CConstaterende datNijkerk
Koppel je AI →
Document · PDF

250508 Bijlage bij inspraak dhr. Van Dijk namens Stichting Natuur -en Milieuzorg NW-Veluwe (Bijlage A&W-rapport Doorlichting en maatregelen weidevogelgebied Arkemheen)

Commissie II 15 mei 2025, gemeente NijkerkBij agendapunt: Vaststelling 5e herziening bestemmingsplan Buitengebied 2017 (scheurverbod)10.675 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Bemesten met vaste mest in plaats van drijfmest en/of kunstmest (op percelen waar geen dominantie van witbol speelt) met voorrang op percelen met zwaar beheer, maar met uitzondering van percelen waar verschraling wenselijk is.

A&W-rapport 23-028 Doorlichting en verbetermaatregelen weidevogelgebied Arkemheen

39

Figuur 5.2 Locaties van mogelijk te snoeien of te verwijderen opgaande begroeiingen

Een knelpunt is de beschikbaarheid van vaste rundermest (mondelinge mededeling H. Veurink, collectief Boerennatuur Veluwe). Bij gebrek aan vaste rundermest zijn alternatieven mogelijk, bijvoorbeeld vaste paardenmest, groencompost of de vaste fractie van gescheiden drijfmest (Jonge Poerink 2008). Gebruik van gecomposteerd of gefermenteerd organisch materiaal is ook een mogelijkheid (bijvoorbeeld materiaal van slootschonen gecombineerd met drijfmest in de vorm van bokashi). Het collectief zou na kunnen gaan wat de mogelijkheden zijn. Alternatieven zouden eventueel ook bruikbaar zijn voor de vastemestvoorziening van de reservaten (SBB en particulier).

40

A&W-rapport 23-028 Doorlichting en verbetermaatregelen weidevogelgebied Arkemheen

16. (Verder) extensiveren van het graslandgebruik, bijvoorbeeld met behulp van zware beheerpakketten als maaidatumbeheer of kruidenrijk weidevogelgrasland waar nu alleen legselbeheer wordt toegepast. Door meer structuurrijk grasland wordt het aantrekkelijker voor de weidevogels (Grutto’s) om zich hier, net als in 1998, weer te vestigen. Later maaien geeft een hoger broedsucces waarna als gevolg van broedplaatstrouw de vogels er de volgende jaren weer terugkomen om te broeden. Op het vlak van het polderpeil geldt de volgende verbetermogelijkheid: 17. Waar mogelijk het waterpeil verhogen op de locaties die nu een suboptimale drooglegging hebben (lichtgroen in figuur 3.4) tot een optimale drooglegging. Suboptimale drooglegging is op klei een polderpeil tussen 50 en 75 cm beneden maaiveld, op veen tussen 25 en 35 cm beneden maaiveld. Optimaal is 0-50 cm -mv op klei en 0-25 cm -mv op veen. Deze mogelijkheid zou onderzocht kunnen worden in het kader van de herziening van het peilbesluit voor de polder die het Waterschap parallel aan deze planvorming uitvoert. Het peilbesluit biedt de mogelijkheid van een flexibel peil, binnen een minimum- en een maximumpeil. In de droogleggingskaart (figuur 3.4) is gerekend met de peilen die volgens het Waterschap de laatste jaren in de praktijk in het voorjaar zijn gerealiseerd.

Door in de praktijk het maximale (hoogste) waterpeil in te stellen ‘promoveert’ een belangrijk deel van de oppervlakte met suboptimale drooglegging tot optimale drooglegging. Het zou informatief zijn deze oppervlakte in kaart te brengen en te kwantificeren. Ten aanzien van het bodembeheer in de reservaten is de volgende verbetering mogelijk: 18. Vierjaarlijks bodemonderzoek in de reservaten (SBB, particulier, geldt ook in de Putterpolder). Hiermee kan met name de vinger aan de pols worden gehouden of de zuurgraad (pH) van de bodem niet onder pH 4.5 daalt. Onder deze pH planten regenwormen zich minder goed voort. Een te lage pH kan worden gerepareerd door toediening van vaste mest en/of door bekalking. Op het vlak van monitoring in de reservaten van SBB is de volgende verbetering mogelijk: 19. Uitvoeren van alarmtellingen in afstemming op de tellingen op het aangrenzende boerenland. SBB voert jaarlijks tellingen uit volgens de methode BMP-weidevogels, met vijf telronden. In principe kan de vierde ronde van eind mei als alarmtelling worden uitgevoerd (met extra insteken in het terrein; alleen voor Grutto en Tureluur). Een andere optie is om de tellers in te schakelen die ook de tellingen op het boerenland doen. In beide gevallen is het zaak te tellingen tegelijkertijd uit te voeren zodat geen dubbeltellingen ontstaan.

SBB heeft aangegeven naar mogelijkheden te willen zoeken (mondelinge mededeling J. van Assema, SBB).

A&W-rapport 23-028 Doorlichting en verbetermaatregelen weidevogelgebied Arkemheen

41

Ten aanzien van predatiebeheer geldt het volgende: 20. Houdt blijvende aandacht voor het predatiebeheer. De afgelopen jaren bleven nestverliezen bij de weidevogels onder ANLb-beheer binnen de perken maar afgelopen voorjaar 2023 bleek de nestpredatie op de oppervlakte met ANLb bijna verdubbeld ten opzichte van 2022 (18% ten opzichte van 10%, gegevens K. Pastoor/BAO).

42

A&W-rapport 23-028 Doorlichting en verbetermaatregelen weidevogelgebied Arkemheen

6

Mogelijk vervolg – een convenant

In het voorgaande hoofdstuk zijn de belangrijkste verbetermaatregelen voor de weidevogels op een rij gezet. Een volgende stap kan zijn om nader te bepalen welke maatregelen wel of niet worden uitgevoerd en in welke mate. De maatregelen zullen dan concreet gemaakt moeten worden, nader uitgewerkt en besproken met beheerders. Op grond van deze uitwerkingen ontstaat een beeld in hoeverre de verbetermaatregelen gerealiseerd gaan worden.

6.1

Afspraken

Omdat het gebied voor de weidevogels als één geheel functioneert, is het wenselijk dat de maatregelen van de verschillende beheerders (TBO’s, particulier natuurbeheer, collectief en boeren, gemeentes, Waterschap) goed op elkaar worden afgestemd. En omdat het succes van het beheer sterk wordt bepaald door betrokkenheid en inzet van de beheerders, is het wenselijk afspraken over de realisatie gezamenlijk te maken en vast te leggen. Vastleggen van de afspraken werkt stimulerend en lokt samenwerking uit. Een mogelijkheid om afspraken vast te leggen is bijvoorbeeld een convenant met een uitvoeringsplan.

6.2

Mogelijke onderdelen convenant

In de discussie in de begeleidingsgroep over de verbetermaatregelen kwamen de volgende onderdelen van zo’n convenant ter sprake (in willekeurige volgorde): • •

• •

• • •

Afspraken over het peilbeheer. Betrokken partijen zijn de boeren, BAO, SBB, Particulier reservaat, Waterschap, Afspraken over verzwaring van beheer (meer zwaar beheer als maaidatumpakketten, kruidenrijk weidevogelgrasland, plasdras, hoogwater, extensief weiden, toediening vaste mest e.d.). Omdat verzwaring van het beheer afhankelijk is van de medewerking van de boeren en het een groeiproces kan zijn, is het misschien reëel dit in de vorm van een inspanningsverplichting vast te leggen. De betroken partij is het collectief met de aangesloten boeren, Regulering van verkeersdrukte waar nu sprake is van veel spitsverkeer. Hiervoor staan vooral de gemeentes aan de lat, Regulering van overige verstoringen tijdens het broedseizoen zoals luchtballonnen, loslopende honden, sportvliegtuigjes, autocrossen. Hiervoor staan vooral de gemeentes aan de lat, Afspraken over verwijderen of terugsnoeien van opgaande begroeiingen. Hiervoor dienen afspraken gemaakt te worden met de betreffende terreineigenaren, Afspraken over gezamenlijke weidevogelmonitoring, met name afstemmen van alarmtellingen. De betrokken partijen zijn collectief Boerennatuur Veluwe /BAO en SBB, Afspraken over gezamenlijk predatiebeheer, bijvoorbeeld op het vlak van korthouden van Vos, Zwarte kraai, verwilderde kat, verwijderen van schuil- en uitkijkmogelijkheden voor predatoren, gebruik van elektrische rasters e.d.

De betrokken partijen zijn collectief Boerennatuur Veluwe/BAO, SBB, gemeenten en voor ontheffingen de provincie.

A&W-rapport 23-028 Doorlichting en verbetermaatregelen weidevogelgebied Arkemheen

43

Bovenstaande zijn direct met de weidevogels samenhangende maatregelen. In de discussie kwamen ook meer flankerende zaken ter sprake: •

Betere verdienmogelijkheden met het weidevogelbeheer voor boeren. In de ANLbsystematiek worden alleen de productiederving en extra arbeid vergoed (conform Europese regels, met een bonus van maximaal 20%). Dit is voor boeren weinig stimulerend. Weidevogelbeheer zou meer marktconforme verdienmogelijkheden moeten bieden, bijvoorbeeld via een regeling voor ecosysteemdiensten (betaling voor functies van landbouwgrond op het vlak van klimaat- en waterregulering, biodiversiteit en landschap). Dit zijn zaken die op landelijke of Europese schaal spelen, maar ook op provinciale en gebiedsschaal liggen er mogelijkheden. Zo functioneert in de Ooijpolder bij Nijmegen een Landschapsfonds, waaruit met middelen van particulieren, gemeente, waterschap en met publiek-private contracten voor langere tijd met beheerders afspraken worden gemaakt voor landschapsherstel (www.vianatura.nl\landschapsveiling-voor-beheer-en-natuur). De contracten betreffen in de Ooijpolder onder andere herstel en beheer van heggen en houtwallen en bloemrijk grasland. Een optie is ook een gebiedsofferte zoals in het gebied rond het dorp Aldeboarn in Friesland in het kader van het Aanvalsplan Grutto is opgesteld. In de gebiedsofferte zijn maatregelen op 22 landbouwbedrijven uitgewerkt die genomen moet worden om de doelen van het Aanvalsplan Grutto in het gebied te realiseren.

Vervolgens zijn de kosten van de benodigde afwaardering van grond met een kwalitatieve verplichting voor weidevogelbeheer, kosten voor bedrijfsaanpassing (bijv. voor productie van vaste mest) en jaarlijkse beheerkosten volgens marktconforme tarieven van de 22 landbouwbedrijven doorgerekend. Het geheel van maatregelen en kosten is als een gebiedsofferte aan de provincie Friesland aangeboden. De provincie heeft de gebiedsofferte voor financiering in het Fries Programma Landelijk gebied opgenomen. Het agrarisch collectief zou het initiatief voor zo’n gebiedsofferte kunnen nemen. In een convenant zouden afspraken over gezamenlijke ondersteuning van de gebiedsofferte kunnen worden opgenomen.

44

7

A&W-rapport 23-028 Doorlichting en verbetermaatregelen weidevogelgebied Arkemheen

Literatuur

Bekkema, M.E. 2017. The potential of Sentinel-2 data for detecting grassland management intensity to support monitoring of meadow bird populations. UNIGIS Msc thesis. VU Amsterdam. Bruinzeel, L.W. & A.G.M. Schotman 2011. Onderbouwing verstoringsafstanden weidevogels Fryslân. A&W-rapport 1624/Alterra-rapport 2184. Altenburg & Wymenga ecologisch onderzoek, Feanwâlden/Alterra, Wageningen. Jonge Poerink, B.J.P. 2008. Inventarisatie en evaluatie van technische alternatieven voor vaste rundermest in weidevogelreservaten in Friesland en Groningen. Rapportnummer 20080401. JPMA, Zuurdijk. Kentie, R., van der Velde, E., Hooijmeijer, J., & Piersma, T. 2017. De Grutto monitor 2016. Rijksuniversiteit Groningen. Kleijberg, R. 2023. Concept ontwerp-Natura 2000-beheerplan 2023. Kleiberg Ecologie, Zutphen. Van Manen, W. 1998. De brodvogels van Arkemheen in 1998. Sovon-rapport. Sovon Vogelonderzoek Nederland, Nijmegen. Nijland, F., H. Schekkerman & W. Teunissen 2010. Methodes monitoring weidevogels. Sovononderzoeksrapport 2010/09. SOVON Vogelonderzoek Nederland, Nijmegen. Nijland, F. & J. Postma 2016. Hoeveel weidevogels broeden er in Fryslân? Limosa 89: 12-22. Oosterveld, E.B. 2006. Opkrikplannen Friese weidevogelreservaten. Deel 1 Knelpunten en maatregelen bij inrichting en beheer. A&W-rapport 821. Altenburg & Wymenga ecologisch onderzoek, Veenwouden. Oosterveld, E.B. 2007.

Perspectieven beheer weidevogelreservaten in Fryslân. Knelpunten, mogelijkheden, actiepunten. A&W-rapport 849. Altenburg & Wymenga ecologisch onderzoek, Veenwouden. Oosterveld, E.B. 2023. Ecologische effecten van het scheuren van grasland in Arkemheen. A&W-notitie 23-028B. Altenburg & Wymenga ecologisch onderzoek, Feanwâlden Oosterveld, E.B. & F.H. Hoekema 2012. Naar vitale weidevogellandschappen in Fryslân. uitwerking van drie voorbeeldgebieden. A&W-rapport 1753. Altenburg & Wymenga ecologisch onderzoek, Feanwâlden. Oosterveld, E.B., L.W. Bruinzeel & E. Wymenga 2014. Ecologie van weidevogels: kennisbundeling voor bescherming en beheer. A&W-rapport 1831. Altenburg & Wymenga ecologisch onderzoek, Feanwâlden. Oosterveld, E.B., R. de Jong & F. Hoekema 2019. Doorlichting weidevogelgebieden NoordHolland. A&W-rapport 2539. Altenburg & Wymenga ecologisch onderzoek, Feanwâlden Schippers, W. 2022. Ontwikkelen van kruidenrijk grasland. Aardewerk Advies, Ingen. Teunissen, W.A., A.G.M. Schotman, L.W. Bruinzeel, H. ten Holt, E.B. Oosterveld, H. H. Sierdsema, E. Wymenga & Th.C.P. Melman 2012. Op naar kerngebieden voor weidevogels in Nederland. Werkdocument met randvoorwaarden en handreiking. Wageningen, Alterra, Alterra-rapport 2344. Nijmegen, Sovon Vogelonderzoek Nederland, Sovon-rapport 2012/21, Feanwâlden, Altenburg & Wymenga ecologisch onderzoek, A&W- rapport 179. Weterings, S., E.B.

Oosterveld, H. Oud 2015. Effecten van plas-dras op weidevogels in Noordoost-Fryslân en de rol in netwerkpopulaties. De Levende Natuur 116 (2): 59-64. Wymenga, E. & M. Bekkema 2021. Blijvend grasland in laag Friesland. Analyse van grondbewerking en gebruiksintensiteit van graslanden in laag Friesland met

A&W-rapport 23-028 Doorlichting en verbetermaatregelen weidevogelgebied Arkemheen

satellietbeelden. A&W-rapport 20-477. Altenburg & Wymenga ecologisch onderzoek, Feanwâlden. Zoetebier, D. & B. Goffin 2022. Trends en broedvogelaantallen van weidevogels in Natura 2000-gebied Arkemheen. Notitie 31 mei 2022. Sovon Vogelonderzoek, Nijmegen.

45

Adres Suderwei 2 9269 TZ Feanwâlden Telefoon 0511 47 47 64 info@altwym.nl

www.altwym.nl

Adres Amsterdam Gebouw Matrix II, Science Park 400/K1.05 1098 XH Amsterdam

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Nijkerk&id=ba002574-70f4-478d-9f23-a676309f9ef5