2025-066 rvs + rb Routekaart Klimaatneutraal Nijkerk
Tekst van het document
Raadsvoorstel Raadsnummer: Onderwerp: Korte inhoud:
2025-066 Zaaknummer: 1728884 Routekaart Klimaatneutraal Nijkerk De Routekaart Klimaatneutraal Nijkerk heeft als doel om de gemeente Nijkerk op de juiste route te zetten naar een duurzaam en klimaatneutraal Nijkerk in 2050. Met deze routekaart geven we richting aan de wijze waarop we de komende jaren als lokale overheid invulling willen geven aan energietransitie samen met onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke instellingen.
Datum B&W: 9 september 2025
Portefeuillehouder:
Wethouder Windhouwer
Voorstel 1. De Routekaart Klimaatneutraal Nijkerk inclusief uitvoeringsprogramma en onderliggend bestedingsplan 2026 - 2030 vast te stellen. 2. In te stemmen met de herijkte klimaatdoelstellingen in lijn met het landelijke beleid. 3. De ruimtelijke gevolgen uit deze Routekaart onderdeel te laten zijn van de ruimtelijke afweging in het kader van de Omgevingsvisie 2.0. 4. De bestemmingsreserve Duurzaamheid, die bij de nota reserves en voorzieningen 2023-2026 is ingesteld, in te zetten als egalisatiereserve om doelen in de routekaart met de bijbehorende financiële middelen te realiseren. 5. Het bestedingsplan te verwerken in de meerjarenbegroting 2026-2030 waarbij de financiële dekking komt uit bestaande budgetten en bijdragen vanuit het Rijk. Inleiding In 2019 heeft de gemeenteraad de eerste Routekaart Energieneutraal Nijkerk vastgesteld. Deze routekaart is vertaald in een uitvoeringsprogramma waaraan de afgelopen jaren uitvoering is gegeven. Geconstateerd is dat de doelstellingen voor 2023 zijn behaald, maar dat er de komende jaren nog het nodige moet gebeuren. De huidige Routekaart was daarom toe aan actualisatie. Bij het proces van actualisatie is de gemeenteraad op de volgende wijze betrokken: - In juni 2024 is via een raadsinformatiebrief een procesvoorstel gedeeld, waarin de aanpak voor de evaluatie en herijking van de Routekaart wordt beschreven.
Waarna dit proces van herijking is opgestart. - In oktober 2024 is er een Beeldvorming Duurzaamheid gehouden die volledig in het teken stond van een terugblik en evaluatie van de stand van zaken op dat moment. - In december 2024 heeft de raad een voortgangsrapportage ontvangen waarin de tot dan behaalde resultaten waren vastgelegd. - In april 2025 is de gemeenteraad geconsulteerd over de zes belangrijkste hoofdlijnen van de nieuwe Routekaart Klimaatneutraal Nijkerk. In deze consultatie heeft de raad het college richting gegeven voor de inhoud van de nieuwe Routekaart. Het vaststellen van de nieuwe Routekaart Klimaatneutraal Nijkerk inclusief het uitvoeringsprogramma is het slotstuk van het hierboven beschreven proces. Het voorliggende document is het resultaat van een intensief traject waarin de raad, het college, betrokken stakeholders en inwoners op diverse manieren hebben meegewerkt en meegedacht.
1728884
1 van 6
Beoogd effect De Routekaart Klimaatneutraal Nijkerk heeft als doel om de gemeente Nijkerk op de juiste route te zetten naar een duurzaam en klimaatneutraal Nijkerk in 2050. Hiermee sluit de gemeente Nijkerk aan op het landelijk tijdpad, zoals dat is uitgewerkt in de landelijke Klimaatwet. Met deze routekaart geven we richting aan de wijze waarop we als lokale overheid invulling willen geven aan energietransitie samen met onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke instellingen. Argumenten 1.1 De Routekaart Klimaatneutraal Nijkerk is het resultaat van een intensief onderzoeks- en participatieproces De nieuwe routekaart is tot stand gekomen door een intensief onderzoeks- en participatieproces zoals uitgewerkt in het ‘procesvoorstel Herijking Routekaart’ (RIB 1728884, d.d. 5 juni 2024). Het huidige beleid is geëvalueerd en geleerde lessen zijn vastgesteld. Deze evaluatie vormt input voor de focus, strategie en inzet voor de komende jaren. Ook hebben inwoners met ons meegedacht door middel van een inwonersenquête, hebben onze samenwerkingspartners onze voorstellen op belangrijke momenten gespiegeld en hebben college en raad richting gegeven. 1.2 Aandachtspunten van de raad zijn waar mogelijk verwerkt in de Routekaart en het uitvoeringsprogramma Aan de raad zijn de hoofdlijnen van de nieuwe routekaart voorgelegd middels een consultatienotitie.
De raadscommissie heeft hierbij 6 voorkeursrichtingen meegegeven: - Afbakening: de nieuwe routekaart is met name gericht op het thema energietransitie; - Doelen: de lokale duurzaamheidsambities sluiten aan op het landelijke tijdpad (2050). Waarbij is opgemerkt dat dit wel samenhangt met effecten bijv. ruimtelijk en milieukundig; - Ambitieniveau: de routekaart zet in op een basispakket aan inspanningen (55% reductie in 2030); - Energiesysteem: we gaan uit van een meer decentraal energiesysteem waarbij vraag en aanbod lokaal meer in balans zijn, maar wel in verbinding met centraal systeem; - Middelen: de routekaart moet passen binnen de huidige financiële kaders (budgetneutraal); - Uitvoeringstrategie: deze omvat 7 gemeenschappelijke uitgangspunten om de energietransitie op gang te brengen en te houden. Bij de consultatie is door de raad specifiek aandacht gevraagd voor onderwerpen: realisme, betaalbaarheid voor inwoners, aandacht voor kernenergie en een rechtvaardige & inclusieve transitie. Deze onderwerpen hebben dan ook een plek gekregen in de nieuwe routekaart. 2.1 De nieuwe lokale (klimaat)doelstellingen sluiten aan op het landelijke beleid In lijn met eerdere adviezen sluiten we met de nieuwe Routekaart aan op het tijdpad, zoals dat ook landelijk is uitgewerkt in de Klimaatwet.
Waarbij 2050 het jaartal is waarop doelstellingen gerealiseerd moeten zijn en 2030 gezien wordt als een belangrijk tussenmeetpunt. Het voordeel hiervan is dat we met onze lokale routekaart aansluiten op landelijk plannen, communicatie en instrumenten (regelgeving en subsidies). Veel van onze lokale inzet betreft immers uitvoering van rijksbeleid. In de nieuwe Routekaart is bij de inspanningen in hoofdstuk 5 daarom aangegeven welke taken kerntaken zijn (*) die de gemeente uitvoert ten gevolge van rijksbeleid en wat eigen lokaal beleid is. Daarbij is ook aangegeven wat bestaand en wat nieuw beleid is. 3.1 Doelstellingen kunnen alleen behaald worden als er ook voldoende fysieke ruimte beschikbaar is De nieuwe Routekaart en de uitvoering daarvan levert de nodige ruimteclaims op. Onderdelen van de routekaart kunnen alleen gerealiseerd worden als daarvoor ook werkelijk ruimte beschikbaar is, denk bijvoorbeeld aan ruimte voor laadpleinen, grootschalige energieopwekking en energie-infrastructuur. Deze ruimteclaims worden daarom ingebracht in het proces om te komen tot de nieuwe omgevingsvisie 2.0. Daarin worden de diverse claims tegen elkaar afgewogen en maakt de gemeenteraad keuzes.
1728884
2 van 6
4.1 De realisatie van de routekaart vraagt om uitvoeringskracht en meerjarige vastlegging van financiële middelen om de doelen te realiseren De routekaart omvat een omvangrijk pakket van ca. 65 inspanningen (projecten, processen, routines) die in de komende 5 jaar moeten worden uitgevoerd om de doelen te halen. Steeds gaan we tussentijds meten in hoeverre de beoogde doelen worden bereikt met een doelmatige inzet van financiële middelen of dat bijsturing van de inspanningen nodig is. Deze doelgerichte werkwijze noemen we programmatisch werken; die zich bij uitstek leent voor het werken aan transities. Om het uitvoeringsprogramma uit te kunnen voeren is uitvoeringskracht (executiekracht) nodig. Daarvoor zijn mensen en middelen nodig. Voor de periode 2026 – 2030 is hiervoor ca. € 11 miljoen aan kosten geraamd. De energietransitie beperkt zich niet altijd exact tot de jaarschijven van het uitvoeringsprogramma en/of de gemeentebegroting. Om een robuuste en wendbare uitvoeringsorganisatie op te kunnen bouwen stellen we voor om de in 2023 door de raad ingestelde duurzaamheidsreserve te gebruiken om eventuele overschotten en tekorten in de jaarrekening te egaliseren. Dit gedurende de looptijd van het programma en daarmee de benodigde financiële middelen beschikbaar te houden voor uitvoering van de Routekaart. Zie kopje Financiën voor meer toelichting.
5.1 Financiële dekking volgt uit bestaande gemeentelijke budgetten en grotendeels uit bijdragen vanuit het Rijk Van de ca. € 11 miljoen aan kosten is ca. 8,5 miljoen afkomstig van bijdragen vanuit het Rijk middels zogenaamde specifieke uitkeringen (SPUK’s). Deze specifieke uitkeringen zijn bedoeld voor de uitvoering van specifieke taken zoals het uitvoeren van een isolatiecampagne, energiearmoede, het werken aan de RES of de uitvoering van het Klimaatakkoord (CDOKE). Dit zijn veelal nieuwe taken die de gemeente uit moet voeren waarvoor dus ook de nodige middelen beschikbaar worden gesteld. Inmiddels is bekend geworden dat de huidige uitvoeringsmiddelen (CDOKE) tot en met 2030 beschikbaar gesteld worden, middels een zogenaamde decentralisatie-uitkering (DU) als onderdeel van het gemeentefonds en daarna via een bijzondere fondsuitkering (BFU). Daarmee wordt enerzijds recht gedaan aan de beleidsvrijheid van de gemeente en tegelijkertijd wordt de landelijke verantwoordingsbehoefte gefaciliteerd. Kanttekeningen 2.1 Landelijk doelstellingen en klimaatbeleid kunnen wijzigen Door aan te sluiten op het landelijk beleid loopt Nijkerk in de pas met Rijksbeleid in veel gevallen is dat een voordeel, echter het kan ook een nadeel zijn. Landelijk beleid, kaders of doelstellingen kunnen namelijk wijzigingen.
Denk bijvoorbeeld aan de landelijke discussie over het ambitiepakket (inzetten op 55 of 60% reductie) of de provinciale discussie over de afstandsnorm voor windturbines. Dergelijke wijzigingen beïnvloeden de lokale speelruimte in grote mate. Wanneer dit optreedt is aanpassen van de lokale Routekaart noodzakelijk; het kan dan nodig zijn om meer of minder inspanningen uit te voeren om de doelstellingen te halen. Via de jaarlijks voortgangsrapportage zullen we de raad daarover informeren. 3.1 Externe dekking is gebonden aan voorwaarden en kan wijzigen Omdat een groot deel van de dekking voor de Routekaart afkomstig is uit bijdragen van het Rijk, is het belangrijk dat er door het Rijk zekerheid wordt gegeven over het verkrijgen van deze Rijksmiddelen door gemeenten. Gemeenten en provincies krijgen de komende jaren ten minste het bedrag dat zij voor 2025 van het ministerie van Klimaat en Groene Groei (KGG) voor uitvoeringsmiddelen ontvingen. Dat schrijft demissionair minister Sophie Hermans (KGG) in een brief van 16 juli 2025, zie bijlage 2. Hiermee onderstreept de minister de grote verantwoordelijkheid die gemeenten en provincies hebben in de uitvoering van het klimaat- en energiebeleid. Wanneer de externe dekking wijzigt of de voorwaarden veranderen heeft dit gevolgen voor de inhoud, uitvoering en het bestedingsplan van de Routekaart.
Nijkerk is hierin niet uniek, dit speelt voor alle gemeenten. De VNG voert daarover dan ook veelvuldig overleg met het Rijk en lobbyt voor lange termijn duidelijkheid (ook voor de jaren 2031 en verder) over beschikbaar van Rijksfinanciering.
1728884
3 van 6
4.1 Omgevingsvisie 2.0 wordt pas in 2026 vastgesteld Na vaststelling van de nieuwe Routekaart is dit het geldende beleid voor de energietransitie. Dit loopt echter niet synchroon met de herijking van de Omgevingsvisie. Op het moment dat de omgevingsvisie 2.0 wordt vastgesteld verloopt deze tegenstrijdigheid. Tot die tijd stellen we voor de doelen uit deze nieuwe Routekaart leidend te zijn voor de energietransitie. Financiën Financiële consequenties van de beslispunten (afgerond op duizendtallen) LASTEN <I/S>
2026
2027
2028
2029
2030
Gedekt uit budget
S
750K
750K
500K
500K
500K
Gedekt uit bijdrage Rijk
S
2.050K
2.150K
2.000K
900K
900K
Ongedekt
S
0
0
0
0
0
2.800 K
2.900 K
2.500 K
1.400 K
1.400 K
Totaal * Bedragen x 1000.
Consequenties beslispunten financieel gedekt? JA Het bestedingsplan heeft een omvang van circa € 11 miljoen in de periode 2026 t/m 2030. Financiële dekking vindt plaats uit bestaande gemeentelijke budgetten zoals opgenomen in de meerjarenbegroting 2026-2029 (2030) en bijdragen vanuit het Rijk in de vorm van Specifieke uitkeringen (SPUKs). Deze specifieke uitkeringen zijn bedoeld voor de uitvoering van specifieke taken zoals het uitvoeren van een isolatiecampagne, energiearmoede, het werken aan de RES of de uitvoering van het Klimaatakkoord (CDOKE). Dit zijn nieuwe taken die de gemeente uit moet voeren waarvoor dus ook de nodige middelen beschikbaar worden gesteld. Inmiddels is bekend geworden dat de huidige uitvoeringsmiddelen (CDOKE) tot en met 2030 beschikbaar blijven. Overige toelichting Om een robuuste en wendbare uitvoeringsorganisatie op te kunnen bouwen wordt de in 2023 door de raad ingestelde duurzaamheidsreserve gebruikt om eventuele overschotten en tekorten in de jaarrekening te egaliseren. Dit gedurende de looptijd van het programma om daarmee de benodigde financiële middelen beschikbaar te houden voor uitvoering van de Routekaart. Communicatie De nieuwe Routekaart is tot stand gekomen door middel van een intensief participatieproces met alle relevante betrokkenen, zie bijlage 1 van de Routekaart voor meer informatie.
Bij het vaststellen van de nieuwe routekaart door de gemeenteraad wordt een persbericht gepubliceerd, zodat alle betrokkenen ook weten dat de Routekaart is vastgesteld en hoe deze is in te zien (via de gemeentelijke webpagina). Na vaststelling van de Routekaart zal er een communicatiestrategie worden opgesteld waarin we uitwerken hoe we zorgen voor een inclusieve energietransitie, waarin iedereen die wil ook mee kan doen. Daarin werken we per programmalijn uit welke communicatiedoelen we nastreven, wie we willen bereiken en welke aanpak we gebruiken om hen te bereiken. Vervolgens bepalen we ook welke middelen hiervoor het meest effectief zijn; waarbij we in ieder geval inzetten op de website Duurzaam Nijkerk, het energieloket, educatie en projectgericht communicatie.
1728884
4 van 6
Vervolg Na vaststellen van de nieuwe Routekaart gaat het programmateam verder met de uitvoering van de diverse programmalijnen. We volgen daarbij de planning zoals omschreven in de Routekaart. Om de voortgang te monitoren en te weten of we doelstellingen halen ontwikkelen we een online ‘Monitor Klimaatneutraal Nijkerk’ die laat zien waar we staan. Als dat nodig is formuleren we bijstuuracties om de doelstellingen te halen. Wanneer dit de kaders of de inzet van middelen raakt betrekken we hierbij ook de gemeenteraad. Verder zullen we jaarlijks de stand van zaken vastleggen in een voortgangsrapportage (zoals dat nu ook gebruikelijk is) die we ter informatie voorleggen aan de gemeenteraad. Uiterlijk in 2029 zal de Routekaart en het uitvoeringsprogramma in samenspraak met de gemeenteraad geëvalueerd worden. Bijlagen 1. Routekaart Klimaatneutraal Nijkerk (2026 – 2030) 2. Brief Update uitvoeringsmiddelen KGG Burgemeester en wethouders van Nijkerk, de secretaris, de burgemeester,
de heer drs. J.G. de Jager
1728884
mevrouw T.T.E. de Jonge-Ruitenbeek
5 van 6
RAADSBESLUIT
Nummer:
2025-066
De raad van de gemeente Nijkerk;
gelezen het collegevoorstel van 9 september 2025;
besluit: 1. De Routekaart Klimaatneutraal Nijkerk inclusief uitvoeringsprogramma en onderliggend bestedingsplan 2026 - 2030 vast te stellen. 2. In te stemmen met de herijkte klimaatdoelstellingen in lijn met het landelijke beleid. 3. De ruimtelijke gevolgen uit deze Routekaart onderdeel te laten zijn van de ruimtelijke afweging in het kader van de Omgevingsvisie 2.0. 4. De bestemmingsreserve Duurzaamheid, die bij de nota reserves en voorzieningen 2023-2026 is ingesteld, in te zetten als egalisatiereserve om doelen in de routekaart met de bijbehorende financiële middelen te realiseren. 5. Het bestedingsplan te verwerken in de meerjarenbegroting 2026-2030 waarbij de financiële dekking komt uit bestaande budgetten en bijdragen vanuit het Rijk. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Nijkerk d.d. 30 oktober 2025, de griffier,
de voorzitter,
mevrouw A.G. Verhoef-Franken
mevrouw T.T.E. de Jonge-Ruitenbeek
1728884
6 van 6