211108 Raadsinformatiebrief - Veranderopgave inburgering/ingezette koers.pdf
Tekst van het document
Gemeenteraad van Nijkerk Postbus 1000 3860 BA NIJKERK
Uw brief van
Ons kenmerk
1210201
Uw e-mailadres
Bijlage
4
Datum
8 november 2021
Behandeld door
A. Thomassen/J. van Oostveen
Onderwerp
Veranderopgave inburgering | ingezette koers Onderwerp
Team
Adviseurs Zelfredzaamheid Arbeidsmarkt
Geachte heer, mevrouw, Op 30 maart 2021 hebben wij u via een raadsinformatiebrief geïnformeerd over de stand van zaken met betrekking tot de veranderopgave inburgering. In de brief stond de aanleiding en het doel van het nieuwe inburgeringsstelsel, de doelgroepen (asiel- en gezinsmigranten), het beleidskader en het implementatieproces beschreven. Voor de volledigheid treft u de brief van 30 maart als bijlage aan. In deze brief willen wij u op de hoogte stellen van de ingezette inhoudelijke koers rondom de veranderopgave inburgering. Een centrale vraag in het voorjaar van 2021 was welke inburgeringsvoorzieningen we regionaal en welke we lokaal willen beleggen. Voorafgaand aan de beeldvorming van 18 november 2021 informeren wij u via deze brief over de keuzes die we daarin beogen. Tijdens de beeldvorming geven relevante sprekers op onderdelen een mondelinge toelichting en heeft u de gelegenheid om verdiepende vragen te stellen. Inburgeringsvoorzieningen De taken die de gemeenten krijgen zijn voor het merendeel – vanuit het oogpunt van rechtszekerheid en uniformiteit – ingekaderd in de nationale wet- en de daarop gebaseerde lagere regelgeving. Daarnaast hebben de gemeenten op verschillende vlakken (een beperkte) vrijheid om keuzes te maken die rekening houden met de lokale omstandigheden.
De omvang van de groep asiel- en gezinsmigranten is relatief klein en de rijksmiddelen zijn beperkt. Maar het te realiseren aanbod aan inburgeringsvoorzieningen is breed.
1/6
1210201
De te realiseren inburgeringsvoorzieningen zijn: 1. leerroutes (Z-route, B1 route, onderwijsroute). Dit zijn de inburgeringscursussen op het leerniveau van de nieuwkomer; 2. maatschappelijke begeleiding. Dit betreft collectieve begeleiding (informatie over allerlei leefgebieden, als gezondheidszorg, onderwijs, wonen etc.). Daarnaast wordt de nieuwkomer via individuele begeleiding wegwijs gemaakt in de gemeente en wordt praktische ondersteuning geboden; 3. participatieverklaringstraject (PVT). De nieuwkomer maakt kennis met kernwaarden binnen de Nederlandse samenleving, bijvoorbeeld het rechtsstelsel, emancipatie en democratie; 4. module arbeid en participatie (MAP). De nieuwkomer raakt bekend met de arbeidsmarkt en brengt de arbeidskansen in kaart (kwaliteiten, vaardigheden); 5. ontzorgen. In een verplichte ontzorgperiode wordt de nieuwkomer financieel gefaciliteerd. Dit betekent dat de gemeente zorgdraagt voor het betalen van de huur, de rekeningen voor het gas, water en licht en de verplichte zorgverzekering. Tegelijk worden financiële vaardigheden aangeleerd, zodat de nieuwkomer voldoende financieel zelfredzaam wordt en het daarna zelf oppakt. Realiseren aanbod inburgeringsvoorzieningen De gemeente Nijkerk moet zorgen voor een kwalitatief goed en betaalbaar aanbod.
Het inkoopbeleid, aanbestedingsregels en de rijksbijdragen zijn daarin weliswaar mede bepalend, maar we zijn in de eerste plaats op zoek gegaan naar een wijze van uitvoering waarin de nieuwkomer centraal staat. We hebben onszelf de vraag gesteld op welke wijze we de doorgaande lijn voor de nieuwkomer het beste kunnen waarborgen en versnippering voorkomen. Om te beginnen hebben we verkennende gesprekken gevoerd binnen de arbeidsmarktregio Stedendriehoek Noord Veluwe en de arbeidsmarktregio Amersfoort. Ook hebben we een vrijblijvende marktverkenning gedaan onder partijen die een mogelijk aanbod kunnen verzorgen (b.v. onderwijspartijen en maatschappelijke organisaties). Verder hebben we de Sociaal domeinraad, ervaringsdeskundigen, uitvoerende professionals en beleidsadviseurs geraadpleegd. Zo is een integrale kijk op de opgave ontstaan en hebben wij voor de zomer een aantal scenario’s naast elkaar gelegd waarin de inburgeringsvoorzieningen lokaal en/of juist regionaal belegd worden. De scenario’s die we bekeken hebben zijn: 1. Een gezamenlijk aanbod van leerroutes realiseren binnen de arbeidsmarktregio Stedendriehoek Noord Veluwe (Europese aanbesteding). 2. Een gezamenlijk aanbod leerroutes realiseren binnen de arbeidsmarktregio Amersfoort met de gemeenten Woudenberg, Leusden, Baarn-Bunschoten-Soest (BBS) (Europese aanbesteding). 3.
Een zelfstandig exclusief aanbod voor de gemeente Nijkerk realiseren (vorm van aanbesteding). 4. Horizontale samenwerking met een uitvoeringsorganisatie (Stichting Integratiewerk) waarbij afspraken worden gemaakt welke activiteiten regionaal en welke lokaal worden verricht. Dit betekent deels meegaan in de Amersfoortse aanpak. De gemeente Amersfoort heeft namelijk de intentie om vrijwel alle inburgeringsvoorzieningen bij de uitvoeringsorganisatie te beleggen.
2/6
1210201
Waarom samenwerken? Met de nieuwe inburgeringswet is de ambitie uitgesproken om integraler en (met name voor de inburgeraar) overzichtelijker te werk te gaan. Wanneer we alles lokaal zouden beleggen (scenario 3), blijft het traject van inburgering en integratie versnipperd en ontbreekt een doorgaande lijn. Voor het realiseren van een betaalbaar (de omvang van de groep is klein, de rijksmiddelen zijn beperkt en het te realiseren aanbod is breed), integraal en kwalitatief aanbod is daarom een vorm van samenwerking in ieder geval nodig. Daarbij biedt regionale samenwerking de kans om te anticiperen op de langetermijnvisie op participatie, inburgering en integratie. Op het gebied van arbeidsmarkt en participatie is er al sprake van een intensieve samenwerking met de arbeidsmarktregio Amersfoort. Een dergelijke samenwerking is er niet met de arbeidsmarktregio Stedendriehoek Noord Veluwe (scenario 1). De nieuwe inburgeringswet is sterk verbonden met participatie, zodat samenwerking in de regio Amersfoort voor de hand ligt. Scenario 2 bleek geen optie omdat de gemeenten Leusden en Woudenberg ook een horizontale samenwerking beogen met Stichting Integratiewerk. De BBS gemeenten hebben al eerder een uitvoeringsorganisatie gevormd. Op basis van bovenstaande afwegingen hebben wij in juni 2021 de keus gemaakt scenario 4 verder uit te werken.
Daarbij hebben we onderstaande leidende principes meegegeven om verdere afwegingen te kunnen maken. Leidende principes Beleidsvisie Integratie statushouders (2019) “Statushouders doen in een vroeg stadium mee in de samenleving en komen zo snel mogelijk tot een maximale zelfredzaamheid, waarbij eigen kracht voorop staat”. Bestuurlijke ambities en thema’s ✓ Er is oog voor passende huisvesting. ✓ Zo snel mogelijk de taal leren in combinatie met integratie en participatie. ✓ Zelfstandig de weg vinden bij ondersteuningsvragen - Vormen van eigen sociaal netwerk. ✓ Kennismaken met cultuur binnen Nijkerk en deelnemen aan sport- en cultuuractiviteiten. ✓ Gezondheidsbevordering. ✓ Participeren en doen van (on-)betaald werk naar vermogen. ✓ Integrale aanpak op maat met zicht op een duurzaam perspectief. ✓ Ophalen van informatie en ervaringen. Vereisten ✓ Leerinstellingen hebben keurmerk Blik op werk. ✓ Instapmomenten zijn flexibel. ✓ Het aanbod is dusdanig flexibel dat de activiteit gecombineerd kan worden met participatie en/of het doen van (on-)betaald werk. ✓ Binnen een straal van 35 km vanaf Nijkerk, goed bereikbaar met de fiets of openbaar vervoer. ✓ Waar mogelijk aansluiten bij bestaande voorliggende voorzieningen. Financieel ✓ De beschikbare budgetten en de aanbestedingsregels zijn leidend bij de inkoop van de inburgeringsvoorzieningen.
Procesmatige leidende principes ✓ Regie ligt bij de gemeente Nijkerk. ✓ Lerend stelsel.
3/6
1210201
✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓
Oplossing binnen beschikbaar budget. Integrale aanpak op maat (vraaggerichte dienstverlening). Maximaal gebruik van bestaande voorliggende voorzieningen Lokaal vormgeven van de leerroutes is niet realistisch (o.a. volume, aanbod, instapmomenten, flexibiliteit, kosten), zodat regionaal optrekken m.b.t. leerroutes noodzakelijk is. Vaardigheden: cultuursensitief werken | regisseren | sturen op kwaliteit. Afhankelijkheidsrelatie voorkomen. Ontwikkeling integrale toegang volgen. Verbinding met Participatiewet, bijzondere bijstand, schuldhulpverlening, wonen etc. Taken zoveel mogelijk clusteren en niet versnipperen. Kwetsbaarheid ondervangen.
Inhoudelijke rode draden ✓ Nieuwkomer staat centraal. ✓ Taal en ontmoeting zijn onderdeel van elke activiteit (bijv. sport en cultuur). ✓ Blik op het hele gezin. ✓ Belang van vormen van sociaal netwerk. ✓ Oog hebben voor de balans leren, participeren en ontspannen. ✓ Bewustwording creëren in samenleving over situatie statushouders. De ingezette koers is tot stand gekomen met inachtneming van de input van de Sociaal domeinraad, uitvoerende professionals, maatschappelijke organisaties etc. Wij hebben op 15 juni 2021 de intentie uitgesproken om, wat betreft het beleggen van de inburgeringsvoorzieningen, op onderdelen mee te gaan met de Amersfoortse aanpak. Dat betekent concreet het voornemen om een horizontale samenwerking met een uitvoeringsorganisatie aan te gaan. De uitvoeringsorganisatie is Stichting Integratiewerk. De leerroutes (taalonderwijs + participatie), PVT, MAP, ontzorgen wat betreft het collectief aanleren van financiële vaardigheden en maatschappelijke collectieve begeleiding worden belegd bij deze uitvoeringsorganisatie. Dat gebeurt door een integrale route te ontwikkelen waar de onderwerpen in samenhang met elkaar collectief worden aangeboden. Een doorgaande lijn voor de nieuwkomer is hiermee verwezenlijkt.
Horizontale samenwerking: een unieke constructie Horizontale samenwerking is een uitzondering op de aanbestedingsplicht, waarbij twee aanbestedende diensten een samenwerkingsovereenkomst afsluiten. Voorwaarden voor deze vorm van samenwerking is dat het gaat om publiek-publieke samenwerking, waarbij de beide partijen een gemeenschappelijk doel nastreven en de samenwerking betrekking heeft op een taak van algemeen belang. De Stichting Integratiewerk is een publiekrechtelijke organisatie omdat in het bestuur van de stichting ook een of meer vertegenwoordigers van de deelnemende gemeenten zitting hebben Beide partijen hebben gelijke doelen voor inburgering en willen deze samen realiseren. Financiële middelen worden door beide partijen ingebracht en de jaarlijkse agenda en werkzaamheden worden samen opgesteld. Dit geeft voldoende gelegenheid om in de samenwerking te kunnen bijsturen waar dit wenselijk is. Het principe van het “lerend stelsel” komt zo tot zijn recht. De gemeente Nijkerk en de Stichting Integratiewerk bereiden op dit moment een samenwerkingsovereenkomst voor. De focus op de regio Amersfoort kent een aantal voordelen. Er is een bestaande samenwerking voor werk en inkomen binnen de arbeidsmarktregio Amersfoort, waar de gemeente Nijkerk onderdeel van is. Landelijke programma’s als Perspectief op werk en de regionale mobiliteitsteams worden binnen deze regio uitgevoerd.
Ook andere relevante beleidsthema’s zijn binnen Amersfoort georganiseerd: voortijdig schoolverlaten, leerrecht-RMC, volwasseneducatie, laaggeletterdheid en wonen. Primair
4/6
1210201
blijft er ruimte voor de combinatie met bestaande Nijkerkse voorzieningen, zodat de nieuwkomer zo goed mogelijk kan integreren binnen de Nijkerkse samenleving. De nabijheid van een middelgrote stad biedt extra kansen voor het vormen van een aanvullend (sociaal) netwerk en toegang tot meerdere organisaties en voorzieningen. Individueel aanbod lokaal in Nijkerk Naast het hierboven beschreven collectieve aanbod vinden we het belangrijk dat bepaalde inburgeringsvoorzieningen juist individueel en dus lokaal belegd worden. De casusregie doen we lokaal: een Nijkerkse medewerker verzorgt de brede intake, stelt het persoonlijk inburgeringsplan op en voert de voortgangsgesprekken. Op die manier blijven we volledig op de hoogte van de voortgang en kunnen we, waar nodig, bijsturen in het aanbod en waar nodig maatwerk leveren. Deze nabijheid zorgt er voor dat we de nieuwkomers in beeld houden. Ook een deel van de maatschappelijke begeleiding doen we lokaal, zodat de nieuwkomer bekend raakt met de Nijkerkse samenleving. Een deels lokale invulling van het participatieverklaringstraject draagt daar ook aan bij. Tenslotte verzorgen wij het financieel ontzorgen en het aanvullend individueel aanleren van financiële vaardigheden. Aanvullend worden lokale activiteiten ingezet die de integratie bevorderen, zoveel mogelijk vanaf het moment dat een asielmigrant in Nijkerk komt wonen.
Bijvoorbeeld een warme introductie bij een sporten/of cultuuractiviteit en het koppelen van individu of gezin aan een maatje. Dit laatste gebeurt op basis van gelijkwaardigheid en gedeelde interesses (voor concrete hulpvragen, bijvoorbeeld schulden, worden andere activiteiten ingezet). Deze activiteiten zijn van belang om de nieuwkomer lokaal een sociaal netwerk te laten vormen. Het voorkomt eenzaamheid, verhoogt de kwaliteit van het leven en kan als vangnet fungeren bij eventuele toekomstige knelpunten. Tegelijk is het een stimulans om de Nederlandse taal te blijven spreken. De Sociaal domeinraad geeft in haar advies ook aan de integratie-activiteiten belangrijk te vinden. Bestuurlijke besluitvorming: verordening / beleidsregels De Wet inburgering regelt uitputtend hoe de taken uitgevoerd moeten worden. Verschillende bevoegdheden uit de nieuwe inburgeringsregelgeving zijn toebedeeld aan het college. Ingesloten treft u een beeld van de onderwerpen die bij wet zijn geregeld. In dit stadium is het niet nodig dat de raad een aanvullende autonome verordening vaststelt. Ook de noodzaak voor beleidsregels zien wij op dit moment (nog) niet. We hebben overwogen de integratie-activiteiten, die van essentieel belang zijn voor de inburgering en integratie binnen de (Nijkerkse) samenleving op te nemen in een beleidsregel.
We zijn echter van mening dat wij dit, via een apart collegebesluit, ook kunnen borgen. Voor de integratie-activiteiten doen we een maximaal beroep op de voorliggende voorzieningen. Mocht na een periode van uitvoering blijken dat dit toch onvoldoende is, dan zullen wij dit in een later stadium alsnog via een beleidsregel vastleggen. Lerend stelsel Hoe gaan de nieuwe integrale standaardroutes uitpakken? Sluit het aanbod aan bij wat nodig is? Missen we nog iets? Komt de verdeling collectief – individueel tot zijn recht? Wat zijn de ervaringen van de nieuwkomers? Voorbeelden van vragen die we onszelf na een periode van uitvoering moeten stellen. Ruimte voor monitoring en evaluatie is nodig, zodat er echt sprake is van een lerend stelsel. Nieuwkomers hebben
5/6
1210201
hierbij een essentiële rol. Zij zijn een bron van kennis en wij kunnen hen, op basis van gelijkwaardigheid, bevragen op de oplossingen die zijn bedacht. Conclusie Zoals gezegd is de beoogde koers meer dan een antwoord op een inkoopvraagstuk. Het geeft aan welk belang de gemeente Nijkerk hecht aan het landen van nieuwkomers binnen de samenleving en het bieden van gelijke kansen. We organiseren dingen collectief waar dat mogelijk is en individueel waar dat een meerwaarde heeft. Inburgering, integratie, werk en inkomen (Participatiewet) zijn zo nauw mogelijk verweven met een blik op het hele gezin. Inburgering is namelijk maar een klein onderdeel van integratie. Het biedt taalonderwijs en streeft naar deelname op de arbeidsmarkt of in het onderwijs. Integratie is erop gericht om mensen zo goed mogelijk mee te laten doen in de samenleving in brede zin. Zodat mensen een volwaardig leven kunnen leiden. Daarom willen we afhankelijkheidsrelaties voorkomen en werken we toe naar het op termijn normaliseren van bijzondere situaties van nieuwkomers. Meer informatie? Uw vragen over het nieuwe inburgeringsstelsel kunt u stellen tijdens de Beeldvorming van 18 november a.s.
Mocht u voorafgaand daaraan al vragen hebben dan kunt u contact opnemen met Janet van Oostveen of Veerle Scherders van team Adviseurs Zelfredzaamheid Arbeidsmarkt, telefoon 14 033 of per mail, j.vanoostveen@nijkerk.eu of v.scherders@nijkerk.eu. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Nijkerk, de secretaris, de burgemeester,
de heer D.J. van Huizen
de heer mr. drs. G.D. Renkema
Bijlagen 1. Raadsinformatiebrief d.d. 1 april 2021 (1070000) 2. Advies Sociaaldomeinraad d.d. 28 oktober 2021 3. Reactie college op het advies van de Sociaaldomeinraad, d.d. 2 november 2021 4. Onderwerpen die bij Wet inburgering 2021 zijn geregeld
6/6