2024-086 Bijlage 3 - Bestemmingsplan 'Nijkerkerveen Deelplan 3, 2023' - Bijlage 14 Quickscan Natuurtoets
Tekst van het document
Quickscan natuurtoets Woningbouw in Nijkerkerveen In opdracht van Buro Ontwerp & Omgeving
Colofon Quickscan natuurtoets woningbouw in Nijkerkerveen
Opdrachtgever Contactpersoon
Buro Ontwerp & Omgeving Dhr. J. van Luttikhuizen
Opdrachtnemer
Staring Advies Jonker Emilweg 11 6997 CB Hoog-Keppel
Rapportnummer Auteur Controle Publicatiedatum: Foto voorblad
2047 Ing. R. Boerboom S.J.J. Wamelink 17 oktober 2019 Plangebied (foto: S. Wamelink)
Copyright Niets uit dit rapport mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de opdrachtgever, noch mag het zonder een dergelijke toestemming worden gebruikt voor enig ander werk dan waarvoor het is vervaardigd. Aansprakelijkheid Dit onderzoek is uitgevoerd conform de toepasselijke en van kracht zijnde natuurwet- en regelgeving. Het onderzoek betreft een momentopname en geeft een inschatting van de geschiktheid van de onderzoekslocatie voor beschermde soorten. Het voorkomen van beschermde soorten is echter nooit met zekerheid te voorspellen. Staring Advies accepteert geen aansprakelijkheid ten aanzien van beslissingen die de opdrachtgever neemt naar aanleiding van het door Staring Advies uitgevoerde onderzoek. Staring Advies is niet aansprakelijk voor gevolgschade, alsmede voor schade welke voortvloeit uit toepassingen van de resultaten van werkzaamheden of andere gegevens verkregen van Staring Advies; opdrachtgever vrijwaart Staring Advies voor aanspraken van derden in verband met deze toepassing. Netwerk Groene Bureaus Staring Advies is lid van het Netwerk Groene Bureaus (NGB) de brancheorganisatie voor groene adviesbureaus. Het netwerk hanteert een gedragscode die opdrachtgevers en andere belanghebbenden een basis biedt om de leden aan te spreken op de kwaliteit van hun werk. www.netwerkgroenebureaus.nl
Inhoud Colofon ............................................................................................................................... 1 Samenvatting ...................................................................................................................... 3 1
2
3
4
Inleiding en doel........................................................................................................... 4 1.1
Inleiding ................................................................................................................ 4
1.2
Doel ...................................................................................................................... 4
Gebiedsbeschrijving en geplande werkzaamheden ..................................................... 5 2.1
Gegevens plangebied ........................................................................................... 5
2.2
Beschrijving van het plangebied ........................................................................... 5
2.3
Beschrijving van het onderzoeksgebied ................................................................ 5
2.4
Geplande werkzaamheden ................................................................................... 5
Beschermde status plangebied .................................................................................... 7 3.1
Gebiedsbescherming ............................................................................................ 7
3.2
Natuurnetwerk Nederland ..................................................................................... 7
3.3
Natura 2000 .......................................................................................................... 9
Beschermde soorten plangebied ............................................................................... 11 4.1
Methode ............................................................................................................. 11
4.2
Resultaten .......................................................................................................... 12
5
Wet natuurbescherming ............................................................................................. 20
6
Conclusie ................................................................................................................... 25
Bijlage 1
Impressie plangebied ..................................................................................... 27
Bijlage 2
Wettelijk kader Wet natuurbescherming ......................................................... 28
Bijlage 3
Beschermde plant- en diersoorten................................................................... 36
Samenvatting Uit de quickscan natuurtoets blijkt dat voor de geplande woningbouw in Nijkerkerveen aanvullend onderzoek naar de aanwezigheid van functioneel leefgebied van de huismus en steenuil noodzakelijk is. Aanvullend onderzoek is noodzakelijk voor de buizerd, ransuil en sperwer indien sprake is van negatieve effecten op mogelijke nestlocaties. Aanvullend onderzoek naar vleermuizen is noodzakelijk indien sprake is van negatieve effecten op verblijfplaatsen van boombewonende soorten en foerageergebieden/vliegroutes. Aanvullend onderzoek is noodzakelijk voor de steenmarter en kleine marterachtigen indien sprake is van negatieve effecten op mogelijke vaste rust- en verblijfplaatsen. Aanvullend onderzoek naar de grote modderkruiper is noodzakelijk indien watergangen gedempt worden. Bij het uitvoeren van de werkzaamheden moet rekening worden gehouden met (overige) broedvogels. Dergelijke werkzaamheden moeten buiten het broedseizoen (15 maart – 15 juli) worden uitgevoerd of er moet vooraf voorkomen worden dat broedvogels zich vestigen in het plangebied. Een AERIUS-berekening is noodzakelijk om te bepalen of er sprake is van stikstofdepositie in de stikstofgevoelige habitattypen van het Natura 2000-gebied ‘Veluwe’. Nadere toetsing of vergunningsaanvraag voor beschermde GNNN natuurgebieden is niet aan de orde.
Dit zijn de uitkomsten van het onderzoek dat is gehouden naar aanleiding van de plannen voor de realisatie van 200 woningen aan de zuidzijde van de bebouwde kom van Nijkerkerveen. Dit kan negatieve gevolgen hebben voor beschermde plant- en diersoorten. Daarom is onderzoek noodzakelijk om te voldoen aan de Wet Natuurbescherming. Staring Advies voerde het onderzoek uit in opdracht van Buro Ontwerp & Omgeving. Het bureau deed literatuuronderzoek in de Nationale Databank Flora en Fauna en veldonderzoek op de locatie.
Pagina 3
1 Inleiding en doel 1.1 Inleiding Bij een ruimtelijke ontwikkeling moet, in het kader van de Wet natuurbescherming, aangetoond worden dat er geen sprake is van aantasting van beschermde natuurgebieden en beschermde plant- en diersoorten. Hiervoor is in veel gevallen een gericht natuuronderzoek vereist. In eerste instantie is een quickscan natuurtoets noodzakelijk om een inschatting te kunnen maken over het effect van de plannen op beschermde natuurgebieden en soorten. Indien negatieve effecten verwacht worden is nader onderzoek noodzakelijk. Er zijn plannen voor de uitbreiding van een woonwijk in Nijkerkerveen. Buro Ontwerp & Omgeving is betrokken bij deze plannen en heeft aan Staring Advies gevraagd om de quickscan natuurtoets uit te voeren.
1.2 Doel Het doel van de quickscan natuurtoets is om snel te inventariseren of door de geplande ontwikkelingen schade kan ontstaan aan beschermde natuurgebieden en beschermde flora of fauna. Wanneer dit het geval is wordt vervolgens geadviseerd over het noodzakelijk vervolgonderzoek en eventuele procedurele vervolgstappen.
Pagina 4
2 Gebiedsbeschrijving en geplande werkzaamheden 2.1 Gegevens plangebied Locatie: Plaats: Gemeente: Provincie:
Zuidzijde Nijkerkerveen Nijkerkerveen Nijkerk Gelderland
2.2 Beschrijving van het plangebied Het plangebied betreft een gedeelte van het buitengebied van de gemeente Nijkerk, aan de zuidzijde van de bebouwde kom van Nijkerkerveen (zie figuur 1). Het plangebied betreft een relatief kleinschalig, halfopen gebied met een afwisseling van (agrarische) graslanden, dierenweiden, woonerven, lijnvormige groenstructuren (met name elzensingels), ondiepe sloten en greppels en wegen. Door en langs het plangebied lopen enkele bredere watergangen. Eén perceel in de noordwesthoek van het plangebied betreft een oude bosschage omringd door voornamelijk elzensingels, met aan de rand een forse, solitaire wilg (zie bijlage 1). Het plangebied grenst aan de noordzijde aan de woonkern Nijkerkerveen, aan de zuidzijde aan de Laakweg en aan de overige zijden aan langgerekte graslandpercelen en enkele woonerven (zie figuur 2). De directe omgeving van het plangebied bestaat enerzijds uit de bebouwde kom van Nijkerkerveen en anderzijds uit het buitengebied met een vergelijkbare inrichting als het plangebied zelf.
2.3 Beschrijving van het onderzoeksgebied Om het eventuele verstorend effect van de geplande ruimtelijke ontwikkeling op beschermde natuurwaarden in de directe omgeving van het plangebied (externe werking) in te kunnen schatten is een groter gebied onderzocht dan het plangebied zelf. Het onderzoeksgebied, met daarbinnen het plangebied, wordt bepaald door een afwisseling van graslandpercelen, lijnvormige groenstructuren, woonerven en ondiepe watergangen (zie figuur 2 en bijlage 1).
2.4 Geplande werkzaamheden Er zijn plannen voor de uitbreiding van een woonwijk in Nijkerkerveen. De uitbreiding vindt plaats in twee deelgebieden, één met een dorpse dichtheid (24 woningen/ha) en één met een dichtheid die past bij een landelijke uitstraling (15 woningen/ha). Er worden in totaal circa 200 woningen gerealiseerd. Bestaande erven worden grotendeels ingepast.
Pagina 5
Een enkel erf zal moeten wijken voor de plannen. Deze vergunningstrajecten zijn reeds in gang gezet en staan los van de plannen zoals hierboven beschreven. Het is niet bekend of op deze locaties sprake is van de aanwezigheid van beschermde plant- en diersoorten.
Figuur 1. Ligging van het plangebied (rood), bron: Provincie Gelderland (2019).
Figuur 2. Luchtfoto van onderzoeksgebied (blauw), met daarbinnen het plangebied (rood). De woonerven (geel) vallen buiten het plangebied, bron: Google Earth (2019).
Pagina 6
3 Beschermde status plangebied 3.1 Gebiedsbescherming In Nederland bestaat het Natuurnetwerk Nederland. Dit is een netwerk van bestaande en nieuw aan te leggen natuurgebieden. Het netwerk moet natuurgebieden beter verbinden met elkaar en met het omringende agrarisch gebied. In paragraaf 3.2 wordt het plangebied behandeld in relatie tot de bescherming van het Natuurnetwerk Nederland (NNN). De Wet natuurbescherming gaat over gebiedsbescherming en soortenbescherming. Wat betreft de gebiedsbescherming beschermt de Wet natuurbescherming Natura 2000gebieden. Dit is een Europees, samenhangend netwerk van beschermde natuurgebieden. In paragraaf 3.3 wordt het plangebied behandeld in relatie tot de bescherming van Natura 2000-gebieden.
3.2 Natuurnetwerk Nederland 3.2.1 Conclusie Het plangebied ligt niet in het NNN. De kernkwaliteiten van het NNN worden niet aangetast. Er hoeft geen verdere toetsing uitgevoerd te worden.
3.2.2 Natuurnetwerk De gebieden van het Natuurnetwerk Nederland worden in de provincie Gelderland het Gelders Natuurnetwerk genoemd. In het Gelders Natuurnetwerk komen twee natuurcategorieën voor: het Gelders Natuurnetwerk (GNN) en de Gelderse Groene Ontwikkelingszone (GO). Gelders Natuurnetwerk (GNN) Het GNN bestaat uit alle bestaande natuur en een zoekgebied voor nog te realiseren nieuwe natuur. In het GNN geldt: in de basis hier geen nieuwe initiatieven. Er zijn enkele uitzonderingen mogelijk. Dat zijn ontwikkelingen van een groot algemeen of provinciaal belang of waarvoor - overtuigend gemotiveerd – geen alternatieven bestaan. Voor dergelijke uitzonderingen gelden specifieke spelregels die garanderen dat het Gelders Natuurnetwerk in stand blijft (het nee, tenzij principe). Dat betekent dat hier geen ruimte is voor nieuwe projecten die de aanwezige en potentiële natuurwaarden significant aantasten. Groene Ontwikkelzones (GO) De GO is een gebied waar partners en partijen worden uitgenodigd om actief 'groene' doelen mee te helpen realiseren. Er is in dit gebied ruimte voor de verdere ontwikkeling van bestaande en bij het gebied behorende bedrijvigheid of bewoning. Afhankelijk van het
Pagina 7
type en de schaal van de ontwikkeling vraagt de provincie om een (extra) bijdrage te leveren aan de GO.
3.2.3 Plangebied Het plangebied ligt niet in het GNN of in een GO (zie figuur 3). Ten oosten en westen van het plangebied liggen verschillende bos- en natuurgebieden die zijn aangewezen als bestaande natuur binnen het GNN. Het betreft onder andere het Overbosch en Huis Hoevelaken bij Amersfoort en De Bunt bij Zwartebroek. Rondom deze gebieden liggen diverse agrarische percelen, watergangen en plassen die zijn aangewezen als GO. Het dichtstbijzijnde GNN natuurgebied is het Overbosch, ten westen van het plangebied. Dit gebied ligt op circa 1 kilometer afstand van het plangebied.
Overbosch
De Bunt
Huis Hoevelaken
Figuur 3. Ligging van het plangebied (rood) ten opzichte van het Gelders Natuurnetwerk, bron: Provincie Gelderland 2019.
Pagina 8
3.3
Natura 2000
3.3.1 Conclusie Er vinden geen ruimtelijke ingrepen plaats in of nabij een Natura 2000-gebied. Door de aard en de beperkte omvang van de activiteiten en door de afstand tussen het plangebied dichtstbijzijnde Natura 2000-gebieden worden geen significante negatieve effecten op de instandhoudingsdoelen en ontwikkelingsopgaven verwacht door directe verstoringsfactoren als oppervlakteverlies of versnippering. Ook significante negatieve effecten door indirecte verstoringsfactoren als verontreiniging, verdroging, geluidsverstoring of lichtverstoring zijn op voorhand uit te sluiten, met uitzondering van stikstofdepositie op gevoelige habitats van Natura 2000-gebied ‘Veluwe’. Een AERIUS-berekening is daarom noodzakelijk.
3.3.2 Natura 2000 De Europese Unie heeft een zeer gevarieerde en rijke natuur, die van grote biologische, esthetische en economische waarde is. Om deze natuur te behouden heeft de Europese Unie het initiatief genomen voor Natura 2000. Dit is een samenhangend netwerk van beschermde natuurgebieden. De Wet natuurbescherming beschermt onder andere Natura 2000-gebieden. Voor activiteiten die significante, negatieve effecten hebben op de kernkwaliteiten van een Natura 2000-gebied is een vergunning nodig.
3.3.3 Plangebied In het plangebied vindt de realisatie van woningbouw plaats. Het plangebied ligt niet in of in de directe nabijheid van een Natura 2000-gebied. Het dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied ‘Arkemheen’ ligt op ruime afstand van het plangebied, vanaf 4,2 kilometer (zie figuur 4). Overige Natura 2000-gebieden, waaronder ‘Veluwe’, ‘Veluwerandmeren’ en ‘Eemmeer & Gooimeer Zuidoever’ liggen op nog grotere afstand, vanaf circa 7,5 km.
Eemmeer & Gooimeer Zuidoever
Veluwerandmeren
Arkemheen
Veluwe
Figuur 4. Ligging van het plangebied (rood) ten opzichte van Natura 2000-gebieden, bron: Provincie Gelderland 2019.
Pagina 9
Door de aard en de omvang van de activiteiten en door de afstand tussen het plangebied en het Natura 2000-gebied ‘Arkemheen’ en overige Natura 2000-gebieden worden geen significante negatieve effecten op de instandhoudingsdoelen en ontwikkelingsopgaven van desbetreffende Natura 2000-gebieden verwacht door directe verstoringsbronnen. Er is geen sprake van oppervlakteverlies of versnippering. Negatieve effecten door indirecte verstoringsbronnen als verontreiniging, verdroging, lichtverstoring, geluidsverstoring, zijn door de ruime afstand ook op voorhand uit te sluiten, met uitzondering van stikstofdepositie. Stikstofdepositie Er is zowel tijdelijk, tijdens de aanlegfase als permanent, onder andere door extra verkeersbewegingen, sprake van een toename van stikstofuitstoot. In de nabijgelegen Natura 2000-gebieden ‘Arkemheen’, ‘Eemmeer & Gooimeer Zuidoever’ en ‘Veluwerandmeren’ liggen geen stikstofgevoelige habitattypen. In het Natura 2000-gebied ‘Veluwe’ zijn wel stikstofgevoelige habitattypen aanwezig (bron: www.synbiosys.alterra.nl/natura2000). De dichtstbijzijnde stikstofgevoelige habitattypen binnen Natura 2000-gebied ‘Veluwe’ (o.a. Droge heide, Oude eikenbossen en Beukeneikenbossen met hulst) liggen op een afstand vanaf circa 12,7 km van het plangebied (zie figuur 5).
Ondanks de ruime afstand van het plangebied tot de dichtstbijzijnde gevoelige habitattypen is stikstofemissie in deze habitats zonder berekening niet uit te sluiten. Een AERIUS-berekening is daarom noodzakelijk.
Figuur 5. Ligging van het plangebied (rode cirkel) ten opzichte van de dichtstbijzijnde stikstofgevoelige habitats (roze, groen, bruin), bron: Provincie Gelderland 2019.
Pagina 10
4 Beschermde soorten plangebied 4.1
Methode
Het verzamelen van gegevens heeft op twee manieren plaatsgevonden: via een literatuuronderzoek en een gericht veldonderzoek.
4.1.1 Literatuuronderzoek Ter ondersteuning van het veldonderzoek werd de Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF) geraadpleegd. Deze database geeft informatie over waarnemingen van beschermde en zeldzame planten en dieren in Nederland. In de NDFF zijn uitsluitend gevalideerde gegevens opgeslagen. De NDFF is de meest complete databank voor de actuele verspreiding van Nederlandse flora en fauna met meer dan 100 miljoen waarnemingen. De databank wordt dagelijks aangevuld met recente waarnemingen. In de NDFF is voor het onderzoeksgebied gezocht naar waarnemingen van beschermde soorten.
4.1.2 Veldonderzoek Een onderzoeker van Staring Advies onderzocht het plangebied om een inschatting te maken van de beschermde soorten die aanwezig zijn en om beschermde flora en fauna waar te nemen (zie tabel 1). Onderzoeker
Bezoekronde
Datum
Tijd
Weersomstandigheden
S. Wamelink
1
14-10-2019
10:00 uur
Bewolkt, droog, 14°C, wind 2 Bft
Tabel 1. Veldonderzoek.
Pagina 11
4.2 Resultaten Deze paragraaf bespreekt de resultaten van het literatuuronderzoek en het veldonderzoek.
4.2.1 Literatuuronderzoek Flora De NDFF maakt voor de omgeving van het plangebied geen melding van het voorkomen van beschermde plantensoorten. Broedvogels De NDFF maakt voor de omgeving van het plangebied melding van diverse beschermde vogelsoorten. Een deel van de waarnemingen betreft overvliegende vogels zonder binding met het gebied. Een deel van de vogelsoorten kunnen wel een territorium bezetten in het plangebied of in de directe omgeving hiervan, waardoor ze gebruik kunnen maken van het plangebied. Van de huismus en steenuil zijn de vaste rust- en verblijfplaatsen en nestlocaties jaarrond beschermd. Zoogdieren De NDFF maakt voor de omgeving van het plangebied melding van een aantal beschermde zoogdiersoorten. Het betreft de volgende soorten:
Nationaal beschermde soorten: bunzing, egel, haas, huisspitsmuis, ree, veldmuis en wezel1. Internationaal beschermde soorten: gewone dwergvleermuis, laatvlieger en watervleermuis.
Amfibieën, reptielen en vissen De NDFF maakt voor de omgeving van het plangebied geen melding van het voorkomen van beschermde amfibieën, reptielen of vissen. Ongewervelde dieren De NDFF maakt voor de omgeving van het plangebied geen melding van het voorkomen van beschermde ongewervelde diersoorten.
1 Deze soorten zijn, met uitzondering van de bunzing en wezel, in de provincie Gelderland vrijgesteld van de
verboden als bedoeld in artikel 3.10, eerste lid, onderdelen a en b, bij ruimtelijke ontwikkelingen.
Pagina 12
4.2.2 Veldonderzoek In deze paragraaf worden per soortgroep de resultaten van het veldonderzoek besproken. Flora Het plangebied bestaat hoofdzakelijk uit agrarische percelen, sloten, greppels, dierenweiden en lijnvormige groenstructuren. Deze lijnvormige groenstructuren betreffen hoofdzakelijk elzensingels, afgewisseld door berken, essen, wilgen en lokaal wilde lijsterbes. In het plangebied groeien algemene soorten van voedselrijke, droge tot vochtige omstandigheden, zoals kropaar, scherpe boterbloem, zevenblad, braam sp., paarse dovenetel, hop, kleefkruid, Engels raaigras, grote brandnetel, riet, witte klaver, hondsdraf en madeliefje. De greppels, bermen en intensief begraasde graslanden zijn soortenarm. Tijdens het veldbezoek zijn geen beschermde planten aangetroffen. Deze worden ook niet verwacht door het ontbreken van geschikte groeiplaatsen. Broedvogels Een volledige broedvogelkartering heeft niet plaatsgevonden, omdat dit geen onderdeel uitmaakt van de quickscan natuurtoets. Tijdens het veldbezoek zijn de volgende vogelsoorten aangetroffen in het plangebied en de directe omgeving: vink, huismus, zwarte kraai, roodborst, pimpelmees, kauw, houtduif, ekster, winterkoning, boomkruiper, roek, parkeend, merel, spreeuw en waterhoen. De opgaande groenstructuren zijn geschikt als nestlocatie voor diverse vogelsoorten.
De agrarische percelen zijn geschikt als nestlocatie voor weidevogels. De watergangen zijn geschikt voor enkele algemene watervogels als waterhoen en wilde eend. Jaarrond beschermde nesten De NDFF vermeldt voor de omgeving van het plangebied de huismus en steenuil, waarvan de vaste rust- en verblijfplaatsen en nestlocaties jaarrond beschermd zijn (zie paragraaf 4.2.1). Tijdens het veldbezoek is de huismus waargenomen bij enkele woningen in de directe omgeving van het plangebied en zijn enkele foeragerende roeken waargenomen in het plangebied. Overige jaarrond beschermde vogelsoorten zijn niet waargenomen. De dichte bosschage in het plangebied is wel geschikt als nestlocatie voor de jaarrond beschermde buizerd, ransuil en sperwer. Daarnaast kan de steenuil verwacht worden in het plangebied. Buizerd, ransuil en sperwer De dichte bosschage in de noordwesthoek van het plangebied en enkele nabijgelegen lijnvormige groenstructuren zijn geschikt als nestlocatie voor deze soorten waarvan de nesten jaarrond beschermd zijn. Overige delen van het plangebied zijn geschikt als foerageergebied voor deze soorten. Huismus Vanuit de bebouwde kom van Nijkerkerveen, ten noorden van het plangebied, zijn enkele waarnemingen van territoriumindicerende huismussen bekend (bron: NDFF). Tijdens het veldbezoek zijn vanaf verschillende woonerven nabij het plangebied ook huismussen
Pagina 13
gehoord. Het betreft zowel woningen in de bebouwde kom van Nijkerkerveen, aan de noordoostzijde van het plangebied, als een woonerf direct naast het plangebied (zie figuur 6).
Locatie huismussen Figuur 6. Waarnemingen huismus tijdens het veldbezoek.
In het te onderzoeken plangebied is geen bebouwing of andere nestgelegenheid voor de huismus aanwezig. De woonerven waar mussen zijn waargenomen vallen buiten het plangebied. Delen van het plangebied kunnen wel tot het leefgebied van de huismus behoren en gebruikt worden als foerageergebied, schuilplaats, slaapplek, zandbad of drinkplek. Het zijn met name de deelgebieden nabij de woonerven waar de mussen broeden die van belang zijn als functioneel leefgebied. Roek Tijdens het veldbezoek zijn in een agrarisch grasland in het plangebied enkele foeragerende roeken waargenomen. In het plangebied zijn geen recent gebruikte nestlocaties van de roek aangetroffen. Deze worden ook niet verwacht in het plangebied door het ontbreken van geschikte nestgelegenheid, in de vorm van bosschages, bomenrijen of boomgroepen met voldoende geschikte nestbomen. De roeken in het plangebied broeden elders in de ruime omgeving van het plangebied. Uit het plangebied
Pagina 14
en de omgeving zijn geen nestlocaties van de roek bekend (bron: NDFF). Delen van het plangebied zijn geschikt als foerageergebied voor de soort. Door de beperkte omvang en de aanwezigheid van voldoende alternatieven is echter geen sprake van een essentieel leefgebied in het plangebied. Steenuil Vanuit een aantal woonerven in het buitengebied ten oosten en ten noorden van het plangebied zijn territoria van de steenuil bekend (bron: NDFF). Tijdens het veldbezoek zijn geen steenuilen aangetroffen in het plangebied en de directe omgeving. In het plangebied zelf zijn geen geschikte nestlocaties, zoals steenuilenkasten, knotbomen en toegankelijke schuurtjes aanwezig. Deze nestgelegenheden zijn mogelijk wel aanwezig bij enkele woonerven in de directe omgeving van het plangebied, waardoor het plangebied mogelijk tot het functioneel leefgebied van de steenuil behoort. Er is mogelijk sprake van een essentieel leefgebied. Voor overige vogelsoorten met jaarrond beschermde nestlocaties ontbreken geschikte nestgelegenheden in het plangebied en de directe omgeving. Grondgebonden zoogdieren Tijdens het veldbezoek zijn geen (sporen van) grondgebonden zoogdieren aangetroffen in het plangebied. De NDFF vermeldt het voorkomen van een aantal beschermde zoogdiersoorten voor de omgeving van het plangebied.
Het plangebied is geschikt als leefgebied voor diverse (algemene) soorten als egel, haas, konijn, mol, ree en algemene (spits)muizensoorten. Deze soorten zijn niet strikt beschermd bij ruimtelijke ontwikkelingen. Daarnaast kunnen de strikt beschermde marterachtigen bunzing, hermelijn, steenmarter en wezel aangetroffen worden in het plangebied. Bunzing, hermelijn en wezel Na de provincie Noord-Brabant en Noord-Holland zijn ook in de provincie Gelderland per 1 maart 2019 de kleine marterachtigen bunzing, hermelijn en wezel niet meer vrijgesteld in het kader van de Wet natuurbescherming. Dit betekent dat bij bepaalde activiteiten onderzocht dient te worden of deze activiteiten schadelijk kan zijn voor de rustplaatsen van deze kleine marterachtigen of dat dieren worden gedood.
Er is één waarneming van de strikt beschermde bunzing bekend van een locatie langs de Jacob de Boerweg, net ten oosten van het plangebied. Van de wezel is eveneens een waarneming bekend vanaf een locatie op ruimere afstand, langs de Schoolstraat, ten oosten van het plangebied. De hermelijn is niet bekend uit de omgeving van het plangebied (bron: NDFF). Het plangebied is door de (kleinschalige) afwisseling van droge greppels, slootkanten, bermen, opgaande begroeiingen en grasland geschikt als leefgebied voor kleine marterachtigen als bunzing, hermelijn en wezel. De bosschage in
Pagina 15
het noordoosten van het plangebied is geschikt als vaste rust- en verblijfplaats voor deze kleine marterachtigen (zie figuur 7). Steenmarter De NDFF vermeldt geen waarnemingen van de steenmarter voor de directe omgeving van het plangebied. Uit de ruimere omgeving is de soort wel bekend (bron: Verspreidingsatlas.nl). Het plangebied is geschikt als leefgebied voor de soort. Tijdens het veldbezoek zijn geen steenmarters waargenomen. De steenmarter is echter hoofdzakelijk ’s nachts actief. Het plangebied is door de afwezigheid van bebouwing en andere grotendeels ongeschikt als vaste rust- en verblijfplaats voor de steenmarter. Uitzondering vormt de bosschage in de noordwesthoek van het plangebied (zie figuur 7). Hier kunnen verblijfplaatsen van de steenmarter verwacht worden. Diverse nabijgelegen woonerven in de omgeving van het plangebied zijn eveneens potentieel geschikt als verblijfplaats voor de soort. Het plangebied is verder geschikt als foerageergebied voor de soort.
Figuur 7. Bosschage in het plangebied waar vaste rust- en verblijfplaatsen van steenmarter en kleine marterachtigen verwacht kunnen worden (rood).
Overige strikt beschermde grondgebonden zoogdiersoorten worden niet verwacht door het ontbreken van geschikt leefgebied. Het bronnenonderzoek bevestigt de afwezigheid van overige strikt beschermde grondgebonden zoogdieren. Vleermuizen De NDFF maakt melding van de gewone dwergvleermuis, laatvlieger en watervleermuis voor de omgeving van het plangebied (zie paragraaf 4.2.1). Binnen het plangebied is geen
Pagina 16
bebouwing aanwezig, waardoor verblijfplaatsen van gebouwbewonende soorten als de gewone dwergvleermuis en laatvlieger uitgesloten kunnen worden. Diverse woonhuizen in de directe omgeving van het plangebied zijn wel potentieel geschikt als verblijfplaats voor gebouwbewonende vleermuizen. In het plangebied is één oude wilg aanwezig met spleten en mogelijk ook holten in de vorm van oude spechtenholen die geschikt kunnen zijn als verblijfplaats voor boombewonende vleermuissoorten, zoals de rosse vleermuis, ruige dwergvleermuis en watervleermuis (zie foto 1).
Foto 1. Oude wilg in het plangebied met potentieel geschikte verblijfplaatsen voor boombewonende vleermuizen (foto: S. Wamelink).
Het plangebied is verder plaatselijk geschikt als foerageergebied voor diverse vleermuissoorten door de aanwezigheid van watergangen, bosranden en andere lijnvormige groenstructuren. Door de beperkte omvang van deze elementen worden geen vliegroutes of essentiële foerageergebieden van vleermuizen verwacht. Amfibieën Beschermde amfibieën zijn tijdens het veldbezoek niet aangetroffen. Uit de omgeving van het plangebied zijn geen beschermde soorten bekend (zie paragraaf 4.2.1). De watergangen in het plangebied zijn geschikt als voortplantingswater voor enkele algemene soorten zoals bastaardkikker, bruine kikker, gewone pad en kleine watersalamander. Het plangebied is verder plaatselijk geschikt als landbiotoop voor deze amfibieënsoorten. Kritische, strikt beschermde soorten, zoals de kamsalamander, poelkikker en rugstreeppad worden niet verwacht in het plangebied, door het ontbreken van geschikt leefgebied. Van
Pagina 17
deze soorten zijn uit de ruime omgeving van het plangebied ook geen waarnemingen bekend (bron: NDFF). Reptielen Beschermde reptielen zijn tijdens het veldbezoek niet aangetroffen. Uit de omgeving van het plangebied zijn geen beschermde soorten bekend (zie paragraaf 4.2.1). Beschermde reptielensoorten worden niet verwacht in het plangebied, door het ontbreken van geschikt leefgebied. Vissen De watervoerende sloten in het plangebied zijn geschikt als leefgebied voor diverse vissoorten, zoals driedoornige stekelbaars, bittervoorn, zeelt, snoek, tiendoornige stekelbaars, bermpje en kleine modderkruiper. Deze vissoorten zijn niet beschermd. De bredere watergang in het plangebied is geschikt als leefgebied voor de strikt beschermde grote modderkruiper. Grote modderkruiper De NDFF vermeldt geen waarnemingen van de grote modderkruiper voor de directe omgeving van het plangebied. Uit de ruimere omgeving is de soort wel bekend (bron: Kennisdocument Grote modderkruiper, BIJ12). De grote modderkruiper komt voor in kleinere, ondiepe stilstaande of langzaam stromende wateren, zoals sloten, vennen, plassen en oude afgesneden meanders. Het betreft wateren met een rijke oever- en onderwatervegetatie. Vaak is er sprake van een kwelsituatie. Doorgaans is er sprake van een “goede” modderbodem: een hardere bodem met een laag stevige modder van 10 tot 30 centimeter dik.
Plaatselijk verkeren deze wateren in een sterk ontwikkelde verlandingsfase, maar de aanwezigheid van grote modderkruiper is niet beperkt tot dit soort wateren. De watervoerende sloten in het plangebied (zie foto 2) zijn door de afwezigheid van een goed ontwikkelde oever- en watervegetatie marginaal geschikt als leefgebied voor deze vissoort. De grote modderkruiper kan hier echter wel in lage dichtheden voorkomen.
Foto 2. Watergang in het plangebied die marginaal geschikt is voor de strikt beschermde grote modderkruiper (foto: S. Wamelink)
Pagina 18
Overige strikt beschermde vissoorten worden eveneens niet verwacht door het ontbreken van geschikte leefgebieden. Ongewervelde dieren Uit de omgeving van het plangebied zijn geen waarnemingen van beschermde ongewervelde dieren bekend (zie paragraaf 4.2.1). Beschermde ongewervelde dieren worden niet verwacht door het ontbreken van geschikte leefgebieden.
Pagina 19
5 Wet natuurbescherming De Wet natuurbescherming volgt in hoofdlijnen de bepalingen uit de Vogel- en Habitatrichtlijn op. De belangrijkste beschermde natuurwaarden in de Wet Natuurbescherming zijn:
Beschermde natuurgebieden (Natura 2000-gebieden). Aangepaste soortenlijst beschermde planten en dieren. Expliciete vermelding intrinsieke waarde van natuur (art. 1.10). Algemene zorgplicht voor natuurgebieden en in het wild levende dieren, planten en hun leefomgeving (art. 1.11). Actieve soortenbescherming (art. 1.12): verplichting voor provincies.
Alle natuurlijk in het wild levende vogels, meeste inheemse zoogdieren, alle inheemse amfibieën en reptielen, en een aantal vissen, dagvlinders, libellen, kevers en vaatplanten zijn beschermd. In dit hoofdstuk wordt vastgesteld of beschermde soorten flora en fauna aanwezig zijn of verwacht worden op de locatie. Vervolgens wordt bepaald of ze mogelijk nadelige effecten kunnen ondervinden van de geplande werkzaamheden. Deze effecten worden getoetst aan de verbodsbepalingen uit de Wet natuurbescherming (zie bijlage 2). Wanneer de Wet natuurbescherming (mogelijk) wordt overtreden wordt geadviseerd over het uitvoeren van aanvullend onderzoek en/of het aanvragen van een ontheffing. Flora Beschermde plantensoorten zijn niet aangetroffen. Deze worden niet verwacht door het ontbreken van geschikte groeiplaatsen. Aanvullend onderzoek naar het voorkomen van beschermde plantensoorten en/of het aanvragen van een ontheffing is dan ook niet noodzakelijk. Broedvogels Alle vogelsoorten zijn beschermd krachtens de Wet natuurbescherming (Vogelrichtlijn). Ontheffing voor deze diergroep is niet mogelijk. Dit betekent dat het opzettelijk verstoren, verontrusten, doden en anderszins nadelig beïnvloeden van deze soortgroep niet is toegestaan. Bij het uitvoeren van een dakrenovatie moet daarom rekening worden gehouden met broedvogels.
Dergelijke werkzaamheden moeten buiten het broedseizoen (15 maart – 15 juli) worden uitgevoerd of er moet vooraf voorkomen worden dat broedvogels zich vestigen in het plangebied. Vogelsoorten waarvan de nesten jaarrond beschermd zijn In het plangebied bevinden zich mogelijk nestlocaties van de buizerd, ransuil en sperwer. Daarnaast behoort het plangebied mogelijk tot het functioneel leefgebied van de huismus en steenuil.
Pagina 20
Buizerd, ransuil en sperwer Een bosschage in het plangebied (zie figuur 7) is geschikt als nestlocatie voor deze soorten. Aantasting van de functionaliteit van deze nesten, bijvoorbeeld door bomenkap of door verstoring is een overtreding van de Wet natuurbescherming. Indien sprake is van het rooien van deze bosschage of verstoring door ruimtelijke ingrepen in de directe omgeving van een potentiele nestboom is gericht onderzoek naar aanwezigheid van bezette nesten noodzakelijk. Gericht onderzoek naar te verwachten roofvogels en ransuil bestaat uit 3 veldbezoeken:
mrt-april: zoeken naar (potentiele) nestlocaties begin mei: controle nestlocaties juni: controle nestlocaties en zoeken naar juveniele vogels
Huismus In de directe omgeving van het plangebied bevinden zich mogelijk nestlocaties van de huismus op een aantal woonerven. Er is geen sprake van fysieke aantasting van deze nestlocaties. Er is mogelijk wel sprake van aantasting van het functioneel leefgebied door het (tijdelijk) verdwijnen van bijvoorbeeld foerageergebied, schuilgelegenheid, slaapplekken, drinkplekken etc. De geplande werkzaamheden kunnen daarnaast een verstorend effect hebben op de huismus. Aanvullend onderzoek naar de aanwezigheid van de huismus is noodzakelijk in het plangebied en de directe omgeving. De nestlocaties, maar ook het gebruik van het plangebied, dient daarbij in kaart gebracht te worden. Deze soort kan het beste tijdens de ochtend geïnventariseerd worden. Dan is de zangactiviteit van mannetjes het hoogst. Er moet geïnventariseerd worden op territoriaal gedrag, transport van voedsel, transport van nestmateriaal etc. Zo worden de nestlocaties vastgesteld. Conform de richtlijnen van BIJ12 zijn hiervoor 2 ochtendbezoeken in de periode 1 april t/m 20 juni noodzakelijk. Daarnaast dien specifiek het terreingebruik van het plangebied door huismussen in kaart gebracht worden. Er dient een duidelijk beeld te ontstaan over welke groenstructuren en overige elementen een belangrijke functie voor de huismus hebben.
Steenuil In de directe omgeving van het plangebied bevinden zich mogelijk nestlocaties van de steenuil. Er is geen sprake van fysieke aantasting van deze nestlocaties. Er wordt mogelijk wel essentieel leefgebied van de steenuil aangetast door de geplande woningbouw in het plangebied. Hierdoor gaan mogelijk essentiële foerageergebieden of andere functies verloren, waardoor de functionaliteit van de vaste rust- en verblijfplaatsen aangetast wordt. De geplande werkzaamheden kunnen bovendien een verstorend effect hebben op de steenuil. Aanvullend onderzoek naar de aanwezigheid van de steenuil is noodzakelijk in het plangebied en de directe omgeving. De steenuil kan het beste in de avonduren geïnventariseerd worden. Dan is de baltsactiviteit van mannetjes het hoogst. Er moet geïnventariseerd worden op territoriaal gedrag, transport van voedsel, transport van nestmateriaal etc. Zo worden de nestlocaties vastgesteld. Conform de richtlijnen uit de
Pagina 21
Soortenstandaard Steenuil zijn hiervoor 3 avondbezoeken in de periode 15 februari tot en met 15 april noodzakelijk. Daarnaast dient een dagbezoek uitgevoerd te worden gericht gezocht worden naar sporen en om de kwaliteit van het biotoop te kunnen beoordelen. Verder dient contact gezocht te worden met de lokale steenuilenwerkgroep om aanvullende verspreidingsgegevens over aanwezige steenuilen te achterhalen. Grondgebonden zoogdieren Het plangebied is geschikt als leefgebied/foerageergebied voor enkele algemene zoogdiersoorten als egel, haas, konijn, mol, vos en algemene muizensoorten. Voor deze soorten zoogdieren geldt in de provincie Gelderland automatisch de vrijstellingsregeling bij ruimtelijke ingrepen. Daarnaast kunnen de steenmarter en kleine marterachtigen bunzing, hermelijn en wezel verwacht worden. Bunzing, hermelijn en wezel Deze kleine marterachtigen zijn strikt beschermd in de provincie Gelderland. Het voorkomen van deze kleine marterachtigen is alleen ontheffingsplichtig wanneer er vaste verblijfplaatsen aanwezig zijn. Hiervan is mogelijk sprake in de bosschage in het plangebied (zie figuur 7). Hiervoor zal een inventarisatie uitgevoerd worden middels de richtlijnen zoals opgesteld in de ‘handreiking kleine marters in relatie tot soortbescherming (provincie Noord-Brabant).
Voor het vaststellen van deze soorten zijn verschillende inventarisatie-methoden mogelijk (zie tabel 2). Indien meerdere soorten (kunnen) worden verwacht is een combinatie van methoden wenselijk, bijvoorbeeld cameraval en sporenbuis. De apparatuur dient geplaatst te worden in de meest kansrijke landschapselementen, zoals bij bosranden, singels en takkenrillen. In actieve periode voor deze soorten (maart tot en met augustus) dient de cameraval minimaal zes weken achtereenvolgens in het gebied te worden geplaatst. De inzet van het aantal inventarisatiematerialen is afhankelijk van de grootte van het terrein.
Cameraval Marterbox Sporenbuis Nestkast
Bunzing + ?
Hermelijn ? + +
Wezel + + +
Tabel 2. Geschiktheid van inventarisatiemethoden voor de verschillende kleine marterachtigen (Bron: ‘Handreiking Kleine Marters in relatie tot soortbescherming’, 2017).
Steenmarter Het voorkomen van de beschermde steenmarter is alleen ontheffingsplichtig wanneer er vaste verblijfplaatsen aanwezig zijn. Hiervan is mogelijk sprake in de bosschage in het plangebied (zie figuur 7). Nader onderzoek naar het voorkomen van de steenmarter is noodzakelijk om te bepalen of er sprake is van een vaste rust- en verblijfplaats. Hiervoor is
Pagina 22
uitgebreid sporenonderzoek tijdens de voortplantingsperiode (april – juli), eventueel in combinatie met de inzet van cameravallen, noodzakelijk. Vaste rust- en verblijfplaatsen of essentieel leefgebied van overige strikt beschermde zoogdiersoorten worden niet verwacht door het ontbreken van geschikt leefgebied. Het uitvoeren van een aanvullend onderzoek of het aanvragen van een ontheffing is niet noodzakelijk voor overige grondgebonden zoogdiersoorten. Vleermuizen Om te bepalen of aanvullend onderzoek naar vleermuizen noodzakelijk is, worden de resultaten van de quickscan getoetst aan de checklist van Het Protocol voor vleermuisinventarisaties van de Gegevensautoriteit Natuur en de Zoogdiervereniging. Hieronder zijn de relevante passages uit de checklist weergegeven: 1. Zijn er gebouwen die gesloopt of gerenoveerd worden? Nee Nader onderzoek naar kraam-, zomer- en paar verblijfplaatsen van gebouwbewonende vleermuizen is niet noodzakelijk. 2. Zijn er bomen met potentieel geschikte holten die gekapt of gesnoeid worden? Mogelijk Nader onderzoek naar zomer- en paarverblijfplaatsen van boombewonende vleermuizen is noodzakelijk. 3. Worden er struiken, gewassen, bomen of andere elementen verwijderd of aangetast die deel uitmaken van een mogelijke route/verbinding of een essentieel foerageergebied? Mogelijk Nader onderzoek naar vliegroutes en foerageergebieden is noodzakelijk.
Het uitvoeren van aanvullend vleermuisonderzoek naar verblijfplaatsen van boombewonende vleermuissoorten is noodzakelijk indien de forse wilg gerooid wordt (zie foto 1). Gericht onderzoek naar verblijfplaatsen van boombewonende vleermuissoorten, zoals de rosse vleermuis, ruige dwergvleermuis en watervleermuis bestaat uit minimaal 2 veldbezoeken in de periode 15 mei – 15 juli en minimaal 2 veldbezoeken in de periode 15 aug - 1 okt. Hierbij dient gedurende de avond met een bat-detector gericht vleermuisonderzoek uitgevoerd te worden, om vast te stellen of er sprake is van een verblijfplaats in de wilg in het plangebied. Aanvullend onderzoek naar foerageergebieden en vliegroutes is noodzakelijk als er lijnvormige groenstructuren en bosschages verdwijnen. Gericht vleermuisonderzoek naar de aanwezigheid van foerageergebieden en vliegroutes bestaat uit 2 veldbezoeken in de periode 15 apr - 1 okt, waarbij minimaal 1 veldbezoek tussen 15 mei en 15 juli moet plaatsvinden.
Pagina 23
Amfibieën, reptielen en vissen Voor de mogelijk aanwezige (algemene) amfibieënsoorten, zoals bastaardkikker, bruine kikker, gewone pad en kleine watersalamander, geldt in de provincie Gelderland automatisch een vrijstellingsregeling bij ruimtelijke ingrepen. Strikt beschermde amfibieën, reptielen of vissen worden niet verwacht in het plangebied, met uitzondering van de grote modderkruiper. Grote modderkruiper Indien er watergangen gedempt worden is gericht onderzoek naar de aanwezigheid van de strikt beschermde grote modderkruiper noodzakelijk. Het voorkomen van de grote modderkruiper is niet eenvoudig te onderzoeken. Een combinatie van inventarisatiemethoden geeft de grootste zekerheid over het wel/niet voorkomen van de soort op de locatie. Onderzoek naar aanwezigheid van DNA materiaal in het leefgebied (zogenaamd eDNA2) is de meest betrouwbare methode om het voorkomen van de soort aan te tonen. De methodiek geeft echter minder informatie over de populatiegrootte en – opbouw. Daarom wordt voorgesteld om aanvullend met het schepnet te inventariseren. Dit kan het beste in de periode maart tot juni. Hiervoor is 1 bezoekronde voldoende. Het eDNA materiaal kan verzameld worden in de perioden maart tot juli en september tot november. Het uitvoeren van aanvullend onderzoek of het aanvragen van een ontheffing is niet noodzakelijk voor overige amfibieën-, reptielen of vissoorten.
Ongewervelde dieren Gezien het ontbreken van geschikt leefgebied zijn strikt beschermde ongewervelde dieren niet te verwachten in het plangebied. Het uitvoeren van aanvullend onderzoek of het aanvragen van een ontheffing is dan ook niet noodzakelijk voor deze soortgroep.
2
Dieren laten resten DNA achter in hun leefomgeving, bijvoorbeeld door het afscheiden van uitwerpselen of slijm. Dit zogenaamde environmental DNA, ofwel eDNA, verschilt per soort en kan met nieuwe genetische detectiemethodes worden gesignaleerd. Op die manier is het mogelijk om de aanwezigheid van lastig te inventariseren soorten, zoals de grote modderkruiper, aan te tonen op basis van simpele watermonsters.
Pagina 24
6 Conclusie Aan de hand van de resultaten van de quickscan natuurtoets kan de volgende conclusie worden getrokken: Beschermde natuurgebieden Gelders Natuurnetwerk (GNN) Het plangebied ligt in een GO. De ontwikkeldoelen worden echter niet aangetast door de geplande ruimtelijke ontwikkelingen. Er hoeft geen verdere toetsing uitgevoerd te worden. Natura 2000 significante negatieve effecten door stikstofdepositie op gevoelige habitats van Natura 2000-gebied ‘Veluwe’ zijn niet op voorhand uit te sluiten. Een AERIUS-berekening is daarom noodzakelijk. Beschermde soorten Aanvullend onderzoek naar de aanwezigheid van functioneel leefgebied van de huismus en steenuil is noodzakelijk. Aanvullend onderzoek is noodzakelijk voor de buizerd, ransuil en sperwer indien sprake is van negatieve effecten op mogelijke nestlocaties. Aanvullend onderzoek naar vleermuizen is noodzakelijk indien sprake is van negatieve effecten op verblijfplaatsen van boombewonende soorten en foerageergebieden/vliegroutes. Aanvullend onderzoek is noodzakelijk voor de steenmarter en kleine marterachtigen indien sprake is van negatieve effecten op mogelijke vaste rust- en verblijfplaatsen. Aanvullend onderzoek naar de grote modderkruiper is noodzakelijk indien watergangen gedempt worden. Bij het uitvoeren van de werkzaamheden moet bovendien rekening worden gehouden met (overige) broedvogels.
Werkzaamheden moeten buiten het broedseizoen (15 maart – 15 juli) worden uitgevoerd of er moet voorkomen worden dat broedvogels zich gaan vestigen in het plangebied.
Pagina 25
Bijlagen 1 2 3
Impressie plangebied Wettelijk kader Beschermde plant- en diersoorten
Pagina 26
Bijlage 1 Impressie plangebied z
Pagina 27
Bijlage 2 Wettelijk kader Wet natuurbescherming Per 1 januari 2017 is de Wet natuurbescherming van kracht. Deze wet vervangt drie wetten: de Natuurbeschermingswet 1998, de Boswet en de Flora- en faunawet. De Wet natuurbescherming volgt in hoofdlijnen de bepalingen uit de Vogel- en Habitatrichtlijn op. De belangrijkste beschermde natuurwaarden in de Wet Natuurbescherming zijn:
Beschermde natuurgebieden (Natura 2000-gebieden); Aangepaste soortenlijst beschermde planten en dieren; Expliciete vermelding intrinsieke waarde van natuur (art. 1.10); Algemene zorgplicht voor natuurgebieden en in het wild levende dieren, planten en hun leefomgeving (art. 1.11); Actieve soortenbescherming (art. 1.12): verplichting voor provincies.
Gebiedsbescherming Natura 2000-gebieden Toetsing van effecten van projecten op Natura 2000-gebieden blijft hetzelfde als nu. Beschermde natuurmonumenten Beschermde natuurmonumenten en bijbehorende doelen komen te vervallen. Hetzelfde geldt voor (nooit aangewezen) beschermde landschapsgezichten en beschermde leefomgevingen. De meeste natuurmonumenten vallen binnen het NNN areaal en zijn via dat beschermingsregime alsnog beschermd. Daarnaast kunnen gemeenten de natuurmonumenten via een bestemmingsplan als beschermde natuur aanwijzen. Provincies dienen gebieden aan te wijzen voor het NNN (voormalige EHS) en (evt. op verzoek) voor overige bijzondere provinciale natuurgebieden en bijzondere provinciale landschappen. Het rijk kan een gebied, niet zijnde een Natura 2000-gebied, als bijzonder nationaal natuurgebied aanwijzen.
Soortbescherming Alle beschermde soorten worden aangewezen in de wet zelf (deels met verwijzing naar internationale regelgeving). Alle natuurlijk in het wild levende vogels, meeste inheemse zoogdieren, alle inheemse amfibieën en reptielen, en een aantal vissen, dagvlinders, libellen, kevers en vaatplanten zijn beschermd. Ongeveer 200 thans beschermde soorten (vooral vaatplanten en zeevissen) worden niet meer beschermd onder de Wet natuurbescherming (anders dan door algemene zorgplicht). De lijst met beschermde soorten is niet meer opgedeeld in tabellen, zoals in de huidige Flora- en faunawet. Zie bijlage 3 voor de nieuwe lijst met beschermde plant- en diersoorten.
Pagina 28
Totaal aantal beschermde soorten is slechts een fractie van ongeveer 35.000 soorten die in Nederland voorkomen. Groot aantal bedreigde (Rode lijst) soorten wordt niet passief beschermd (wel actieve bescherming vereist).
Drie regimes voor beschermde soorten 1. Regels ter bescherming van vogels die vallen binnen het bereik van de Vogelrichtlijn, i.e. alle natuurlijk in het wild levende vogels in EU (art. 3.1-3.4) 2. Regels ter bescherming van dier- en plantensoorten die strikt beschermd zijn op grond van de Habitatrichtlijn en natuurbeschermingsverdragen (art. 3.5-3.9) 3. Regels ter bescherming van niet onder 2 vallende zoogdieren, amfibieën, reptielen, vissen, dagvlinders, libellen, kevers en vaatplanten vermeld in de bijlage bij de wet (art. 3.10-3.11) Inhoud beschermingsregimes
Geen uniform verbodsstelsel, maar aparte verboden voor elk van de drie categorieën beschermde soorten. Verboden en uitzonderingen sluiten nauw aan bij Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn (regime 1 en 2), maar ‘soepeler’ regime voor aanvullend beschermde soorten (regime 3). Meeste verboden nu alleen van toepassing op ‘opzettelijk’ handelen, maar dat dekt ook voorwaardelijk opzet (=willens en wetens aanmerkelijke kans aanvaarden dat gedraging schadelijke gevolgen heeft voor beschermde soorten). Verschil met de huidige verboden zal in de praktijk dus waarschijnlijk gering zijn.
Alle in de Wet genoemde soorten zijn strikt beschermd. Voor de verbodsbepalingen is een ontheffing noodzakelijk. Dit geldt ook voor zeer algemene soorten waarvoor in het verleden automatisch de vrijstellingsregeling van kracht was bij ruimtelijke ontwikkelingen. Echter kunnen de provincies voor een aantal algemene soorten een vrijstellingslijst opstellen (op basis van Artikel 3.11). Dit betekent dat de beschermde soorten per provincie verschillen (zie bijlage 3). Met betrekking tot ruimtelijke ontwikkelingen zijn de volgende verbodsbepalingen voor soorten het meest relevant.
Intrinsieke waarde natuur Artikel 1.10 Deze wet is gericht op: Het beschermen en ontwikkelen van de natuur, mede vanwege de intrinsieke waarde, en het behouden en herstellen van de biologische diversiteit.
Pagina 29
Algemene Zorgplicht Artikel 1.11 1. Een ieder neemt voldoende zorg in acht voor Natura 2000-gebieden, bijzondere nationale natuurgebieden en voor in het wild levende dieren en planten en hun directe leefomgeving. 2. De zorg, bedoeld in het eerste lid, houdt in elk geval in dat een ieder die weet of redelijkerwijs kan vermoeden dat door zijn handelen of nalaten nadelige gevolgen kunnen worden veroorzaakt voor een Natura 2000-gebied, een bijzonder nationaal natuurgebied of voor in het wild levende dieren en planten: a. dergelijke handelingen achterwege laat, dan wel, b. indien dat achterwege laten redelijkerwijs niet kan worden gevergd, de noodzakelijke maatregelen treft om die gevolgen te voorkomen, of c. voor zover die gevolgen niet kunnen worden voorkomen, deze zoveel mogelijk beperkt of ongedaan maakt. 3. Het eerste lid is niet van toepassing op handelen of nalaten in overeenstemming met het bij of krachtens deze wet of de Visserijwet 1963 bepaalde.
Beschermingsregime soorten Vogelrichtlijn Artikel 3.1 1. Het is verboden opzettelijk van nature in Nederland in het wild levende vogels van soorten als bedoeld in artikel 1 van de Vogelrichtlijn te doden of te vangen. 2. Het is verboden opzettelijk nesten, rustplaatsen en eieren van vogels als bedoeld in het eerste lid te vernielen of te beschadigen, of nesten van vogels weg te nemen. 3. Het is verboden eieren van vogels als bedoeld in het eerste lid te rapen en deze onder zich te hebben. 4. Het is verboden vogels als bedoeld in het eerste lid opzettelijk te storen. 5. Het verbod, bedoeld in het vierde lid, is niet van toepassing indien de storing niet van wezenlijke invloed is op de staat van instandhouding van de desbetreffende vogelsoort. Artikel 3.3 1. Gedeputeerde staten kunnen ontheffing verlenen van verboden als bedoeld in artikel 3.1, ten aanzien van vogels van daarbij aangewezen soorten, dan wel ten aanzien van hun nesten, rustplaatsen of eieren.
Pagina 30
2. Provinciale staten kunnen bij verordening vrijstelling verlenen van verboden als bedoeld in artikel 3.1 en ten aanzien van vogels van daarbij aangewezen soorten, dan wel ten aanzien van hun nesten, rustplaatsen of eieren. Ontheffing of vrijstelling Een ontheffing of een vrijstelling wordt uitsluitend verleend, indien is voldaan aan elk van de volgende voorwaarden: a. er bestaat geen andere bevredigende oplossing; b. zij is nodig:
in het belang van de volksgezondheid of de openbare veiligheid; in het belang van de veiligheid van het luchtverkeer; ter voorkoming van belangrijke schade aan gewassen, vee, bossen, visserij of wateren; ter bescherming van flora of fauna; voor onderzoek of onderwijs, het uitzetten of herinvoeren van soorten, of voor de daarmee samenhangende teelt, of om het vangen, het onder zich hebben of elke andere wijze van verstandig gebruik van bepaalde vogels in kleine hoeveelheden selectief en onder strikt gecontroleerde omstandigheden toe te staan;
c. de maatregelen leiden niet tot verslechtering van de staat van instandhouding van de desbetreffende soort. In een ontheffing, onderscheidenlijk vrijstelling worden in elk geval voorschriften opgenomen, onderscheidenlijk regels gesteld, over: a. de middelen, installaties of methoden voor het vangen of doden, waarbij enkel het gebruik wordt toegestaan van bij algemene maatregel van bestuur aangewezen middelen, installaties of methoden; b. de tijd en plaats waarvoor de ontheffing of vrijstelling geldt, en c. de wijze waarop het risico voor het behoud van de vogelstand wordt beperkt.
Beschermingsregime soorten Habitatrichtlijn Artikel 3.5 1. Het is verboden in het wild levende dieren van soorten, genoemd in bijlage IV, onderdeel a, bij de Habitatrichtlijn, bijlage II bij het Verdrag van Bern of bijlage I bij het Verdrag van Bonn, in hun natuurlijk verspreidingsgebied opzettelijk te doden of te vangen. 2. Het is verboden dieren als bedoeld in het eerste lid opzettelijk te verstoren.
Pagina 31
3. Het is verboden eieren van dieren als bedoeld in het eerste lid in de natuur opzettelijk te vernielen of te rapen. 4. Het is verboden de voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van dieren als bedoeld in het eerste lid te beschadigen of te vernielen. 5. Het is verboden planten van soorten, genoemd in bijlage IV, onderdeel b, bij de Habitatrichtlijn of bijlage I bij het Verdrag van Bern, in hun natuurlijke verspreidingsgebied opzettelijk te plukken en te verzamelen, af te snijden, te ontwortelen of te vernielen. Artikel 3.8 1. Gedeputeerde staten kunnen ontheffing verlenen van een of meer van de verboden, bedoeld in artikel 3.5 ten aanzien van dieren of planten van daarbij aangewezen soorten, dan wel ten aanzien van de voortplantingsplaatsen, rustplaatsen of eieren van dieren van daarbij aangewezen soorten. 2. Provinciale staten kunnen bij verordening vrijstelling verlenen van een of meer van de verboden, bedoeld in artikel 3.5 ten aanzien van dieren of planten van daarbij aangewezen soorten, dan wel ten aanzien van de voortplantingsplaatsen, rustplaatsen of eieren van dieren van daarbij aangewezen soorten. Ontheffing of vrijstelling Een ontheffing of een vrijstelling wordt uitsluitend verleend, indien is voldaan aan elk van de volgende voorwaarden: a. er bestaat geen andere bevredigende oplossing; b. zij is nodig:
in het belang van de bescherming van de wilde flora of fauna, of in het belang van de instandhouding van de natuurlijke habitats; ter voorkoming van ernstige schade aan met name de gewassen, veehouderijen, bossen, visgronden, wateren of andere vormen van eigendom; in het belang van de volksgezondheid, de openbare veiligheid of andere dwingende redenen van groot openbaar belang, met inbegrip van redenen van sociale of economische aard en met inbegrip van voor het milieu wezenlijke gunstige effecten; voor onderzoek en onderwijs, repopulatie of herintroductie van deze soorten, of voor de daartoe benodigde kweek, met inbegrip van de kunstmatige vermeerdering van planten, of om het onder strikt gecontroleerde omstandigheden mogelijk te maken op selectieve wijze en binnen bepaalde grenzen een beperkt, bij de ontheffing of vrijstelling vastgesteld aantal van bepaalde dieren van de aangewezen soort te vangen of onder zich te hebben, onderscheidenlijk een beperkt bij de ontheffing of vrijstelling vastgesteld aantal van bepaalde planten van de aangewezen soort te plukken of onder zich te hebben;
Pagina 32
c. er wordt geen afbreuk gedaan aan het streven de populaties van de betrokken soort in hun natuurlijke verspreidingsgebied in een gunstige staat van instandhouding te laten voortbestaan. Beschermingsregime andere soorten Artikel 3.10 1. Onverminderd artikel 3.5, eerste, vierde en vijfde lid, is het verboden: a. in het wild levende zoogdieren, amfibieën, reptielen, vissen, dagvlinders, libellen en kevers van de soorten, genoemd in de bijlage, onderdeel A, bij deze wet, opzettelijk te doden of te vangen; b. de vaste voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van dieren als bedoeld in onderdeel a opzettelijk te beschadigen of te vernielen, of c. vaatplanten van de soorten, genoemd in de bijlage, onderdeel B, bij deze wet, in hun natuurlijke verspreidingsgebied opzettelijk te plukken en te verzamelen, af te snijden, te ontwortelen of te vernielen. 2. Artikel 3.8, met uitzondering van het derde en vierde lid, is van overeenkomstige toepassing op de verboden, bedoeld in het eerste lid, met dien verstande dat, in aanvulling op de redenen, genoemd in het vijfde lid, onderdeel b, de noodzaak voor de ontheffing of vrijstelling ook verband kan houden met handelingen: a. in het kader van de ruimtelijke inrichting of ontwikkeling van gebieden, daaronder begrepen het daarop volgende gebruik van het ingerichte of ontwikkelde gebied; b.
ter voorkoming van schade of overlast, met inbegrip van schade aan sportvelden, schietterreinen, industrieterreinen, kazernes, of begraafplaatsen; c. ter beperking van de omvang van de populatie van dieren, in verband met door deze dieren ter plaatse en in het omringende gebied veelvuldig veroorzaakte schade of in verband met de maximale draagkracht van het gebied waarin de dieren zich bevinden; d. ter voorkoming of bestrijding van onnodig lijden van zieke of gebrekkige dieren; e. in het kader van bestendig beheer of onderhoud in de landbouw of bosbouw; f. in het kader van bestendig beheer of onderhoud aan vaarwegen, watergangen, waterkeringen, waterstaatswerken, oevers, vliegvelden, wegen, spoorwegen of bermen, of in het kader van natuurbeheer; g. in het kader van bestendig beheer of onderhoud van de landschappelijke kwaliteiten van een bepaald gebied, of h. in het algemeen belang.
Pagina 33
3. De verboden, bedoeld in het eerste lid, onderdelen a, en b, zijn niet van toepassing op de bosmuis, de huisspitsmuis en de veldmuis voor zover deze dieren zich in of op gebouwen of daarbij behorende erven of roerende zaken bevinden. Artikel 3.11 1. Bij ministeriële regeling kan worden bepaald dat de bij die regeling aan te wijzen verboden, bedoeld in artikel 3.10, eerste lid, onderdeel b of c niet van toepassing zijn ten aanzien van bij die regeling aan te wijzen soorten, op bij die regeling aan te wijzen categorieën van handelingen die na een voorafgaande melding aan gedeputeerde staten worden uitgevoerd om een reden, genoemd in artikel 3.8, vijfde lid, onderdeel b, of in artikel 3.10, tweede lid. 2. Provinciale staten kunnen bij verordening regels stellen waaraan een melding als bedoeld in het eerste lid moet voldoen.
Gedragscodes De verboden, bedoeld in de artikelen 3.1, 3.2, zesde lid, 3.5, 3.6 tweede lid, of 3.10, en de krachtens artikel 3.11, eerste lid, geldende verplichting tot melding, zijn niet van toepassing op handelingen die zijn beschreven in en aantoonbaar worden uitgevoerd overeenkomstig een door Onze Minister goedgekeurde gedragscode en die plaatsvinden in het kader van: a. een bestendig beheer of onderhoud aan vaarwegen, watergangen, waterkeringen, waterstaatswerken, oevers, vliegvelden, wegen, spoorwegen of bermen, of in het kader van natuurbeheer; b. een bestendig beheer of onderhoud in de landbouw of de bosbouw; c. een bestendig gebruik, of d. ruimtelijke ontwikkeling of inrichting. 2. Een gedragscode als bedoeld in het eerste lid wordt goedgekeurd, indien is voldaan aan elk van de volgende voorwaarden: a. in de gedragscode worden handelingen beschreven die nodig zijn voor:
ingeval het handelingen betreft die invloed kunnen hebben op vogels, één van de in artikel 3.3, vierde lid, genoemde redenen; ingeval het handelingen betreft die invloed kunnen hebben op dieren als bedoeld in artikel 3.5, eerste lid, één van de in artikel 3.8, vijfde lid, genoemde redenen; ingeval het handelingen betreft die invloed kunnen hebben op dieren als bedoeld in artikel 3.10, eerste lid, onderdeel a, of van planten als bedoeld in artikel 3.10, eerste lid, onderdeel c, één van de in artikel 3.8, vijfde lid, of in artikel 3.10, tweede lid, onder a, e, f of g, genoemde redenen;