2025-065 rvs + rb Nota verplichte participatie bij buitenplanse omgevingsplanactiviteiten
Tekst van het document
Raadsvoorstel
Raadsnummer: Onderwerp: Korte inhoud:
Datum B&W:
2025-065 Zaaknummer: 1990293 Vaststelling ‘Nota verplichte participatie bij buitenplanse omgevingsplanactiviteiten’ Deze nota legt vast in welke gevallen de gemeente participatie verplicht stelt bij buitenplanse omgevingsplanactiviteiten. Dit zijn activiteiten: a. waarvoor het verplicht is een omgevingsvergunning aan te vragen; b. die niet passen in het gemeentelijk Omgevingsplan en waarvoor het college van B&W eerst moet besluiten of aan de activiteit mee kan worden gewerkt. Bovendien bevat de nota richtlijnen wanneer voldaan is aan de eis van verplichte participatie. 9 december 2025
Portefeuillehouder:
E. Heutink - Wenderich
Voorstel 1. De Nota verplichte participatie voor buitenplanse omgevingsplanactiviteiten vast te stellen, waarmee participatie verplicht wordt bij activiteiten, overeenkomstig de bijlage bij dit voorstel; 2. De nota na 2 jaar te evalueren op basis van opgedane ervaringen; 3. De ‘Nota verplichte participatie voor buitenplanse omgevingsplanactiviteiten’ op de gebruikelijke wijze bekend te maken en te publiceren. 4. De Nota Inbreidingslocaties Gemeente Nijkerk, 27 september 2012 in te trekken met als ingangsdatum de dag dat de Nota verplichte participatie voor buitenplanse omgevingsplanactiviteiten is gepubliceerd en bekendgemaakt in het Gemeenteblad.
Inleiding Als burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen (vanaf hier: initiatiefnemers) een vergunning aanvragen voor een activiteit in de leefomgeving (zoals bouwen of verbouwen) dan moeten zij aangeven of en hoe zij de buurt, bedrijven en organisaties (vanaf hier: de belanghebbenden) erbij betrokken hebben (Omgevingswet artikel 16.55 en Omgevingsregeling artikel 7.4). Dit is één van de eisen waar een initiatiefnemer rekening mee moet houden als hij of zij een aanvraag omgevingsvergunning indient. De eis is bedoeld om de initiatiefnemers te stimuleren na te denken over het betrekken van de belanghebbenden bij het project. De gemeente kan bij initiatiefnemers niet afdwingen ook echt met belanghebbenden te overleggen. Initiatiefnemers hoeven alleen maar aan te geven of zij dat hebben gedaan, en hoe. Als een initiatiefnemer niemand heeft betrokken, mag de gemeente de aanvraag om die reden niet weigeren. Uitzondering op vrijwillige participatie Op deze ‘vrijwillige’ participatie door de initiatiefnemers geldt één uitzondering. Artikel 16.55 lid 7 uit de Omgevingswet geeft de gemeenteraad de bevoegdheid activiteiten aan te wijzen waarin participatie van en overleg met de belanghebbenden verplicht is. Dit geldt alleen voor buitenplanse omgevingsplanactiviteiten.
Dat wil zeggen activiteiten die afwijken van de regels uit het gemeentelijk Omgevingsplan, waarvoor een omgevingsvergunning nodig is en waarvoor het college van burgemeester en wethouders bevoegd gezag is (artikel 16.55 lid 7 Omgevingswet).
1990293
1 van 7
Verdere versterking van het belang van participatie Met uw besluit tot vaststelling van de Participatievisie Nijkerk (19 september 2024, voorstel 2024-003) en het besluit tot vaststelling van het Participatiebeleid (27 november 2025, voorstel 2025-076) geeft u aan veel belang te hechten aan het vroegtijdig betrekken van de belanghebbenden bij het maken van (bouw- en verbouw)plannen in de leefomgeving. Met dit voorstel krijgen wij van uw raad de bevoegdheid bij bepaalde (bouw- en verbouw)activiteiten participatie af te dwingen. Met dit voorstel wordt dus nadere invulling en versterking gegeven aan het belang van participatie. Niet of onvoldoende participatie Wij kunnen een aanvraag buiten behandeling laten als een initiatiefnemer bij verplichte participatie niet of onvoldoende aan participatie heeft gedaan. Er is dan immers niet voldaan aan een wettelijk voorschrift voor het in behandeling nemen van de aanvraag (artikel 4:5, lid 1, Algemene wet bestuursrecht). Wel moeten wij de initiatiefnemer eerst de gelegenheid geven deze tekortkoming te herstellen. In dit artikel heeft de wetgever het volgende geschreven: “Het bestuursorgaan kan besluiten de aanvraag niet te behandelen, indien de initiatiefnemer niet heeft voldaan aan enig wettelijk voorschrift voor het in behandeling nemen van de aanvraag.
Het bevoegd gezag is, vanwege de formulering van dit artikel, dus niet verplicht de aanvraag buiten behandeling te stellen, ondanks dat de verplichting tot informatie over de participatie in artikel 7.4 lid 1 van de Omgevingsregeling is opgenomen en in die zin is op te vatten als aanvraagvereiste. Wij dienen dus bij de aanvraag om een omgevingsvergunning te toetsen in hoeverre er voldaan is aan de voorschriften. De wetgever heeft echter in de regels over de Omgevingswet bewust gemeenten geen voorschriften meegegeven om te toetsen of sprake is van voldoende participatie. De vraag is dus nu wanneer de gemeente van mening is dat er voldoende geparticipeerd is en of het participatietraject goed vormgegeven is. Om deze reden bevat de nota criteria. Met behulp van deze criteria toetst de gemeente de aanvraag of er sprake is van voldoende participatie. De lijst is als volgt tot stand gekomen Voor het samenstellen van de lijst is de Nota ‘Adviesrecht gemeenteraad bij afwijkingen van het Omgevingsplan’ (bindend adviesrecht) als uitgangspunt gebruikt. Deze nota bevat al een lijst met categorieën van gevallen waarvoor het college verplicht is de gemeenteraad een (bindend) advies te vragen.
Vervolgens is de lijst samengesteld met behulp van de volgende criteria: • het gaat uitsluitend om aanvragen om een omgevingsvergunning in strijd met het gemeentelijk Omgevingsplan; • participatie is, getoetst aan het gemeentelijke participatiebeleid, noodzakelijk, vanwege: ▪ de invloed van de activiteit op de omgeving; ▪ de complexiteit van het plan; • de omvang en schaal van de activiteit; • de gevoeligheid van de locatie; • het belang dat omwonenden meedenken. In bijgevoegde nota is nader op de samenstelling van de lijst ingegaan. Beoogd effect Het versterken van het belang van participatie bij aanvragen om een omgevingsvergunning voor (bouw- en verbouw)activiteiten met mogelijk een gemiddelde of grote invloed op de omgeving en in afwijking van het Omgevingsplan met als doel de betrokkenheid van de belanghebbenden te verzekeren.
1990293
2 van 7
Argumenten 1.1 Dit voorstel maakt het mogelijk om participatie verplicht te stellen bij buitenplanse omgevingsplanactiviteiten De wet stelt dat participatie alleen verplicht gesteld kan worden bij buitenplanse omgevingsplanactiviteiten. Dit zijn activiteiten die nog niet mogelijk zijn gemaakt in het omgevingsplan. Op basis van een afweging van alle betrokken belangen (zowel ruimtelijk als maatschappelijk) besluiten wij of een vergunning wordt verleend of geweigerd. Bij binnenplanse activiteiten is een initiatiefnemer alleen verplicht aan te geven dat er participatie heeft plaatsgevonden. De gevolgen van deze binnenplanse activiteiten op de fysieke leefomgeving is feitelijk al meegewogen bij het vaststellen van het omgevingsplan (waar participatie op plaatsvindt). 1.2 Indien de gemeente geen lijst vaststelt kan participatie niet worden afgedwongen Initiatiefnemer moet bij een aanvraag omgevingsvergunning aangeven of en hoe hij heeft geparticipeerd met de belanghebbenden. In zo’n geval moet de initiatiefnemer enkel aangeven of, en zo ja hoe, hij de belanghebbenden betrokken heeft bij zijn plan en wat de resultaten hiervan zijn. Participatie kan niet worden afgedwongen als de gemeenteraad geen lijst met activiteiten heeft vastgesteld waarover moet worden geparticipeerd met de belanghebbenden.
1.3 De participatieplicht richt zich op buitenplanse initiatieven met een gemiddelde of hoge impact op de omgeving Aan de totstandkoming van de lijst met activiteiten, waarvoor verplichte participatie geldt, ligt een afwegingskader ten grondslag. Als basis voor dit afwegingskader is de Nota ‘Adviesrecht gemeenteraad bij afwijkingen van het Omgevingsplan’ (bindend adviesrecht) als uitgangspunt gebruikt. Voorts is de lijst samengesteld met behulp van de volgende criteria die in de nota (zie bijlage) zijn toegelicht: - het betreft uitsluitend aanvragen om een omgevingsvergunning in strijd met het gemeentelijk Omgevingsplan; - participatie is, getoetst aan het gemeentelijke participatiebeleid, noodzakelijk, vanwege: ▪ de invloed van de activiteit op de omgeving; ▪ de complexiteit van het plan; - de omvang en schaal van de activiteit; - de gevoeligheid van de locatie; - het belang dat omwonenden meedenken. 1.4 Een aanvraag kan buiten behandeling worden gelaten indien niet aan participatieverplichting is voldaan Participatie is een aanvraagvereiste. Dit betekent concreet dat bij de aanvraag om een vergunning moet worden aangegeven of, en zo ja hoe, participatie heeft plaatsgevonden. Het antwoord van de initiatiefnemer kan ‘nee’ zijn.
Indien er voor de activiteit geen verplichte participatie is vastgelegd heeft de gemeente geen wettelijke grondslag om de aanvraag wegens onvolledigheid buiten behandeling te laten. De uitzondering hierop betreft de lijst met activiteiten in de nota. Uit het gegeven dat het een participatieverplichting betreft volgt dat die participatie dan ook een bepaalde inhoud moet hebben. Om deze reden bevat de nota een paragraaf waarin staat omschreven wanneer er sprake is van voldoende participatie. Met uw besluit geeft u ons dus ook concrete regels (criteria) mee waarmee wij voortaan aanvragen op het onderdeel verplichte participatie toetsen. Deze regels luiden samengevat als volgt: a. de aanvraag bevat een participatieverslag; b. het verslag bevat praktische gegevens over de volgende onderwerpen: - wie zijn er voor de participatiebijeenkomsten uit de omgeving uitgenodigd; - maakte de aanvraag omgevingsvergunning het noodzakelijk ook specifieke groepen uit te nodigen; - op welke manier zijn belanghebbenden uitgenodigd; - in welke fase van het plan is er geparticipeerd; - hoeveel bijeenkomsten zijn er geweest; c. het verslag bevat bovendien: - een verantwoording van de wijze waarop er is geparticipeerd: 1990293
3 van 7
welke gegevens zijn gepresenteerd? is er duidelijk gecommuniceerd over het doel van participatie, de planning en de procedure? welke middelen zijn gebruikt? zijn verslagen van de afzonderlijke bijeenkomsten en gesprekken, inclusief een verantwoording voor instemming aan de deelnemers toegestuurd of via een website beschikbaar gesteld; een verantwoording van de intensiteit van het participatieproces; een weergave van de inbreng van de aanwezigen; een verantwoording van wat er met de inbreng is gedaan en tot welke aanpassingen of maatregelen dit in de aanvraag omgevingsvergunning heeft geleid: ▪ is aantoonbaar gemaakt welke invloed participatie heeft gehad op het voorstel; ▪ zijn keuzes gemotiveerd en transparant uitgelegd; ▪ blijkt uit het verslag welke suggesties, ideeën zijn overgenomen en waarom suggesties en ideeën niet zijn overgenomen. ▪ ▪ ▪ ▪
-
Met behulp van deze regels kunnen wij vaststellen of de participatie passend is ingericht bij de aard en omvang van het initiatief. Overigens doorlopen de initiatieven met meer impact in de praktijk (nagenoeg) altijd een voortraject. Participatie zal vooral daar vorm krijgen, zodat de resultaten betrokken kunnen worden bij het principebesluit dat aan de vergunningaanvraag vooraf gaat. 2.1 Het afwegingskader kan naar aanleiding van de evaluatie worden aangepast Ons voorstel is de nota met de lijst twee jaar na de datum van de publicatie van de nota te evalueren. We kiezen voor twee jaar, omdat we de verwachting hebben dat we over deze periode voldoende ervaring hebben opgedaan om zinvol te kunnen evalueren. 3.1 Publiceren en bekendmaken besluit tot vaststelling De nota krijgt rechtskracht op de dag volgend op de dag dat de nota is gepubliceerd en bekendgemaakt in het Gemeenteblad. De nota wordt ook bekendgemaakt in de Stad Nijkerk en op de gemeentelijke website. 4.1 Besluit tot intrekking Nota Inbreidingslocaties Gemeente Nijkerk Op 27 september 2012 heeft uw gemeenteraad de Nota Inbreidingslocaties Gemeente Nijkerk vastgesteld. In deze nota is de procesgang vastgelegd als sprake is van een plan voor inbreiding in één van de kernen van de gemeente Nijkerk.
Deze nota bevat concrete handvatten als een initiatief onder andere voldoet aan de kenmerken dat het plan maatschappelijk impact heeft en in dit kader reacties oproept bij meerdere belanghebbenden en deze reacties afkomstig zijn uit zowel de directe omgeving van het plangebied als daarbuiten. Met uw besluit tot vaststelling tot de Nota verplichte participatie bij buitenplanse omgevingsplanactiviteiten’ in samenhang met de vastgestelde Nota Adviesrecht gemeenteraad bij afwijkingen van het omgevingsplan is het beleid uit de Nota Inbreidingslocaties overbodig geworden. Met het intrekken van deze verouderde nota kan er geen twijfel ontstaan welk beleid van toepassing is. Om deze reden wordt u gevraagd te besluiten deze nota in te trekken. Kanttekeningen 1.1 Verplichte participatie beïnvloedt de snelheid waarmee een activiteit kan worden uitgevoerd Participatie kan een vertragende invloed hebben op de planning van de initiatiefnemer. Afhankelijk van de aanpak kan het effect van participatie aanleiding geven tot verschillende aanpassingen in het schetsplan. Met als gevolg dat de voorbereiding enkele maanden extra in beslag neemt. Echter, door vooraf uitgebreid te participeren, kan op een ander moment in het proces, bijvoorbeeld in de fase van de formele procedure (bezwaar en beroep) tijd bespaard worden.
1990293
4 van 7
1.2 Er mogen geen specifieke eisen aan de vorm, het proces of de uitkomst van participatie worden gesteld Hoewel de gemeenteraad bepaalt voor welke activiteiten participatie verplicht is, kan de gemeente de initiatiefnemer niet verplichten tot een bepaalde vorm van participatie, een bepaald proces of een bepaalde uitkomst. Maar het feit dat de wetgever de gemeente de mogelijkheid geeft om bepaalde activiteiten aan te wijzen waarover verplicht moet worden geparticipeerd volgt dat die participatie ook een zekere inhoud moet hebben. Om deze reden bevat de nota regels (criteria), zoals omschreven onder argument 1.4, waaraan getoetst kan worden of er voldoende is geparticipeerd. 1.3 Dit afwegingskader hoort onder de paraplu van algemene participatie en de participatieverordening, maar die verordening is er nog niet De reden hiervoor is dat de wijziging van artikel 150 van de Gemeentewet (Wet versterking participatie op decentraal niveau) op dit punt nog niet in werking is getreden. Wij zijn voornemens om de nieuwe participatieverordening aan de raad ter besluitvorming voor te leggen zodra de Wet versterking participatie op decentraal niveau in werking is getreden. De regels waaraan getoetst kan worden of er voldoende is geparticipeerd worden te zijner tijd afgestemd op of in de verordening geïntegreerd.
Financiën Het besluit tot vaststelling van de lijst heeft voor de gemeente geen directe financiële gevolgen. Wel is er sprake van indirecte (financiële) gevolgen. Het besluit vraagt namelijk om een extra toets bij de afhandeling van verzoeken. Als uit de toets blijkt dat participatie verplicht is zal er extra tijd en capaciteit nodig zijn. Ten eerste om de initiatiefnemer te adviseren en te ondersteunen in de participatie. Ten tweede om, zo nodig, aanwezig te zijn bij één of meerdere bijeenkomsten met de belanghebbenden. Ten derde om de resultaten bij de aanvraag omgevingsvergunning te beoordelen en te toetsen op volledigheid. Communicatie Al eerder is beargumenteerd dat de nota een paragraaf bevat waarin staat omschreven wanneer er sprake is van voldoende participatie. Deze criteria zijn mede gebaseerd op de gemeentelijke toolbox uit het participatiebeleid. Na de besluitvorming wijden wij een artikel op onze Gemeentepagina aan de verplichte participatie bij bepaalde activiteiten. Naast deze algemene voorlichting zullen wij standaard aandacht gaan besteden aan de nieuwe regelgeving. In de praktijk is bij ons al snel duidelijk welke initiatieven dermate grote invloed hebben op de omgeving dat deze voor verplichte participatie in aanmerking komen.
Participatie is namelijk een belangrijk gesprekspunt in het voortraject (principeverzoek) aan onze omgevingstafel dat onder begeleiding van de gemeentelijke behandelaar wordt doorlopen. Alle aspecten die voor de procedure van belang zijn, worden in dit voortraject voorafgaand aan de aanvraag omgevingsvergunning uitgebreid met initiatiefnemer besproken. In dit voortraject ontvangt initiatiefnemer de gegevens die nodig zijn om aan het nieuwe aanvraagvereiste te kunnen voldoen. Vervolg Na uw besluit zal de nota ‘Verplichte participatie voor buitenplanse omgevingsplanactiviteiten’, inclusief de lijst op de gebruikelijke wijze worden gepubliceerd en binnen de organisatie uitgebreid worden toegelicht. Tevens zullen wij op onze Gemeentepagina aandacht aan het nieuwe beleid schenken.
1990293
5 van 7
Bijlagen 1. Nota verplichte participatie voor buitenplanse omgevingsplanactiviteiten, inclusief lijst.
Burgemeester en wethouders van Nijkerk, de secretaris, de burgemeester,
de heer drs. J.G. de Jager
1990293
mevrouw T.T.E. de Jonge-Ruitenbeek
6 van 7
RAADSBESLUIT
Nummer:
2025-065
De raad van de gemeente Nijkerk;
gelezen het collegevoorstel van 9 december 2025; gelet op artikel 16.55 lid 7 van de Omgevingswet
besluit: 1. De Nota verplichte participatie voor buitenplanse omgevingsplanactiviteiten vast te stellen, waarmee participatie verplicht wordt bij activiteiten, overeenkomstig de bijlage bij dit voorstel; 2. De nota na 2 jaar te evalueren op basis van opgedane ervaringen; 3. De ‘Nota verplichte participatie voor buitenplanse omgevingsplanactiviteiten’ op de gebruikelijke wijze bekend te maken en te publiceren. 4. De Nota Inbreidingslocaties Gemeente Nijkerk, 27 september 2012 in te trekken met als ingangsdatum de dag dat de Nota verplichte participatie voor buitenplanse omgevingsplanactiviteiten is gepubliceerd en bekendgemaakt in het Gemeenteblad.
Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Nijkerk d.d. 29 januari 2026, de griffier,
de voorzitter,
mevrouw A.G. Verhoef-Franken
mevrouw T.T.E. De Jonge-Ruitenbeek
1990293
7 van 7