn
(’s ochtends richting Amersfoort en ’s middags richting
maatregelen nodig. In het gebied van Nijkerk en Ermelo zijn
Harderwijk) en rijdt bovendien leeg naar Nunspeet om aldaar
deze nog niet gerealiseerd. Voor de toekomstvastheid moet de
te keren. Ook kan de spitsdienst alleen de stations Harderwijk
maatregel worden uitgevoerd om een overweg te vervangen
en Nijkerk bedienen. Een keervoorziening in Harderwijk kan
door een ongelijkvloerse kruising.
hier een verbetering in betekenen, zodat deze spitsdienst in beide richtingen met passagiers kan rijden en bovendien een
Vanaf 2022 werken de gemeenten Nijkerk en Ermelo samen met
extra stop kan maken naast Harderwijk en Nijkerk. Ook wordt Rijksopgaven in omgeving Nijkerk
ProRail aan de studie ‘Gebiedsgerichte aanpak overwegen’. Het
de dienstregeling robuuster waardoor eenvoudiger extra ritten
doel van deze studie is het verbeteren van de overwegveiligheid
Frequentie verhoging trein Harderwijk - Nijkerk - Amersfoort
kunnen worden toegevoegd.
en doorstroming op overwegen (zowel korte- als lange termijn
Centraal
maatregelen). Hierbij wordt zoveel mogelijk aangesloten op
Onder meer door de groei van de bevolking, de
Een optie is om de keervoorziening naast Sprinters ook
de wensen en ambities van de gemeenten Ermelo en Nijkerk
woningbouwopgave en een duurzame leefomgeving zal
geschikt te maken voor Intercity treinen. Het wordt dan
voor het OV, ruimtelijke ontwikkeling rond de stations en
het spoorverkeer gaan groeien. Nederland heeft een druk
mogelijk om de Intercity’s die nu eindigen op station
het aanpassen van het wegennet. In deze studie zijn ook de
bereden spoor en dat spoor zal alleen maar drukker worden.
Amersfoort Schothorst door te laten rijden naar Harderwijk
mogelijkheden onderzocht voor het opheffen van overwegen
Deze groei gaat het hardst in de stedelijke gebieden. Het
met een stop in Nijkerk. Dit betekent een directe verbinding
en deze te vervangen door tunnels. Deze uitkomsten van de
spoor bij Nijkerk zal intensiever gebruikt worden door NS.
met Utrecht - Den Haag of Amsterdam Zuid – Schiphol. De
ProRail studie worden meegenomen in de gebiedsuitwerking van
Sinds de dienstregeling 2020 rijdt er een spitstrein op het
gemeenten Harderwijk en Nijkerk, de provincies Gelderland
stationsomgeving/Luxool/ Bronswerk.
traject Harderwijk – Nijkerk – Amersfoort. In de ochtendspits
en Utrecht, ProRail, NS, Noord-Veluwe Bereikbaar en Regio
vier treinen in de spitsrichting vanaf Harderwijk naar
Amersfoort zijn in april 2024 gestart met een pre-verkenning
Amersfoort en in de middag 4 treinen in de andere richting. De
naar een keervoorziening.
spitstrein is gaan rijden omdat het in 2017 en 2018 regelmatig gebeurde dat de sprinter vanuit Zwolle bij Putten of Nijkerk zo vol zat dat reizigers niet meer in konden stappen. Spoorovergangen Nijkerk
9
-CONCEPT-
A1/A28 Knooppunt Hoevelaken en A1/A30 Knooppunt
Defensie project centrale kazerne
Barneveld
Begin december 2022 werd bekend dat in de gemeente
In juni 2023 besloot de minister van Infrastructuur en
Zeewolde, aan de Spiekweg net over de Nijkerkerbrug,
Waterstaat 17 grote infraprojecten te pauzeren, waaronder
mogelijk een omvangrijke centrale kazerne van Defensie komt.
A1/A28 knooppunt Hoevelaken en A1/A30 knooppunt
In mei 2023 is heeft het Rijk medegedeeld dat het besluit
Barneveld. Dit heeft grote gevolgen voor de bereikbaarheid
over de voorlopige voorkeurslocatie voor de centrale kazerne
en leefbaarheid van de regio. In het bestuurlijk overleg
is uitgesteld. Reden hiervoor is dat Defensie een breed
Meerjarenprogramma Infrastructuur Ruimte en Transport (BO
ruimtelijk proces met voldoende ruimte voor participatie en
MIRT) van 7 november 2023 is met het Rijk afgesproken om
communicatie wil doorlopen in 2024.
gezien de druk op de bereikbaarheid, leefbaarheid en de
Om nut en noodzaak van de concentratie op een kazerne
woningbouwopgave in de regio Amersfoort te onderzoeken
en vervolgens de verschillende mogelijke locaties goed te
welke maatregelen vooruitlopend op de realisatie van project
kunnen wegen, wordt dit project onderdeel van het Nationaal
Hoevelaken gerealiseerd kunnen worden. Hierover worden in
Programma Ruimte voor Defensie dat als planning heeft
het BO MIRT 2024 afspraken gemaakt. De terugkeer van de
afronding zomer 2024. Er worden nu meerdere alternatieven
spitssprinter tussen Amersfoort, Nijkerk en Harderwijk op korte
onderzocht. De voorlopige voorkeurslocatie is Zeewolde
termijn en een keervoorziening in Harderwijk op de lange
(Spiekweg), maar er wordt ook gekeken naar andere opties
termijn staat op de lijst van de Regio om de effecten van de
in Flevoland en naar het uitbreiden van de bestaande
pauzestand van knooppunt Hoevelaken te verzachten.
legerplaatsen in Ermelo en Stroe. Tot slot wordt ook gekeken naar een mogelijke optie/opties in landbouwtransitiegebieden
Alternatief Ring Utrecht
in het midden van het land. De grootschalige omvang
Het kabinet Rutte IV heeft de regio Utrecht de kans geboden
en de locatie in Zeewolde (en mogelijk andere dichtbij
om een alternatief te ontwikkelen voor het Tracébesluit
of in Nijkerk) van het kazernecomplex is zodanig dat er
Ring Utrecht en daarmee de geplande verbreding van de
gevolgen zullen zijn voor gemeente Nijkerk op onder andere
bak in de A27 bij Amelisweerd te voorkomen. De bak in
mobiliteitsvraagstukken, waaronder verkeersafwikkeling
de A27 bij Amelisweerd ligt tussen A28/A27 knooppunt
en openbaar vervoer (station Nijkerk), woningmarkt, lokale
Rijnsweerd en A27/A12 knooppunt Lunetten. Een bouwsteen
economie, werkgelegenheid, recreatie en toerisme.
in dit alternatief is een hogere frequentie van treinen tussen Harderwijk – Nijkerk – Amersfoort aansluitend op Utrecht door middel van een keervoorziening in Harderwijk. Deze betere treinverbinding zorgt niet alleen voor minder auto verkeer op de A28 maar ook op de A27 bij Amelisweerd.
10
-CONCEPT-
2.1.2 Nieuwe woningbouwontwikkelingen Door de nieuwe lopende woningbouwontwikkelingen in beeld te brengen en te voorzien van plandata worden nieuwe trends inzichtelijk gemaakt. Deze getallen helpen om grip te krijgen op de bouwsteen wonen (4.3.1) en daarmee de woningaantallen voor de nieuwe uitbreidingsgebieden. Spaanse Leger Spaanse Leger is een recente gebiedsontwikkeling in de driehoek tussen Amersfoortseweg en het spoor, waarbij diverse bestaande kavels zijn ingepast. De locatie is in aanbouw, de laatste fase wordt naar verwachting na de zomer 2025 opgeleverd. Het uitgangspunt voor de woningsegmenten is minimaal 35% sociale huur en koop. De gebiedsontwikkeling is circa 10,5 hectare groot en omvat circa 326 woningen (ca. 69% grondgebonden en 31% appartementen) met een bebouwingsdichtheid van 30,9 woningen per hectare. Het deel aan de Amerfoortseweg heeft door de vele appartementen een hogere dichtheid van circa 52 woningen per hectare en heeft daardoor een stedelijke verschijningsvorm. Het overige deel oogt door de vele grondgebonden woningen en de ruime opzet landelijk. De dichtheid in dit gebied komt uit op circa 24 woningen per hectare. Oude Barneveldseweg Langs de Oude Barneveldseweg is een ontwikkeling waarbij een bedrijfslocatie en aangrenzend agrarisch perceel worden (her)ontwikkeld. De bouw wordt binnenkort opgestart.
De gebiedsontwikkeling is circa 4,4 hectare groot en omvat maximaal 165 woningen. Voor de woningsegmenten wordt aangehouden: minimaal 35% sociaal, minimaal 25% midden en maximaal 40% hoog. Spaanse Leger: foto’s bestaande situatie
11
Oude Barneveldseweg: visualisaties van projectwebsite
-CONCEPT-
Doornsteeg (fase 3) In de derde fase van de woonwijk Doornsteeg worden 700 woningen en appartementen gebouwd. Het programma is afgestemd op de Woonvisie 2020+ en omvat verschillende woningtypes voor diverse doelgroepen, ten minste 35% sociale huur- en koopwoningen en ten minste 25% lage en hoge middeldure huur- en koopwoningen. De gebiedsontwikkeling is circa 27,5 hectare groot (exclusief volkstuinen) en omvat circa 700 woningen met een bebouwingsdichtheid van 24 woningen per hectare. Het betreft overwegend grondgebonden woningen met relatief veel vrijstaande woningen, twee-onder-een kapwoningen en korte blokken met rijwoningen. Er staan ook diverse appartementen gepland. Centraal rondom de watergang ligt een groot park, exclusief dit park komt de dichtheid uit op 27 woningen per hectare. Stadshaven Stadshaven is een hoog stedelijke gebiedsontwikkeling aan de kop van de Arkervaart met compacte stedelijke blokken in een industriële bouwstijl. Het is een herontwikkelingslocatie van het gemeentehuis, bedrijvigheid en een groen perceel. Voor het plan is een gebiedsvisie vastgesteld (medio 2023) en een ontwerp bestemmingsplan uitgewerkt. Voor de woningsegmenten wordt aangehouden: minimaal 35% sociaal, minimaal 25% midden en maximaal 40% hoog.
De gebiedsontwikkeling is circa 7 hectare groot en omvat circa 600 woningen met overwegend appartementen met een bebouwingsdichtheid van 100 woningen per hectare. De dichtste blokken aan de vaart en noordzijde halen dichtheden van 125 woningen per hectare door enkele hoge appartementengebouwen door een hoogteaccent. De overgangsblokken naar de bestaande bebouwing bestaan uit grondgebonden woningen en appartementen met een bebouwingsdichtheid van circa 65 Doornsteeg (fase 3): proefverkaveling en referentiebeelden
12
Stadshaven: Vogelvlucht en referentiebeelden uit visiedocument
-CONCEPT-
woningen per hectare.
2 .2
T R E ND S
In deze paragraaf gaan we in op trends die er spelen en van
Meer kleinere woningen
Meer appartementen
invloed zijn op het studiegebied. We gaan in op trends op het
Vanuit de woondeals wordt gestuurd om meer betaalbare
Als gevolg van de vorige trend, maar ook de grote behoefte
gebied van wonen, sport, klimaat en natuur, werk, openbaar
en sociale woningen (circa 2/3 deel) te realiseren om aan de
bij de doelgroepen starters en ouderen (wens voor
vervoer, mobiliteit en parkeren, en voorzieningen.
behoeftes in de woningmarkt te voldoen. Aan deze woningen
levensloopbestendige woningen), worden relatief meer
is een maximale prijs gebonden. Door de stijgende prijzen
appartementen gebouwd. Daarbij dient onderscheid gemaakt te
2 .2 .1 Tr e n d s w one n
voor de materialen, de loonkosten en de extra eisen in de
worden in de appartementen met een lift (levensloopbestendig)
15-minuten-stad
bouwsector zijn de totale bouwkosten de laatste jaren sterk
en de soms kleinschalige gestapelde vormen (niet-
De term ’15-minutenstad’, in 2016 bedacht, is onlangs
gestegen. Om toch binnen de categorie te blijven worden de
levensloopbestendig).
geëxplodeerd in populariteit. De definitie is als volgt: “De
woningen steeds kleiner. Dat kunnen kleine appartementen
15-minutenstad is een stedenbouwkundig concept waarbij
zijn of specifieke woningtypes zoals beneden-bovenwoningen,
Wonen en zorg
burgers binnen 15 minuten lopen of fietsen toegang hebben
rug-aan-rug woningen en de rijwoningen met smalle
Ouderen blijven steeds langer thuiswonen. Dit heeft impact
tot alle basisbehoeften“.
beukmaten (tussen 3,6 en 4,8 meter).
naar hun woonsituatie die daar voor geschikt moet zijn. Het
Het concept van de 15-minuten stad pleit voor steden waar
En door de verhoudingsgewijs grote aantallen van deze
levensloopbestendig bouwen is hierin een van de facetten.
inwoners op korte afstand toegang hebben tot essentiële
kleine woningen stijgt de bebouwingsdichtheid in een
Ook zal er voldoende wonen in combinatie met zorg
dagelijkse voorzieningen. De zes noodzakelijke dagelijkse
gebiedsontwikkeling. Om te voldoen aan de parkeernormen
(bijvoorbeeld een woonzorgcomplex) moeten zijn. Het bouwen
voorzieningen zijn de woning, werk, onderwijs, commerciële
zijn veel parkeerplaatsen nodig: of deze worden opgelost
voor deze doelgroep heeft als bijkomend voordeel dat er
ruimtes, entertainment en gezondheidsvoorzieningen.
in mobilityhubs of gebouwde parkeervoorziening of de
(veelal) grondgebonden woningen vrij komen voor gezinnen
hoeveelheid uitgeefbare ruimte in de wijk daalt.
(doorstroming woningmarkt).
Mix wonen, werken en recreatie
Naast passende woonruimte heeft deze doelgroep ook de
Na de functiescheiding van na de jaren vijftig, wordt er nu
juiste voorzieningen nodig op een gepast afstand zodat ze
voor bepaalde gebieden gestreefd naar een mix van wonen,
ook zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen. Denk
werken en recreatie. Met name in centra en stationsgebieden
hierbij aan zorgpartijen die diensten kunnen verlenen, medische
gaan de verschillende functies meer hand in hand.
basisfaciliteiten en dagelijkse boodschappen.
Het gaat dan om lichte vormen van werken en recreatie die te combineren zijn met wonen. Voorwaarde is dat er geen
Levensloopbestendig bouwen
grote overlast is naar kwetsbare functies zoals wonen. Het
Door de vergrijzende samenleving is er steeds meer behoefte
voordeel is dat deze gebieden levendiger worden doordat er
aan levensloopbestendige woningen (gelijkvloerse woningen
op elk moment van de dag activiteiten zijn. Daarnaast wordt
zoals patiowoningen of appartementen) waar ouderen langer
de beschikbare ruimte zuiniger gebruikt door een vorm van
zelfstandig in kunnen blijven wonen. Woningen dienen daarbij
dubbelgebruik.
flexibel en aanpasbaar te zijn naar de behoefte van de bewoners in de levensfase van dat moment. De woningen moeten adaptief Woonpark Het Erf in Hoevelaken - rug-aan-rug woningen Woningstichting Nijkerk)
13
-CONCEPT-
zijn naar de verschillende levensfases.
Haalbare gebiedsontwikkeling
Veranderende planeconomische verdeling
Voor een gemiddelde woonwijk is een trend zichtbaar met de
Het is geen wetmatigheid dat een dicht-bebouwd plan met
De oude planeconomische verdeling voor een uitbreidingswijk
volgende planeconomische verdeling:
meer woningen tot een haalbaar plan leidt. Dichtere plannen
was ongeveer 55% uitgeefbaar, 25% verharding, 20% groen
•
45% uitgeefbaar;
leiden vaak ook tot dure oplossingen zoals gebouwde
en water bij een dichtheid van circa 25-30 woningen per
•
25% verharding;
parkeervoorzieningen en andere maatregelen om het gebied
hectare. Daarbij werd 50% in de vrije sector gebouwd (relatief
•
25% groen en water;
aantrekkelijk te maken en/of de ontwikkeling rond te krijgen.
veel vrijstaande en twee-onder-een kapwoningen) en 50%
•
5% nader te verdelen over één van de andere drie mede
Daarnaast zijn appartementen relatief duurder om te bouwen
betaalbare en sociale woningen (vaak rijwoningen met
afhankelijk van de ruimtelijk-functionele context, de planvorm,
dan grondgebonden woningen. Dit verschil komt niet tot
beukmaten tussen de 4,8 en 5,4 meter).
verdeling woningtypologieën of lokale eisen of normen;
uiting in de verkoopprijs van het vastgoed. Plannen met
•
Dichtheden worden hoger en verschuiven naar 33-38
meer grondgebonden woningen en enkele appartementen
Als gevolg van de vorige twee trends en normatieve eisen
in middelhoge dichtheden zijn voor ontwikkelaars vaak
rondom parkeren, water, groen en klimaatadaptatie verandert
aantrekkelijker.
de planeconomische verdeling van woonwijken. Aan de hand
Uitzondering op deze regel zijn de twee uitersten van de
van enkele voorbeelden uitleg van de trends:
dichtheden van woonwijken. Bij de landelijke woonwijken met
•
De veranderde verdeling naar meer betaalbare en dus ook
woningen op ruime kavels en lage dichtheden, is het percentage
met appartementen kan op locaties die zeer gewild zijn
kleinere woning zorgt ervoor dat binnen het uitgeefbare
uitgeefbaar hoger dan het percentage groen en verharding. Bij
(denk aan een centrumgebied of stationlocatie) of nabij
deel van een woonwijk meer woningen worden gebouwd,
de woonwijken met hoge dichtheden is het sterk afhankelijk
stedenbouwkundige ruimtes die de dichtheden kunnen dragen
met een hogere dichtheid als gevolg. Deze woningen
van de inrichting en eventuele andere functies, daarvoor zijn
(denk hierbij aan Stadshaven Nijkerk).
hebben steeds minder parkeren op eigen terrein.
moeilijker richtgetallen te geven. Het is voor woonwijken met
Voor de betaalbare en sociale woningen speelt de omvang
hoge dichtheden moeilijker om richtgetallen te geven door de
van de kavel minder voor de ontwikkelaar, daarmee zien
afhankelijkheid van slimme inrichting en de aanwezigheid van
we ook de hoeveelheid uitgeefbaar zakken.
andere functies.
Vaak is de locatie daarin bepalend. Het sterk verdichten
•
•
woningen per hectare.
Meer woningen hebben als gevolg dat er in de openbare ruimte meer parkeerplaatsen nodig zijn (ondanks de lagere parkeernorm per woning) en ook meer rijwegen. Het gevolg is meer verharding.
•
Door andere inrichtingsconcepten toe te passen, zoals shared spaces en geconcentreerde parkeervoorzieningen, kan het percentage verharding constant gehouden worden.
•
Het percentage groen wordt hoger als gevolg van normen rondom water en klimaatadaptatie.
•
Vanuit het tweede punt is de trend zichtbaar dat de ontwikkelaars steeds meer kiezen voor een groene omgevingskwaliteit die alle woningen (en daarmee ook de
Gebiedsontwikkeling Doornsteeg
14
verkoop) ten goede komt.
-CONCEPT-
Gebiedsvisie Paasbos
2 .2 . 2 Tr e n d s s por t Iedereen kan meedoen
Sterke en vitale aanbieders van sport
Duurzame sportinfrastructuur
Sport en bewegen is een belangrijke en nog steeds groeiende
Het sportlandschap verandert. Mensen gaan steeds meer
De trend van de veranderende sport(er) is van invloed op de
sector in onze samenleving. Het is duidelijk dat sport een
individueel of in zelfgeorganiseerde groepen sporten en
ruimte die voor sport en bewegen wordt gebruikt. Het traditionele
grote maatschappelijke waarde heeft en bijdraagt aan thema’s
minder in clubverband. Er is een toename te zien in sporten
gebruik van solitaire sportaccommodaties staat onder druk en
zoals gezondheid, integratie, sociale cohesie, terugdringen
die mensen zelf gemakkelijk alleen kunnen ondernemen op
ook de gemeente Nijkerk streeft naar multifunctioneel gebruik
van overgewicht en de daarmee gepaarde problemen voor de
het moment dat het hen uitkomt, zoals hardlopen, wielrennen
van sportaccommodaties.
fysieke en mentale gezondheid.
en fitness. Deze ontwikkeling leidt tot een verminderende
De verduurzaming van sportaccommodaties (CO2 reductie, BENG
Een ontwikkeling die zich verder voortzet is dat we allemaal
behoefte aan gemeentelijke sportaccommodaties, een
normering gebouwen) en sportvelden is een thema vanuit de
ouder worden en langer gezond en vitaal willen blijven. Het
intensiever gebruik van de buitenruimte ten behoeve van
overheden en sportbonden.
aantal ouderen dat sport, neemt in aantal toe.
sportbeoefening en een toename in het marktaandeel van
Er wordt steeds meer gesport en bewogen in de openbare
Daarnaast neemt de bewustwording van een gezonde leefstijl
commerciële sportaanbieders.
ruimte. Door de toename van de ongeorganiseerde sport (in de
steeds meer toe. Dit wordt versterkt door de toenemende
De vrije tijd wordt in toenemende mate een zoektocht naar
openbare ruimte) daalt de behoefte aan sportaccommodaties.
verantwoordelijkheid en financiële gevolgen van ongezond
belevenissen en een manier om uiting te geven aan de eigen
De openbare ruimte komt steeds meer in beeld als locatie voor
gedrag en toenemende nadruk op zelfredzaamheid.
identiteit en leefstijl. Sport moet dan ook vooral leuk zijn om
sport, bewegen en actieve vormen van recreatie. Denk hierbij
te beoefenen. Het plezier in sporten staat voorop en zorgt dat
aan (autovrije) wandelzones en (hard)looppaden, maar ook aan
Jeugd in beweging
mensen structureel blijven sporten en bewegen. Tevens gaan
sportpunten zoals een calisthenicspark of beweegplein voor
Kinderen bewegen minder, zijn minder beweegvaardig, minder
sport, recreatie, ontspanning en vermaak steeds meer door
ouderen.
fit, motorisch minder vaardig én zwaarder dan 30 jaar geleden.
elkaar lopen.
Het aantal kinderen en jongeren dat wekelijks sport is de
Er zijn de afgelopen jaren vele (commerciële)
Recreatie en cultuur
afgelopen jaren afgenomen. De sportbranche zal daarom in de
sportorganisaties bijgekomen die op andere locaties sport
De ongebonden sporten en het buitensporten in openbaar
toekomst moeten proberen om het sportaanbod aantrekkelijk
aanbieden. Zij bieden bijvoorbeeld sportactiviteiten aan in de
gebied zoals wandelen, hardlopen, fietsen, paardrijden en de
te houden voor jongeren.
openbare ruimte. Mensen hebben behoefte aan vernieuwing
varianten van buitenfitness hebben een recreatieve uitloop naar
Daarnaast spelen kinderen steeds minder buiten, een
en gaan op zoek naar nieuwe uitdagingen. Hierdoor ontstaan
het buitengebied. Verbindingen tussen kern en buitengebied,
gevolg daarvan is de toename van overgewicht onder jonge
nieuwe sporten zoals padel, beachvolleybal, en soccersquash.
dus veilige en passende routes voor de recreatie vorm, worden
kinderen. Te weinig buitenspelen heeft negatieve gevolgen
steeds belangrijker.
voor de motorische ontwikkeling. Ook de leerprestaties
Sommige vormen van sport/recreatie hebben een rijke historie
en de cognitieve ontwikkeling van een kind hebben baat
met de lokale cultuur, bijvoorbeeld de paardensport in
bij buitenspelen. Gaming en virtual reality zijn steeds meer
combinatie met jacht op de landgoederen (Groot Hennekeler en
aanwezig in ons leven en stimuleren mensen te bewegen
Slichtendhorst).
en gezonde keuzes te maken. Hiermee kunnen nieuwe doelgroepen bereikt worden.
15
-CONCEPT-
2 .2 . 3 Tr e n d s k lim a a t e n na tuur Bodem en water sturend
Vanuit divers overheidsbeleid zijn er steeds meer eisen voor
Bestaande bomen kappen voor een ontwikkeling wordt ook
De bodem is letterlijk de basis voor ons bestaan en biedt
gebiedsontwikkelingen die deze effecten ondervangen.
steeds moeilijker vanuit beleid en maatschappelijk wensbeeld.
veel grond aan elementen, planten en leven, wat de mens
Daarnaast vraagt het ook om een andere manier van
ondersteunt in haar voortbestaan. De bodem ademt, biedt
ontwerpen: plannen meer gericht op de ondergrond en
Daarnaast is voor ontwikkelaars de groenblauwe kwaliteit
ruimte aan bijvoorbeeld bomen die CO2 en water vastleggen,
bodem, de bestaande groenstructuren, de waterafvoer en
een steeds belangrijker thema voor de marketing en verkoop
maar huisvest ook veel leven dat aan de basis staat van veel
buffering en minder verharding.
geworden: groene woonstraten als verkoopkwaliteit. Het publiek
voedselketens. Het behoud of versterken van de bodem is
vraagt, ondanks die kleine woning, wel om een aangename en
daarom cruciaal voor ons voortbestaan. Daarnaast is zoetwater
Natuurinclusief en biodiversiteit
een schaars goed in de wereld. Het schoonhouden van goed
Er ontstaan steeds meer ontwerpfilosofieën waarin de natuur
water is belangrijk om Nijkerk levendig te houden. Met nieuwe
centraal staat in het ontwerp.
In het ontwerp wordt steeds meer ingezet op robuuste
ontwikkelingen moet daarom ook gekozen worden voor het
Het ‘Nature Based Design’ (Natuur geïnspireerd ontwerp) gaat
groenstructuren aansluitend op het bestaande landschap en
minimaal belasten van de grond en het watersysteem.
over het toepassen van wat we over de natuur hebben geleerd
reeds aanwezige groen (beschouwen als kwaliteit). Daarmee
op de dingen die we ontwerpen. Door de natuur te observeren
krijgt het groen ook een meer natuurlijke uitstraling en is het vaak
Klimaatadaptatie
kunnen we veel leren over hoe we betere ontwerpen kunnen
ook beter voor de natuur en de biodiversiteit.
Op basis van het Intergovernmental Panel on Climate Change
maken, in dit geval de nieuwe gebiedsontwikkelingen.
(IPCC)-rapport en scenario’s is het duidelijk dat ons klimaat aan
‘Building with Nature’ (bouwen met natuur) is een ontwerpaanpak
Het resultaat is dat plan- en gebiedsontwikkelingen steeds
het veranderen is. Het wordt warmer en de neerslagpatronen
om op de natuur gebaseerde oplossingen te ontwikkelen voor
groener worden ondanks de hogere dichtheden waarin
zijn aan het veranderen. We krijgen meer last van droogte,
ontwerpopgaven. Het benut de krachten van de natuur ten
gebouwd wordt. Ongelimiteerd verdichten is met deze trend
wateroverlast en hittestress.
behoeve van de economie, de maatschappij en het milieu. Via
ook niet mogelijk omdat het groen een structurele positie heeft
de aanpak kunnen we duurzame infrastructuur ontwikkelen en
ingenomen bij verstedelijkingsopgaven.
groene woonomgeving.
bijdragen aan de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s). Groenblauwe kwaliteit
*
De ‘3-30-300 regel’ wordt vaak gebruik als een criteria voor groene
Groen in de woonomgeving heeft in het algemeen meer
plannen. De drie cijfers verwijzen naar drie ontwerpprincipes:
kwaliteiten. Het biedt ruimte om gezond te bewegen, het
•
3: vanuit elke woning minimaal 3 bomen zichtbaar;
bevordert de gezondheid (fysiek, mentaal), verbetert het
•
30: een minimale boomkroonbedekking van 30% voor de
microklimaat en zuivert de lucht (fijnstof, stikstof). Aspecten die steeds meer gaan spelen in het kader van de Omgevingswet en beleid. Met een groennorm per woning (vaak 75 m2 per woning), percentage beschaduwing paden, koelteplekken en de ‘3-30-300 regel’* komt groen steeds meer als norm in Polderlandschap in Nijkerk
16
gemeentelijk beleid terecht.
-CONCEPT-
woonomgeving; •
300: op minimaal 300 meter wandelafstand van de woning een groene verblijfsplek of park
2 .2 . 4 Tr e n d s we r k Groei van banen
Thuiswerken
Gemengde gebieden hebben verschillende voordelen:
De groei van een substantieel aantal woningen vraagt ook om
Na de corona is er een steeds grotere groep die gebruik
•
een groei van het aantal banen. Er dient een gezonde balans
maakt van de mogelijkheid om thuis te werken. Hierdoor staat
elkaar tegen op verschillende momenten en plekken. Dit
te zijn tussen beide functies in een kern. Het is niet perse
er op microschaal al een vorm van menging tussen wonen en
bevordert de sociale cohesie in een kern.
noodzakelijk op wijkniveau. Immers er zijn altijd gebieden in
werken. Bij deze trend zien we ook de scheiding tussen werk
een kern die primair (een bedrijventerrein) of voor een groot
en privé verschuiven. Er is overdag of direct aansluitend op
over de dag mensen aanwezig in de openbare ruimte,
aandeel (een centrum of stationsgbeied) gestoeld zijn op
werktijden (als gevolg van wegvallen reistijd) meer ruimte voor
waardoor het toezicht toeneemt.
werkgelegenheid.
niet-werkactiviteiten die in de directe woonomgeving gaan
•
•
Zo komen de verschillende bevolkingsgroepen in een kern
In een gemengd gebied zijn er op meer tijdstippen verspreid
Er kan functionele synergie ontstaan wanneer bewoners,
plaatsvinden. De woonomgeving dient hier op aangepast te
werknemers en bezoekers gebruik maken van dezelfde
Tenzij de kern een duidelijke forenzengemeenschap betreft.
worden.
voorzieningen en diensten.
Maar dat betekent ook dat er overdag weinig activiteiten zijn in
Juist gemengde gebieden zijn hier geschikt voor omdat
de kern.
bepaalde faciliteiten in de omgeving zitten, of het gaat om een printservice, vergaderruimte of lunchroom vanuit
•
Kinderen die in gemengde gebieden wonen, zien dagelijks wat werken is, zodat het voor hen geen abstract begrip is.
•
Gemengde gebieden zorgen voor minder mobiliteit, omdat
de werksituatie, of om meer private actviteiten rondom
ze mensen de mogelijkheid bieden dicht bij hun woning te
voorzieningen, recreatie of sporten.
werken en ze te voet of met de fiets naar het werk kunnen. Daarnaast kunnen de parkeervoorzieningen voor wonen,
Schone werkgelegenheid
werken en recreëren gedeeld worden. Dit levert een ruimte-
De dienstensector wordt steeds groter in ons land als gevolg
en kostenbesparing op.
van een verder gaande ontwikkeling in de digitalisering,
•
Daarbij geldt dat een deel van de bedrijven beter tot hun
globalisatie, de beleveniseconomie, platformen en AI. Dit is
recht komen in gemengde gebieden, bijvoorbeeld kantoren
werkgelegenheid met minder ruimtelijke en milieuimpact naar
startende bedrijven of juist de kleinschalige bedrijven met
de directe omgeving en daardoor beter in te passen in de
gering milieuimpact naar de omgeving. Dan kunnen de
woonomgeving. Deze schone werkgelegenheid is goed in te
bedrijventereinen specifiek ingericht worden voor de grotere
passen in gemengde gebieden.
en zwaardere bedrijven of bedrijven met specifieke eisen (bijvoorbeeld aansluiting op water of autosnelweg).
Gemengde gebieden Voor de leefbaarheid in de kern heeft een mix van wonen, werken en recreëren de voorkeur. Deze mix zorgt voor de gewenste dynamiek in en vitaliteit van een gebied. Bij de trends wonen en openbaar vervoer komt dit thema vanuit een ander perspectief ook naar voren. Koffie om de hoek
17
-CONCEPT-
•
Gebieden zoals dorps- en stadcentra en stationsomgevingen zijn bij uitstek geschikt zijn voor functiemenging.
2 .2 . 5 Tr e n d s ope nba a r ve r voe r Van bezit naar gebruik
Multimodaal reizen
Levendigheid station
Vanuit onder andere de overheid en nieuwe spelers op de
Multimodaal reizen vind plaats zowel binnen dezelfde reis
Stations zijn meer dan opstapplaatsen voor de trein. Steeds
mobiliteitsmarkt is veel aandacht voor Mobility as a Service
als verdeeld over verschillende reizen. Onder invloed van de
meer worden allerlei voorzieningen gekoppeld aan het station
(MaaS) en de opkomst van deelvervoer (zoals e-bikes, fietsen,
afname van het bezit van eigen vervoermiddelen, is het veel
(vanuit NS Stations) en het stationsgebied (ondernemers buiten
etc.). De ontwikkeling kent meerdere kanten: de populariteit
logischer dat een reis wordt gepland met het doel van de reis
NS). Het station is een gebied waar vele mensen (klanten)
én het aanbod groeit lokaal en steeds meer apps maken
als uitgangspunt in plaats van het vervoermiddel, helemaal
dagelijks passeren, dus voor ondernemers een aantrekkelijke
gebruik eenvoudiger. Tegelijkertijd ervaren gemeentes ook
wanneer we dit combineren met de abonnementscultuur (een
vestigingslocatie. Voor de reizigers zijn de extra voorzieningen
hinder van verkeerd geparkeerde vervoersmiddelen, neemt
van de vormen van NS abonnement).
een vorm van comfort, op de route of tijdens het wachten
het particuliere autobezit nog maar weinig af en neemt het
op de trein kunnen voorzieningen worden gebruikt. Juiste
gebruik van deelvervoer nog geen vlucht. De trend van bezit
Co-workingspace
deze dynamiek zorgt voor de reuring in het stationsgebied en
naar gebruik is gunstig voor het openbaar vervoer omdat de
Een afspraak wordt niet meer op een kantoor gemaakt, maar
levendigheid gedurende de gehele dag.
stations belangrijke hubs kunnen worden voor bijvoorbeeld
op een locatie om samen te werken, bijvoorbeeld op een
In Nijkerk zijn de voorzieningen op het station ondermaats. Door
het voor- en natransport.
station of in de omgeving van een station.
op de korte termijn enkele basisvoorzieningen toe te voegen of
Urgentie schoon en duurzaam vervoer: De gevolgen van
aan ondernemers ruimte te bieden voor commerciële activiteiten,
Technologische ontwikkelingen in en om de trein
klimaatverandering tonen het belang om nog ambitieuzer
kan de reuring en levendigheid vergroot worden.
Technologie ontwikkelt zich razendsnel. Innovaties kunnen
te zijn. Een van de aspecten is het verduurzamen van de
Met de herontwikkeling van het stationsgebied en de uitbreiding
de dienstverlening voor het openbaar vervoer en interne
mobiliteit. De trein is het duurzaamste vervoermiddel voor
van Bronswerk en Luxool ontstaan er kansen op de lange termijn
processen verbeteren en reizen met de trein en andere
langere afstanden. NS wil en kan onderdeel zijn van de
doordat er mensen van het gebied gebruik maken en er ruimte
vormen van openbaar vervoer aantrekkelijker maken.
oplossing voor de klimaatproblematiek.
is voor het toevoegen van een gemengd programma dat reuring met zich meebrengt.
Impressie modern stationsgebied
18
-CONCEPT-
2 .2 . 6 Tr e n d s m obilite it e n pa r ke ren Parkeernormen
Auto uit straatbeeld en shared space
Schoon en duurzaam vervoer
Al jaren is de trend dat de parkeernormen geleidelijk omhoog
Volgend op de vorige twee trends en vanuit woonkwaliteit
Het principe van STOMP is breder gericht, maar heeft ook tot
gaan, deze trend is nog zichtbaar in de kleinere kernen. In de
verdwijnt de auto steeds meer uit het straatbeeld. De
gevolg schonere en duurzamere vormen van vervoer, meer te
steden is al een omgekeerde trend zichtbaar. De normen worden
eerste stap is om de geparkeerde auto’s in parkeerhoven
voet, met de fiets en openbaar vervoer. Daarnaast wordt de
lager, vaak in combinatie met stimuleren van het gebruik van fiets
in bouwblokken of op eigen terrein (oprit, gebouwde
verbrandingsmotor steeds meer vervangen door elektrische
en deelauto + OV. Ook worden de parkeernormen daar steeds
parkeervoorziening) uit de straat te krijgen zodat meer
motoren. Naast parkeren moet er daarmee ook gedacht worden
minder aan de woningtypologie gekoppeld, maar juist aan het
kwalitatieve straten met meer woonkwaliteit ontstaan.
aan opladen.
gebruiksoppervlakte van de woning (GBO). Deze trend is gunstig
De tweede stap is om over te gaan op geconcentreerde
bij de realisatie van de kleine woningen.
parkeervoorzieningen (parkeerveld, mobility hub) aan de
De ordening en inrichting van gebiedsontwikkelingen kan hier
randen van de wijk op een acceptabele loopafstand van
ook sturend of zelfs dwingend in werken. Voor goed gesitueerde
STOMP
de woning en nabij de hoofdroute van de woonwijk zodat
locaties (nabij OV-knoop, goede langzaam-verkeersverbindingen)
In de Mobiliteitsvisie 2040 wordt gewerkt vanuit het STOMP
er autoluwe woongebieden ontstaan. In Nijkerk wordt hier
kunnen lagere parkeernormen worden aangehouden en ingezet
principe waarin de mens centraal staat. STOMP staat voor
bij Stadshaven een stap gezet door het realiseren van een
worden op STOMP. Dan is het voor de gebruiker geen vrije
Stappen, Trappen, Openbaar vervoer, Mobility as a service
parkeerhub voor het parkeren voor bezoekers aan de rand van
keuze of de auto of fiets gepakt wordt, maar wordt de keuze
(deelvervoer) en Privé auto. Met het STOMP principe wordt
gebied.
een bepaalde richting in gestuurd omdat die auto niet meer
prioriteit gegeven aan vormen van mobiliteit die duurzamer
zo aantrekkelijk is (staat op afstand, parkeerplaatsen zijn duur,
zijn (lopen, fietsen en OV) zowel qua ruimtegebruik als uitstoot
Het begrip shared space (er bestaat geen officiële definitie)
omrijden) terwijl het alternatief aanrekkelijk is (korte afstanden zoals
(CO2, fijnstof en geluid) en verkeersveiligheid. Er wordt minder
gaat uit van gedeeld gebruik van de openbare ruimte.
bij de 15 minuten stad, fiets is eenvoudig en veilig te stallen, er is
prioriteit gegeven aan minder duurzame mobiliteitsvormen
Zonder verkeersborden en fysieke obstakels (bijvoorbeeld
frequent openbaar vervoer).
(zoals de auto). Zo wordt er gezorgd voor bereikbare en
stoepbanden) die gebruikers van elkaar scheiden. Het eigen
leefbare gebieden. De mate waarin STOMP kan worden
vermogen en de verantwoordelijkheid van gebruikers om
toegepast is sterk afhankelijk van de locatie. In centrum- en
verkeerssituaties ‘zelf’ te regelen staat centraal. In woonwijken
stationslocaties is het principe beter toepasbaar dan de
betekent het vaak dat de voetganger, fietser en auto op
buitenwijken op gunstige autolocaties.
straatniveau gemengd worden door de specifieke inrichting.
Aan het STOMP-principe wordt vaak ook een reductie van
In de shared space is de auto duidelijk te gast en is de
de parkeernormen gekoppeld. Immers als de privéauto
inrichting meer gericht op het verblijven en de woonkwaliteit.
minder wordt gebruikt zijn er minder parkeerplaatsen nodig.
Vaak kan de auto redelijk dichtbij de woning komen, zodat
Daarnaast zal ook de hoeveelheid autobewegingen afnemen
de boodschappen uitgeladen kunnen worden. Echter
door het lagere autogebruik. Bijkomend voordeel is dat de
wordt de auto wel geparkeerd op afstand van de woning.
gezondere en minder vervuilende manier van mobiliteit wordt
Hierdoor is minder verharding in de woonwijk nodig, wat als
gestimuleerd waardoor de leefbaarheid zal toenemen.
klimaatadaptief voordeel gerekend kan worden.
19
-CONCEPT-
2 .2 .7 Tr e n d s v oor z ie ninge n Winkelen staat onder druk
Supermarkt voor leefbaarheid
Schaalvergroting voorzieningen
Het winkelen staat al jaren onder druk door het online
Voor de kleine winkelcentra is een supermarkt (of meerdere)
Bij scholen, culturele en maatschappelijke voorzieningen en
winkelen. Een trend die nog steeds groeit. Door de komst
bijna altijd de publiekstrekker. Supermarktbezoekers
medische clusters is er een verdergaande schaalvergroting.
van het online winkelen hebben veel retailers het moeilijk en
gaan na de dagelijkse boodschappen nog langs bij de
Enkele voorbeelden:
lopen dorpskernen en winkelcentra langzaam leeg. Als reactie
speciaalzaak (drogisterij, bakker, slager) voor specifieke
•
daarop zijn ontwikkelingen zichtbaar waar meer aandacht
artikelen (combinatiebezoek). Naast winkels betreft het ook de
wordt gevestigd op de beleving en verleiding. De kunst is om
kleinschalige dienstverlening (kapper, afhaalpunt, stomerij).
Meerdere scholen met bijhorende voorzieningen worden geclusterd in brede scholen.
•
klanten te verleiden om zo lang mogelijk bij jou in de winkel
In het buurthuis worden steeds meer voorzieningen geclusterd.
(of in jouw winkelcentrum of -gebied) te blijven. Dat gebeurt
De supermarkt heeft vaak een bredere rol dan alleen
bij blurring en functievermenging, een trend die zich steeds
de dagelijkse boodschappen door de betaalautomaat,
een gezondheidscentrum samen met de apotheek en andere
verder ontwikkelt binnen het winkellandschap. Voor centra
aangeboden diensten (afhaalpunt, stomerij) en specifieke
medische zorgverleners.
geldt dat er trend is van monofunctionele winkelcentra naar
goederen (bloemisterij).
multifunctionele ontmoetingslocaties.
•
De individuele tandarts, huisarts en fysiotherapeut komen in
Het resultaat van deze schaalvergroting is dat er her en der Huisvesting van huisartsen
plekken vrij komen, maar dat op andere plekken grotere locaties
Van blurring is sprake wanneer een boekwinkel waar ’s avonds
De landelijk huisartsen vereniging geeft aan dat veel
voor deze voorzieningenclusters nodig zijn.
onder genot van een hapje en een drankje lezingen worden
huisartsen te maken hebben met een probleem met
gegeven (Roodbeen is een voorbeeld), of een kinderwinkel
huisvesting: te krap, te duur of ongeschikt. Dit vraagt om
met achterin een café en activiteiten voor kinderen. Bij
aandacht voor geschikte en betaalbare huisvesting.
functiemenging gaat het om verschillende functies die elkaar versterken, bijvoorbeeld horeca tussen de winkels. Een andere aanpak is dat winkels zowel online als fysiek verkopen. Voordelen is dat klanten de artikelen fysiek kunnen bekijken (passen), beter service verlening, ruilen en retourneren, afhaalservice en groter assortiment online dan in winkels aanwezig is. Het toevoegen van stationswinkels en -horeca aan een station zorgt voor meer beleving en reuring. Meer toelichting staat in paragraaf 2.2.5 onder ‘Levendigheid station’.
Boni, ‘Thuis in Nijkerk’
20
-CONCEPT-
Molenplein Nijkerk
2. 3 A M BITI E S NI J K E R K 2. 3 .1 O mg e v i n g sv i si e Ni j ke rk 204 0 In november 2022 is de omgevingsvisie vastgesteld. In de omgevingsvisie zijn de ontwikkelingsmogelijkheden in de fysieke leefomgeving uitgewerkt. Deze omgevingsvisie is een samenhangende visie met strategische hoofdkeuzes van beleid voor de volgende zes thema’s: (1) duurzame ontwikkeling, (2) wonen, (3) werken, (4) mobiliteit, (5) voorzieningen en (6) het landelijk gebied. De opgaven De gemeente Nijkerk staat voor een groot aantal opgaven: Opgaven om het tekort aan woningen terug te dringen, om de leefomgeving aan te passen aan de veranderingen in het klimaat, de omschakeling naar duurzame opwekking van energie, om te zorgen voor voldoende ruimte voor bedrijven en voor een blijvend groeiende recreatiebehoefte, om de verandering naar een duurzame landbouw te ondersteunen en te stimuleren en om steviger in te zetten op biodiversiteit en schone vormen van mobiliteit zoals de fiets als vervoersmiddel. Visie In een drietal paragrafen worden de zes thema’s verder uitgewerkt. De paragraaf ‘Nijkerk: een groen en mooi landelijk gebied’ is gericht op het landelijke gebied en minder relevant voor de bouwopgave.
De paragrafen ‘Nijkerk: een duurzame gemeente’ gaat over het cultureel erfgoed, de omgevingskwaliteit, duurzame energiebronnen, circulaire economie, openbare ruimte en diverse milieutechnische aspecten. Het zijn de randvoorwaarden voor de gebiedsontwikkelingen. De paragraaf 0m
500m
1.000m
‘Nijkerk: een dynamische gemeente’ gaat over de opgave waar de
2.000m
voorliggende studie over gaat. Bron: Uitsnede kaart 9 - Visiekaart Gemeente Nijkerk 2040 (Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk, bijlage 7f)
21
-CONCEPT-
Nijkerk: een dynamische gemeente
Bij de vaststelling van de Omgevingsvisie en Mobiliteitsvisie in
Er wordt ingezet op een toekomstbestendige gemeente. In de
november 2022 heeft de gemeenteraad een motie aangenomen
visie wordt prioriteit gegeven aan het bouwen van voldoende
waarin het college gevraagd wordt om:
woningen voor de inwoners van Nijkerk. Naast wonen gaat het
1. bij de doorontwikkeling van de Omgevingsvisie naar een
ook om ruimte om te werken, te verblijven, te bewegen en te
versie 2.0 de effecten op mobiliteitsvraagstukken integraal
recreëren. Deze ambitie leidt tot de keuze voor nieuwe woon- en
mee te nemen, onder meer door de effecten op natuur,
werklocaties.
milieu en gezondheid van de in versie 1.0 gemaakte keuzes op het terrein van mobiliteit in kaart te brengen en af te
Gemeente Nijkerk hanteert hierbij het principe van zorgvuldig ruimtegebruik. Dit betekent niet dat inbreiding altijd voor
wegen; 2. die nadere afwegingen in de Omgevingsvisie en op
uitbreiding gaat. Het wil zeggen dat ‘inbreiding’ (verdichting
het gebied van mobiliteit gelet op de samenhang en
en transformatie van bestaand stedelijk gebied in combinatie
wederzijdse afhankelijkheid integraal aan de raad voor te
met een intensiever ruimtegebruik) aan de orde is waar dat
leggen;
stedenbouwkundig, maar ook sociaal (veiligheid, gezondheid) aanvaardbaar is. Verdichting gaat dus altijd samen met een aantrekkelijke openbare ruimte, geschikt om er te wonen, te werken en te verblijven.
3. daarin ook de volgorde van de te nemen maatregelen te betrekken; 4. de Raad eerst een voorstel te doen met een plan van aanpak om te komen tot een Omgevingsvisie en Mobiliteitsvisie 2.0.
De huidige ontwikkellocaties voor woningbouw in Nijkerk, Hoevelaken en Nijkerkerveen bieden nog ruimte om tot 2032
Het doorontwikkelen van de Omgevingsvisie conform de motie
in het aangepaste bouwtempo van 250 woningen per jaar te
van de gemeenteraad wordt gedaan in samenhang met de
voorzien. Het jaartal 2032 is geen hard gegeven. Afhankelijk van
verkenning van de gebiedsuitwerkingen stationsomgeving,
het bouwtempo kan er ruimte zijn tot 2030, maar evengoed kan
Luxool, Bronswerk en Slichtenhorst.
er een aanleiding zijn pas vanaf 2035 een nieuw uitleggebied in ontwikkeling te nemen. De keuze voor verdere verstedelijking betekent dat in de komende jaren geïnvesteerd wordt in mobiliteit. Deze investeringen gaan uit van een viertal principes: duurzame mobiliteit, veiligheid van het verkeer en vervoer, leefbaarheid en bereikbaarheid. Er wordt ingezet op een versterking van het langzaam verkeersnetwerk, duurzame mobiliteit, openbaar vervoer en nieuwe wegverbindingen aan de randen van Nijkerk. De Grote Kerk in Nijkerk
22
-CONCEPT-
2 .3 . 2 A m b i t i e s wone n Woonvisie & Woondeal Regio Amersfoort en Regio Foodvalley
In de Woonvisie gemeente Nijkerk 2020+ (Companen) is de
De jaarlijkse woningbehoefte is geëxtrapoleerd, daarmee komt
In maart 2023 heeft de gemeente Nijkerk de beide woondeals
kwalitatieve woningbehoefte voor de korte (t/m 2024) en lange
de capaciteit op circa 2500 woningen. Deze zullen grotendeels
ondertekend. Nijkerk heeft dezelfde woningbouw projecten
termijn (t/m 2029) bepaald (zie tabel).
op de locaties Slichtenhorst, Bronswerk en Luxool gaan landen
ingebracht in de Woondeal Regio Amersfoort als de Woondeal
in Nijkerk. Daarnaast dient er nog woningcapaciteit voor de
Regio Foodvalley. De woondeals zijn ondertekend door de
In deze woonvisie worden kwantitatieve eisen gesteld aan de
regio gemeenten en de minister voor Volkshuisvesting en
sociale woningbouw en het lage en hoge middensegment,
Ruimtelijke Ordening. In de woondeals staan afspraken om
alsmede voor woningen die geschikt zijn voor senioren.
Actualisatie woonvisie
in de gemeente Nijkerk tussen 2022 en 2030 in totaal 3.850
Daarnaast zijn van belang de focus op kleinere en betaalbare
Medio 2024 komt er een actualisatie van de woonvisie.
woningen te realiseren. De gemeente heeft inmiddels op basis
woningen, wonen met zorg en flexibele woonvormen. Deze
Daar komen wellicht nog wijzigingen uit voort voor de
van diverse projecten tot 2032 circa 3.300 woningen gepland
eisen zijn samengevat in een schema.
woningbehoefte en/of een andere verdeling over de verplichte
staan. De meeste van deze locaties zijn op fiets of loopafstand
andere woonkernen aanwezig te zijn.
woningsegmenten.
van het station. Om deze woningen te kunnen realiseren is
Woondeal
een goede bereikbaarheid randvoorwaardelijk, hiervoor zijn
Vanuit de regionale woondeal wordt voor de komende
Constanten bij de bouwstenen
diverse infrastructurele ingrepen nodig.
jaren gestuurd op de realisatie van veel sociale en
Het hoofdstuk bouwstenen begint met het beschrijven van
betaalbare woningen. Voor de periode na 2030 wordt er
de constanten per bouwsteen. Voor wonen zijn de behoeftes
in de voorliggende studie van uitgegaan dat ook dan een
zoals in regiodeals en de woonvisie omschreven opgenomen
grote behoefte aanwezig is voor veel sociale en betaalbare
als constante.
woningen en dat de huidige trends in de woningbouw doorzetten. Voor de toekomstige gebiedsontwikkelingen van
Wonen en zorg
de locaties Slichtenhorst, Bronswerk en Luxool dient dan ook
Aandacht hebben wij ook voor het bouwen van woningen
uitgegaan te worden van stedelijke verdichtingen met veel
voor inwoners met een ondersteuningsvraag. In de gemeente
betaalbare woningen.
Nijkerk staan samen leven, kwaliteit van leven en aandacht voor elkaar centraal. We hechten er waarde aan dat inwoners
Tabellen uit de Woonvisie Nijkerk
23
Aantal woningen 2030-2040
kunnen blijven wonen in hun vertrouwde omgeving, ook
Tot 2032 is er per jaar een woningbehoefte van 250
wanneer de ondersteuningsvraag toeneemt. Op het gebied
woningen per jaar. Het jaar 2032 is geen vast jaar dat de
van wonen en zorg is de ambitie om de komende jaren het
huidige bekende planlocaties zijn volgebouwd. Voor de
woningaanbod voor ouderen en voor kwetsbare personen
woningbouwopgave voor na 2032, moeten nieuwe locaties
met een ondersteuningsvraag te vergroten. We willen komen
worden gezocht. Hiervoor zijn in de Omgevingsvisie
tot een meer integrale aanpak met beter inzicht en een
suggesties gedaan (o.a. Slichtenhorst en Luxool).
betere samenwerking tussen partijen bij de in- en uitstroom
De drie deelgebieden van de voorliggende studie moeten
van mensen uit maatschappelijk instellingen. We denken
voorzien in de woningbouw in de periode 2030-2040.
bijvoorbeeld aan meergeneratiehofjes of mantelzorgunits.
-CONCEPT-
2 .3 . 3 A mb i t i e s buite ns por t Omgevingsvisie
2. Als intensivering onvoldoende ruimte biedt, zoeken wij
de keuze te zorgen voor een betere spreiding van
In de Omgevingsvisie 2040 heeft de gemeente Nijkerk het
ruimte voor het realiseren van een nieuw sportcomplex
sportvoorzieningen in Nijkerk. Immers, de keuze voor
volgende opgenomen:
aan de zuidwestzijde van Nijkerk (omgeving De Flier) of
een nieuwe sportaccommodatie kan aan de orde zijn als
‘‘Wat betreft de buitensport maken wij in de kern Nijkerk de
van het gebied tussen de nieuwe weg en het spoor bij
op termijn de voorkeur uitgaat naar woningbouw aan de
volgende keuzes met betrekking tot de verdeling van onze
Slichtenhorst om te kunnen voldoen aan de reële behoefte
zuidzijde van de kern.
sportaccommodaties:
die er is aan sportterreinen. Deze keuze hangt mede
1. De voorkeur gaat in eerste instantie uit naar het zoveel
samen met de volgende punten uit onze visie:
uitkomsten uit onze gebiedsuitwerking omgeving Station
•
De groei van de bevolking kan leiden tot vraag naar
Nijkerk/Luxool, de verkenning naar de mogelijkheden voor
extra buitensportterrein.
inbreiding en de financiële gevolgen van een eventuele
De groei van de kern Nijkerk of Nijkerkerveen met
verplaatsing van (een deel van) de sportfaciliteiten die nu
nieuwe woongebieden stelt ons op termijn voor
in gebied Luxool gevestigd zijn.
mogelijk intensiveren van de bestaande sportcomplexen. Verdichting van de bestaande capaciteit is bijvoorbeeld mogelijk door middel van omzetting van natuurgras in kunstgras.
•
•
Tot slot hangt deze keuze ook nauw samen met de
Alhoewel uitbreiding van sportaccommodaties geen doel op zich is voor ons, is op termijn dus niet uit te sluiten dat nieuwe voorzieningen nodig zijn. Wij werken deze voorstellen verder uit in de gebiedsuitwerkingen voor (1) Slichtenhorst en (2) station Nijkerk/Luxool. Aan deze laatste uitwerking gaat een verkenning vooraf waarin wij onderzoeken of Luxool een geschikt gebied is voor woningbouw.’’ In het voorliggende document wordt voor de buitensport gekeken naar het verdichten op de locatie Luxool en (geheel of gedeeltelijk) verplaatsen van de buitensport naar locatie Slichtenhorst in samenhang met mogelijkheden voor woningbouw. Hierbij wordt niet naar de Flier gekeken. Als bij de nadere uitwerking en het participatietraject er een aanleiding voor is, wordt breder gekeken naar locaties voor de buitensport en dan wordt ook de Flier als mogelijke locatie meegenomen.
24
-CONCEPT-
Behoefte buitensportaccommodaties
•
De behoeftebepaling toont een prognose van een
Ongebonden sporters
In 2023 is er onderzoek gedaan naar de toekomstige behoefte
behoefte aan 3 tot 4 extra kunstgras voetbalvelden,
Het aantal ongebonden sporters dat de buitenruimte gebruikt
aan buitensportaccommodatie in de gemeente Nijkerk.
2 extra korfbalvelden en 4 tot 5 extra tennisbanen.
om te sporten en te bewegen zal toenemen tot 2040, met
Diverse buitensportorganisaties hebben meegewerkt aan
De overige buitensporten zoals hockey, handbal,
name onder invloed van landelijke en/of lokale initiatieven.
dit onderzoek. Hieronder de conclusies van de Rapportage
atletiek hebben op basis van de huidige analyse en
Dit biedt een kans voor de gemeente Nijkerk om de
Behoeftebepaling buitensportaccommodaties gemeente
uitgangspunten voldoende capaciteit.
buitensportaccommodaties meer te integreren in de omgeving
Nijkerk uit 2023 die voor deze verkenning relevant zijn: •
van deze ongebonden sporters, zowel fysiek als organisatorisch. Aanbevolen wordt om verenigingen te betrekken om
In de Rapportage Behoeftebepaling buitensportaccommodaties
Seizoen 2022-2023
knelpunten (deels) op te lossen en gebruik te maken van
gemeente Nijkerk uit 2023 staan de volgende aanbevelingen:
Samengevat wordt geconcludeerd dat er op dit moment
hun getoonde flexibiliteit. Onder meer door toenemende
•
over het algemeen voldoende buitensportaccommodaties
vraag aan sportruimte onder te brengen bij verenigingen met
van Vitale (open)sportparken, waarbij de buitenruimte
& -voorzieningen zijn en er geen acute knelpunten zijn. Bij
overcapaciteit aan accommodaties en voorzieningen. En door
meer uitnodigend wordt gemaakt om te sporten en
voetbalverenigingen Veensche Boys en vv Sparta Nijkerk is
de wedstrijdplanning van voetbalverenigingen op zaterdag te
bewegen en de koppeling tussen de buitenruimte en de
er wel ondercapaciteit:
spreiden over zaterdag én zondag.
buitensportaccommodaties wordt versterkt.
•
Op dit moment is er een tekort van 2 velden bij Sparta
De aanbeveling luidt om in beleid vast te stellen dat de
Nijkerk en 1 veld bij Veensche Boys: Dat wordt nu
gemeente capaciteitsproblemen gemeentebreed bekijkt.
van nieuwe buitensportruimte waarvan de keuze mede
pragmatisch opgelost, het verdient echter aanbeveling om
Vervolgens hanteert de gemeente als uitgangspunt voor
samenhangt met de volgende punten:
op relatief korte termijn extra capaciteitsuitbreiding op die
capaciteitsuitbreiding: eerst intensivering van bestaande
•
locaties op te nemen in de planvorming. Bijvoorbeeld de
accommodaties te zoeken, dan accommodatie in de directe
gebiedsontwikkeling Luxool en /of Nijkerkerveen
omgeving en pas daarna extra accommodatie te realiseren op
Ook de Nijkerkse Tennisclub NTC heeft een geringe
basis van de groei van de kernen.
•
•
Het maken van beleid en het faciliteren van een concept
Voor de langere termijn het onderzoeken van de realisatie
de groei van de bevolking die kan leiden tot een vraag naar extra buitensportterrein;
•
de groei van de kern Nijkerk of Nijkerkerveen met nieuwe woongebieden die de gemeente op termijn voor de
ondercapaciteit van 0,4 tennisbaan: Gemeentebreed is
keuze stelt om te zorgen voor een betere spreiding van
er voldoende capaciteit beschikbaar.
sportvoorzieningen in Nijkerk, bijvoorbeeld een keuze voor een nieuwe sportaccommodatie als op termijn de
•
Periode 2023-2040
voorkeur uitgaat naar woningbouw aan de zuidzijde van de