CConstaterende datNijkerk
Koppel je AI →
Document · PDF

2025-003 Bijlage 2 - Rapportage ‘Oostelijk Nijkerk 2030-2040, analyse van de opgave’ van CB5 (03-12-2024) - Inspiratiedocument 3 - Regiopoorten technische rapportage

Raadsvergadering 30 januari 2025, gemeente NijkerkBij agendapunt: Kaderstelling/plan van aanpak gebiedsuitwerking Oostelijk Nijkerk (2025-003)19.294 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Technische rapportage ten behoeve van Ontwikkelstrategie en BO-MIRT

REGIOPOORTEN 19 september 2023

TECHNISCHE RAPPORTAGE

INHOUDSOPGAVE

A Regiopoorten in cijfers

4 Grondeigendom 4 Vervoerswaarde 4 Plaatswaarde 7 Modal split 10 Inwoners en arbeidsplaatsen binnen invloedsgebied 12 Verdieping: Regionaal OV-netwerk Kwaliteit van het openbaar vervoer Capaciteit van het openbaar vervoer

14 14 17

Verdieping: Autonetwerk in de regio Utrecht Regionale bereikbaarheid met de auto en de rol van Regiopoorten Lokale auto-ontsluiting van de Regiopoorten en aansluiting op het regionale autonetwerk

20 20 21

Verdieping: P+R-potentie 22 Succesfactoren van een P+R 22 Potentieel effect 23 Conclusie 24 Verdieping: Mobiliteitstransitie Bijdrage aan verminderen autogebruik (mobiliteitstransitie)

26 26

B Subsidies en regelingen

30

A

REGIOPOORTEN IN CIJFERS

< 10%

Driebergen Zeist

10% - 25%

Houten

50% - 75%

Nijkerk

50% - 75%

Vianen

25% - 50%

Woerden

25% - 50%

Zeist-Noord

< 10%

In Houten en Nijkerk heeft de gemeente een relatief grote grondpositie, in Bilthoven, Breukelen en Zeist-Noord een relatief kleine. In Breukelen en Zeist-Noord is daarentegen nog wel relatief veel grond in publiek eigendom, in Bilthoven is ruim 40% in hand van bedrijven. VERVOERSWAARDE De vervoerswaarde van een Regiopoort is een indicator voor de mate waarin de alternatieven voor autogebruik op orde zijn, oftewel voor de mate waarin een mobiliteitstransitie realistisch is. In deze paragraaf wordt achtereenvolgens ingegaan op de knoopwaarde, de bereikbaarheid van arbeidsplaatsen per fiets en de bereikbaarheid van arbeidsplaatsen met het openbaar vervoer.

4

Zeist-Noord

Bunnik

Woerden

< 10%

Vianen

Breukelen

Driebergen-Zeist

25% - 50%

Bunnik

Bilthoven

Breukelen

< 25%

Bilthoven

Barneveld-Noord

Gemeentelijk grondeigendom Barneveld-Noord

Regiopoort

Nijkerk

GRONDEIGENDOM Voor elke Regiopoort is het grondeigendom (medio 2023) in beeld gebracht. In deel 3 ‘verdiepend ontwerpend onderzoek’ zijn per Regiopoort de kaarten met het eigendom per perceel opgenomen. In onderstaande tabel is aangegeven in welke mate een gemeente grondeigendom heeft op en rond de betreffende Regiopoort (zijnde de beoogde ontwikkellocatie). Dit geeft de mate aan waarin een gemeente invloed kan uit te oefenen op de ontwikkeling tot Regiopoort.

Knoopwaarde De knoopwaarde van een trein- of busstation in de nabijheid van de ontwikkellocatie van een Regiopoort geeft inzicht in de verbindingswaarde (het aantal OV-verbindingen) en de ontsluitingswaarde (hoe ver kan je komen met de beschikbare OV-verbindingen). Dat houdt in dat gekeken is naar de frequentie van bus-, tram- en treinlijnen, de richtingen van deze lijnen en de kwaliteit van de verbinding. Een voorbeeld hiervan is bijvoorbeeld dat een intercity een hogere knoopwaarde genereert dan een bus of sprinter. Deze factoren leiden gewogen tot elkaar tot een knoopwaarde die in onderstaande figuur is gepresenteerd. De Knoopwaarde is gebaseerd op onder andere gegevens van de Vereniging Deltametropool.

Houten

Hierna zijn de Regiopoorten in cijfers uiteengezet. Deze cijfers zijn gebaseerd op de meest recente inzichten over de huidige situatie (2023).

Knoopwaarde OV In de huidige situatie (november 2022) blijkt de OV-bediening van de Regiopoorten Barneveld Noord, Bunnik en Nijkerk achter te blijven bij de rest. De lagere knoopwaarde van de genoemde Regiopoorten is te verklaren door het ontbreken van intercity’s, lage sprinterfrequenties en een beperkte ontsluitingswaarde. Voor regiopoort Zeist-Noord is het niet mogelijk een knoopwaarde te genereren, vanwege de beperkte OV-beschikbaarheid. Vianen, Breukelen en Bilthoven maken onderdeel uit van de midden categorie. Hier is goed openbaar vervoer beschikbaar, maar mist vaak een goede overstap naar een andere modaliteit of is de vervoerwijze van een lager niveau (sprinters/bussen in plaats van intercity’s). Zo heeft Vianen weliswaar veel verschillende OV-verbindingen, maar kom je relatief minder ver vanwege de vervoerswijze (bus). Regiopoorten Woerden, Houten en Driebergen-Zeist kennen een hoge knoopwaarde. Hier rijden intercity’s of hoogfrequente sprinters en is de overstap op andere modaliteiten van hoge kwaliteit.

Zeist-Noord

Woerden

Vianen

Nijkerk

Houten

Driebergen-Zeist

Bunnik Breukelen

Bilthoven

Barneveld-Noord

Bereikbaarheid van arbeidsplaatsen met de fiets De vervoerswaarde wordt mede gedefinieerd door de bereikbaarheid van de Regiopoort per (elektrische) fiets. In onderstaande figuur is opgenomen hoeveel arbeidsplaatsen iemand per (elektrische) fiets kan bereiken in maximaal 30 minuten fietsen vanaf het station nabij de ontwikkellocatie van de Regiopoort. ZeistNoord en Vianen hebben geen treinstation en zijn daarom niet onderzocht. Daarom is voor deze locaties gekozen om de bereikbaarheid te bepalen aan de hand van het Mobiliteitsspectrum (intern model binnen Goudappel). Deze laatste methode is minder nauwkeurig, omdat het niet op knooppuntniveau bepaald wordt, maar op basis van postcodegebied.

In de huidige situatie zijn met name vanaf Bilthoven, Bunnik en Houten veel arbeidsplaatsen binnen 30 minuten fietsen te bereiken. Dit is gunstig voor nieuwe bewoners, die hierdoor minder afhankelijk zijn van de auto en het openbaar vervoer. Voor de resterende Regiopoorten is de bereikbaarheid van arbeidsplaatsen per fiets minder goed. Inwoners rondom deze Regiopoorten zijn meer afhankelijk van goed openbaar vervoer of van eigen autobezit. De verminderde bereikbaarheid van arbeidsplaatsen per fiets heeft sterk te maken met de ligging ten opzichte van de grote steden. Regiopoorten als Bunnik, Bilthoven en Houten liggen dicht bij Utrecht en hebben een goede fietsverbinding met de stad. Regiopoorten als Breukelen, Barneveld-Noord en Woerden zijn meer aangewezen op de arbeidsplaatsen binnen de eigen omgeving en hebben daarmee een beperkter potentieel. Met de mogelijke realisatie van de Dom-Damroute, een doorfietsroute tussen Utrecht en Amsterdam langs het AmsterdamRijnkanaal via Breukelen, wordt het potentieel voor Breukelen verbeterd. De provincie Utrecht heeft de ambitie om binnen de provincie een netwerk van doorfietsroutes te realiseren. Een deel van de routes is al gerealiseerd en de komende

Bereikbaarheid van arbeidsplaatsen met de fiets (30 min)

TE REALISEREN SNELFIETSROUTES 0

Regiopoort Nijkerk

10 km

! (

kruising met prioriteit zonder prioriteit

Regiopoort Breukelen

! (

Regiopoort Bilthoven

Regiopoort Barneveld-Noord Regiopoort Woerden

! (

! (

! (

! (

Regiopoort Zeist-Noord

Regiopoort Driebergen-Zeist Regiopoort Bunnik

! (

! (

Regiopoort Houten

Regiopoort Vianen

Kaart met (beoogde) doorfietsroutes in de provincie Utrecht (Bron: Provincie Utrecht)

Esri Nederland, Community Map Contributors

5

In de huidige situatie zijn met name vanaf de stations Barneveld-Noord en Nijkerk relatief minder arbeidsplaatsen binnen 30 OV-minuten te bereiken. Vanaf deze Regiopoorten is ook het aantal arbeidsplaatsen dat met de fiets te bereiken is, relatief laag, wat betekent dat vanaf deze Regiopoorten relatief weinig arbeidsplaatsen te bereiken zijn met een andere vervoerswijze dan de auto. De Regiopoorten Breukelen en Woerden schieten er juist bovenuit. Dit komt door de ligging tussen grote steden, waardoor veel arbeidsplaatsen in relatief korte tijd met het openbaar vervoer te bereiken zijn. Dat vanaf deze Regiopoorten relatief minder arbeidsplaatsen met de fiets bereikbaar zijn, wordt dus gecompenseerd door een goede OV-bereikbaarheid. 6

Bereikbaarheid van inwoners vanaf het OV-knooppunt

Zeist-Noord

Woerden

Vianen

Nijkerk

Houten

Bunnik

Breukelen

Bilthoven

Voor Zeist-Noord, Vianen en Driebergen-Zeist ontbreekt betrouwbare data. Zeist-Noord en Vianen hebben beide geen treinstation, waardoor geen vergelijkbare data beschikbaar is. Voor Driebergen-Zeist geldt dat het station ten tijde van de data-analyse vernieuwd is, waardoor tijdelijk geen informatie beschikbaar was.

Barneveld-Noord

Bereikbaarheid van arbeidsplaatsen met het OV (30 min)

Driebergen-Zeist

Zeist-Noord

Woerden Vianen

Nijkerk

Bunnik

Bilthoven

Houten

Hoeveel inwoners de werkfuncties op een Regiopoort kunnen bereiken met een andere vervoerswijze dan de auto, verschilt sterk. Met name op de Regiopoorten Bunnik en Houten zijn bovengemiddeld veel inwoners voor wie de fiets en het OV een geschikte vervoerswijze kan zijn om naar de werklocaties op de Regiopoort te gaan. Barneveld-Noord is de enige Regiopoort waar het aantal inwoners voor wie de fiets en het OV een geschikte vervoerswijze kan zijn, beide relatief laag zijn. In Bilthoven is het aantal inwoners voor wie de fiets een geschikte vervoerswijze kan zijn, bovengemiddeld hoog, dit betreft dus met name inwoners uit de omgeving. In Breukelen, Nijkerk en Woerden is het aantal inwoners voor wie het OV een geschikte vervoerswijze kan zijn, relatief hoog. Hier gaat het ook om inwoners van buiten deze plaatsen. In Woerden gaat het bijvoorbeeld ook om inwoners uit Gouda, Bodegraven en Utrecht voor wie arbeidsplaatsen op de Regiopoort binnen 30 minuten met het OV te bereiken zijn.

Driebergen-Zeist

Bereikbaarheid van arbeidsplaatsen met het OV De vervoerswaarde wordt ook gedefinieerd door de bereikbaarheid van de Regiopoort met het openbaar vervoer. In onderstaande figuur (o.b.v. isochronenkaarten met treinstations als vertreklocatie) is opgenomen hoeveel arbeidsplaatsen iemand kan bereiken in maximaal 30 minuten reizen met het openbaar vervoer vanaf het treinstation in de nabijheid van de ontwikkellocatie van de Regiopoort. Breukelen

Bereikbaarheid van inwoners met de fiets en het openbaar vervoer Aangezien op de Regiopoorten een mix aan voorzieningen worden gerealiseerd, is het voor de werkfuncties interessant om te weten hoeveel arbeidspotentieel binnen 30 minuten fiets- en OV-afstand van het OV-knooppunt woont. Dit is in onderstaande grafiek opgenomen en gebaseerd op modelgegevens beschikbaar binnen Goudappel.

Barneveld-Noord

jaren wordt dit netwerk uitgebreid. In de kaart op de vorige pagina is te zie n dat alle Regiopoorten via dit netwerk worden verbonden, onderling en met Utrecht. Het netwerk van doorfietsroutes draagt bij aan de regionale mobiliteitstransitie omdat de doorfietsroutes reizen per fiets aantrekkelijker maken. Alleen BarneveldNoord is niet aangesloten op het netwerk door middel van een doorfietsroute. Wel is Barneveld verbonden met Amersfoort door middel van reguliere fietspaden.

Zeist-Noord

Woerden

Vianen

Nijkerk

Houten

Driebergen-Zeist

Uit het meest recente onderzoek, gehouden in 2022, blijkt dat Bilthoven en Driebergen-Zeist beide bovengemiddeld goed scoren in het onderzoek. Treinreiziger lijken de vernieuwde stations te waarderen. Breukelen, Bunnik en Houten scoren ongeveer gelijk aan het landelijk gemiddelde. Er zijn drie treinstations die duidelijk lager dan het landelijk gemiddelde scoren, dit zijn Barneveld Noord, Nijkerk en Woerden. Dat Woerden laag gewaardeerd wordt is opmerkelijk, gezien de goede omgevingskwaliteit van het station.

Bunnik

Omgevingskwaliteit De provincie heeft een onderzoek (Inventarisatie Kwaliteit Knooppunten Provincie Utrecht, mei 2019) laten uitvoeren naar de kwaliteit van OV-knooppunten in de provincie. Onderdeel van deze inventarisatie is een beoordeling van ieder OV-knooppunt op de omgevingskwaliteit. Voorbeelden van deze kenmerken zijn overzichtelijkheid van het OV-knooppunt (zichtlijnen, looproutes), basisprincipes (schoon, heel en veilig), samenhang met de omgeving, de aanwezigheid van werkzaamheden en leegstand. Deze kenmerken worden gespiegeld aan een streefwaarde die voor ieder type OV-knooppunt is geformuleerd. Op basis hiervan kunnen uitspraken gedaan worden over de omgevingskwaliteit van de knooppunten. De omgevingskwaliteit is alleen beoordeeld voor OV-knooppunten in de provincie Utrecht. Barneveld-Noord en Nijkerk maken daarom geen

Reizigerswaardering De NS doet met de jaarlijkse Stationsbelevingsmonitor onderzoek naar de waardering van treinstations door reizigers. De landelijk gemiddelde score was in 2022 een 7,32 .

Breukelen

PLAATSWAARDE De plaatswaarde van een Regiopoort is een indicator voor de aantrekkelijkheid van het openbaar vervoer knooppunt. Een lage plaatswaarde kan een drempel voor het gebruik van het openbaar vervoer betekenen, oftewel een rem op de mobiliteitstransitie. In deze paragraaf wordt achtereenvolgens ingegaan op de omgevingskwaliteit van het station, de reizigerswaardering en het gebruik van de fietsenstallingen.

Uit de resultaten blijkt dat de treinstations Bilthoven en Woerden bovengemiddeld hoog scoren. Deze stations zijn recent vernieuwd of functioneren relatief goed. OV-knooppunten die extra aandacht nodig hebben zijn station Bunnik en busstation Vianen. Deze OV-knooppunten hebben geen levendige uitstraling en logische/overzichtelijke looproutes. Daarnaast worden deze OV-knooppunten ook niet als schoon gewaardeerd en ontbreken veel voorzieningen.

Bilthoven

De knoopwaarde van Barneveld-Noord en Nijkerk blijft ook achter, maar hier zijn ook minder arbeidsplaatsen te bereiken. Voor de meeste andere Regiopoorten laat de vervoerswaarde een wisselend beeld zien: de knoopwaarde is gemiddeld en er zijn ofwel relatief veel arbeidsplaatsen per fiets ofwel per openbaar vervoer te bereiken. Dat geldt in extremo voor Breukelen, waar veel arbeidsplaatsen binnen 30 minuten met het OV en nauwelijks per fiets te bereiken zijn.

onderdeel uit van deze analyse. Daarnaast is station Driebergen-Zeist na het onderzoek vernieuwd waardoor de uitkomsten niet meer representatief zijn voor de huidige situatie.

Barneveld-Noord

Conclusie Uit het voorgaande blijkt dat met name Houten en Woerden een goede vervoerswaarde hebben, oftewel de alternatieven voor autogebruik zijn op orde, al is het aandeel arbeidsplaatsen dat vanaf Woerden binnen 30 minuten fietsen te bereiken is, relatief laag. DriebergenZeist kent weliswaar een hoge knoopwaarde, het aandeel arbeidsplaatsen dat vervolgens bereikt kan worden per fiets of OV is laag. Dit maakt de ontwikkelpotentie van deze Regiopoort hoog. Vanaf Bunnik zijn juist veel arbeidsplaatsen per fiets en OV te bereiken, maar ligt de ontwikkelpotentie juist in het verhogen van de knoopwaarde: met een hogere treinfrequentie wordt het OV een kwalitatief volwaardiger alternatief voor de auto.

landelijk gemiddelde

Reizigerswaardering treinstations (NS 2022)

7

Gebruik fietsenstallingen In de tabel op de volgende pagina is het gebruik van de fietsenstallingen van het OV-knooppunt nabij de ontwikkellocatie van de Regiopoorten weergegeven. Deze gegevens zijn afkomstig uit tellingen van ProRail in het najaar van 2022. Wanneer een reiziger zijn of haar fiets met moeite kwijt kan, kan dat een drempel voor het gebruik van het openbaar vervoer betekenen. De fietsenstalling bij het busstation van Vianen is niet in kaart gebracht door ProRail, maar wel beoordeeld tijdens een van onze werkbezoeken aan de Regiopoort. Bij Zeist-Noord is geen sprake van een OV-knooppunt met fietsenstallingen. Daarom is deze Regiopoort buiten beschouwing gelaten. Op de meeste OV-knooppunten nabij de Regiopoorten zijn voldoende fietsparkeerplaatsen beschikbaar. Alleen bij het busstation van Vianen is een tekort aan fietsparkeerplaatsen. Dat betekent niet dat er op de overige Regiopoorten geen tekort aan fietsparkeerplaatsen ervaren wordt. Doordat een OV-knooppunt vaak meerdere stallingen heeft, kan het voorkomen dat de ene stalling een tekort aan fietsparkeerplaatsen kent terwijl een andere stalling een overschot heeft. Er is dan eerder sprake van een verdelingsvraagstuk dan een capaciteitsvraagstuk. Daarnaast neemt met de toename van onder meer elektrische fietsen de behoefte aan het bewaakt kunnen stallen van de fiets toe.

Op slechts 4 Regiopoortstations is op dit moment een bewaakte stalling aanwezig. Op 3 Regiopoortstations zijn weliswaar fietskluizen aanwezig, dit is vanwege onder meer de huurprijs, niet voor iedereen een aantrekkelijk alternatief. Dat de fietskluizen niet volledig bezet zijn, betekent dus niet dat op dit OV-knooppunt geen behoefte is aan een bewaakte stalling.

8

Conclusie Uit het voorgaande blijkt dat met name Bilthoven, Driebergen-Zeist en Woerden een goede plaatswaarde hebben, oftewel een aantrekkelijk openbaar vervoer knooppunt zijn. In Woerden wordt dit door reizigers alleen niet zo ervaren. Bilthoven en Houten scoren objectief en subjectief gemiddeld. Bunnik scoort objectief gezien minder goed, de reizigerswaardering is echter gemiddeld. De waardering voor Barneveld-Noord en Nijkerk is lager dan gemiddeld in Nederland, hiervan is echter geen objectieve beoordeling beschikbaar. Voor Vianen is juist geen reizigerswaardering beschikbaar, de objectieve beoordeling geeft echter aan dat het busstation extra aandacht nodig heeft.

Bezetting per type stalling (bron Prorail, najaar 2022) Gebouwd (meestal bewaakt)

Maaiveld (onbewaakt)

Fietskluizen

Conclusie

Barneveld-Noord

n.v.t.

<75%

<75%

Voldoende fietsparkeerplaatsen.

Bilthoven

80-85%

<75%

n.v.t.

Voldoende fietsparkeerplaatsen.

75%

Voldoende fietsparkeerplaatsen. Verdeling niet optimaal, locatie noordzijde kent tekort.

Regiopoort

Breukelen

n.v.t.

75%

Bunnik

n.v.t.

<75%

<75%

Voldoende fietsparkeerplaatsen. Verdeling niet optimaal (1 locatie voor 100% gevuld).

Driebergen Zeist

<75%

n.v.t.

n.v.t.

Voldoende fietsparkeerplaatsen.

Houten

<75%

>100%

n.v.t.

Voldoende fietsparkeerplaatsen in totaal. Verdelingsvraagstuk. Gebouwde stalling kent restcapaciteit, maar stallingen op maaiveld zijn volledig bezet.

Nijkerk

n.v.t.

<75%

<75%

Voldoende fietsparkeerplaatsen.

Onbekend

Tekort aan fietsparkeerplaatsen (wordt aangepakt).

Vianen (eigen beoordeling)

n.v.t.

>100%

Woerden

<75%

<75%

n.v.t.

Voldoende fietsparkeerplaatsen. Verdeling niet optimaal (1 locatie >100% gevuld).

Zeist-Noord

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

9

MODAL SPLIT Modal split voor- en natransport station De modal split van een Regiopoort is een indicator voor de mate waarin de mobiliteitstransitie al heeft plaatsgevonden. In onderstaande figuren zijn de modal split van het voor- en natransport vanaf het regiopoortstation opgenomen. Deze gegevens komen uit het NS Reizigersgedrag 2022. Aangezien Zeist-Noord en Vianen geen treinstations hebben, zijn voor deze Regiopoorten geen data beschikbaar. Aangezien het treinstation Barneveld-Noord wordt bediend door een andere vervoerder dan NS, is hiervan ook geen data beschikbaar.

Modal split NS stations (Natransport) Uit bovenstaande figuur is af te leiden dat bij de meeste Regiopoortstations de modaliteit lopen (als onderdeel van overig naast bijvoorbeeld scooter) in de huidige situatie al de belangrijkste modaliteit is bij de verplaatsingen vanaf het station. Gemiddeld loopt 1/3e van de reizigers naar zijn bestemming, de meeste Regiopoortstations zitten daar al boven, afhankelijk van de mate waarin andere vervoerswijzen worden gebruikt.

Modal split NS stations (Voortransport) Uit bovenstaande figuur is af te leiden dat bij de meeste Regiopoortstations de fiets in de huidige situatie al de belangrijkste modaliteit is bij het voortransport richting het station. Gemiddeld is het fietsgebruik 40 tot 45%, een aantal Regiopoortstations zit daar al boven (Driebergen-Zeist, Houten, Nijkerk en Woerden). In de huidige situatie kent station Breukelen een hoog aandeel autogebruik in het voortransport. Dit kan ermee te maken hebben dat relatief veel P+R-gebruikers van dit station gebruik maken. Houten kent juist een heel laag aandeel autogebruik. Het OV-gebruik in het voortransport is bij station Breukelen, Driebergen-Zeist en Nijkerk relatief hoog. Dit kan erop duiden dat deze stations een regionale functie vervullen voor de omliggende kernen zonder station.

Legenda grafieken

10

Barneveld-Noord

Houten

Bilthoven

Nijkerk

Breukelen

Vianen

Bunnik

Woerden

Driebergen-Zeist

Zeist-Noord

In de huidige situatie is ook het autogebruik in het natransport bij station Breukelen hoog. Dit zou verklaard kunnen worden door het hoge aandeel P+R-gebruikers die op de terugweg het laatste stukje van station naar huis per auto afleggen. Bij station Bilthoven en Driebergen-Zeist gebruiken relatief veel reizigers het OV als natransport. Gezien de goede busverbindingen van deze treinstations naar USP is het aannemelijk dat een groot deel van de treinreizigers met de bus naar USP reist vanaf deze stations.

Zeist-Noord

Woerden

Vianen

Nijkerk

Houten

Driebergen-Zeist

Bunnik

Breukelen

Bilthoven

Barneveld-Noord

Modal split van en naar de gemeente Auto

OV

Fiets

Overig

Zeist-Noord

Woerden

Vianen

Nijkerk

Houten

Driebergen-Zeist

Bunnik

Breukelen

Eenzelfde figuur kan worden gemaakt van de modal split op het niveau van verplaatsingen binnen de gemeente.

Bilthoven

In onderstaande figuur is de modal split op het niveau van verplaatsingen van/naar de gemeente weergegeven.1 Nuance daarbij is dat dit beeld anders kan zijn dan de modal split van verplaatsingen van/naar de kern. Zo is Vianen onderdeel van de gemeente Vijfheerenlanden, een uitgestrekte gemeente waardoor het autogebruik van/ naar de gemeente hoger kan zijn dan van/naar de kern Vianen.

Woerden hoog. De gemeenten Nijkerk, Barneveld en Vijfherenlanden (Vianen) kennen juist een zeer laag OV-gebruik. De overige bewegingen (met name lopen) nemen in de gemeenten Barneveld, Stichtse Vecht (Breukelen) en Nijkerk een meer dan gemiddeld aandeel in.

Barneveld-Noord

Modal split op gemeenteniveau Om een indicatie te geven van het mobiliteitsgedrag in de gehele Regiopoortgemeente is ook de modal split op gemeenteniveau weergegeven. Deze informatie is afkomstig uit ODiN-gegevens. Het ODiN is een continu onderzoek, uitgevoerd door het Centraal Bureau voor de Statistiek, naar het verplaatsingsgedrag van Nederlanders dat dagelijks plaatsvindt.

Modal split binnen de gemeente Auto

OV

Fiets

Overig

Hieruit blijkt dat het aandeel fiets in alle Regiopoortgemeenten het hoogst is, Houten heeft het hoogste aandeel verplaatsingen die per fiets afgelegd worden. In de gemeenten Barneveld, Nijkerk en Vijfheerenlanden (Vianen) neemt de auto een relatief hoog aandeel in de verplaatsingen binnen de gemeentegrenzen in.

Voor alle Regiopoortgemeenten geldt dat de auto dominant is als vervoersmiddel in verplaatsingen van/ naar de gemeente. De gemeenten Barneveld en Vijfherenlanden (Vianen) kennen daarbij in de huidige situatie een duidelijk hoger autogebruik dan de andere Regiopoortgemeenten. In De Bilt (Bilthoven) en Woerden is het autogebruik al relatief laag. In De Bilt (Bilthoven), Bunnik, Nijkerk en Zeist wordt verhoudingsgewijs veel gefietst. Het OV-gebruik is met name in Houten en

1

Aan Regiopoort Driebergen-Zeist is de modal split van de gemeente Utrechtse Heuvelrug gekoppeld, aan de Regiopoort Zeist-Noord de modal split van de gemeente Zeist.

11

INWONERS EN ARBEIDSPLAATSEN BINNEN INVLOEDSGEBIED

Zeist-Noord Vianen

Woerden

Nijkerk

Houten

Driebergen-Zeist

Breukelen

Bunnik

Bilthoven

Barneveld-Noord

Met de ontwikkeling van de Regiopoorten liggen er niet alleen kansen om nieuwe bewoners meer mogelijkheden te bieden hoe ze reizen, er ligt ook een kans om bestaande bewoners en bezoekers te verleiden om andere mobiliteitskeuzes te maken. Onderstaande figuur laat zien dat er in de huidige situatie bijna 350.000 mensen wonen en werken binnen tien minuten fietsen van een Regiopoort. Ongeveer een kwart daarvan bevindt zich binnen tien minuten lopen.

Huidig invloedsgebied Regiopoorten (Arbeidsplaatsen en inwoners binnen 10 min fietsen) Inwoners

Arbeidsplaatsen

Hoeveel van deze mensen nu al gebruik maken van het openbaar vervoer is niet bekend, deze cijfers zijn alleen op gemeenteniveau beschikbaar (zie paragraaf ‘Modal split’). Maar zelfs als slechts een klein deel van de huidige inwoners en bezoekers andere keuzes gaat maken, kan dat al een behoorlijke impact hebben op de regionale mobiliteitsopgave. Opvallend is het grote aantal mensen dat op korte afstand van Zeist-Noord woont of werkt. In het invloedsgebied van de OV-knooppunten in Vianen, Breukelen en Bunnik bevinden zich relatief weinig inwoners en arbeidsplaatsen. USP bevindt zich net buiten tien minuten fietsen vanaf station Bunnik. De mate waarin een andere mobiliteitskeuze van bewoners van invloed is op de regionale mobiliteitsopgave heeft ook te maken met de mate van oriëntatie op Utrecht. In onderstaande tabel is dit opgenomen. Het gaat daarbij om de oriëntatie vanuit de gemeente waaronder de Regiopoort valt.

12

De mate waarin een andere mobiliteitskeuze van bezoekers van invloed is op de regionale mobiliteitsopgave heeft met name te maken met de herkomst van het verkeer. In de tabel op de volgende pagina is dit opgenomen. Ook hierbij gaat het om verkeer naar de gehele gemeente. Wat opvalt in de tabellen is dat de meeste Regiopoortgemeenten sterk gericht zijn op Utrecht. Met name voor de Regiopoortgemeenten aan de oost- en zuidzijde van Utrecht (Bunnik, Driebergen-Zeist (Utrechtse Heuvelrug en Zeist), Houten, Vianen (Vijfheerenlanden) en Zeist-Noord) is Utrecht de dichtstbijzijnde grote stad en daarmee een belangrijk oriëntatiepunt. Voor de Regiopoortgemeenten aan de westzijde van Utrecht ligt dit anders. Woerden en Breukelen (Stichtse Vecht) zijn naast Utrecht ook georiënteerd op Amsterdam. Dit geldt ook voor de Regiopoorten Nijkerk en Barneveld-Noord, die ook de stad Amersfoort in de nabijheid hebben. Het aantal inwoners en arbeidsplaatsen binnen het invloedsgebied van een Regiopoort is daarnaast ook een indicator voor de noodzaak tot langere verplaatsingen. Op een Regiopoort waar veel inwoners en arbeidsplaatsen binnen het invloedsgebied zijn, kan het aandeel woonwerkverkeer met de fiets hoger zijn dan op Regiopoorten waar dit niet in balans is. Uiteraard spelen hier meerdere factoren een rol, zoals de leeftijd van inwoners, het opleidingsniveau en het type werkgelegenheid).

Het is echter een indicator om te bepalen in hoeverre ingezet moet worden op een groei van het aantal woningen en/of arbeidsplaatsen. Nabijheid van werken maakt bewoners minder afhankelijkheid van de auto en het OV.

Oriëntatie van verkeer vanaf de gemeente waar een Regiopoort onder valt (bestemming) Oriëntatie op Utrecht

Oriëntatie op Amersfoort

Belangrijkste andere bestemmingen

Barneveld-Noord

14%

8%

Barneveld (12%)

Bilthoven

40%

5%

Amsterdam (9%)

Breukelen

19%

2%

Amsterdam (28%)

Bunnik

39%

3%

Amsterdam (8%)

Driebergen Zeist

33%

5%

Amsterdam (7%)

Houten

38%

2%

Amsterdam (9%)

Nijkerk

23%

16%

Amsterdam (9%)

Vianen

36%

2%

Amsterdam (8%)

Woerden

28%

1%

Amsterdam (23%)

Zeist-Noord

42%

8%

Amsterdam (7%)

Regiopoort (gemeente)

Oriëntatie van verkeer naar de gemeente waar een Regiopoort onder valt (herkomst) Aandeel vanuit Utrecht

Aandeel vanuit Amersfoort

Belangrijkste andere herkomsten

Barneveld-Noord

3%

6%

Ede (9%)

Bilthoven

19%

4%

Zeist (5%)

Breukelen

20%

2%

Amsterdam (11%)

Bunnik

18%

3%

Wijk bij Duurstede en Amsterdam (4%)

Driebergen Zeist

11%

4%

Utrechtse Heuvelrug (5%))

Houten

16%

2%

Nieuwegein (5%) en Amsterdam (4%)

Nijkerk

4%

11%

Amsterdam (3%)

Vianen

13%

1%

Nieuwegein (5%)

Woerden

13%

1%

Amsterdam (6%) en Rotterdam (5%)

Zeist-Noord

17%

5%

Utrechtse Heuvelrug (5%)

Regiopoort (gemeente)

13

VERDIEPING: REGIONAAL OV-NETWERK Dit hoofdstuk bevat een verdiepende analyse van het OV-netwerk, aangezien een goed functionerend OV-netwerk een randvoorwaarde is voor de benodigde mobiliteitstransitie om het autoverkeer op het hoofdwegennet te verminderen. Bij een goed functionerend OV-netwerk gaat het zowel om de kwaliteit van het openbaar vervoer (inclusief voor- en natransport) als de capaciteit van het openbaar vervoersysteem. Is er voldoende ruimte in het openbaar vervoersysteem om extra reizigers, bijvoorbeeld als gevolg van de ruimtelijke ontwikkeling op de Regiopoorten, te vervoeren?

KWALITEIT VAN HET OPENBAAR VERVOER Kwalitatief hoogwaardig openbaar vervoer op de regiopoorten bestaat uit een drietal aspecten: > Kwaliteit regionaal openbaar vervoer (verbindingen en frequentie); > Hoogwaardige ketenvoorzieningen; > Aantrekkelijk ingericht knooppunt. In onderstaande tabel zijn voor elk van deze aspecten de criteria verder uitgewerkt. Eerder is al de knooppuntwaarde besproken, dat het type, aantal en de

Criteria kwalitatief hoogwaardig openbaar vervoer

Kwaliteit regionaal OV (verbindingen en frequentie)

Knoopwaarde = combinatie aantal verbindingen en frequentie (zie ook paragraaf ‘knoopwaarde’) Frequente rechtstreekse trein- en busverbinding met Utrecht CS of Amersfoort Centraal

Regionaal knooppunt, meerdere frequente regionale HOV-verbindingen (knoopwaarde > 250 punten) Regionale halte, beperkt aantal frequente regionale HOV-verbindingen (knoopwaarde 150-250 punten) Lokaal knooppunt: geen frequente regionale verbindingen (knoopwaarde <150 punten) Meer dan 4x per uur trein en/of meer dan 6x per uur HOV-bus 4x per uur trein en/of 6x per uur HOV-bus verbinding Minder dan 4x per uur sprinter en/of minder dan 6x per uur bus Voldoende capaciteit en kwaliteit

Kwaliteit en capaciteit fietsenstallingen

Opgave kwaliteit en/of capaciteit fietsparkeren (eigen analyse) Opgave fietsparkeren tot 2040 volgens actieagenda IenW

Hoogwaardige ketenvoorzieningen

OV-fiets of ander deelfietsysteem Andere mobiliteitsdiensten P+R voorziening

Aanwezig Niet aanwezig Aanwezig Niet aanwezig Aanwezig Niet aanwezig Positieve score op alle kwaliteitsaspecten

Aantrekkelijk ingericht knooppunt

14

Omgevingskwaliteit knooppunten

Positieve score op 14 van de 17 kwaliteitsaspecten Positieve score op minder dan 14 van de kwaliteitsaspecten

Waardering reizigers (zie ook paragraaf ‘Reizigerswaardering’)

>7,5 (Stationsbelevingsmonitor NS 2022) 7 - 7,5 (Stationsbelevingsmonitor NS 2022) <7 (Stationsbelevingsmonitor NS 2022)

frequentie van openbaar vervoerverbindingen combineert. Daarnaast is specifiek gekeken of er tenminste de hele dag een hoogfrequentie verbinding is in de richting van Utrecht of Amersfoort, omdat dit een voorwaarde is willen de Regiopoorten een rol spelen in de regionale mobiliteitstransitie en het verminderen van het autoverkeer richting Utrecht. Buiten de spits is een hoogfrequentie OV-verbinding even goed belangrijk. Het gaat immers niet alleen om woon-werkritten, maar dat mensen voor allerlei soorten verplaatsingen (school, studie, recreatie, sociaal) gebruik kunnen maken van het openbaar vervoer, waardoor het openbaar vervoer voor verschillende doelgroepen aantrekkelijk is. Ook maakt een beter aanbod in de dalperiode het makkelijker om de spits te mijden. . Daarbij is hoogfrequent OV met name voor de verbindende lijnen essentieel. Bij ontsluitende lijnen is belangrijke dat er voldoende gebruikers zijn voor een hoge frequentie, zeker als de (elektrische) fiets ook een rol kan spelen.

Voor hoogwaardige ketenvoorzieningen is gekeken of er een opgave is voor fietsparkeren, aangezien de fiets belangrijk voortransportmiddel naar de trein is. Daarnaast is gekeken welke vormen van deelmobiliteit worden aangeboden en of er een P+R-locatie bij de Regiopoort is. Voor het beoordelen van de inrichting van het knooppunt is gebruik gemaakt van de inventarisatie van de kwaliteit van knooppunten door de Provincie Noord-Holland en de Stationsbelevingsmonitor van de NS. Op basis van deze criteria is de huidige kwaliteit van het openbaar vervoer op de Regiopoorten beoordeeld. Uit onderstaande tabel blijkt dat er nog een flinke slag te maken is om de kwaliteit van het openbaar vervoer op de Regiopoorten te verbeteren en daarmee het ontwikkelpotentieel te vergroten. Wat betreft de kwaliteit van het openbaar vervoer schiet dit vooral tekort bij Barneveld-Noord, Bunnik, Nijkerk en Zeist-Noord. Bij Barneveld-Noord komt dit voornamelijk door het ontbreken van een rechtstreekse verbinding

Score openbaar vervoer op de Regiopoorten

Barneveld-Noord

Reizigerswaardering

Omgevingskwaliteit

P+R

Deelmobiliteit overig

Deelfietsen

Fietsparkeren

Frequente verbindingen

Knoopwaarde

Regiopoort

Aantrekkelijk ingericht knooppunt

Hoogwaardige ketenvoorzieningen

Kwaliteit OV

Geen data

Bilthoven Breukelen Bunnik Driebergen Zeist Houten Nijkerk Vianen

Geen data Geen data

Woerden Zeist-Noord

Geen data Geen data 15

met Utrecht (en alle andere bestemmingen na Amersfoort), de frequentie is op zich op orde. Voor Bunnik en Nijkerk is de frequentie juist te laag (Nijkerk slechts twee treinen per uur, Bunnik alleen vier treinen in de spits). Ook zijn er weinig of geen overstapmogelijkheden op aanvullend openbaar vervoer. Bij Zeist-Noord ontbreekt op dit moment een halte met hoogfrequent openbaar vervoer. Driebergen-Zeist en Woerden hebben gezien hun bereikbaarheid per openbaar vervoer het meeste ontwikkelpotentieel, gevolgd door Houten en Vianen. De positie van Vianen wordt nog verder versterkt als invulling wordt gegeven aan een Bus Rapid Transit systeem tussen Breda-Gorinchem en Utrecht via A27 en A2 dat Vianen verbindt met zowel de binnenstad van Utrecht als het USP. Tot 2030 wordt ingezet op een aantal kleinschalige ingrepen om de doorstroming van bussen te verbeteren, na 2030 is de ambitie om dit door te ontwikkelen tot een HOV-corridor met railkwaliteit qua bediening en snelheid, ook wat betreft de inrichting van de haltes. De ontwikkelpotentie van Zeist-Noord hangt samen met de wens voor een BRT-achtige verbinding tussen UtrechtUSP-Zeist-Soesterberg-Amersfoort. Recent is gestart met een verkenning naar deze corridor, dat zal meer duidelijkheid moeten geven over de ontwikkelpotentie van Zeist-Noord. Het beeld wat betreft ketenvoorzieningen is wisselend.

Op veel Regiopoorten ligt een opgave om de capaciteit voor het fietsparkeren te vergroten naar de toekomst toe. Wat betreft deelmobiliteit zijn er op de meeste Regiopoorten wel deelfietsen (OV-fietsen). Alleen op station Nijkerk wordt het verdwijnen van de OV-fiets idealiter op korte termijn weer teruggedraaid. En op station Breukelen en bij Vianen functioneren de deelfietssystemen regelmatig niet, wat dus een kwaliteitsslag vraagt. Op een deel van Regiopoorten is

16

een deelauto aanwezig; andere vormen van deelmobiliteit ontbreken. Commerciële aanbieders zien buiten de grote steden vooralsnog nauwelijks kansen voor een rendabele businesscase in deelmobiliteit. Mogelijk ligt hierin een kans om als Regiopoorten samen op te trekken om het aanbod te vergroten. Dit zal wel samenhangen met aanvullend beleid gericht op het minder aantrekkelijk maken van de eigen auto om Regiopoorten een interessante markt te maken voor deelaanbieders. Deelmobiliteit kan zich dan zowel richten op bewoners als bezoekers. Bij de helft van de Regiopoorten is een P+R locatie, in een aparte verdieping gaan we in op de kansen voor P+R per Regiopoort. Ook wat betreft het zijn van een ‘aantrekkelijk ingericht knooppunt’ zijn bij de meeste Regiopoorten nog stappen te zetten, waarbij het recent vernieuwde DriebergenZeist de uitzondering vormt. Op de meeste Regiopoorten is de basis redelijk op orde, maar ontbreekt het vaak aan een kwalitatief hoogwaardige inrichting van de openbare ruimte en voorzieningen op het knooppunt. Een voorbeeld hiervan is een aantrekkelijke verblijfs- en wachtruimte, die op enkele Regiopoorten ontbreekt. Om de ontwikkelpotentie van de Regiopoorten te vergroten, en met name de bijdrage die de ontwikkeling levert aan het verminderen van autogebruik, zouden de Regiopoorten qua aantrekkelijkheid tot de best scorende OV-knooppunten moeten horen.

Dat is bij de meeste nu niet het geval.

CAPACITEIT VAN HET OPENBAAR VERVOER De ontwikkelpotentie van Regiopoorten hangt ook af van de mogelijkheid om meer reizigers met het openbaar vervoer te vervoeren. De capaciteit van het openbaar vervoersysteem wordt bepaald door twee factoren. Ten eerste de hoeveelheid ruimte die er is in de bestaande bussen en treinen om meer reizigers te vervoeren en ten tweede de mate waarin de bestaande infrastructuur het mogelijk maakt om meer bussen en treinen te laten rijden zonder dat daar aanpassingen voor nodig zijn aan de bestaande infrastructuur. De mogelijkheid om meer treinen en bussen te laten rijden hangt niet alleen af van de beschikbare infrastructuur, maar wordt zeker ook op korte termijn sterk beïnvloed door personeelstekort in de openbaar vervoersector, waardoor zelfs als vervoerders de vervoerwaarde zien om vaker te willen rijden dit niet altijd kan. 2019: voldoende ruimte In 2019 was op de meeste corridors rond Utrecht nog voldoende ruimte was in de bestaande treinen om meer reizigers te vervoeren in de drukste reizigersrichting, waarbij ook rekening werd gehouden met de mogelijkheid om treinen te verlengen. Dit is het beeld van voor COVID-19 en de structurele veranderingen in reisgedrag en thuiswerken die dat tot gevolg had.

Deze ontwikkelingen werken sterker door in het gebruik van het openbaar vervoer dan bij andere vervoerwijzen, doordat het OV en de trein in het bijzonder veel forenzen vervoert werkzaam in sectoren waarin het makkelijker is om thuis te werken. Op dit moment ligt landelijk het aantal check-ins in het OV per maand nog 10% lager dan dezelfde periode voor COVID-19. In 2019 vormde alleen het baanvak Houten-Utrecht een aandachtspunt. Op alle andere trajecten is er nog ruimte voor groei binnen het bestaande product. Hierbij moet wel aangetekend worden dat er nu tussen Houten en Utrecht en tussen Driebergen en Utrecht minder sprinters rijden dan in 2019. Naast ruimte in de treinen is ook de sterke spits richting Utrecht een aandachtspunt. In de ochtendspits

zijn treinen richting Utrecht CS veel voller dan treinen vanuit Utrecht, hetgeen een gezonde exploitatie lastig maakt. De ontwikkeling van de Regiopoorten zou ook moeten bijdragen aan het vergroten van de tegenspits en het bieden van alternatieven voor reizen die nu via Utrecht CS lopen. Beter bereikbaar maken van Utrecht Science Park met fiets en bus vanaf Bunnik, Bilthoven, Driebergen-Zeist en Zeist-Noord draagt bij aan bieden van alternatieven voor het reizen via Utrecht Centraal. 2040: reizigersgroei is op te vangen Voor 2040 verwacht ProRail ook in het hoge groeiscenario geen onoverkomelijke knelpunten qua capaciteit in de sprinters rondom Utrecht (zie onderstaand figuur), waarbij wel is aangenomen dat er tegen die tijd 4 sprinters per uur rijden tussen Nijkerk en Amersfoort en

Bezettingsgraad sprinters en sneltreinen in 2040 scenario Hoge groei (Bron: ProRail, Integrale Mobiliteitsanalyse 2021 – deelrapportage spoor en bus, tram en metro –)

Legenda 80% ≤ 100% zitplaatsen bezet weinig aantal staanplaatsen bezet veel staanplaatsen bezet (+/- 2/m2) zeer veel staanplaatsen bezet past niet

17

tussen Driebergen-Zeist en Utrecht. Het baanvak tussen Woerden en Utrecht is wel erg druk. In dit hoge groeiscenario is beperkt rekening gehouden met de effecten van meer thuiswerken. Aan de andere kant is ook geen rekening gehouden met beleidsinzet op een mobiliteitstransitie en de mogelijke komst van Betalen naar Gebruik die tot een toename van gebruik van het openbaar vervoer kunnen leiden. Mocht in de toekomst blijken dat er toch te weinig ruimte is om reizigersgroei binnen de bestaande dienstregeling op te vangen dan is er nauwelijks ruimte om meer treinen te laten rijden op de huidige infrastructuur (zie figuur op de volgende pagina). Alleen op de trajecten WoerdenHouten en Utrecht-Hilversum is het mogelijk om meer treinen te laten rijden. Op de andere corridors is het niet mogelijk om 6 sprinters per uur te laten rijden in de spits, wat de doelstelling was in het kader van Randstadspoor. Dit hangt ook samen met de ruimte die wordt ingenomen door intercity’s, waar ProRail en NS de meeste groei verwachten. Frequentieverhoging Bunnik In de linker figuur is aangenomen dat de sprinter tussen Driebergen-Zeist, Bunnik en Utrecht weer 4x per uur rijdt ook in de daluren. Dit past binnen de huidige infrastructuur en hangt vooral af van groei van het aantal reizigers. Ruimtelijke ontwikkelingen bij Bunnik en Driebergen-Zeist bieden hier extra draagvlak voor.

Het baanvak tussen Utrecht en Arnhem is erg vol met treinen, met name ook door de wens om meer internationale treinen en intercity’s te laten rijden op dit traject en mogelijk een nieuw intercitystation toe te voegen bij Lunetten-Koningsweg. Voor de lange termijn wordt gekeken naar verschillende mogelijkheden om de capaciteit van de infrastructuur uit te breiden, maar dit zal niet voor 2035 zijn. Het is belangrijk dat de ontwikkeling van de bereikbaarheid per openbaar vervoer en de ontwikkelrichting van de Regiopoorten op elkaar worden afgestemd.

18

Frequentieverhoging Nijkerk Om tussen Nijkerk en Amersfoort-Utrecht ook naar de gewenste frequentie van 4x per uur gedurende de dag te groeien is een keervoorziening nodig. Meest logische plek daarvoor is Harderwijk zodat de woningbouw van Nijkerk en Harderwijk allebei beter bediend kan worden. Beter openbaar vervoer op deze corridor wordt met het uitstel van de aanpak van knooppunt Hoevelaken nog belangrijker. Binnen de huidige infrastructuur op dit baanvak is het alleen mogelijk om een extra spitstrein te laten rijden in de drukste richting, zoals ook in het verleden het geval is geweest. De ambities is om de gewenste frequentie van 4x per uur structureel mogelijk te maken door de keervoorziening te realiseren. Samenhangend netwerk tussen Regiopoorten Het kiezen voor meer treinen of minder (om ruimte te maken voor andere treindiensten) op een bepaald traject heeft gevolgen voor het hele netwerk. Veel Regiopoortstations zijn aan elkaar gekoppeld met een treindienst op bepaalde tracés, deze tracés worden bepaald door de inrichting van Utrecht Centraal. In de kaart rechts is duidelijk terug te zien welke stations met elkaar zijn verbonden. Zo is te zien dat de stations Breukelen, Bunnik en Driebergen-Zeist aan elkaar gekoppeld zijn. Ook Houten en Woerden zijn aan elkaar gekoppeld, net als Woerden en Breukelen.

Bilthoven is gekoppeld aan de Soesterlijn enerzijds en Nijkerk anderzijds. Barneveld-Noord is niet gekoppeld aan een ander regiopoortstation, hiervoor moet men overstappen op Amersfoort Centraal. Voor de bus vooral een kwaliteitsopgave Vooralsnog is niet te verwachting dat ontwikkeling van de Regiopoorten tot capaciteitsproblemen leidt voor de bus. Het is ook makkelijker om het aanbod voor de bus uit te breiden dan voor de trein. Als gevolg van de COVID-19 pandemie zijn reizigersaantallen nog altijd lager en staat de kwaliteit van het aanbod onder druk, mede door personeelstekort. Voor de Regiopoorten betekent dit dat aanbod van bussen is afgenomen ten opzichte van voor de pandemie juist ook op tangentiele verbindingen tussen de kernen rond Utrecht. Deze openbaar vervoerverbindingen zijn juist belangrijk om de druk op Utrecht Centraal of het regionale autonetwerk te verminderen

Spoorkaart van Nederland Weergave van alle gecadanseerde treindiensten in Nederland en de grensstreek. Geïnspireerd op het ontwerpwerk van Vignelli associates voor de Metropolitan Transportation Authority in New York.

Schiermonniko

Ameland

Treindienst in Nederland (meestal halfuursdienst) Treindienst buiten Nederland (meestal uurdienst) Trein rijdt alleen in de spits(richting)

Terschelling

Trein stopt hier elk half uur

Trein stopt hier één keer per uur of minder Trein stopt hier niet

Vlieland

Overstapstation

Buitenpos

Feanwâlden Harlingen Haven Bus/Veerbootverbinding naar de Waddeneilanden en Zeeuws-Vlaanderen

Franeker

Harlingen

Leeuwarden

Deinum

Dronryp

Leeuwarden Camminghaburen

Mantgum

Alternerende uurdiensten vormen samen een halfuursdienst In Zwolle: Rotterdam Centraal / Den Haag Centraal < > Groningen / Leeuwarden

Sneek

Texel

Akkrum

IJlst

In Amersfoort: Den Haag Centraal / Amsterdam Centraal < > Amersfoort / Deventer / Berlin Hbf

G

Hurdegaryp

GrouJirnsum

Sneek Noord

In Amersfoort: Den Haag Centraal / Schiphol Airport < > Enschede / Amersfoort Schothorst

De Westereen

Den Helder

Workum Hindeloopen

Den Helder Zuid

Koudum-Molkwerum

Anna Paulowna

Stavoren

Schagen

Heerenveen

Wolvega

Bovenkarspel Flora BovenkarspelEnkhuizen Grootebroek

Heerhugowaard

Hoorn

Obdam

Alkmaar Noord Alkmaar

Steenwijk

Hoogkarspel Hoorn Kersenboogerd

Heiloo

Meppel

Castricum Uitgeest

Krommenie-Assendelft Wormerveer

Heemskerk Beverwijk

Zwolle Kampen Stadshagen

Restruimte voor extra treinen op de infrastructuur tot 2035 (Bron: Spooragenda Utrecht) Purmerend Weidevenne

Zaandijk Zaanse Schans Koog a/d Zaan

Driehuis

Purmerend Overwhere Purmerend

Lelystad Centrum

Zaandam Kogerveld

Amsterdam Centraal Amsterdam Muiderpoort

Zaandam

Santpoort Noord

HeemstedeAerdenhout

HalfwegZwanenburg Amsterdam Lelylaan

Hillegom

Boskoop

Den Haag Mariahoeve

Bodegraven

Den Haag Laan v NOI

Zoetermeer

LansingerlandZoetermeer

Lunteren Ede Centrum

Bunnik

Veenendaal Centrum

Rotterdam Noord

Delft

Arnhem Zuid

Rhenen

HemmenDodewaard

Verbindingen tussen de stations (Bron: Spoorkaart)

Rotterdam Alexander

Rijswijk

A V

EdeWageningen

Maarn Veenendaal West

Houten Castellum

Kesteren

Capelle Schollevaar

Den Haag Moerwijk

Wolfheze Oosterbeek Arnhem Centraal

VeenendaalDe Klomp

Houten

Nieuwerkerk a/d IJssel

Den Haag HS

Barneveld Zuid

Utrecht Overvecht Utrecht Centraal DriebergenZeist

Gouda

Culemborg Beesd

Geldermalsen

Tiel

Rotterdam Zuid

Dordrecht Zwijndrecht

Barendrecht

Cuijk

Oss

Sliedrecht

Oss West

Sliedrecht Baanhoek

Boxmeer

Rosmalen

Dordrecht Stadspolders Dordrecht Zuid

MookMolenhoek

Wijchen

Hardinxveld Blauwe Zoom

Rotterdam Lombardijen

Nijmegen Heyendaal

Ravenstein

Hardinxveld-Giessendam

Rotterdam Blaak

Nijmegen

Nijmegen Goffert

Zaltbommel

Boven-Hardinxveld

Rotterdam Centraal

's-Hertogenbosch Oost

's-Hertogenbosch

Vierlingsbee

Lage Zwaluwe Zevenbergen Oudenbosch Roosendaal Etten-Leur Middelburg

Goes

KruiningenYerseke

RillandBath

Vught

Breda-Prinsenbeek GilzeTilburg Rijen Reeshof Breda

Zev

Emm

Nijmegen Lent

Nijmegen Dukenburg

Gorinchem

Schiedam Centrum

Elst

ZettenAndelst

Tiel Passewaaij

Arkel

Delft Campus

Opheusden

De figuur geeft de dienstregeling van 2021 weer. Deze komt overeen met de hedendaagse dienstregeling, afgezien van het feit dat Bunnik momenteel 2x per uur bediend wordt in plaats van 4x per uur door personeelstekorten. Leerdam

V

Barneveld Centrum

Utrecht Zuilen

Utrecht Utrecht Terwijde Leidsche Utrecht Rijn Vaartsche Rijn Utrecht Lunetten Gouda Goverwelle

Klarenbeek

Barneveld Noord

Den Dolder

Vleuten

Waddinxveen Triangel

Zoetermeer Oost

Apeldoorn De Maten

Hoevelaken

Bilthoven

Woerden

Boskoop Snijdelwijk Waddinxveen Noord Waddinxveen

Voorburg

Hollandsche Rading

Twello

Apeldoorn

Amersfoort Centraal

Soest

Soest Zuid

Maarssen

Alphen a/d Rijn

Amersfoort Schothorst

Soestdijk

Breukelen Leiden Lammenschans

Voorschoten

Den Haag Centraal

Hilversum Sportpark

Apeldoorn Osseveld

Amersfoort Vathorst

Hilversum Baarn

Abcoude

Leiden Centraal

Nijkerk

Hilversum Media Park

Amsterdam Holendrecht

Ols

Putten

Bussum Zuid

Amsterdam Bijlmer ArenA

Nieuw Vennep Sassenheim

De Vink

Harderwijk Ermelo

Naarden-Bussum

Diemen Zuid Duivendrecht

Hoofddorp

Den Haag Ypenburg

Almere Centrum

Almere Poort

Weesp

Amsterdam Amsterdam Sloterdijk Amstel Amsterdam Amsterdam RAI Zuid

Wij

Nunspeet

Almere Muziekwijk

Schiphol Airport

Voorhout

Almere Parkwijk

Haarlem Spaarnwoude

Haarlem

't Harde

Almere Buiten

Diemen

Bloemendaal Zandvoort aan Zee Overveen

Wezep

Almere Oostvaarders

Amsterdam Science Park

Santpoort Zuid

Zwolle

Kampen Zuid

Dronten

Boxtel Tilburg Tilburg Universiteit

Oisterwijk

19

Best Eindhoven Strijp-S

Helmond Brandevoort

Helmond

Deurne

VERDIEPING: AUTONETWERK IN DE REGIO UTRECHT

Verdere verstedelijking van de Regiopoorten zal altijd een toename van het aantal autoverplaatsingen tot gevolg hebben, ook als maximaal wordt ingezet op mobiliteitstransitie. Er blijven immers altijd ritten waarvoor lopen, fietsen of het openbaar vervoer geen (voldoende aantrekkelijk) alternatief zijn. Als ook de bestaande omgeving van de Regiopoort gaat meeprofiteren van de ontwikkeling en ook een mobiliteitstransitie doormaakt dan is het denkbaar dat het aantal autoverplaatsingen per saldo niet toeneemt of zelfs afneemt ten opzichte van de huidige situatie. Op die manier kan een positieve bijdrage worden geleverd aan de regionale bereikbaarheid met de auto.

REGIONALE BEREIKBAARHEID MET DE AUTO EN DE ROL VAN REGIOPOORTEN Met de sterke groei van het aantal inwoners en arbeidsplaatsen en de rol van Utrecht als draaischijf in het nationale wegennet is de verwachting dat zonder aanvullend beleid de groei van het autoverkeer en daarmee de knelpunten op het hoofdwegennet rondom Utrecht sterk toenemen (figuur linksonder ). Door de inzet op een combinatie van beleidsknoppen waaronder de ontwikkeling van de Regiopoorten, wordt het mogelijk om de groei van het autoverkeer sterk te verminderen en de knelpunten op het hoofdwegennet beheersbaar te houden (figuur rechtsonder). Het gaat daarbij om een combinatie van inzetten op nabijheid bij verstedelijkingskeuzes (waaronder de ontwikkeling van de Regiopoorten), de vraag naar mobiliteit afremmen en spreiden (gedragsmaatregelen, parkeerbeleid en een vorm van Betalen naar Gebruik) en netwerkoptimalisaties (waaronder het wandel- en fietsnetwerk en het optimaliseren van het OV-netwerk). Het geschetste beeld is echter alleen haalbaar als alles uit de kast wordt gehaald.

Ontwikkeling auto-intensiteiten tussen 2015 en 2040 zonder aanvullend beleid (uitgaande van WLO hoog)

Ontwikkeling auto-intensiteiten tussen 2015 en 2040 bij een uitgebreid maatregelenpakket (uitgaande van WLO hoog)

Dit hoofdstuk bevat een verdiepende analyse van het autonetwerk. Aangezien hiervoor gebruik is gemaakt van het UNED-model,2 betreft deze verdieping alleen de regio Utrecht (zodoende zijn Nijkerk en Barneveld niet in deze analyse meegenomen). Met deze analyse wordt inzichtelijk waar binnen het autonetwerk knelpunten worden voorzien en waar ruimte beschikbaar is om een groei van het autoverkeer op te vangen.

Ontwikkeling autoverkeer (etm. indic.)

3

20

Ontwikkeling autoverkeer (etm. indic.)

Krimp (< 0%)

Krimp (< 0%)

Geen/min. groei (0-15%)

Geen/min. groei (9-15%)

Groei (30-45%)

Groei (15-30%)

Sterke groei (30-45%) Zeer sterke groei (+ 45%)

Sterke groei (30-45%) Zeer sterke groei (+ 45%)

Grootste knelpunten spits indicatief

Grootste knelpunten spits, indicatief

Uitgangspunt in het UNEDmodel 2040 is de invoering van betaald parkeren in heel Utrecht en de afronding van grote wegenprojecten zoals de Ring Utrecht en knooppunt Hoevelaken. Betalen naar gebruik maakt geen onderdeel uit van het UNEDmodel 2040. In het UNEDmodel 2040 wordt rekening gehouden met woningbouwontwikkelingen. De woningaantallen uit deze verkenning zijn echter niet een op een ingevoerd in het verkeersmodel.

De figuur onderaan de pagina laat zien dat het bundelen van de verstedelijking en het lokaal inzetten op mobiliteitstransitie kan leiden tot een afname van 12% van het aantal regionale autoritten. De ontwikkeling van Regiopoorten kan op verschillende manieren bijdragen aan de regionale autobereikbaarheid: > Regiopoorten zijn plekken waar huishoudens zonder eigen auto zich kunnen vestigen en kunnen voorzien in hun mobiliteitsbehoefte > Regiopoorten bieden alle huishoudens in de nabijheid meer keuzemogelijkheden om te voorzien in hun mobiliteit en daarmee een alternatief voor de auto op drukke momenten. Ook bezoekers en mensen die op of rond de Regiopoorten werken profiteren hiervan mee. > Regiopoorten met een (boven)regionale P+R-functie bieden mensen de mogelijkheid om het laatste deel van hun reis op een andere manier af te leggen en daarmee de drukste trajecten op het hoofdwegennet te vermijden. Om deze rollen te kunnen vervullen is het belangrijk dat op de Regiopoorten de alternatieven voor de privéauto (lopen, fietsen, openbaar vervoer en deelmobiliteit) op orde zijn. LOKALE AUTO-ONTSLUITING VAN DE REGIOPOORTEN EN AANSLUITING OP HET REGIONALE AUTONETWERK Naast de impact op het regionale autonetwerk heeft de ontwikkeling van de Regiopoorten ook impact op het lokale wegennet en de aansluitingen van het onderliggend wegennet op het hoofdwegennet.

Het beeld voor het onderliggend wegennet verschilt per Regiopoort en hangt ook samen met de omvang van de ontwikkeling en de mate waarin de bestaande omgeving meegaat in de mobiliteitstransitie. Op basis van het U NED-model2 komt het volgende beeld naar voren. Op het lokale wegennet in Bilthoven en Zeist-Noord zijn geen grote knelpunten te verwachten tijdens de ochtenden avondspits.

Op het lokale wegennet in Breukelen, Bunnik, Houten en Vianen zijn geen grote knelpunten te verwachten tijdens de ochtend- en avondspits. Wel staan de aansluitingen op het hoofdweggennet onder druk. In Bunnik is dit ook de verbindingsweg met Odijk en verder, in Vianen de verbinding tussen beide zijden van de kern. Voor deze aansluitingen is daarom nader onderzoek nodig om te bepalen of het wenselijk is om maatregelen te nemen om de overbelasting op te lossen, en welke maatregelen dit zijn. In Breukelen loopt de route naar de P+R ook via deze aansluiting. Nader onderzoek is nodig om te bepalen welke maatregelen nodig zijn om de bereikbaarheid van de P+R te waarborgen. Dilemma bij de maatregelen om gericht de bereikbaarheid te verbeteren is dat het verbeteren van de aansluiting ook een aanzuigende op het overige autoverkeer tot gevolg kan hebben, en daarmee de gewenste mobiliteitstransitie tegenwerkt. Bij de uitwerking van de plannen moet bekeken worden hoe een goede balans gevonden kan worden tussen het borgen van de autobereikbaarheid en het aanjagen van de gewenste (noodzakelijke) mobiliteitstransitie. Bij Driebergen-Zeist en Woerden staan niet alleen de aansluitingen met het hoofdwegennet, maar ook het lokale wegennet in de omgeving van het station onder druk.

Hier is het dus extra belangrijk om naast de nieuwe ontwikkeling ook de bestaande omgeving mee te nemen in de mobiliteitstransitie. Voor Driebergen-Zeist is de aansluiting op het hoofdwegennet ook de verbindingsweg met DriebergenRijsenburg en de route naar de P+R. Nader onderzoek is nodig om te bepalen welke maatregelen nodig zijn om de bereikbaarheid te waarborgen. Ook hiervoor geldt dat bij die uitwerking de balans tussen het borgen van de autobereikbaarheid en het aanjagen van de mobiliteitstransitie gevonden moet worden.

Ontwikkeling van regionale autoritten

21

VERDIEPING: P+R-POTENTIE

SUCCESFACTOREN VAN EEN P+R Belangrijkste succesfactoren van een P+R zijn de locatie, de kwaliteit en de mogelijkheden van de OV-verbinding, de kwaliteit van de P+R-locatie en de prijs. Factoren die kunnen bijdragen aan het gebruik van een P+R zijn onder meer de beschikbaarheid van parkeerplaatsen op de bestemming, de parkeerkosten op de bestemming, congestie richting de bestemming en de kosten voor autogebruik.

3

22

4

Reistijd tussen het hoofdwegennet en de Regiopoort Reistijd (gemiddeld)

Reistijd in spits

Kwaliteit OV-verbinding In tabel ‘Score openbaar vervoer op de Regiopoorten’ in de verdieping Regionaal OV-netwerk (pagina 15), is de kwaliteit van de OV-verbinding met Utrecht al opgenomen. Hieruit blijken de Regiopoorten DriebergenZeist en Woerden de enige Regiopoorten te zijn die zowel qua knoopwaarde als frequentie bovengemiddeld goed scoren. Vianen scoort daarnaast qua frequentie bovengemiddeld goed, de knoopwaarde zou hier iets verbeterd kunnen worden. Houten heeft juist een goede knoopwaarde, maar een gemiddelde frequentie. Dat laatste geldt ook voor Bilthoven en Breukelen, hier is de knoopwaarde ook gemiddeld. Voor Barneveld-Noord, Bunnik, Nijkerk en Zeist-Noord geldt dat de huidige kwaliteit van de OV-verbinding onvoldoende is om als goede P+R te kunnen functioneren.

In de Beleidsuitwerking P+R (provincie Utrecht) wordt dit getypeerd als een rurale P+R. Station breukelen is een voorbeeld van dit type P+R. In de Beleidsuitwerking P+R (provincie Utrecht) wordt dit getypeerd als een satelliet P+R. Station Woerden is een voorbeeld van dit type P+R.

Zeist-Noord

Woerden

Nijkerk

Houten

Driebergen-Zeist

Bunnik

Locatie Onderstaande figuur toont de reistijd van/naar de dichtstbijzijnde op- en afrit van de snelweg naar de Regiopoort tijdens de spits (doelgroep woonwerkverkeer) en daarbuiten. Uitgaande van een reistijd van maximaal 3 minuten is de locatie van de Regiopoorten Barneveld-Noord, Breukelen, DriebergenZeist, Vianen en Zeist-Noord kansrijk als P+R-locatie.

Vianen

In dit hoofdstuk wordt daarnaast consequent het woord P+R gebruikt, aangezien het gaat om het afvangen van automobiliteit, oftewel de auto die op het hoofdwegennet (rijks- en provinciale wegen) rijdt wordt geparkeerd en de reis wordt vervolgd met het openbaar vervoer. Dat laat onverlet dat een P+R op een Regiopoort kansrijk is om als hub te functioneren. Dit betekent dat er ook andere overstappen worden gefaciliteerd (van fiets naar OV, van auto naar deelfiets, etc.). Op een hub worden niet alleen vervoerswijzen verknoopt, maar ook voorzieningen. En dat betekent dat elke Regiopoort in feite als hub zal functioneren.

>

Woon-werkverkeer Zij zijn gevoeliger voor reistijd dan kosten, en dan met name de reistijd tijdens de spits. Bezoekers Zij zijn gevoelig voor reistijd, kosten en comfort, waarbij buiten de spits de reistijd via de P+R veelal langer is, waardoor kosten en comfort belangrijke aspecten worden.

Breukelen

Deze analyse is gericht op de potentie voor een grootschalige P+R met een bovenregionale functie, oftewel een P+R die verkeer dat op het hoofdwegennet rijdt, afvangt.3 Een kleinschalige P+R met een lokale/ regionale functie, waarvan verkeer gebruik maakt dat nog niet op het hoofdwegennet rijdt, valt buiten de focus van dit hoofdstuk.4

>

Bilthoven

Een P+R kan dus een positieve bijdrage leveren aan de regionale bereikbaarheidsopgave. In dit hoofdstuk wordt verkend op welke Regiopoorten het realiseren van een P+R of het vergroten van een bestaande P+R wenselijk is.

De belangrijkste doelgroep voor een P+R is:

Barneveld-Noord

Alle Regiopoorten dienen een bijdrage te leveren aan de vijf pijlers (wonen, werken, mobiliteit, groen & landschap en energietransitie). Op gebied van mobiliteit valt te denken aan de lokale mobiliteitstransitie maar ook op een groter schaalniveau is mobiliteitstransitie mogelijk. Zo kan met een P+R autoverkeer van het hoofdwegennet worden afgevangen waarna reizigers verder reizen met het openbaar vervoer. Dit leidt tot: > Minder auto’s (minder lange autoritten) op het hoofdwegennet; > Minder auto’s in stedelijk gebied (oftewel een bijdrage aan de leefbaarheid en bereikbaarheid van die gebieden); > Meer keuze voor de reiziger.

Kwaliteit P+R-locatie Over de kwaliteit van de huidige P+R-locaties, met name de waardering van gebruikers, zijn geen gegevens bekend. De P+R-bij Driebergen-Zeist is recent vernieuwd, bij Breukelen wordt er op dit moment gebouwd. Daarnaast is de P+R bij Barneveld-Noord een gebouwde parkeervoorziening, bij de andere Regiopoorten is de P+R een eenvoudig parkeerterrein. Bij het station van Houten, het busstation van Vianen en in Zeist-Noord zijn in de huidige situatie geen parkeermogelijkheden beschikbaar. Kosten Op dit moment is het gebruik van de meeste P+R-locaties gratis. Voor de P+R-voorziening op Driebergen-Zeist moet € 4,00 per dag betaald worden, op korte termijn zal voor de P+R-voorziening naast station Breukelen € 2,50 per dag moeten worden betaald. Het gebruik van de P+R op Driebergen-Zeist is sinds de tariefsverhoging afgenomen, de hoogte van het P+R-tarief is daarmee wel een aandachtspunt. Het gebruik van de P+R bij station Bunnik is sindsdien namelijk toegenomen. Het is echter onbekend of de verhoging van het tarief tot een toename van het autogebruik heeft geleid of dat het enkel tot een verandering van de ketenreis heeft geleid. Samenvattend Op basis van het voorgaande kan geconcludeerd worden dat de Regiopoorten Breukelen, Driebergen-Zeist en Vianen het meest kansrijk zijn voor een P+R-voorziening om verkeer van het hoofdwegennet af te vangen.

Bij Breukelen en Driebergen-Zeist is deze voorziening er al, bij Vianen nog niet. Aangezien de P+R’s van Breukelen en Driebergen-Zeist recent vernieuwd en uitgebreid zijn/ worden, hoeft geen rekening te worden gehouden met een substantiële uitbreiding van de reeds beschikbare capaciteit op deze locaties.5 Het gebruik van de P+R op Driebergen-Zeist zou zelfs gestimuleerd kunnen worden door een verlaging van het tarief. Zeist-Noord zou, afhankelijk van de planvorming rondom het BRT-systeem, kansrijk kunnen worden als grootschalige P+R-locatie. Aandachtspunt hierbij is dat de reistijd richting Utrecht concurrerend moet zijn met de auto, oftewel dat het natransport ongehinderd en vrij rechtstreeks kan doorrijden. De P+R bij Barneveld-Noord wordt pas kansrijk als er een treinverbinding zonder overstap met Utrecht komt. Deze verbinding lijkt op korte termijn niet realistisch. Voor Nijkerk is de randvoorwaarde dat de frequentie richting

Utrecht wordt verhoogd naar minimaal 4 keer per uur in de spits, maar zelfs dan ligt deze locatie vrij ver van het hoofdwegennet. Een tweede randvoorwaarde is daarom dat de bereikbaarheid van de P+R wordt verbeterd, bijvoorbeeld met het doortrekken van de rondweg. De Regiopoorten Bilthoven, Bunnik, Houten en Woerden zijn niet kansrijk om een P+R te huisvesten met als doel om verkeer van het hoofdwegennet af te vangen. Zoals eerder aangegeven staat dit los van de mogelijkheid van een kleinschalige P+R, waarvan verkeer gebruik maakt dat nog niet op het hoofdwegennet rijdt. POTENTIEEL EFFECT Op basis van het UNED-model 2040 is een analyse gemaakt van het woon-werkverkeer dat ter hoogte van verschillende Regiopoorten richting Utrecht rijdt.6 Uit onderstaande figuur blijkt dat vanuit alle windrichtingen een behoorlijk aandeel van het verkeer op het hoofdwegennet een bestemming in Utrecht heeft.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Nijkerk&id=6a89f40b-4644-4ffc-9235-5b463db8a2b5