2025-027 Bijlage 1 Cultuurbeleid Gemeente Nijkerk 2025 - 2040
Tekst van het document
1 | C U LT U U R B E L E I D G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 - 2 0 4 0
Cultuurbeleid gemeente Nijkerk 2025 - 2040
2 | C U LT U U R B E L E I D G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 - 2 0 4 0
Inhoud Voorwoord . .............................................................................................3
Bijlage 1: Landelijke en regionale beleidscontext....................... 11
1. Inleiding . ..............................................................................................4
Bijlage 2: Lokale beleidskaders. .......................................................13
Wat is kunst en cultuur? . ........................................................................... 4
Bijlage 3: Behoefteonderzoek kunst en cultuur..........................15
2. Visie .......................................................................................................5
Bijlage 4: Ringenmodel VNG. ........................................................... 17
3. Wat willen we bereiken....................................................................6 Verruimen: cultuur voor iedereen .............................................................. 6 Verbinden: cultuur als sociaal bindmiddel ............................................... 6 Verstevigen: een duurzame en sterke culturele sector .......................... 7 Vernieuwen: ruimte voor experiment en eigentijdse cultuur ............... 7
4. Werkwijze en proces. ........................................................................8 Rollen en instrumenten ................................................................................8 Uitvoeringsprogramma . .............................................................................. 8 Planning en financiën.................................................................................... 9
inhoud
3 | C U LT U U R B E L E I D G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 - 2 0 4 0
Voorwoord Kunst en cultuur maken onze gemeente levendig en inspirerend. Ze brengen mensen samen, laten talenten bloeien en geven kleur aan het dagelijks leven. In Nijkerk zien we cultuur niet als bijzaak. Cultuur is voor ons een essentiële bouwsteen voor een sterke, sociale en toekomstgerichte gemeenschap. Met dit cultuurbeleid zetten we een grote stap vooruit. We willen dat kunst en cultuur voor iedereen toegankelijk zijn. Creativiteit moet de ruimte krijgen, culturele organisaties moeten de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben om te groeien. Dit doen we samen met inwoners, kunstenaars, verenigingen en ondernemers. Cultuur verbindt, verrijkt en versterkt! Er gebeurt al veel moois in Nijkerk, van toneel en muziek tot erfgoed en evenementen. Onze gemeente kent een rijke culturele traditie. De vele verenigingen, creatieve initiatieven en makers zorgen ervoor dat cultuur leeft en groeit. Dat koesteren we, dit maken we sterker. Wij zijn ons daarbij goed bewust van onze positie in de regio. Zo biedt onze buurgemeente Amersfoort grote(re) voorzieningen en richten wij ons vooral op meer kleinschalige initiatieven. Cultuur speelt ook een belangrijke rol in welzijn en gezondheid. Kunst en creativiteit helpen bij het tegengaan van eenzaamheid, bevorderen de mentale gezondheid en versterken sociale verbindingen. Cultuur brengt mensen samen, daagt uit en inspireert.
Daarom vind ik het zo belangrijk dat iedereen in Nijkerk de kans krijgt om met culturele activiteiten mee te doen.
Cultuur is bovendien een krachtige motor voor onze (vrijetijds)economie. Culturele evenementen trekken bezoekers, versterken de lokale horeca en maken Nijkerk aantrekkelijk om in te wonen, te werken en te recreëren. Door cultuur te verbinden met andere sectoren bouwen we aan een dynamische, bruisende gemeente. Een gemeente waar creativiteit en ondernemerschap hand in hand gaan. De Nijkerkse cultuursector verdient dit beleid. Door samen te werken en te investeren in cultuur krijgen kunst en creativiteit een vaste plek in onze gemeenschap. Ik ben trots op wat we samen al hebben bereikt en kijk uit naar de vele initiatieven die hopelijk uit dit beleid voortkomen. Laten we samen bouwen aan een levendig cultureel Nijkerk. Een woongemeenschap waar iedereen zich thuis voelt en kan genieten van kunst en creativiteit!
Marianne Klein Wethouder Kunst en Cultuur Gemeente Nijkerk
inhoud
4 | C U LT U U R B E L E I D G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 - 2 0 4 0
1. Inleiding De gemeente Nijkerk zegt in de Ontwikkelagenda 2023-2026 dat zij een toekomstbestendig beleid voor kunst- en cultuur wil ontwikkelen. De gemeente Nijkerk ondersteunt al jaren mensen en organisaties die bezig zijn met cultuur. We deden dit zonder dat dit vastgelegd was in een cultuurbeleid. Tot nu. Met dit cultuurbeleid leggen we onze ambities vast voor de komende jaren. We laten zien welke richting we op willen met de cultuur binnen onze gemeente. Dit gaat ons helpen bij het maken van keuzes. Dit Nijkerkse cultuurbeleid bouwt verder op de ambities en de maatschappelijke opgaven die staan beschreven in eerdere beleidsstukken. Zoals: • het coalitieakkoord; • de ontwikkelagenda; • het overkoepelend beleidsplan Sociaal Domein; • de omgevingsvisie. We bekijken waar de uitdagingen uit de omgevingsvisie en de vraagstukken vanuit het sociaal domein samenkomen en of we hier cultuur aan kunnen toevoegen. Hiervoor hebben we een actueel beleid op cultuur nodig. Het cultuurbeleid is – net als het overkoepelend beleidsplan sociaal domein – tot 2040 bepalend voor de ontwikkeling van het culturele leven in de gemeente Nijkerk. Dit werken we verder uit in een uitvoeringsplan. Het cultuurbeleid is gebaseerd op: • het Nijkerks cultuurakkoord uit 2023 (bijlage 2); • de inbreng van inwoners; • de inbreng van cultuurpartners.
Om betrokkenen mee te laten denken en mee te laten doen hebben we participatiebijeenkomsten georganiseerd. Ook hebben we onderzocht welke behoefte de samenleving heeft als het om cultuur gaat. We hebben landelijk en provinciaal beleid bekeken en geanalyseerd en we hebben ons laten inspireren door de experts uit het Nijkerkse culturele leven.
Wat is kunst en cultuur? Kunst en cultuur zijn manieren waarop mensen hun creativiteit en ideeën laten zien. Dit kan door muziek, literatuur, dans, theater, architectuur en beeldende kunst. Ook nieuwe vormen horen hierbij. Denk aan film, video en digitale media. In dit cultuurbeleid gebruiken we meestal het woord cultuur, maar we bedoelen altijd kunst en cultuur. Cultuur kan ook gaan over gewoonten, geschiedenis, wetenschap, taal en religie, maar dat valt hier buiten. In dit cultuurbeleid gaat het om de kunstbeoefening door amateurs en professionals, maar ook om kunst- en cultuuronderwijs. En het gaat er ook om hoe we inwoners van onze gemeente kunnen laten genieten van ons culturele aanbod. Dit cultuurbeleid omschrijft de uitgangspunten van de gemeente Nijkerk op het gebied van cultuur. Het domein kunst en cultuur overlapt op onderdelen met erfgoed, culturele evenementen en vrijetijdseconomie. Voor deze drie onderwerpen zijn de afgelopen jaren aparte beleidsplannen opgesteld. Voor cultuur komt er geen apart uitvoeringsprogramma, maar wordt het geïntegreerd in één van de uitvoeringsprogramma’s van het overkoepelend beleidsplan Sociaal Domein.
5 | C U LT U U R B E L E I D G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 - 2 0 4 0
inhoud
2. Visie Kunst en cultuur zijn onmisbaar in een levendige, inclusieve en veerkrachtige gemeente. Cultuur raakt je, prikkelt de verbeelding. Cultuur brengt mensen samen, verbindt generaties, bestrijdt eenzaamheid en bevordert de gezondheid. Het biedt ontspanning, zingeving, stimuleert creativiteit en draagt bij aan de persoonlijke ontwikkeling. Een sterk cultureel aanbod maakt onze gemeente aantrekkelijker, versterkt onze lokale economie, stimuleert innovatie en bepaalt mede onze identiteit. We geloven dat cultuur niet geïsoleerd maar juist integraal moet worden benaderd. Het gaat om de betekenis die cultuur geeft aan ons dagelijks leven. Individueel draagt het bij aan persoonlijke groei, collectief versterkt het de sociale verbindingen. We willen dat cultuur een stevige plek krijgt binnen het sociaal domein. Dit betekent dat we verbindingen leggen
tussen cultuur en zorg, welzijn en onderwijs. We willen ook dat cultuur bijdraagt aan positieve gezondheid. Dit helpt om de kanteling van zorg naar gezondheid te realiseren. En, heel belangrijk: cultuur moet voor iedereen toegankelijk zijn, ongeacht achtergrond, leeftijd en inkomen. De gemeente Nijkerk heeft een stimulerende en faciliterende rol in de uitvoering van het cultuurbeleid. Wij stellen kaders, de invulling laten we over aan experts, onze culturele partners en inwoners. Door samen te werken, bereiken we meer en zorgen we dat iedereen toegang heeft tot cultuur.
inhoud
6 | C U LT U U R B E L E I D G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 - 2 0 4 0
3. Wat willen we bereiken Met dit beleid willen we de betekenis van cultuur vergroten. We vinden het belangrijk om onze regionale positie ook mee te laten wegen in de keuzes die de gemeente Nijkerk maakt. Zo faciliteert onze buurgemeente Amersfoort diverse grote voorzieningen, zoals bioscopen en theater. Gemeente Nijkerk wil juist het lokale bereik vergroten en het bestaande aanbod versterken. We beogen hierbij ook meer initiatief van inwoners. Kleine organisaties geven we verantwoordelijkheid voor hun deel, zodat zij zich ‘eigenaar’ voelen voor wat ze doen. Hun veerkracht en invloed maken we op deze manier groter. In bijlage 1 staat dat organisaties te maken hebben met financiële problemen, het vinden van vrijwilligers en andere uitdagingen. Hen ondersteunen en versterken is daarom hard nodig. We hebben onze visie vertaald in vier speerpunten (de vier V’s): • verruimen; • verbinden; • verstevigen; • vernieuwen. We kiezen hier bewust voor werkwoorden. Waarom? Omdat werkwoorden ‘werken’. Omdat cultuur iets teweegbrengt bij mensen en vaak een middel is voor een groter doel. Door cultuur op deze vier manieren te stimuleren en te ondersteunen, dragen we bij aan een sterke, gezonde en verbonden gemeenschap. Samen maken we cultuur mogelijk voor iedereen.
Verruimen: cultuur voor iedereen We willen dat cultuur voor zoveel mogelijk mensen bereikbaar is. Dit betekent dat we: • drempels verlagen; • activiteiten betaalbaar maken; • meer groepen laten deelnemen. We zetten in op cultuuronderwijs. We zien graag dat kinderen al op jonge leeftijd kennismaken met verschillende cultuurvormen, zowel binnen als buiten het onderwijs. Daarnaast zetten we in op een betere zichtbaarheid van culturele activiteiten. Dit doen we door beter te communiceren en culturele activiteiten via lokale media en digitale platforms te promoten.
Verbinden: cultuur als sociaal bindmiddel Cultuur versterkt de sociale samenhang. We bevorderen samenwerking tussen culturele en maatschappelijke organisaties, zoals zorgorganisaties, welzijnsinstellingen en het onderwijs. We ondersteunen hybride activiteiten, zoals culturele evenementen bij horecagelegenheden en kunstprojecten in samenwerking met erfgoedinstellingen. We stimuleren inclusieve initiatieven die de diversiteit van de samenleving weerspiegelen. Cultuur is ook een middel om maatschappelijke thema’s te belichten en te versterken, bijvoorbeeld door kunstprojecten rond zorg en welzijn.
7 | C U LT U U R B E L E I D G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 - 2 0 4 0
inhoud
Verstevigen: een duurzame en sterke culturele sector
Vernieuwen: ruimte voor experiment en eigentijdse cultuur
Een veerkrachtige culturele sector heeft een stevige basis nodig. We gaan culturele organisaties, de makers van kunst en culturele initiatieven structureel ondersteunen. We zorgen ervoor dat organisaties en mensen die mooie initiatieven van de grond tillen, elkaar gemakkelijk kunnen vinden en kunnen samenwerken. Dit maakt de culturele sector wendbaarder en weerbaarder. En dit leidt dan weer tot meer initiatief, creativiteit en eigenaarschap bij de culturele organisaties. We helpen hen bij subsidieaanvragen, we stimuleren hen om de samenwerking te zoeken en versterken ondernemerschap. We willen bestaande culturele locaties efficiënter gebruiken en ruimte geven aan nieuwe initiatieven.
Cultuur is continu in beweging. We bieden daarom ruimte voor vernieuwing en experiment. We ondersteunen vernieuwende initiatieven van (jonge) makers. We stimuleren culturele organisaties om aan te sluiten bij trends en helpen hen om een divers aanbod te ontwikkelen. Een aanbod dat aansluit bij de wensen van het publiek.
inhoud
8 | C U LT U U R B E L E I D G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 - 2 0 4 0
4. Werkwijze en proces Rollen en instrumenten Met dit cultuurbeleid zetten we het raamwerk neer voor een veerkrachtig, inclusief, bruisend en toekomstbestendig cultureel leven in Nijkerk. Een cultureel leven waar iedereen aan mee kan doen. Hiervoor is het volgende nodig: • voorzieningen; • partners; • programma’s; • een duidelijke rol van de gemeente. De gemeente stelt kaders en ondersteunt de culturele sector, de uitvoering ligt grotendeels bij de sector zelf. Zij hebben inhoudelijk de kennis en ervaring. De gemeente geeft ruimte aan artistieke vrijheid, eigenaarschap en ondernemerschap. We faciliteren, monitoren en evalueren de uitvoering van het beleid. Door goed samen te werken zien we waar dingen goed gaan en waar we moeten verbeteren. Gaat het goed? Dan zijn we trots en versterken we het aanbod. Is verbetering nodig? Dan stimuleren en faciliteren we dat. We blijven onszelf en onze partners uitdagen om het beste te doen voor het culturele leven in Nijkerk.
De rol van de gemeente bestaat uit drie onderdelen: 1. Faciliteren: de gemeente stimuleert cultuur door projecten en organisaties te subsidiëren. We stellen heldere kaders en stimuleren samenwerking tussen de sectoren. 2. Ondersteunen: we bevorderen dat culturele en maatschappelijke partners hun kennis met elkaar delen en stimuleren hen samen te werken. Ook zorgen we dat er een goed beleid vastligt hoe we omgaan met accommodaties, we zorgen dat gemeentelijke voorzieningen toegankelijk zijn en we handhaven de regels bij evenementen. 3. Monitoren: we stellen we een uitvoeringsprogramma op, volgen de resultaten ervan en sturen bij waar dit nodig is.
Uitvoeringsprogramma Het uitvoeringsprogramma van het cultuurbeleid wordt geïntegreerd in één van de uitvoeringsprogramma’s van het overkoepelend beleidsplan Sociaal Domein. Hierin staan concrete acties en investeringen. We stellen prioriteiten, benoemen doelgroepen en maken een planning voor de actiepunten voor de korte, middellange en lange termijn. Hier stellen we prestatie-indicatoren voor op. Deze prestatie-indicatoren gaan we daarna meten. Met de uitkomsten hiervan houden we de resultaten van ons beleid bij en passen we ons beleid zo nodig aan.
9 | C U LT U U R B E L E I D G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 - 2 0 4 0
Planning en financiën In het derde kwartaal van 2025 werken we het uitvoeringsprogramma uit. Het college van B&W stelt het daarna vast. Het uitgangspunt is dat de kosten voor de uitvoering van het cultuurbeleid gerealiseerd worden binnen de financiële kaders van de meerjarenbegroting en zijn gebaseerd op het Subsidie- en Tarievenbeleid uit 2021. De financiële gevolgen van het beleid worden uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma. Als uit de uitwerking blijkt dat dit niet binnen de financiële kaders van de meerjarenbegroting gerealiseerd kan worden, dan worden de financiële effecten opgenomen in de Kadernota en kan de raad hierover een integrale afweging maken. In dit cultuurbeleid is niet specifiek de koppeling met erfgoed, economie en evenementen gemaakt. Maar deze domeinen zijn wel heel sterk met cultuur verbonden. In het opstellen van de uitvoeringsprogramma’s en de opdracht aan onze culturele partners laten we dit nadrukkelijker terugkomen.
inhoud
Bijlagen
10 | W O O N V I S I E G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 0 +
inhoud
11 | C U L T U U R B E L E I D G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 - 2 0 4 0
Bijlage 1: Landelijke en regionale beleidscontext Sociaal-maatschappelijk Inclusiviteit cultuurparticipatie en cultuureducatie Het landelijk cultuurbeleid 2021-2024 heet ‘Cultuur voor iedereen’. Niet voor niets. Het is belangrijk dat álle inwoners mee kunnen doen aan culturele activiteiten en evenementen. Voor overheden is dit een belangrijke prioriteit. De provincie Gelderland heeft in 2024 een nieuw beleidskader vastgesteld. Dit beleidskader bevat de visie dat iedereen – jong en oud – in aanraking moet kunnen komen met cultuur en erfgoed. Meedoen aan culturele activiteiten helpt mensen elkaar te ontmoeten en draagt bij aan de leefbaarheid in de provincie. Verbinden van cultuur met andere domeinen Het Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA) ziet dat steeds meer mensen en organisaties meedoen aan culturele activiteiten. Er komt meer nadruk op de maatschappelijke waarde van cultuur, vooral in samenwerking met zorg en welzijn. Veel gemeenten doen mee aan de Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC). Deze BRC is sinds 2023 onderdeel is van de Brede SPUK. De Brede SPUK-regeling is voor alle gemeenten beschikbaar gesteld voor sport en bewegen, bevorderen van gezondheid, meedoen aan cultuur en de sociale basis. De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040. Ongeveer 17% van de combinatiefunctionarissen werkt voor kunst en cultuur (cultuurcoaches).
De bibliotheek brengt mensen bij elkaar De bibliotheek blijft een belangrijke plek waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en zich kunnen ontwikkelen. De politieke aandacht voor bibliotheken groeit, vooral buiten de grote steden. Om te voldoen aan de kerntaak die is vastgelegd in de Bibliotheekwet, is een kwalitatief hoogwaardig bibliotheekstelsel nodig. Het vorige kabinet heeft in een nieuwe wet opgenomen waarin staat dat elke gemeente een volwaardige bibliotheek moet hebben. Gemeenten krijgen hiervoor vanaf 2025 extra geld. Vanaf (waarschijnlijk) 2026 geldt hiervoor ook de zorgplicht als wettelijke taak.
Economie en arbeidsmarkt Een ondernemende culturele sector – de culturele codes De culturele sector heeft drie belangrijke codes ontwikkeld om een sterke en flexibele cultuur- en erfgoedsector te ondersteunen: 1. Governance Code Cultuur: richtlijnen voor goed toezicht en bestuur. 2. Fair Practice Code: streeft naar eerlijke aandacht en waardering voor kunst en kunstenaars. 3. Code Diversiteit & Inclusie: gaat uit van een gelijkwaardige en toegankelijke cultuursector voor iedereen.
12 | C U L T U U R B E L E I D G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 - 2 0 4 0
Financiële uitdagingen voor cultuur en erfgoed De cultuur- en erfgoedsector heeft de afgelopen jaren veel te verduren gehad. Denk aan de coronapandemie, stijgende kosten en inflatie. De sector raakte bezoekers kwijt – toch de belangrijkste bron van inkomsten. De sector moest lang moeten wachten tot alle bezoekers de gang naar culturele evenementen weer wisten te vinden. Inmiddels zijn de bezoekersaantallen weer op het niveau van 2019. De theaters trekken nu een jonger en diverser publiek. Veranderingen in vrijwilligerswerk Veel culturele sectoren draaien op vrijwilligers. Het aantal vrijwilligers daalt echter snel. Een vergrijzende generatie vrijwilligers stopt en maakt plaats voor jongere vrijwilligers. Probleem is dat deze jongere groep vrijwilligers zich vaak korter bindt.
inhoud
inhoud
13 | C U L T U U R B E L E I D G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 - 2 0 4 0
Bijlage 2: Lokale beleidskaders Coalitieakkoord: Samen wonen, samen werken, samen leven 2022-2026 Cultuur en erfgoed komt via diverse thema’s aan bod in het coalitieakkoord: wonen, economie en vrije tijd. - Wonen. In de kernen Nijkerk, Hoevelaken en Nijkerkerveen moeten voorzieningen beschikbaar zijn voor jong en oud. Denk aan onderwijs, cultuur, sport, zorg, recreatie en welzijn. - Economie. We willen de kernen een levendig centrum geven waar je graag naartoe gaat. Samen met ondernemers en andere betrokkenen werken we aan goede voorzieningen en citymarketing. - Vrije tijd. Kunst en cultuur helpen mensen zich te ontwikkelen, maar ze helpen ook om onze gemeente krachtiger en aantrekkelijker te maken. Kunst en cultuur brengen mensen bij elkaar, verbinden mensen. Ze kunnen ook preventief werken voor de zorg, ze kunnen meedoen stimuleren en mensen helpen bij zingeving. We ondersteunen een breed aanbod van kunst en cultuur en stimuleren breed cultuuronderwijs. We willen onze jeugd hier laagdrempelig mee in contact brengen. Daarom geven we prioriteit aan ons kunst- en cultuurbeleid.
Nijkerks Cultuurakkoord In mei 2023 is als opstap naar dit nieuwe cultuurbeleid door veel Nijkerkse cultuurpartijen het Nijkerks Cultuurakkoord ondertekend. Hiermee is de basis gelegd voor een cultuurbeleid dat breed gedragen wordt door de cultuursector in de hele gemeente Nijkerk. Dit akkoord stimuleerde cultuurpartijen om na de coronaperiode weer uit het dal te kruipen, nieuwe activiteiten te organiseren en nieuwe doelgroepen te bereiken. Het cultuurakkoord is een aanzet tot een breed gedragen visie vanuit de cultuursector in de gehele gemeente Nijkerk. Het akkoord is een plan voor het verdelen van een eenmalig budget én een aanzet tot het nieuwe culturele beleid van de gemeente. De plannen die via het eenmalige budget worden uitgevoerd, zorgen voor duurzame samenwerkingen en ook daardoor een stevige culturele sector. Met het cultuurakkoord tonen de ondertekenaars hun ambitie om: • de veerkracht te verbeteren; • een inclusief aanbod te ontwikkelen; • innovatie te bevorderen; • samenwerken te stimuleren.
14 | C U L T U U R B E L E I D G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 - 2 0 4 0
De cultuuraanbieders zetten zich in om samen hun aanbod zo aantrekkelijk en laagdrempelig mogelijk aan te bieden. Het doel is dat iedereen op zijn eigen manier kan deelnemen aan deze culturele activiteiten. Nu en in de toekomst. De ambitie die in het cultuurakkoord staat, bevat drie doelstellingen: 1. Het vergroten van de veerkracht van culturele sector. Dit vraagt om een sterk netwerk, continue ontwikkeling en een toekomstgerichte visie. 2. Een inclusief aanbod voor alle inwoners. Iedere inwoner kan op z’n eigen manier meedoen aan het culturele aanbod. Het aanbod moet goed vindbaar zijn, moet verder reiken dan cultuur alleen. Het moet verbindingen leggen met andere domeinen. 3. Het bevorderen van innovatie. Bij culturele innovatie denken we aan ruimte bieden voor experimenten en de mogelijkheid geven om kansen te grijpen. Ook denken we aan een cultureel aanbod met meer diversiteit.
inhoud
15 | C U L T U U R B E L E I D G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 - 2 0 4| 0B I J L A G E
inhoud
Bijlage 3 Behoefteonderzoek kunst en cultuur In 2022 – nog voor we een herstelplan voor na de coronapandemie schreven – voerden we een onderzoek uit onder inwoners van de gemeente Nijkerk. Dit onderzoek draaide om de vraag: Wat is de vraag en behoefte van de inwoners van de gemeente Nijkerk op het gebied van kunst en cultuur, en op welke manier kunnen we de inwoners verleiden eraan deel te nemen? Bij dit onderzoek hadden we speciale aandacht voor jongeren. Het onderzoek had een vooral een kwantitatieve insteek, met gesloten vragen en voldoende ruimte om antwoorden toe te lichten en om zelf aanvullingen te geven. Uiteindelijk reageerden 908 inwoners – ruim voldoende voor een goed beeld. Resultaten Algemeen - Over het algemeen vinden de deelnemers aan dit onderzoek kunst en cultuur in de gemeente Nijkerk erg belangrijk. Vooral de leeftijdsgroepen tot en met 25 jaar en boven de 66 jaar hechten belang aan kunst en cultuur. - De algemene mening is dat kunst en cultuur laagdrempelig en betaalbaar moet zijn. Nijkerk als 'cultuurgemeente' is voor de deelnemers aan het onderzoek wat minder belangrijk, zolang er voor iedereen maar ‘genoeg te doen is’. Daarbij mag meer aandacht komen
voor kunst en cultuur voor kinderen en jongeren, al dan niet vanuit school georganiseerd. - Vooral gecombineerde (hybride) activiteiten spreken inwoners aan. Dus niet alleen gericht op kunst en cultuur, maar bijvoorbeeld ook op historie, evenementen en horeca. In alle gevallen speelt ontmoeting met leeftijdsgenoten en gelijkgestemden een grote rol. - In Hoevelaken vinden deelnemers aan het onderzoek dat daar te weinig gebeurt, inwoners in Hoevelaken zijn vooral aangewezen op het culturele aanbod in de stad Nijkerk. Jongere leeftijdsgroepen (0-46) - Met name de leeftijdscategorie 26 tot 45 jaar mist ‘reuring’ in de gemeente Nijkerk. Ook mag het allemaal wat eigentijdser en moderner. Hierbij worden activiteiten genoemd als festivals, concerten, karaoke, comedy, dansvoorstellingen, foodfestival en een middeleeuws festival. - Mensen in deze leeftijdsgroep missen een bioscoop of filmhuis. Kunst en cultuur hangt voor hen vaak samen met uitgaan en gezelligheid. - Het verenigingsleven (amateurkunst als koor, fanfare, toneel) heeft weinig aantrekkingskracht op jongere leeftijdsgroepen. Men kent het vaak wel, maar is er geen lid van. Uit de reacties blijkt dat veel jongere mensen hier geen tijd voor hebben, dat tijdstippen niet schikken of dat ze denken er weinig leeftijdsgenoten tegen te komen. - Veel deelnemers uit de jongere leeftijdsgroepen binden zich niet
16 | C U L T U U R B E L E I D G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 - 2 0 4 0
snel aan structurele activiteiten. Ze zoeken het meer in incidentele activiteiten, zoals theaterbezoek (vooral buiten de gemeente Nijkerk) en festivals. - De jongere leeftijdsgroepen noemen als grootste informatiebron: internet, Facebook en het informele circuit (via-via). Bestaande informatiekanalen gebruiken ze weliswaar regelmatig, maar zouden effectiever kunnen worden benut. Bijvoorbeeld door meer informatie te verzamelen en alerter te zijn op de actualiteit. Oudere leeftijdsgroepen - Opvallend is dat oudere leeftijdsgroepen zich meer dan jongere leeftijdsgroepen verbonden voelen met erfgoed (historie en monumenten) en beeldende kunst (galerieën en tentoonstellingen). - Veel mensen volgen geen activiteiten online. Dat geldt vooral voor de groep boven de 66 jaar. Rondleidingen, cursussen en workshops via het internet kunnen niet op veel enthousiasme rekenen. De meeste respondenten – jong en oud – kiezen liever voor een 'live'-beleving.
inhoud
inhoud
17 | C U L T U U R B E L E I D G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 - 2 0 4 0
Bijlage 4: Ringenmodel VNG Om het huidige voorzieningenniveau te bepalen hebben we gebruikgemaakt van het Ringenmodel van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Dit model geeft gemeenten handvatten bij het formuleren van cultuurbeleid. Door middel van het Ringenmodel kan een gemeente op basis van het aantal inwoners inschatten over welke cultureel aanbod zij zou moeten beschikken. Hoe groter de gemeente, hoe meer voorzieningen en hoe uitgebreider het beleid en bijbehorend budget. Ook moeten we kijken naar naburige gemeenten en wat zij op cultureel niveau te bieden hebben. Is het bijvoorbeeld slim om iets in de gemeente Nijkerk te ondersteunen als het in de omgeving al ruimschoots aanwezig is? We hebben het Ringenmodel VNG gebruikt om inzicht te krijgen hoe het voorzieningenniveau in onze gemeente. Het Ringenmodel laat zien welke culturele ambitie past bij de schaalgrootte van de gemeente Nijkerk. We hebben het Ringenmodel vertaald in de afbeelding hiernaast1. In het midden van het model hebben we ‘festivals’ opgenomen. Elke gemeente geeft ruimte aan festivals, ook de gemeente Nijkerk.
Culturele voorzieningenkaart gemeente Nijkerk
Film
Cutureel erfgoed*
Festivals/ evenementen
Culturele voorzieningen
Podiumkunsten
* exclusief monumenten
1 Hierbij pretenderen we niet volledig te zijn. Bronnen: Tarieven en subsidie voor Sport, cultuur en welzijn (2021), Wegwijzer Nijkerk, www.nijkerkdoetenontmoet.nl.
Media en letteren
Amateurkunst en kunsteducatie
18 | C U L T U U R B E L E I D G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 - 2 0 4 0
Opvallend is dat Nijkerk weinig instellingen en activiteiten heeft binnen de disciplines ‘Erfgoed’, ‘Film’ en ‘Media en Letteren’. Voorzieningen binnen de discipline ‘Beeldende Kunst’, ‘Bouwkunst’ en ‘Vormgeving’ ontbreken helemaal. Nijkerk heeft geen gesubsidieerde ateliers, broedplaatsen of kunstuitleen. Wel vinden we binnen de gemeentegrens ateliers en kunstenaars en staan in onze openbare ruimte ruim twintig kunstwerken. Ook hebben we commerciële ateliers in onze gemeente. Binnen de discipline ‘Erfgoed’ hebben we drie organisaties: Museum Nijkerk, Stichting Stoomgemaal en bezoekerscentrum Arkemheen en Stichting Historisch Hoeflake. Binnen de discipline ‘Film’ hebben we één voorziening: het filmcafé. Binnen de discipline ‘Media en Letteren’ hebben we twee instellingen: de bibliotheek Nijkerk (met vestigingen in elke kern en op bijna alle scholen een dBOS) en de lokale omroep ‘A1 Media’. De eerste ring van het Ringenmodel VNG toont het voorzieningenniveau van gemeenten tot 30.000 inwoners. Nijkerk heeft ruim 45.000 inwoners. Dit betekent dat voor ons ook de tweede ring – met voorzieningen voor gemeenten met 30.000 tot 100.000 inwoners – belangrijk is.
Om te bekijken hoe het culturele aanbod van Nijkerk zich verhoudt tot andere gemeenten in het land, bekijken we daarom de voorzieningen per discipline in deze twee ringen: - Binnen de discipline Erfgoed zien we in de binnenste ring archieven, monumenten en een oudheidkamer. Het gemeentelijke archief is sinds de verhuizing naar het nieuwe gemeentehuis op een
inhoud
andere plek ondergebracht. We zien ook 110 inschrijvingen in het rijksmonumentenregister. Een oudheidkamer is een klein museum over de plaatselijke of regionale geschiedenis. Onder deze categorie vallen de Stichting Historisch Hoeflake en Museum Nijkerk. Museum Nijkerk mogen we ook een natuur- of cultuurhistorisch museum noemen. Dit vinden we in de tweede ring (30.000 tot 100.000 inwoners). - Binnen de discipline Media en Letteren zien we in de binnenste ring in Nijkerk een lokale omroep en een bibliotheek. In de tweede ring zien we ‘literaire activiteiten’. Organisaties met een andere kerntaak organiseren incidenteel deze literaire activiteiten. Denk aan de bibliotheek, de Volksuniversiteit Nijkerk of een boekhandel. - Binnen de discipline Film zien we in de binnenste ring ‘incidentele filmvertoning’. Dit gebeurt in het Filmcafé. In de tweede ring staan ‘kleinere filmvertoners’ genoemd. Dit hebben we niet in Nijkerk. - Binnen de discipline Podiumkunsten zien we in de binnenste ring: uitvoeringen voor de jeugd, kamermuziek en oefenruimten. Dit gebeurt in Nijkerk. De bibliotheek in Nijkerk heeft bijvoorbeeld een podium. Hier worden ook voorstellingen voor de jeugd georganiseerd, vooral tijdens de Boekenweek. Het evenement ‘Gluren bij de Buren’ biedt kamermuziek. In de tweede ring zijn ook een poppodium en een multifunctionele accommodatie opgenomen.
Nijkerk heeft één (ongesubsidieerd) theater: Streams Breede Beek.
19 | C U L T U U R B E L E I D G E M E E N T E N I J K E R K 2 0 2 5 - 2 0 4 0
- Binnen de discipline Amateurkunst en cultuureducatie hebben we in de binnenste ring amateurkunstverenigingen en amateurkunstinitiatieven, lespunt kunsteducatie en cultuur en school (intermediair) opgenomen. Sinds enkele jaren hebben we afspraken met het onderwijs over het aanbieden van cultuuronderwijs. Cultuurkust biedt op alle scholen cultuureducatie aan. Het cursusaanbod van Cultuurkust – waarin we ook het lokale aanbod meenemen – is divers voor een gemeente van onze omvang. In de tweede ring zien we een Centrum voor Kunsteducatie. Zo’n centrum heeft Nijkerk niet.
Conclusie De disciplines Podiumkunsten, Amateurkunst en Cultuureducatie zijn in Nijkerk het best vertegenwoordigd. De vele koren binnen de discipline Amateurkunst en Cultuureducatie zouden ook kunnen vallen onder Podiumkunsten. De scheidslijn tussen deze disciplines is niet altijd strak te trekken. Het minst vertegenwoordigd zijn de disciplines Film, Beeldende Kunst, Bouwkunst en Vormgeving.
inhoud
Cuktuurbeleid gemeente Nijkerk 2025 – 2040 • Maart 2025