2025-081 Bijlage 1 2e Bestuursrapportage 2025
Tekst van het document
2e Bestuursrapportage 2025 Peildatum 1 september 2025
2 e
B e r a p
2 0 2 5
Inhoudsopgave Inleiding ................................................................................................................................................ 2 Hoofdlijnen 2e Bestuursrapportage 2025 ............................................................................................ 4 Exploitatieresultaat 2025 ................................................................................................................... 4 Afwijkingen leidend tot een begrotingswijziging ................................................................................ 4 Verwachte afwijkingen zonder begrotingswijziging........................................................................... 8 Ontwikkeling leningenportefeuille ..................................................................................................... 9 Ontwikkeling algemene reserve ........................................................................................................ 9 Bijlagen .............................................................................................................................................. 11 Bijlage 1: Perspectieven .................................................................................................................
11 Bijlage 2: Correcties ........................................................................................................................ 20 Bijlage 3: Investeringen ................................................................................................................... 21 Bijlage 4: Begrippenlijst ................................................................................................................... 22
1
2 e
B e r a p
2 0 2 5
Inleiding Hierbij bieden wij u de 2e Bestuursrapportage 2025 (2e Berap) aan. De 2e Berap is een afwijkingenrapportage over de realisatie van de begroting over de eerste acht maanden van 2025, met een doorkijk naar de verwachtingen tot en met eind 2025. De peildatum van deze rapportage is 1 september 2025. Dit betekent dat we tot en met deze datum de financieel administratieve verwerking in beschouwing nemen. Daarnaast nemen we actuele ontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld de septembercirculaire van het Rijk, in beschouwing tot en met het moment van opstellen van de bestuursrapportage. De septembercirculaire is dit jaar eerder beschikbaar gesteld dan in voorgaande jaren en daarom verwerkt in deze bestuursrapportage. Op basis van deze informatie wordt een prognose gemaakt voor de stand per 31 december 2025. In deze bestuursrapportage is geen nieuw beleid opgenomen.
Systematiek begrotingswijzigingen Om het budgetbewustzijn te vergroten en beter te kunnen sturen dat uitgaven binnen vastgestelde financiële kaders blijven hebben wij regels voor begrotingswijzigingen. Als algemene stelregel geldt dat er geen begrotingswijzigingen meer worden opgesteld. Hierop zijn een aantal uitzonderingen. •
•
• • • •
De eerste uitzondering heeft betrekking op de mutaties van de algemene uitkering. Hierbij is sprake van nieuwe taken of het wegvallen van taken. Maar ook correcties voor volumegroei en prijs vallen hier onder. Met de financiële gevolgen van deze mutaties kon in de begroting nog op geen enkele wijze rekening worden gehouden. Om die reden worden ze in een begrotingswijziging opgenomen. De tweede uitzondering betreft het toevoegen of onttrekken aan de reserve bouwgrondexploitaties. Deze mutaties verlopen in beginsel via het MPG. In uitzonderlijke situaties kunnen afwijkingen optreden die via de bestuursrapportage verlopen. Deze mutaties hebben betrekking op het inzicht in de ontwikkeling van deze reserve. Teneinde ongewenste effecten op het reguliere resultaat te voorkomen worden deze mutaties direct met de reserve bouwgrondexploitaties verrekend. De derde uitzondering betreft de mutaties als gevolg van omissies in de primitieve begroting 2025. De vierde uitzondering betreft taken waarvoor een specifieke subsidie voor wordt ontvangen, waar verplichte uitgaven tegenover staan. De vijfde uitzondering zijn de zogenaamde “openeinderegelingen” zoals bijvoorbeeld de Wmo en Jeugd.
Tenslotte geldt als uitzondering op de beleidslijn dat er door de raad buiten de bestuursrapportage om een begrotingswijziging kan worden vastgesteld, mits er een inhoudelijk raadsvoorstel aan ten grondslag ligt en deze ter besluitvorming aan de raad wordt voorgelegd.
Leeswijzer In het vervolg van deze rapportage, na de leeswijzer, treft u de hoofdlijnen van deze rapportage aan. In bijlage 1 wordt per perspectief (Ruimte, Sociaal, Veilig en Dienstverlening) een inhoudelijke toelichting gegeven op alle afwijkingen (> € 50.000). Hierbij is onderscheid gemaakt naar bijstellingen op het gebied van autonome ontwikkelingen, beleid, prijs en correcties op de begroting. De autonome ontwikkelingen zijn niet door de gemeente te beïnvloeden, hierin hebben wij dus geen keuze. Dit zijn bijstellingen door externe ontwikkelingen zoals inflaties en wijziging van wet- en regelgeving. De bijstellingen als gevolg van beleid zijn financiële bijstellingen waar op basis van het huidige beleid van de gemeente geen keuze in te maken is. 2
2 e
B e r a p
2 0 2 5
Prijsmutaties zijn het gevolg van veranderingen in prijzen die een invloed hebben op de begroting. De correcties op de begroting zijn technische correcties die voortvloeien uit het opschonen van de begroting. Deze correcties zijn in één overzicht opgenomen in bijlage 2. In bijlage 3 is een toelichting opgenomen op de wijzigingen voor de investeringsprojecten. Uw raad neemt kennis van deze bestuursrapportage. In het raadsvoorstel bij deze bestuursrapportage wordt u afzonderlijk voorgesteld om te de geactualiseerde investeringsbedragen zoals weergegeven in de tabel in bijlage 3 te autoriseren. In bijlage 4 is een begrippenlijst opgenomen.
3
2 e
B e r a p
2 0 2 5
Hoofdlijnen 2e Bestuursrapportage 2025 Hieronder worden de hoofdlijnen van de 2e Berap 2025 toegelicht. Deze bestuursrapportage biedt een overzicht van het resultaat van onze gemeente in 2025. Daarbij geven wij een prognose af voor geheel 2025. De financiële positie van de gemeente omvat niet alleen het exploitatieresultaat maar ook de algemene reserve en de financieringsbehoefte. Deze beide bedragen zijn (in meerjarenperspectief) ook opgenomen in deze rapportage.
Exploitatieresultaat 2025 De ontwikkeling van het exploitatieresultaat van de gemeente laat zich als volgt weergeven:
Deze 2e bestuursrapportage geeft een prognose af over het gehele jaar 2025. Deze prognose laat een verwacht voordelig resultaat zien over 2025 van € 2.392.000. In bovenstaande tabel is zichtbaar dat de totale afwijkingen in deze bestuursrapportage per saldo een voordelig effect hebben van € 2.754.000. Dit betreft de afwijkingen die leiden tot een begrotingswijziging. De verwachte afwijkingen die niet leiden tot een begrotingswijziging laten per saldo een voordelig effect zien van € 474.000. De afwijkingen worden op de volgende pagina’s toegelicht, een uitgebreide toelichting is te vinden in bijlage 1: Perspectieven.
4
2 e
B e r a p
2 0 2 5
Afwijkingen leidend tot een begrotingswijziging Om het budgetbewustzijn te vergroten en beter te kunnen sturen dat uitgaven binnen vastgestelde financiële kaders blijven is de stelregel dat er geen begrotingswijzigingen meer worden doorgevoerd. Hierop zijn een aantal uitzonderingen. Deze uitzonderingen zijn eerder toegelicht in de inleiding van deze bestuursrapportage. De afwijkingen van de 2e Berap leidend tot een begrotingswijziging bedragen per saldo € 2.754.000. Hiervan heeft € 1.291.000 een incidenteel voordelig karakter en € 1.463.000 is structureel voordelig. Deze afwijkingen zijn als volgt weer te geven:
Bovenstaande afwijkingen zijn het gevolg van autonome ontwikkelingen en zijn hierna (kort) toegelicht. Een uitgebreidere toelichting is in bijlage 1 van deze bestuursrapportage opgenomen. • Algemene uitkering De effecten van de mei- en de septembercirculaire 2025 zijn verwerkt in deze bestuursrapportage en hebben een positief budgettair effect van respectievelijk € 700.000 en € 2.500.000. Het resultaat van de septembercirculaire is te verklaren door de compensatie van de incidentele tekorten van de jeugdzorg over 2023 en 2024 en de jaarlijkse voorlopige afrekening van het Btw-compensatiefonds over 2025. In de meicirculaire is een bedrag van € 875.000 ontvangen voor de hervormingsagenda jeugdzorg dat in 2025 ingezet wordt ter dekking van de extra te maken kosten voor de jeugdzorg. Daarnaast is een bedrag van € 976.000 ontvangen voor de doelen in de meicirculaire die tot lasten leiden in de relevante taakvelden. Tot slot zijn er aanvullende specificaties van het gemeentefonds ontvangen over de jaren 2023 en 2024, dit levert in 2025 een voordeel op van € 450.000.
5
2 e
B e r a p
2 0 2 5
• Jeugdhulp In de 1e voortgangsrapportage 2025 blijkt dat de jeugdhulpkosten voor Nijkerk € 864.000 hoger uitvallen dan begroot. Dit komt vooral door stijgende kosten voor regionale ambulante jeugdhulp. Daarnaast is € 282.000 aan verleende jeugdzorg nog niet meegenomen in de rapportage. De PGBuitgaven vallen € 44.000 hoger uit dan verwacht. Dit heeft een nadelig effect van € 1.190.000 als gevolg. Het Rijk stelt tussen 2025 en 2027 € 3 miljard extra beschikbaar voor jeugdzorg vanwege vertraagde opbrengsten uit de hervormingsagenda. Vanaf 2028 daalt de algemene uitkering door aanvullende besparingen. De hervormingsagenda vormt de basis om jeugdzorg in Nijkerk betaalbaar te houden. Als gemeente hebben we hiervoor bij de meicirculaire een bedrag van € 875.000 ontvangen • Bijstandsverlening Op basis van de werkelijke lasten en prognoses voor 2025 wordt een negatief resultaat van € 613.000 verwacht voor de bijstandsverlening in Nijkerk. De verwachte baten vallen € 160.000 lager uit dan eerder geraamd, ondanks hogere ontvangsten uit debiteuren. Tegelijkertijd stijgen de lasten met € 453.000 door een toename van het aantal bijstandsaanvragen. Per saldo is het verwachte resultaat op bijstandsverlening € 613.000 nadelig. • Natuur bij energieprojecten In 2025 is er opnieuw een budget beschikbaar voor het versterken van ecologie en biodiversiteit bij hernieuwbare energieprojecten op land.
Dit budget ondersteunt RES-regio’s bij het combineren van duurzame energie en natuurontwikkeling. Gemeenten ontvangen € 7,8 miljoen via het gemeentefonds, verdeeld over 24 RES-regio’s. Alleen gemeenten die als kashouder optreden kunnen het budget ontvangen. Voor RES Regio FoodValley is de gemeente Nijkerk de kashouder. De baten zijn opgenomen in het perspectief Dienstverlening onder de meicirculaire zonder budgettair effect. • Wmo Zorg in natura en PGB In 2025 maken inwoners minder gebruik van Wmo-voorzieningen zoals huishoudelijke hulp, begeleiding en dagbesteding. De werkelijke lasten blijven daardoor achter bij de gemeentelijke begroting. Voor huishoudelijke hulp wordt een daling van € 27.000 verwacht. Voor begeleiding en dagbesteding is de verwachte daling € 260.000, en voor kortdurend verblijf € 37.000. In totaal levert dit een voordelig resultaat op van € 324.000 op voor de Wmo (ZIN en PGB). Het voordeel is ontstaan door interventies als opleiding van onze consulenten en de inzet van de kwaliteitsmedewerkers waardoor indicaties gerichter en efficiënter worden afgegeven. Hierdoor zien we nu het effect van de indicaties die sinds afgelopen jaar worden afgegeven. We blijven de kostenontwikkeling nauwgezet volgen en monitoren • Wmo hulpmiddelen De kosten voor Wmo-hulpmiddelen vallen in 2025 naar verwachting € 200.000 hoger uit dan begroot.
Deze stijging komt vooral door hogere uitgaven aan woonvoorzieningen (€ 142.000), rolstoel- en vervoervoorzieningen (€ 37.000) en overige voorzieningen (€ 21.000). De baten blijven € 20.000 achter bij de begroting. Hierdoor ontstaat een verwacht negatief resultaat van € 220.000. De belangrijkste oorzaak is de toename van de vraag naar specifieke hulpmiddelen. • Wet sociale werkvoorziening In de raadsinformatiebrief van 24 juni 2025 is gemeld dat het WSW-budget in 2025 € 200.000 hoger uitvalt dan begroot, door een structurele loon- en prijsbijstelling en het afschaffen van het lageinkomensvoordeel. Dit extra bedrag wordt toegevoegd aan het Wsw-budget (taakveld 6.4) en verwerkt binnen het perspectief Sociaal en het perspectief Dienstverlening, waardoor de mutatie budgetneutraal is. Conform regionale afspraken wordt de structurele rijksvergoeding volledig doorbetaald aan de Inclusief Groep, die de sociale werkvoorziening uitvoert voor Nijkerk en omliggende gemeenten. In lijn met eerdere informatie aan de raad onderzoekt het college momenteel de wenselijkheid van het aandeelhouderschap. De uitkomsten van dit onderzoek worden betrokken bij de verdere besluitvorming. Deze aanpassing maakt deel uit van de meerjarige bijstelling van het participatiebudget in het gemeentefonds.
6
2 e
B e r a p
2 0 2 5
• Uitvoeringskosten Omgevingswet De financiële middelen vanuit het Coalitieakkoord (CA) van het kabinet-Rutte IV worden ingezet voor het bereiken van de doelen van de Omgevingswet (zie ook paragraaf 3.2.1 van de meicirculaire 2024). Met het uitkeren van € 80,7 miljoen in 2025 kunnen de ontvangende partijen in hun transitie ervoor zorgdragen dat ze aangesloten, geoefend en ingeregeld zijn en voldoen aan de in de Omgevingswet gestelde eisen. De baten zijn opgenomen in het perspectief Dienstverlening onder de meicirculaire zonder budgettair effect. • Armoedebeleid De kosten voor armoedebeleid vallen in 2025 € 200.000 hoger uit dan begroot. Dit komt vooral door extra woonkostentoeslagen voor inwoners met hoge woonlasten die geen recht hebben op huurtoeslag. Ook zijn er extra uitgaven voor inrichtingskosten gemaakt. Een meevaller van € 14.000 aan debiteurenontvangsten compenseert dit deels. Per saldo leidt dit tot een nadelig resultaat van € 186.000. • OddV bijdrage 2025 De gemeentelijke bijdrage aan de Omgevingsdienst De Vallei (ODDV) valt € 100.000 lager uit dan oorspronkelijk geraamd. Deze verlaging is het gevolg van een afname in het aantal uitgevoerde milieucontroles en een verminderd beroep op juridisch advies. Het hierdoor ontstane financiële voordeel is structureel van aard en is daarom verwerkt in de begroting 2026 van de gemeente Nijkerk.
Deze bijstelling draagt bij aan een realistische en actuele begrotingsopstelling, in lijn met de feitelijke inzet van de omgevingsdienst. • Landelijke beëindiging veehouderijen (Lbv) en Lbv-plus Sinds 3 juli 2023 zijn de Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties (Lbv) en de Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties met piekbelasting (Lbv-plus) opengesteld, waarmee veehouders hun bedrijfslocaties tegen subsidie kunnen beëindigen. De baten zijn opgenomen in het perspectief Dienstverlening onder de meicirculaire zonder budgettair effect. • DU Alleenverdienersproblematiek Gemeenten verstrekken van 2025 tot 2027 een vaste tegemoetkoming aan alleenverdieners met een lager besteedbaar inkomen dan bijstandshuishoudens. Deze regeling wordt gefinancierd via de decentralisatie-uitkering Alleenverdienersproblematiek. Voor Nijkerk levert dit in 2025 een incidentele baat van € 72.000 op. Hierbij wordt voorgesteld om dit bedrag toe te voegen aan het budget voor de bijzondere bijstand. De wijziging is budgetneutraal binnen het perspectief Sociaal en het perspectief Dienstverlening. • Wmo Vraagafhankelijk vervoer (VAV) In september 2025 is het halfjaarverslag van de Valleihopper ontvangen. Hieruit blijkt dat, als gevolg van minder vervoersbewegingen, de verwachte kosten lager zijn dan begroot. Dit leidt tot een voordelig resultaat van € 70.000.
• Jeugdhulp vervoer lokaal Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het organiseren van jeugdhulpvervoer. De kosten hiervoor vallen € 68.000 hoger uit. Deze kostenstijging wordt met name veroorzaakt doordat er een zorgorganisatie/groep in Nijkerk is gestopt waardoor diverse kinderen voor zorg moeten uitwijken Harderwijk
7
2 e
B e r a p
2 0 2 5
Verwachte afwijkingen zonder begrotingswijziging Om het budgetbewustzijn te vergroten en beter te kunnen sturen dat uitgaven binnen vastgestelde financiële kaders blijven is de stelregel dat er geen begrotingswijzigingen meer worden doorgevoerd. Dat laat onverlet dat er uiteraard wel sprake kan zijn van afwijkingen ten opzichte van de begroting. Deze effecten bedragen in totaal € 474.000 voordelig. Dit bedrag is volledig incidenteel. Deze afwijkingen zijn als volgt weer te geven:
Toelichting • Afschrijvingslasten Meerdere investeringen binnen de taakvelden Ruimte, Sociaal en Dienstverlening zijn nog niet afgerond. Hierdoor ontstaat er in 2025 per saldo een positief resultaat op de afschrijvingen van € 570.000. • Software We verwachten eind 2025 een onderschrijding op de softwarekosten. Deels komt dit doordat de implementatie van een aantal softwarepakketten is uitgesteld en deels doordat een deel van de kosten reeds op basis van 2024 zijn gefactureerd. Dit heeft een incidenteel positief effect op de financiën van € 90.000. • Tijdelijke vervanging wethouder Door de (tijdelijke) vervanging van één van de wethouders in 2025 ontstaat een incidentele kostenpost. De financiële impact hiervan bedraagt € 90.000 nadelig. • Schade en vandalisme De boeking van kosten als gevolg van schade en vandalisme leidt tot een overschrijding van het beschikbare budget. Deze kosten zijn niet structureel opgenomen in de reguliere exploitatie en ontstaan vaak onverwacht. Door deze incidenten wordt extra inzet gevraagd op herstel, vervanging en beveiliging, wat leidt tot hogere uitgaven dan vooraf begroot. • Milieustraat vastgoed De onderhoudskosten van de milieustraat vallen hoger uit dan geraamd, vooral door intensiever gebruik en een grotere onderhoudsbehoefte. Om hier beter grip op te krijgen, is een interne taskforce opgericht.
Om de kosten logisch en transparant toe te rekenen wordt er gewerkt aan de verantwoording van deze kosten onder het product Afval (in plaats van de gemeentewerf).
8
2 e
B e r a p
2 0 2 5
Ontwikkeling leningenportefeuille Onze leningenportefeuille is het totaal van alle uitstaande leningen. De leningenportefeuille kan van invloed zijn op de financiële positie van de gemeente. Een goed beheerde leningenportefeuille zorgt ervoor dat de gemeente haar schuldenlast kan dragen zonder de begroting onnodig te belasten. Het stelt ons in staat om essentiële projecten te financieren zonder de huidige inkomsten direct te belasten, maar brengt ook risico's met zich mee, zoals rentestijgingen of herfinancieringsrisico's. Daarom is een strategisch beheer van de leningenportefeuille essentieel om financiële stabiliteit en duurzaamheid op lange termijn te waarborgen. De leningenportefeuille wordt bewaakt met behulp van een meerjarenliquiditeitsprognose. Op basis van deze prognose en de Programmabegroting 2026-2029 laat de (verwachte) ontwikkeling van de leningenportefeuille zich als volgt weergeven:
Ontwikkeling algemene reserve De algemene reserve is een financiële buffer die de gemeente aanhoudt om onverwachte uitgaven of tegenvallers op te vangen zonder direct de begroting te hoeven aanpassen. Deze reserve wordt opgebouwd uit overschotten die in eerdere jaren zijn ontstaan, bijvoorbeeld wanneer het saldo van baten en lasten positief is. Het belang van de algemene reserve voor een gemeente is dat het financiële stabiliteit biedt. Het stelt de gemeente in staat om flexibel te reageren op onvoorziene gebeurtenissen, zoals economische tegenvallers, calamiteiten of extra kosten voor projecten, zonder dat dit meteen leidt tot verhoging van belastingen of bezuinigingen. Bovendien draagt een gezonde algemene reserve bij aan het vertrouwen van inwoners en externe partijen, zoals kredietverstrekkers, in de financiële huishouding van de gemeente. Om tot een structureel sluitende begroting te komen zijn in de Kadernota 2025 ombuigingsmaatregelen verwerkt waarbij ook de algemene reserve is ingezet. Gemeenten mogen een deel van hun reserves en overschotten inzetten voor het dekken van structurele lasten. Voor de gemeente Nijkerk is dat (op basis van de huidige stand van de algemene reserve) maximaal € 1,3 miljoen per jaar. Bij de Programmabegroting 2026-2029 is de inzet geheralloceerd.
Er is gebruikgemaakt van deze mogelijkheid voor de jaren 2026 (€ 0,9 miljoen); 2027 (afgerond € 0,3 miljoen) en 2029 (€ 0,7 miljoen).
9
2 e
B e r a p
2 0 2 5
Op basis van de Programmabegroting 2026-2029 laat de (verwachte) ontwikkeling van de algemene reserve zich als volgt weergeven:
In de begrotingsperiode 2026-2029 neemt deze algemene reserve door het saldo van de (begrote) dotaties en onttrekkingen af tot circa € 20 miljoen op 1 januari 2030. In absolute zin is dit een afname van afgerond € 3 miljoen. In de onttrekking aan de algemene reserve is rekening gehouden met de inzet voor het begrotingssaldo van 2026, 2027 en 2029. Het begrotingssaldo in 2025 als gevolg van deze bestuursrapportage is hierin niet meegenomen. De afgelopen jaren is de onttrekking aan de algemene reserve altijd lager geweest dan verwacht. Zo worden bijvoorbeeld projecten later uitgevoerd dan gepland en worden niet alle ambities direct gerealiseerd. Ook zijn er de afgelopen jaren altijd incidentele meevallers geweest die aan de algemene reserve worden toegevoegd. De ratio weerstandsvermogen daalt als gevolg van de daling van algemene reserve van 3,6 in de Jaarstukken 2024 naar 2,7 in 2026 op basis van deze begroting. Het weerstandsvermogen is dus nog steeds toereikend om financiële risico’s op korte termijn zonder aanvullende maatregelen te kunnen opvangen.
10
2 e
B e r a p
2 0 2 5
Bijlagen Bijlage 1: Perspectieven In deze bijlage worden de afwijkingen gerapporteerd. Overeenkomstig de nieuwe richtlijnen worden alleen de afwijkingen die onder de uitzonderingen vallen financieel verwerkt. De overige afwijkingen worden enkel tekstueel toegelicht.
Perspectief Ruimte Hieronder zijn de afwijkingen van het perspectief Ruimte weergegeven die onder de, in de inleiding genoemde, uitzonderingen vallen. Deze afwijkingen worden verwerkt in een begrotingswijziging. Afwijkingen leidend tot een begrotingswijziging
Toelichting 1. Natuur bij energieprojecten In 2025 is er opnieuw een budget beschikbaar voor het versterken van ecologie en biodiversiteit bij hernieuwbare energieprojecten op land. Dit budget ondersteunt RES-regio’s bij het combineren van duurzame energie en natuurontwikkeling. Gemeenten ontvangen € 7,8 miljoen via het gemeentefonds, verdeeld over 24 RES-regio’s. Alleen gemeenten die als kashouder optreden kunnen het budget ontvangen. Voor RES Regio FoodValley is de gemeente Nijkerk de kashouder. De baten zijn opgenomen in het perspectief Dienstverlening onder de meicirculaire zonder budgettair effect. 2. Uitvoeringskosten Omgevingswet De financiële middelen vanuit het Coalitieakkoord (CA) van het kabinet-Rutte IV worden ingezet voor het bereiken van de doelen van de Omgevingswet (zie ook paragraaf 3.2.1 van de meicirculaire 2024). Met het uitkeren van € 80,7 miljoen in 2025 kunnen de ontvangende partijen in hun transitie ervoor zorgdragen dat ze aangesloten, geoefend en ingeregeld zijn en voldoen aan de in de Omgevingswet gestelde eisen. De baten zijn opgenomen in het perspectief Dienstverlening onder de meicirculaire zonder budgettair effect.
11
2 e
B e r a p
2 0 2 5
3. Landelijke beëindiging veehouderijen (Lbv) en Lbv-plus Sinds 3 juli 2023 zijn de Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties (Lbv) en de Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties met piekbelasting (Lbv-plus) opengesteld, waarmee veehouders hun bedrijfslocaties tegen subsidie kunnen beëindigen. De baten zijn opgenomen in het perspectief Dienstverlening onder de meicirculaire zonder budgettair effect. 4. OddV lagere bijdrage 2025 De gemeentelijke bijdrage aan de Omgevingsdienst De Vallei (OddV) valt € 100.000 lager uit dan oorspronkelijk geraamd. Deze verlaging is het gevolg van een afname in het aantal uitgevoerde milieucontroles en een verminderd beroep op juridisch advies. Het hierdoor ontstane financiële voordeel is structureel van aard en is daarom verwerkt in de begroting 2026 van de gemeente Nijkerk. Deze bijstelling draagt bij aan een realistische en actuele begrotingsopstelling, in lijn met de feitelijke inzet van de omgevingsdienst. 5. Uitvoeringskosten Wet betaalbare huur Sinds 1 januari 2025 hebben gemeenten een handhavende taak gekregen onder de Wet betaalbare huur. Ze controleren of verhuurders de huurprijs afstemmen op de kwaliteit van de woning. Gemeenten kunnen boetes opleggen bij overtredingen in het middensegment. Middenhuurwoningen mogen maximaal 186 punten hebben, wat de huurprijs begrenst.
De baten zijn opgenomen in het perspectief Dienstverlening onder de meicirculaire zonder budgettair effect. 6. Ontvangen en doorbetaalde subsidie voor woningbouwontwikkelingen In het kader van diverse woningbouwprojecten zijn in 2025 meerdere subsidies ontvangen en verwerkt. De financiële afhandeling is conform de geldende afspraken en beleidskaders uitgevoerd: • Project ‘Wonen bij Jaap’ – Spoorkamp. Voor de realisatie van circa 250 flexwoningen is een rijksbijdrage van € 1,89 miljoen ontvangen. Deze subsidie is bestemd voor Woningstichting Nijkerk en is in 2025 door de gemeente doorbetaald. De begroting is hierop aangepast. • Project Beverdam – Hoevelaken. Voor de bouw van 36 woningen is een subsidie van € 200.000 ontvangen. Dit bedrag is doorgegeven aan De Alliantie, de ontwikkelende partij. De financiële verwerking van deze subsidies is conform de geldende richtlijnen en draagt bij aan een transparante en rechtmatige afhandeling binnen het programma Wonen. 7. Incidentele grondverkopen In 2025 zijn diverse gronden verkocht en in erfpacht uitgegeven. Conform de uitgangspunten van de Nota Grondbeleid worden de opbrengsten toegevoegd aan de reserve bouwgrondexploitatie. In totaal betreft dit een bedrag van € 392.000, opgebouwd uit de volgende onderdelen: • Verkoop grond Schrasserstraat (plan Bentinck). Binnenstedelijke locatie, verkocht voor een bedrag van € 284.000.
• Verkoop diverse kleinere percelen met een gezamenlijke opbrengst van € 33.000. • Uitgifte in erfpacht van 12 transformatorstations met een opbrengst van € 75.000. Deze toevoeging aan de reserve draagt bij aan de financiële robuustheid van de gemeentelijke grondexploitatie en biedt ruimte voor toekomstige investeringen in gebiedsontwikkeling. 8. Ontvangst bovenwijkse voorzieningen Nijkerkerveen Voor de ontwikkeling aan de Hoogstraat en Van der Kolkstraat in Nijkerkerveen is een bedrag van € 144.000 ontvangen. De afdrachten vorderen we op basis van de nota ‘Bovenwijkse en bovenplanse voorzieningen. De betreffende locatie maakt onderdeel uit van deelplan 2 van Nijkerkerveen en wordt aangemerkt als een inbreidingslocatie, aangezien de gemeentelijke grondexploitatie voor dit gebied reeds enkele jaren geleden is afgesloten. In lijn met het geldende grondbeleid wordt de ontvangen bijdrage toegevoegd aan de reserve bovenwijkse voorzieningen. Deze reserve wordt ingezet voor gebiedsoverstijgende investeringen die bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid binnen de gemeente.
12
2 e
B e r a p
2 0 2 5
9. Degeneratie kabels en leidingen Door een toename van werkzaamheden in de openbare ruimte door nutspartijen (zoals energie- en telecombedrijven), is sprake van hogere kosten én inkomsten als gevolg van degeneratie. Deze kosten ontstaan bij het herstel van verzakkingen en beschadigde klinkervakken na graafwerkzaamheden. De lasten worden volledig doorbelast aan de betreffende partijen, waardoor er sprake is van een neutrale financiële impact. De toename in zowel uitgaven als inkomsten wordt administratief verantwoord binnen het productonderdeel ‘degeneratie kabels en leidingen’. Verwachte afwijkingen zonder begrotingswijziging In de onderstaande tabel worden de afwijkingen van de baten en lasten weergegeven voor perspectief Ruimte. De afwijkingen in dit overzicht worden niet verwerkt in een begrotingswijziging.
13
2 e
B e r a p
2 0 2 5
Perspectief Sociaal Hieronder zijn de afwijkingen van het perspectief Sociaal weergegeven die onder de, in de inleiding genoemde, uitzonderingen vallen. Deze afwijkingen worden verwerkt in een begrotingswijziging. Afwijkingen leidend tot een begrotingswijziging
Toelichting 1. Jeugdhulp In de 1e voortgangsrapportage 2025 blijkt dat de jeugdhulpkosten voor Nijkerk € 864.000 hoger uitvallen dan begroot. Dit komt vooral door stijgende kosten voor regionale ambulante jeugdhulp. Daarnaast is € 282.000 aan verleende jeugdzorg nog niet meegenomen in de rapportage. De PGBuitgaven vallen € 44.000 hoger uit dan verwacht. Dit heeft een nadelig effect van € 1.190.000 als gevolg. Het Rijk stelt tussen 2025 en 2027 € 3 miljard extra beschikbaar voor jeugdzorg vanwege vertraagde opbrengsten uit de hervormingsagenda. Vanaf 2028 daalt de algemene uitkering door aanvullende besparingen. De hervormingsagenda vormt de basis om jeugdzorg in Nijkerk betaalbaar te houden. Als gemeente hebben we hiervoor bij de meicirculaire een bedrag van € 875.000 ontvangen. Dit leidt tot een nadelig effect van € 315.000. 2. Bijstandsverlening Zoals in de 1e Berap is toegezegd wordt hieronder melding gemaakt van de verwachte ontwikkeling van zowel de baten als de lasten voor de bijstandsverlening. Op basis van de werkelijke lasten en prognoses voor 2025 wordt een negatief resultaat van € 613.000 verwacht voor de bijstandsverlening in Nijkerk. De verwachte baten vallen € 160.000 lager uit dan eerder geraamd, ondanks hogere ontvangsten uit debiteuren. Tegelijkertijd stijgen de lasten met € 453.000 door een toename van het aantal bijstandsaanvragen.
Per saldo is het verwachte resultaat op bijstandsverlening € 613.000 nadelig.
14
2 e
B e r a p
2 0 2 5
3. Wmo Zorg in natura en PGB In 2025 maken inwoners minder gebruik van Wmo-voorzieningen zoals huishoudelijke hulp, begeleiding en dagbesteding. De werkelijke lasten blijven daardoor achter bij de gemeentelijke begroting. Voor huishoudelijke hulp wordt een daling van €27.000 verwacht. Voor begeleiding en dagbesteding is de verwachte daling € 260.000, en voor kortdurend verblijf € 37.000. In totaal levert dit een voordelig resultaat op van € 324.000 op voor de Wmo (ZIN en PGB). Het voordeel is ontstaan door interventies als opleiding van onze consulenten en de inzet van de kwaliteitsmedewerkers waardoor indicaties gerichter en efficiënter worden afgegeven. Hierdoor zien we nu het effect van de indicaties die sinds afgelopen jaar worden afgegeven. We blijven de kostenontwikkeling nauwgezet volgen en monitoren 4. Wmo Hulpmiddelen De kosten voor Wmo-hulpmiddelen vallen in 2025 naar verwachting € 200.000 hoger uit dan begroot. Deze stijging komt vooral door hogere uitgaven aan woonvoorzieningen (€ 142.000), rolstoel- en vervoervoorzieningen (€ 37.000) en overige voorzieningen (€21.000). De baten blijven € 20.000 achter bij de begroting. Hierdoor ontstaat een verwacht negatief resultaat van € 220.000. De belangrijkste oorzaak is de toename van de vraag naar specifieke hulpmiddelen. 5.
Wet sociale werkvoorziening In de raadsinformatiebrief van 24 juni 2025 is gemeld dat het WSW-budget in 2025 € 200.000 hoger uitvalt dan begroot, door een structurele loon- en prijsbijstelling en het afschaffen van het lageinkomensvoordeel. Dit extra bedrag wordt toegevoegd aan het Wsw-budget (taakveld 6.4) en verwerkt binnen het perspectief Sociaal en het perspectief Dienstverlening, waardoor de mutatie budgetneutraal is. Conform regionale afspraken wordt de structurele rijksvergoeding volledig doorbetaald aan de Inclusief Groep, die de sociale werkvoorziening uitvoert voor Nijkerk en omliggende gemeenten. In lijn met eerdere informatie aan de raad onderzoekt het college momenteel de wenselijkheid van het aandeelhouderschap. De uitkomsten van dit onderzoek worden betrokken bij de verdere besluitvorming. Deze aanpassing maakt deel uit van de meerjarige bijstelling van het participatiebudget in het gemeentefonds. 6. Armoedebeleid De kosten voor armoedebeleid vallen in 2025 € 200.000 hoger uit dan begroot. Dit komt vooral door extra woonkostentoeslagen voor inwoners met hoge woonlasten die geen recht hebben op huurtoeslag. Ook zijn er extra uitgaven voor inrichtingskosten gemaakt. Een meevaller van € 14.000 aan debiteurenontvangsten compenseert dit deels. Per saldo leidt dit tot een nadelig resultaat van € 186.000. 7.
DU Alleenverdienersproblematiek Gemeenten verstrekken van 2025 tot 2027 een vaste tegemoetkoming aan alleenverdieners met een lager besteedbaar inkomen dan bijstandshuishoudens. Deze regeling wordt gefinancierd via de decentralisatie-uitkering Alleenverdienersproblematiek. Voor Nijkerk levert dit in 2025 een incidentele baat van € 72.000 op. Hierbij wordt voorgesteld om dit bedrag toe te voegen aan het budget voor de bijzondere bijstand. De wijziging is budgetneutraal binnen het perspectief Sociaal en het perspectief Dienstverlening. 8. Wmo Vraagafhankelijk vervoer (VAV) In september 2025 is het halfjaarverslag van de Valleihopper ontvangen. Hieruit blijkt dat, als gevolg van minder vervoersbewegingen, de verwachte kosten € 70.000,- lager zijn dan begroot. 9. Jeugdhulp vervoer lokaal Gemeenten zijn verantwoordelijk voor jeugdhulp en het bijbehorende vervoer. In 2025 worden de kosten voor jeugdhulpvervoer in Nijkerk geraamd op € 107.000, wat leidt tot een verwacht nadeel van € 68.000. Deze kostenstijging wordt met name veroorzaakt doordat er een zorgorganisatie/groep in Nijkerk is gestopt waardoor diverse kinderen voor zorg moeten uitwijken naar Harderwijk
15
2 e
B e r a p
2 0 2 5
10. IBO Problematische schulden Het kabinet neemt maatregelen om problematische schulden structureel aan te pakken, gebaseerd op het IBO Problematische schulden. In de meicirculaire 2025 heeft Nijkerk hiervoor € 26.000 ontvangen voor het onderdeel vroegsignalering. Voorgesteld wordt om met dit bedrag de begrote lasten voor gemeentelijk armoedebeleid te verhogen. De bijbehorende raadsinformatiebrief dateert van 24 juni 2025. Deze begrotingswijziging is budgetneutraal binnen het perspectief Sociaal en het perspectief Dienstverlening. 11. Re-integratie In de raadsinformatiebrief van 24 juni 2025 over de meicirculaire 2025 is melding gemaakt van de meerjarige bijstelling van het participatiebudget in het gemeentefonds. De rijksvergoeding Beschutwerk maakt onderdeel uit van dit budget. Het beschutwerk-budget is voor dit jaar door het rijk € 9.000 hoger vastgesteld dan begroot. Hier wordt voorgesteld om dit budget toe te voegen aan het reintegratiebudget met taakveld 6.5. Deze mutatie verloopt budgetneutraal over het perspectief Sociaal en het perspectief Dienstverlening. 12. Dorpendeal bibliotheek Nijkerk De ‘Dorpendeal’ is een subsidieregeling van de provincie Gelderland die lokale initiatieven voor leefbaarheid en sociale samenhang ondersteunt.
De bibliotheek in Nijkerk wordt verbouwd tot centrale ontmoetingsplek, met het project ‘Een podium voor lokale verhalen’ als onderdeel hiervan. Op 3 juni 2025 is hiervoor een subsidie van € 227.875 toegekend, waarvan € 182.300 (80%) al is ontvangen; de resterende 20% volgt na vaststelling. De subsidie en de uitgaven zijn in 2025 toegevoegd aan het budget van taakveld 5.6 Media. Omdat baten en lasten gelijk zijn, is deze mutatie budgetneutraal. 13. Specifieke uitkering lokale overheid Op 30 april 2025 heeft de gemeente Nijkerk van het rijk de beschikking Regeling specifieke uitkering Informatiepunten Digitale Overheid 2025 ontvangen. Een Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) biedt laagdrempelig, gratis en voor iedereen toegankelijke ondersteuning bij vragen over het gebruik van de digitale overheid. De gemeente Nijkerk ontvangt in 2025 een bedrag van € 43.000. Deze ontvangst en de besteding van de SPUK in 2025 worden toegevoegd aan het budget van taakveld 5.6 Media. De verhoging van de lasten is gelijk aan de verhoging van de baten en dus verloopt de mutatie budgetneutraal. Verwachte afwijkingen zonder begrotingswijziging Voor perspectief Sociaal zijn in deze bestuursrapportage geen wijzigingen opgenomen die niet via een begrotingswijziging worden verwerkt.
16
2 e
B e r a p
2 0 2 5
Perspectief Veilig Voor perspectief Veilig zijn in deze bestuursrapportage geen wijzigingen opgenomen.
17
2 e
B e r a p
2 0 2 5
Perspectief Dienstverlening Hieronder zijn de afwijkingen van het perspectief Dienstverlening weergegeven die onder de, in de inleiding genoemde, uitzonderingen vallen. Deze afwijkingen worden verwerkt in een begrotingswijziging. Afwijkingen leidend tot een begrotingswijziging
Toelichting 1. Algemene uitkering: septembercirculaire met budgettair effect In de septembercirculaire laat de algemene uitkering een positief budgettair resultaat zien van € 2.500.000. Dit resultaat ontstaat door de volgende drie posten: • Jaarlijks wordt de afrekening van het Btw-Compensatiefonds (BCF) in het gemeentefonds gestort. Voor 2025 is daarvoor een voordelig effect van ongeveer € 0,9 miljoen in de septembercirculaire opgenomen. De definitieve afrekening over 2025 vindt in de meicirculaire 2026 plaats. • In overeenstemming met de in het voorjaar gemaakte afspraken tussen het Rijk en de VNG ontvangen de gemeenten compensatie (€ 728 miljoen) van de incidentele tekorten 2023 en 2024 in de jeugdzorg. Voor Nijkerk betekent dit dat wij een bedrag van ongeveer 1,5 miljoen ontvangen. Dit bedrag valt vrij in het resultaat van 2025 omdat het betrekking heeft op de kosten uit de oude jaren 2023 en 2024. Een deel van deze ontvangst compenseert het tekort dat we voorzien op de jeugdzorg in 2025. • Het overige verschil van ongeveer € 0,1 miljoen voordelig wordt veroorzaakt door een verandering in de maatstaven. Het gemeentefonds is het totaal aan middelen dat het Rijk beschikbaar stelt aan gemeente. Dit fonds wordt verdeeld over alle gemeenten op basis van meer dan 50 maatstaven. Een wijziging in deze maatstaven heeft invloed op de omvang van de algemene uitkering.
18
2 e
B e r a p
2 0 2 5
2 en 3. Algemene uitkering: septembercirculaire zonder budgettair effect Dit deel van de uitkering wordt in 2025 ingezet voor de doelen die in de circulaire zijn aangegeven. Voor dit bedrag wordt een stelpost opgenomen. De belangrijkste posten zijn. • Vergoeding extra kosten vervroegde Tweede Kamerverkiezingen. Het kabinet stelt hiervoor eenmalig € 60 miljoen beschikbaar. Voor Nijkerk gaat het om een bedrag van ongeveer € 150.000. • Implementatie Participatiewet in balans. Het wetsvoorstel is een initiatief om de participatiewet te vereenvoudigen en te verbeteren Voor de kosten van de implementatie ontvangt en we in 2025 ongeveer € 50.000. 4. Algemene uitkering: meicirculaire zonder budgettair effect Dit betreft een onderdeel van de meicirculaire dat ingezet wordt voor de doelen die in de circulaire zijn aangegeven. De toelichting hierop is opgenomen onder de perspectieven Ruimte en Sociaal. 5. Algemene uitkering: meicirculaire – hervormingsagenda jeugdzorg Het bedrag dat in de meicirculaire ontvangen is voor de hervormingsagenda jeugdzorg wordt in 2025 ingezet ter dekking van de in 2025 extra te maken kosten voor de jeugdhulp, eerder genoemd in deze bijlage onder het perspectief Sociaal. 6 Algemene uitkering: meicirculaire met budgettair effect Dit is het deel van de uitkering in 2025 dat vrij valt ten gunste van het resultaat.
U bent via de raadsinformatiebrief over de meicirculaire al op de hoogte gebracht over de effecten van deze circulaire. De effecten van de meicirculaire zijn al meerjarig verwerkt in de begroting 2026. Via deze 2e Berap worden de effecten van de meicirculaire verwerkt in 2025. 7. Algemene uitkering: effect nieuwe specificaties 2023 en 2024 In 2025 zijn er aanvullende specificaties van het gemeentefonds ontvangen over de jaren 2023 en 2024, dit levert in 2025 een voordeel op van € 450.000. Verwachte afwijkingen zonder begrotingswijziging In de onderstaande tabel worden de afwijkingen van de baten en lasten weergegeven voor perspectief Dienstverlening. De afwijkingen in dit overzicht worden niet verwerkt in een begrotingswijziging.
19
2 e
B e r a p
2 0 2 5
Bijlage 2: Correcties In deze bestuursrapportage zijn geen wijzigingen met betrekking tot de correcties opgenomen voor alle taakvelden.
20
2 e
B e r a p
2 0 2 5
Bijlage 3: Investeringen De voorgestelde wijzigingen voor de investeringsprojecten worden in deze bijlage uiteengezet. Uw raad neemt kennis van deze bestuursrapportage. In het raadsvoorstel bij deze bestuursrapportage wordt u afzonderlijk voorgesteld om onderstaande geactualiseerde investeringsbedragen vast te stellen.
Toelichting op de investeringen 1. Dorpshuis de Stuw Hoevelaken Voor het lopende jaar is een aanvullend budget van € 50.000 nodig om een aantal belangrijke activiteiten mogelijk te maken binnen het project. Deze middelen zijn noodzakelijk om de voortgang te waarborgen en om zorgvuldig onderbouwde keuzes te kunnen maken. De verdeling van het bedrag is als volgt: • Architect en adviseurs (€ 20.000) Dit betreft het gemeentelijk aandeel (50%) in de kosten voor het afgerond haalbaarheidsonderzoek. Het onderzoek richtte zich op de mogelijkheid tot transformatie van het gebouw, als alternatief voor sloop en nieuwbouw. Ter dekking van de andere 50% is een subsidie ontvangen van de provincie Gelderland. • Onderzoek beheermodel dorpshuis (€ 15.000) Er is onderzocht welk beheermodel het meest geschikt is voor het dorpshuis. Hierbij is gekeken naar twee opties: beheer door de bibliotheek of door een stichting. • Juridische beoordeling (€ 15.000) Voor het beoordelen van juridische vraagstukken is inzet van een externe advocaat nodig. Dit draagt bij aan een zorgvuldige besluitvorming en het beperken van risico’s. 2. Verlichting veld 4 SC Hoevelaken In de 1e Berap is het investeringskrediet vastgesteld voor de verlichting van veld 4 als onderdeel van SC Hoevelaken. Hierbij wordt voorgesteld om de specifieke uitkering Stimulering sport in te zetten ter dekking van de btw ad € 14.000.
21
2 e
B e r a p
2 0 2 5
Bijlage 4: Begrippenlijst • Algemene uitkering De algemene uitkering is geld dat de Nederlandse overheid aan gemeenten geeft. Het komt uit het gemeentefonds, een soort grote spaarpot waar geld in zit voor gemeenten. Gemeenten gebruiken dat geld om hun taken te doen, zoals het zorgen voor straten, scholen, groenvoorzieningen, en hulp aan inwoners. Hoeveel geld een gemeente krijgt, hangt af van bijvoorbeeld hoeveel mensen er wonen, hoe groot de gemeente is, en welke taken er moeten gebeuren. Met deze uitkering kunnen gemeenten dus hun werk doen zonder dat ze zelf al dat geld hoeven op te halen bij inwoners, bijvoorbeeld via belastingen • Decentralisatie uitkering Een decentralisatie-uitkering is geld dat de Rijksoverheid aan gemeenten, provincies of andere lokale overheden geeft voor specifieke taken die van de landelijke overheid naar die lokale overheden zijn overgeheveld. Dit proces noemen we: decentralisatie. Het idee is dat lokale overheden beter weten wat hun regio nodig heeft en taken beter kunnen uitvoeren dan de nationale overheid. De Rijksoverheid geeft daarbij geld mee zodat de lokale overheden die taken kunnen betalen. Een voorbeeld van zo’n taak kan jeugdzorg of werk en inkomen zijn. In tegenstelling tot de algemene uitkering (die vrij te besteden is), moet het geld van een decentralisatie-uitkering vaak besteed worden aan een specifieke taak of onderwerp.
• Specifieke uitkering De SPUK (Specifieke Uitkering) is een geldbedrag dat de Rijksoverheid aan gemeenten of andere lokale overheden geeft om een bepaald, specifiek doel te bereiken. Het is dus geld dat alleen voor een specifiek project of een bepaalde taak gebruikt mag worden. De gemeente kan met dit geld bijvoorbeeld een nieuwe speeltuin aanleggen, een duurzaamheidsproject opzetten, of andere vastgestelde doelen behalen. Bij een SPUK heeft de overheid vaak strenge regels over waar het geld aan besteed moet worden en hoe de gemeente moet rapporteren wat ze ermee hebben gedaan. Het doel hiervan is ervoor te zorgen dat het geld echt wordt gebruikt voor het project of het beleid dat de overheid belangrijk vindt.
22