2024-086 Bijlage 3 - Bestemmingsplan 'Nijkerkerveen Deelplan 3, 2023' - Bijlage 17 Activiteitenplan
Tekst van het document
RF
Activiteitenplan gewone dwergvleermuis en huismus & omgang met de steenuil
Ontwikkeling Deelplan 3 te Nijkerkerveen Gemeente Nijkerk
Projectnummer: 3252.01 Datum: 20-06-2022
Activiteitenplan gewone dwergvleermuis en huismus & omgang met de steenuil Deelplan 3 te Nijkerkerveen
Opdrachtgever:
Gemeente Nijkerk
Projectnummer:
3252.01
Datum:
20-06-2022
Projectleider en rapporteur:
Jur Metselaar
Autorisatie:
Laura Tilleman
Opdrachtnemer:
Buro Ontwerp & Omgeving Velperweg 157 6824 MB Arnhem Postbus 2033 6802 CA Arnhem info@ontwerpenomgeving.nl www.ontwerpenomgeving.nl
Nader ecologisch onderzoek
Buro Ontwerp & Omgeving
INHOUD
Pagina
1
INLEIDING ................................................................................................................................ 4
2
SAMENVATTING ...................................................................................................................... 6 2.1 Locatiegegevens ......................................................................................................... 6 2.2 Soort ........................................................................................................................... 6 2.3 Ontheffing gewone dwergvleermuis.......................................................................... 7 2.4 Ontheffing huismus .................................................................................................... 8
3
PROJECTGEBIED..................................................................................................................... 10 3.1 Beschrijving projectgebied ....................................................................................... 10 3.2 Toekomstige situatie ................................................................................................ 11
4
METHODE EN ONDERZOEKSRESULTATEN............................................................................. 12 4.1 Gewone dwergvleermuis ......................................................................................... 12 4.2 Huismus .................................................................................................................... 15 4.3 Steenuil..................................................................................................................... 16
5
INSTANDHOUDING ................................................................................................................ 18 5.1 Gewone dwergvleermuis ......................................................................................... 18 5.2 Huismus .................................................................................................................... 20 5.3 Steenuil..................................................................................................................... 22
6
MAATREGELEN EN PLANNING .............................................................................................. 24 6.1 Uitvoering van de werkzaamheden ......................................................................... 24 6.2 Gewone dwergvleermuis ......................................................................................... 25 6.3 Huismus .................................................................................................................... 29 6.4 Steenuil..................................................................................................................... 32 6.5 Planning .................................................................................................................... 33
7
ECOLOGISCH WERKPROTOCOL ............................................................................................. 35 7.1 Gewone dwergvleermuis ......................................................................................... 35 7.2 Huismus .................................................................................................................... 36 7.3 Algemene maatregelen ............................................................................................ 36 7.4 Aanvullende maatregelen ........................................................................................ 37 7.5 Logboek .................................................................................................................... 37
8
WETTELIJK BELANG EN ALTERNATIEVENAFWEGING ............................................................ 38 8.1 Gewone dwergvleermuis ......................................................................................... 38 8.2 Huismus .................................................................................................................... 40
9
KWALIFICATIE EN CONTACTGEGEVENS................................................................................. 41 9.1 Kwalificatie onderzoekers ........................................................................................ 41
Deelplan 3 te Nijkerkerveen
2
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
9.2 9.3
Buro Ontwerp & Omgeving
Opdrachtgever ......................................................................................................... 41 Opdrachtnemer en ecoloog ..................................................................................... 41
10 LITERATUURLIJST ................................................................................................................... 42 10.1 Referenties ............................................................................................................... 42 10.2 Overige geraadpleegde bronnen ............................................................................. 42
Deelplan 3 te Nijkerkerveen
3
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
1
Buro Ontwerp & Omgeving
INLEIDING In opdracht van gemeente Nijkerk is door Buro Ontwerp & Omgeving een activiteitenplan opgesteld voor het gebied dat bekend is onder de naam Deelplan 3 en deelplan 4, fase 1 te Nijkerkerveen (hierna: Deelplan 3). Aanleiding is de op 14 oktober 2019 door Staring Advies uitgevoerde quickscan natuurtoets, een aanvullend veldbezoek door Buro Ontwerp & Omgeving van 18 mei 2020 en het daaruit voortvloeiende nader onderzoek. Het nader onderzoek richtte zich op boom- en gebouwbewonende vleermuizen, steenmarter, kleine marterachtigen, buizerd, sperwer, steenuil, ransuil, huismus en grote modderkruiper. In onderstaande tabel staat een samenvatting van de resultaten van het nader ecologisch onderzoek. Aangegeven is welke soort is aangetroffen, welke artikelen van de Wet natuurbescherming mogelijk worden overtreden en welke vervolgstappen genomen moeten worden. Tabel 1. Soortenoverzicht
Soort Vleermuizen
Aanwezigheid Eén gecombineerd paar-/zomerverblijf (gewone dwergvleermuis) en één paarverblijfplaats (gewone dwergvleermuis) Nee Nee
Locatie Schuur achter Nieuwe Kerkstraat 61 (paar/zomer) en een oude wilg (paar)
Wnb artikel 3.5 lid 1, 2 en 4
Vervolgstap • Activiteitenplan • Ontheffing Wnb
-
-
-
Nee Nee Functioneel leefgebied één broedpaar
Omgeving Laakweg 34
3.1 lid 1, 2 en 4
Ransuil Huismus
Nee Acht nestlocaties en functioneel leefgebied
3.1 lid 1, 2 en 4
Grote modderkruiper
Nee
Meester Folkertstraat 11A (acht nestlocaties) en diverse adressen (functioneel leefgebied) -
• Ecologisch werkprotocol • Inrichtingsplan • Activiteitenplan • Ontheffing Wnb
-
-
Steenmarter Kleine marterachtigen Buizerd Sperwer Steenuil
Deelplan 3 te Nijkerkerveen
4
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
Buro Ontwerp & Omgeving
In het gebied zijn twee paarverblijven van gewone dwergvleermuizen aangetroffen binnen het projectgebied. Hiervan bevindt zich één paarverblijf in de schuur achter Nieuwe Kerkstraat 61 en één paarverblijf in een oude wilg. Deze oude wilg is in het voorjaar van 2021 echter omgevallen, waardoor dit paarverblijf niet meer aanwezig is. Ook werden er acht nestlocaties van huismussen aangetroffen op de Meester Folkertstraat 11A en er bevinden zich diverse elementen die deel uitmaken van de functionele leefomgeving. Diverse groenvoorzieningen langs de randen van het projectgebied, namelijk op Laakweg 38, Laakweg 42, Laakweg 62, Laakweg 62A, Nieuwe Kerkstraat 57, Nieuwe Kerkstraat 57A en op Nieuwe Kerkstraat 61 behoren eveneens tot de functionele leefomgeving van in de omgeving broedende huismussen (zie figuur 9). Naast de huismus en gewone dwergvleermuis bevindt er zich één nestlocatie van een steenuil vlak buiten het projectgebied, namelijk op Laakweg 34. De nestlocatie blijft behouden, maar het projectgebied behoort voor een groot deel tot de functionele leefomgeving van dit broedpaar. Voor andere steenuilbroedparen in de omgeving blijft voldoende functioneel leefgebied aanwezig. In het onderhavige activiteitenplan is een beoordeling van het territorium van het steenuilkoppel op Laakweg 34 opgenomen als bijlage (Foreest Groen Consult, 2022).
Aangezien er beschermde functies aanwezig zijn van de gewone dwergvleermuis en huismus worden Wnbartikel 3.5 lid 1, 2 en 4 (gewone dwergvleermuis) en Wnb-artikel 3.1 lid 1, 2 en 4 (huismus) mogelijk overtreden als gevolg van de werkzaamheden. Voor het overtreden van de verbodsbepalingen uit artikel 3.1 lid 2 en 4 (huismus) en artikel 3.5 lid 2 en 4 (gewone dwergvleermuis) is een ontheffing in het kader van de Wet natuurbescherming noodzakelijk. Deze artikelen hebben betrekking op het beschadigen en vernielen van rust- of verblijfplaatsen en het verstoren van soorten. Ten behoeve van de ontheffingsaanvraag wordt daarom dit activiteitenplan opgesteld. Daarnaast zijn ook Wnb artikel 3.1 lid 1 en artikel 3.5 lid 1 relevant voor deze soorten. Deze artikelen hebben betrekking op het doden en vangen van soorten. Er is echter geen ontheffing in het kader van de Wnb noodzakelijk indien mitigerende maatregelen worden getroffen en zorgvuldig wordt gehandeld. Dit wordt opgenomen in het onderhavige activiteitenplan. Voor de geplande ontwikkeling wordt daarom een ontheffing in het kader van de Wet natuurbescherming aangevraagd voor de verstoring, beschadiging en vernieling van verblijfplaatsen van gewone dwergvleermuizen (artikel 3.5 lid 2 en 4 Wnb) en de verstoring, beschadiging en vernieling van nestlocaties van huismussen (artikel 3.1 lid 2 en 4 Wnb).
Deze ontheffing wordt aangevraagd voor de periode 01-01-2022 tot 01-01-2027. Dit activiteitenplan dient ter onderbouwing van de mitigerende maatregelen, compenserende maatregelen en de ontheffingsaanvraag. In het voorliggende rapport worden achtereenvolgens de samenvatting (hoofdstuk 2), het projectgebied (hoofdstuk 3), de methode en onderzoeksresultaten (hoofdstuk 4), instandhouding (hoofdstuk 5), de maatregelen en planning (hoofdstuk 6), het werkprotocol (hoofdstuk 7), het wettelijk belang en de alternatieven (hoofdstuk 8) en de kwalificaties en contactgegevens (hoofdstuk 9) beschreven.
Deelplan 3 te Nijkerkerveen
5
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
2
SAMENVATTING
2.1
Locatiegegevens Adres:
2.2
Buro Ontwerp & Omgeving
Gemeente: Provincie: Coördinaten:
Meester Folkertstraat 11A (NKK01-G-5348 en NKK01-G-5740) Nieuwe Kerkstraat 61 (NKK01-G-5346) Nijkerkerveen Gelderland 52.19168, 5.46030
Kadastraal:
Zie hierboven
Soort Nederlandse naam: Wetenschappelijke naam: Functie plangebied: Periode aanwezig: Nader onderzoek door: Uitvoeringsjaar: Vastgesteld:
Gewone dwergvleermuis Pipistrellus pipistrellus Eén paarverblijf en één gecombineerd paar-/zomerverblijf Jaarrond Buro Ontwerp & Omgeving 2020 en 2021 De onderzoeken tot 1 januari 2021 conform vleermuisprotocol 2017 en de onderzoeken na 1 januari 2021 conform vleermuisprotocol 2021
Nederlandse naam: Wetenschappelijke naam: Functie plangebied: Periode aanwezig: Nader onderzoek door: Uitvoeringsjaar: Vastgesteld:
Huismus Passer domesticus Nestlocaties en functioneel leefgebied Jaarrond Buro Ontwerp & Omgeving 2020 en 2021 Kennisdocument BIJ12
Deelplan 3 te Nijkerkerveen
6
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
2.3
Buro Ontwerp & Omgeving
Ontheffing gewone dwergvleermuis Periode ontheffing: 01-11-2022 tot 31-10-2027 Verbodsbepaling: Artikel 3.5 lid 2 en 4, storen, vernielen en beschadigen rustplaatsen Aanvraag op grond van: Artikel 3.8 lid 5b 3e belang: “in het belang van de volksgezondheid, de openbare veiligheid of andere dwingende redenen van groot openbaar belang, met inbegrip van redenen van sociale of economische aard en met inbegrip van voor het milieu wezenlijke gunstige effecten” Motivering:
De bouw van circa 400 woningen vindt plaats omwille het woningtekort in de regio Foodvalley. Om een duurzame, toekomstbestendige situatie te creëren moet de schuur daarom worden gesloopt. Daarnaast is de oude wilg is in het voorjaar van 2021 door natuurlijke omstandigheden omgevallen. Het aanbieden van zowel tijdelijke als permanente verblijfplaatsen is daarom het meest gunstige alternatief.
Alternatieven:
Het op een rendabele manier ontwikkelen van het terrein is alleen mogelijk door het verwijderen van de schuur en dit deel van het projectgebied geheel opnieuw in te richten. Het behoud van het pand is daarom niet overwogen.
Alternatief inrichtingsplan:
De schuur is niet gebouwd om er een woonfunctie aan te geven en kan niet op duurzame wijze woonrijp worden gemaakt. Alleen middels sloop kan er een nieuwe ontwikkeling op deze locatie mogelijk gemaakt worden.
. Alternatieve werkwijze:
Bij sloop van de schuur gaat een verblijf van de gewone dwergvleermuis verloren. Dit is niet te voorkomen aangezien de schuur niet op een rendabele en duurzame manier kan worden herontwikkeld tot een woonhuis. De werkzaamheden vinden plaats in de minst kwetsbare periode van de gewone dwergvleermuis waarbij de soort in een eerder stadium heeft kunnen wennen aan nieuwe verblijfplaatsen. Dit is het meest gunstige alternatief, waarbij de mate van verstoring zoveel mogelijk wordt beperkt.
Alternatieve planning:
De planning is afgestemd op de aanwezigheid van de gewone dwergvleermuis. Het pand wordt in de minst kwetsbare periode ongeschikt gemaakt, namelijk in april of tussen 16 juli en 15 oktober. Pas daarna wordt het pand gesloopt. Werken buiten deze periodes is geen optie omdat geen verstoring mag optreden in de kwetsbare kraam- en winterrustperiode.
Mitigatie: Effectief bewezen:
Ja, meer informatie in hoofdstuk 5 en 6 Alternatieve verblijfslocaties Slopen buiten de kwetsbare periode Ja
Begeleidend ecoloog: Deelplan 3 te Nijkerkerveen
7
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
Instandhouding: Onderbouwing:
2.4
Ontheffing huismus Periode ontheffing: Verbodsbepaling: Aanvraag op grond van:
Buro Ontwerp & Omgeving
Ja, meer informatie in hoofdstuk 5 Zie hoofdstuk 8
01-11-2022 tot 31-10-2027 Artikel 3.1 lid 2 en 4, vernielen en beschadigen van de nestplaatsen en het functioneel leefgebied en het opzettelijk verstoren van de soort Artikel 3.3 lid 4b 1e belang: “in het belang van de volksgezondheid of de openbare veiligheid”
Motivering:
De gebouwen van Meester Folkertstraat 11A worden gesloopt om een duurzame, toekomstbestendige situatie te creëren. Dit betreft het woonhuis van Meester Folkerstraat 11A, maar ook de overige opstallen waar nestplaatsen van huismussen zich bevinden. De woning is namelijk verouderd en voldoet niet meer aan de huidige duurzaamheids- en kwaliteitseisen. Hiervoor in de plaats worden duurzame, gasloze woningen teruggebouwd. De opstallen naast het woonhuis zijn daarnaast niet langer functioneel sinds het vertrek van de bewoners. De bewoners hadden namelijk een grote collectie watervogels en kippen in hun bezit. De huismus kon hier ook van profiteren. De bewoners zijn inmiddels echter verhuisd en de kippenschuur en het prieeltje zijn daarom niet langer in gebruik en staan de ontwikkeling van de nieuwbouw in de weg. Deze opstallen staan er inmiddels vervallen bij en kunnen in elkaar zakken. Voor kinderen uit de naastgelegen wijk kan dit een spannende, maar onveilige speelplek zijn. Daarnaast is de schuur naast het woonhuis asbesthoudend met daaromheen een druppelzone waarin asbest wordt uitgespoeld in de bodem. Bij het vrijkomen van asbest kunnen gezondheidsproblemen worden veroorzaakt, bijvoorbeeld longkanker. Dit kan alleen worden verwijderd door destructief slopen en de bodem daaromheen te saneren.
Met betrekking tot beschermde functies op de Meester Folkertstraat 11A wordt de ontheffing daarom aangevraagd in het kader van artikel 3.3 lid 4b belang 1°: “in het belang van de volksgezondheid of de openbare veiligheid”.
Alternatieven:
De kippenren en het prieeltje zijn in een slechte staat en niet geschikt om er een nieuwe functie aan te geven. Bij de nieuwbouw op de locatie zijn er geen andere mogelijkheden dan deze elementen af te breken. Daarnaast is de schuur naast het woonhuis asbesthoudend. Omdat dit een gezondheidsrisico vormt is het behoud hiervan geen optie. Hierdoor kan alleen middels sloop een nieuwe ontwikkeling op deze locatie mogelijk worden gemaakt.
Deelplan 3 te Nijkerkerveen
8
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
Buro Ontwerp & Omgeving
Alternatief inrichtingsplan:
Het op een rendabele manier ontwikkelen van het terrein is alleen mogelijk door het verwijderen van de schuur en dit deel van het projectgebied geheel opnieuw in te richten. Het behoud van de opstallen is daarom niet overwogen.
Alternatieve werkwijze:
Niet bouwen is geen optie. De werkzaamheden zijn locatiegebonden en de kern van Nijkerkerveen is aangewezen als uitbreidingslocatie. Daarnaast ligt er vanuit de overheid een woningbouwopgave. Met name in het midden van Nederland, waaronder gemeente Nijkerk, is niet voldoende plancapaciteit aanwezig om deze woningbehoefte te kunnen opvangen.
Alternatieve planning:
Huismussen maken het hele jaar door gebruik van de rust- en nestplaatsen. De planning is daarom afgestemd op de minst kwetsbare periode van de huismus. Werkzaamheden mogen niet plaatsvinden tussen 1 maart en 31 augustus en in periodes met vorst. Hierdoor worden negatieve effecten zoveel mogelijk voorkomen. Een huismussentil met ruimte voor achttien koppels wordt ruim voor de sloop geplaatst.
Mitigatie: Effectief bewezen:
Ja, meer informatie in hoofdstuk 5 en 6 Alternatieve verblijfslocaties aanbieden Verbetering leefgebied door aanplant hagen en struiken Werkzaamheden uitvoeren buiten de broedperiode Ja Ja, meer informatie in hoofdstuk 5 Zie hoofdstuk 8.
Begeleidend ecoloog: Instandhouding: Onderbouwing:
Deelplan 3 te Nijkerkerveen
9
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
Buro Ontwerp & Omgeving
3
PROJECTGEBIED
3.1
Beschrijving projectgebied Het projectgebied is gelegen in het buitengebied van de gemeente Nijkerk, ten zuidwesten van de bebouwde kom van Nijkerkerveen (figuur 1). De directe omgeving van het projectgebied kan getypeerd worden als een relatief kleinschalig landbouwgebied met bijbehorende landschapselementen. Het grenst aan de noordzijde aan de woonkern van Nijkerkerveen, aan de zuidzijde aan de Laakweg en aan de overige zijden aan langgerekte graslandpercelen en enkele woonerven. De directe omgeving bestaat enerzijds uit de bebouwde kom van Nijkerkerveen en anderzijds uit het buitengebied met een vergelijkbare inrichting als het projectgebied zelf. Binnen het projectgebied vallen enkele erven buiten het bestemmingsplan, te weten Laakweg 32, 40, 52 en 58.
Figuur 1. Ligging projectgebied aan de Laakweg en Nieuwe Kerkstraat (rood kader), deelplan 3 en deelplan 4, fase 1. Ter info: Het erf van Nieuwe Kerkstraat 47 is opgenomen in de bovenstaande begrenzing, maar ten tijde van het onderzoek in 2020 en 2021 was niet bekend dat hier werkzaamheden zouden plaatsvinden. De nodige onderzoeken vinden daarom plaats in 2022. Mochten hier beschermde soorten aanwezig zijn dan zal hier een separate ontheffing voor worden aangevraagd.
Deelplan 3 te Nijkerkerveen
10
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
Buro Ontwerp & Omgeving
Het projectgebied betreft een relatief kleinschalig, halfopen gebied met een afwisseling van (agrarische) graslanden, dierenweiden, woonerven, lijnvormige groenstructuren (met name elzensingels), ondiepe sloten, greppels en wegen. Eén perceel in de noordwesthoek van het plangebied bestaat uit een oude houtopstand omringd door voornamelijk elzensingels. Er was hier aan de rand een forse, vrijstaande wilg aanwezig maar op 29 maart 2021 werd geconstateerd dat deze is omgevallen. 3.2
Toekomstige situatie De voorgenomen ontwikkeling bestaat uit de uitbreiding van een woonwijk in Nijkerkerveen. De uitbreiding vindt plaats in twee deelgebieden, één met een dorpse dichtheid (maximaal 24 woningen/ha) en één met een dichtheid die past bij een landelijke uitstraling (maximaal 15 woningen/ha). Er worden in totaal circa 400 woningen gerealiseerd.
Deelplan 3 te Nijkerkerveen
11
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
Buro Ontwerp & Omgeving
4
METHODE EN ONDERZOEKSRESULTATEN
4.1
Gewone dwergvleermuis Methode Het vleermuisonderzoek bij de oude wilg en op Meester Folkertstraat 11A werd geheel uitgevoerd in 2020 en daarom conform het destijds geldende vleermuisprotocol 2017 (Vleermuisvakberaad Netwerk Groene Bureaus & Zoogdiervereniging, 2017). Ook het onderzoek naar paarverblijven op Nieuwe Kerkstraat 61, Nieuwe Kerkstraat 57 en Laakweg 42 werd uitgevoerd conform het vleermuisprotocol 2017 aangezien deze onderzoeksrondes werden uitgevoerd in 2020. Het nader onderzoek naar kraam- en zomerverblijven werd echter uitgevoerd conform vleermuisprotocol 2021, aangezien dit het geldende protocol was per 1 januari 2021. Meester Folkertstraat 11A en de oude wilg Omdat onderzoek werd gedaan naar zowel boom- als gebouwbewonende vleermuizen werden de onderzoeksmethoden van de rosse vleermuis en gewone dwergvleermuis aangehouden, waarbij ook andere vleermuissoorten aangetoond konden worden.
Dit houdt in dat er in de periode 15 mei t/m 15 september de volgende onderzoeken werden uitgevoerd: Kraamverblijven: Twee onderzoeksrondes (15 mei - 15 juli) met een tussenperiode van minimaal tien dagen; Zomerverblijven: Twee onderzoeksrondes (15 mei - 15 juli) met een tussenperiode van minimaal tien dagen; Paarverblijven: Twee onderzoeksrondes (15 aug - 15 sep) met een tussenperiode van minimaal tien dagen; Vliegroutes: Twee onderzoeksrondes (15 apr - 15 sep) met een tussenperiode van minimaal vier weken, waarbij één bezoek in de kraamperiode moet worden uitgevoerd. Tabel 2: Vleermuisonderzoeken op de Meester Folkertstraat 11A en de oude wilg
Type zoek
onder-
Datum
Tijd
Temp. (°C)
Wind (Bft.)
Weer
Inventarisanten
Zomer
21-05-2020
03:35 – 05:35
11
NO2
J. Metselaar L. Tilleman
Kraam
05-06-2020
21:55 – 23:55
10 – 9
W3
Bewolking 5% en mist aan de grond en droog Bewolking 30% en droog
Kraam/zomer en vliegroutes Paar
15-07-2020
21:45 – 23:55
17 – 16
NWW2
Bewolking 100% en droog
31-08-2020
21:20 – 23:40
14 – 12
NNO1
Paar en vliegroutes
14-09-2020
19:50 – 23:05
23 – 18
ZW1
Bewolking 90 – 80% en droog Bewolking 10% en droog
Deelplan 3 te Nijkerkerveen
12
J. Metselaar L. Tilleman H. Peters J. Metselaar L. Tilleman E. Kaandorp L. Tilleman H. Peters J. Metselaar L. Tilleman H. Peters
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
Buro Ontwerp & Omgeving
Nieuwe Kerkstraat 61, Nieuwe Kerkstraat 57 en Laakweg 42 Omdat alleen onderzoek werd gedaan naar gebouwbewonende vleermuizen werden de onderzoeksmethoden van de gewone dwergvleermuis aangehouden, waarbij ook andere vleermuissoorten aangetoond konden worden. Dit houdt in dat er in de periode 15 mei t/m 1 oktober de volgende onderzoeken werden uitgevoerd: De onderzoeksmethode naar de gewone dwergvleermuis werd aangehouden, waarbij ook andere vleermuissoorten aangetoond konden worden m.b.v. vleermuisdetectors. Dit houdt in dat er in de periode 15 mei t/m 1 oktober de volgende onderzoeken werden uitgevoerd: - Kraamverblijven: Twee onderzoeksrondes (15 mei - 15 juli) met een tussenperiode van minimaal tien dagen, waarbij minimaal één onderzoeksronde moet plaatsvinden in juni; - Zomerverblijven: Twee onderzoeksrondes (15 mei - 15 juli) met een tussenperiode van minimaal tien dagen, waarbij één onderzoeksronde gecombineerd kan worden uitgevoerd met een onderzoek naar kraamverblijven; - Paarverblijven: Twee onderzoeksrondes (15 aug - 1 okt) met een tussenperiode van minimaal tien dagen. Tabel 3: Vleermuisonderzoeken aan de Nieuwe Kerkstraat 61, Nieuwe Kerkstraat 57 en Laakweg 42. NB: De paaronderzoeken op deze locaties zijn nog uitgevoerd conform vleermuisprotocol 2017, de bezoeken in 2021 conform vleermuisprotocol 2021.
Type zoek
onder-
Datum
Tijd
Temp. (°C)
Wind (Bft.)
Weer
Inventarisanten
Paar
31-08-2020
21:20 – 23:40
14 – 12
NNO1
Paar
14-09-2020
19:50 – 23:05
23 – 18
ZW1
Zomer
25-05-2021
03:35 – 05:35
8
ZW3
Bewolking 90 – 80% en droog Bewolking 10% en droog Bewolking 100 – 0% en droog
Kraam
17-06-2021
22:00 – 00:00
24 – 22
NNW2
Bewolking 90 – 20% en droog
Kraam/zomer
06-07-2021
21:55 – 00:00
17 – 14
ZZW3
Bewolking 0 – 30% en droog
J. Metselaar L. Tilleman J. Metselaar L. Tilleman J. Metselaar L. Tilleman R. Bredero W. Adriaens L. Toussaint L. Tilleman R. Bredero W. Adriaens L. Toussaint L. de Bruijn J. Metselaar L. Tilleman R. Bredero L. Toussaint L. de Bruijn
Deelplan 3 te Nijkerkerveen
13
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
Buro Ontwerp & Omgeving
De onderzoeken werden uitgevoerd met behulp van vleermuisdetectors (Batlogger M, Batlogger M2 en/of Pettersson D200) waarmee ultrasone geluiden van vleermuizen geluiden hoorbaar werden gemaakt voor het menselijk oor. Onderzoeksresultaten Tijdens de quickscan van Staring Advies werden potentiële invliegopeningen aangetroffen in de oude wilg aan de rand van het perceel met houtopstanden. Het gaat om spleten en oude spechtenholen. Verder werden er tijdens het veldbezoek van 18 mei 2020 potentiële invliegopeningen aangetroffen bij het woonhuis en de schuurtjes aan de Meester Folkertstraat 11A, in de bebouwing op Laakweg 42, in de meest zuidelijke schuur achter de Nieuwe Kerkstraat 61 en de schuur achter de Nieuwe Kerkstraat 57. Het onderzoek bij de oude wilg en Meester Folkertstraat 11A werd volledig uitgevoerd in 2020 en bij de overige adressen werd het paaronderzoek uitgevoerd in 2020 en het zomer- en kraamonderzoek in 2021. In het daaruit voortgekomen nader onderzoek werd er één gecombineerd paar-/zomerverblijf van de gewone dwergvleermuis aangetroffen in de meest zuidelijke schuur achter de Nieuwe Kerkstraat 61 en één paarverblijfplaats van een gewone dwergvleermuis in de oude wilg.
NB: Ten tijde van het nader onderzoek in 2020 en 2021 vielen de percelen achter Nieuwe Kerkstraat 35 en 55 buiten het projectgebied, alsmede het perceel met daarop de bebouwing van Nieuwe Kerkstraat 47. De initiatiefnemer heeft het onderzoeksgebied naderhand echter uitgebreid met deze percelen. Een schuurtje achter Nieuwe Kerkstraat 55 en de bebouwing van Nieuwe Kerkstraat 47 zijn geschikt bevonden voor gebouwbewonende vleermuizen. In 2022 wordt daarom nader ecologisch onderzoek verricht op deze grondstukken en afhankelijk van de uitkomsten wordt eventueel een separate ontheffingsaanvraag gedaan.
Deelplan 3 te Nijkerkerveen
14
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
4.2
Buro Ontwerp & Omgeving
Huismus Methode Het nader onderzoek naar de huismus werd uitgevoerd conform het Kennisdocument van BIJ12 (BIJ12, 2017b). Tussen 1 april en 15 mei 2021 werden twee veldbezoeken afgelegd met een tussenliggende periode van minimaal 10 dagen. Tijdens deze veldbezoeken is onderzoek gedaan naar nest-indicatief en territoriaal gedrag van huismussen. Gedurende tenminste één uur is gekeken of er zingende mannetjes aanwezig zijn en of gebruik wordt gemaakt van invliegopeningen naar nestlocaties. Daarnaast werd ook de functionele leefomgeving in kaart gebracht. Het onderzoek naar de huismus werd grotendeels uitgevoerd in 2020 en werd in 2021 verder uitgebreid. In totaal werden vier veldbezoeken afgelegd in het kader van de huismus. Op deze manier kon worden vastgesteld of er in het projectgebied wordt gebroed en of delen van het gebied onderdeel zijn van de functionele leefomgeving. Tabel 4: Huismusonderzoeken van 2020
Datum
Tijd
Temp. (°C)
Wind (Bft.)
Weer
Inventarisanten
23-04-2020
09:00 – 11:30
14 – 19
ZO3
Bewolking 0% en droog
14-05-2020
19:45 – 20:45
11
N4 – 3
Bewolking 60 – 40% en droog
J. Metselaar L. Tilleman J. Metselaar L. Tilleman
Tabel 5: Huismusonderzoeken van 2021
Datum
Tijd
Temp. (°C)
Wind (Bft.)
Weer
Inventarisanten
13-04-2021
09:30 – 11:10
6–8
NW2
J. Metselaar
06-05-2021
09:00 – 10:35
11
ZW2
Bewolking 5 – 40% en droog Bewolking 70% en droog
L. Tilleman
Onderzoeksresultaten Binnen de begrenzing van het projectgebied werden in totaal acht nestlocaties vastgesteld. Deze bevonden zich op het erf van Meester Folkertstraat 11A. Op de oprijlaan van dit adres staat een klein afdakje dat met dakpannen betegeld is. Vijf van deze nestlocaties nestlocaties werden hier waargenomen. Daarnaast bevonden twee van deze nestlocaties zich in het schuurtje naast het woonhuis en er bevond er zich één nest in de duiventil (met kippenren). Ook maken verschillende heggen en bosschages op dit erf deel uit van de essentiële functionele leefomgeving. Diverse groenvoorzieningen langs de randen van het projectgebied, namelijk op Laakweg 38, Laakweg 42, Laakweg 62, Laakweg 62A, Nieuwe Kerkstraat 57, Nieuwe Kerkstraat 57A en op Nieuwe Kerkstraat 61 behoren eveneens tot de functionele leefomgeving van in de omgeving broedende huismussen.
Deelplan 3 te Nijkerkerveen
15
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
Buro Ontwerp & Omgeving
NB: Ten tijde van het nader onderzoek in 2020 en 2021 vielen de percelen achter Nieuwe Kerkstraat 35 en 55 buiten het projectgebied, alsmede het perceel met daarop de bebouwing van Nieuwe Kerkstraat 47. De initiatiefnemer heeft het onderzoeksgebied naderhand echter uitgebreid met deze percelen. Een schuurtje achter Nieuwe Kerkstraat 55 en de bebouwing van Nieuwe Kerkstraat 47 zijn geschikt bevonden voor huismussen. In 2022 wordt daarom nader ecologisch onderzoek verricht op deze grondstukken en afhankelijk van de uitkomsten wordt eventueel een separate ontheffingsaanvraag gedaan. 4.3
Steenuil Methode Het nader onderzoek naar de steenuil werd uitgevoerd conform het Kennisdocument van BIJ12 (BIJ12, 2017c). Er werd in beeld gebracht hoeveel steenuilen in het gebied aanwezig zijn, waar zich de locaties van nesten, rustplaatsen of essentieel functioneel leefgebied (zoals foerageergebieden) zich precies bevinden. De (vermoedelijke) locatie van de nestplaats kan worden vastgesteld door een nestindicatieve waarneming. Dit kan zijn: Het aantreffen van een nest; De waarneming van bezoek van een steenuil aan een waarschijnlijke nestplaats; De waarneming van transport van voedsel naar jongen of bedelende jongen in nestopening. Nestindicatieve waarnemingen kunnen gedaan worden van eind februari tot en met begin juli. Waarnemingen van exemplaren kunnen het hele jaar gedaan worden, met een optimum van eind februari tot en met begin april. Er werden vijf veldbezoeken afgelegd in het voorjaar van 2021 om vast te kunnen stellen of er in het projectgebied wordt gebroed en of het deel uitmaakt van het functioneel leefgebied. Het projectgebied werd drie keer in de avond bezocht onder omstandigheden die gunstig zijn voor het waarnemen van steenuilen. Verder vonden er twee bezoeken overdag plaats om op verschillende adressen te zoeken naar sporen die duiden op de aanwezigheid van de steenuil.
Daarnaast konden steenuilen worden waargenomen tijdens andere veldbezoeken in het gebied. Tabel 6: Steenuilonderzoeken
Datum
Tijd
Temp. (°C)
Wind (Bft.)
Weer
Inventarisanten
17-02-2021
19:30 – 21:30
10
ZZW3
Bewolking 90% en droog
J. Metselaar
02-03-2021
19:50 – 22:00
7
O2
Bewolking 0% en droog
L. Tilleman
09-03-2021
12:30 – 16:00
7
NW3
Bewolking 100% en droog
29-03-2021
11:30 – 13:45
14 – 17
ZW4
Bewolking 0% en droog
30-03-2021
21:00 – 23:10
14 – 10
NO2
Bewolking 0% en droog
J. Metselaar L. Tilleman J. Metselaar L. Tilleman L. Tilleman
Deelplan 3 te Nijkerkerveen
16
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
Buro Ontwerp & Omgeving
Onderzoeksresultaten Er werden roepende steenuilen waargenomen binnen het projectgebied, maar er werden geen nestindicerende waarnemingen gedaan of sporen aangetroffen die duiden op aanwezigheid van een nestlocatie binnen het projectgebied. Er bevindt zich wel een nestlocatie direct naast het projectgebied, namelijk aan de Laakweg 34. Dit kon worden bevestigd door informatie van de bewoners, informatie van IVN Vogelwerkgroep Nijkerk, de aanwezigheid van nestmateriaal in een van de schuren en de waarneming van een koppel op dit erf op 13 april 2021. Gezien de ligging van dit erf ten opzichte van het projectgebied en de waargenomen activiteit rond dit erf behoort het projectgebied wel tot de functionele leefomgeving van dit broedpaar. In de bijlage van dit activiteitenplan is een beoordeling van het territorium van het steenuilkoppel op Laakweg 34 opgenomen (Foreest Groen Consult, 2022).
Deelplan 3 te Nijkerkerveen
17
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
Buro Ontwerp & Omgeving
5
INSTANDHOUDING
5.1
Gewone dwergvleermuis Staat van instandhouding De gewone dwergvleermuis is een algemeen voorkomende soort, waarvan geen aanwijzingen bekend zijn voor een aantalsverandering (Nationale Databank Flora en Fauna, 2020). De staat van instandhouding is in de huidige situatie ‘ongunstig – ontoereikend’ in Nederland. De criteria populatieomvang, verspreidingsgebied, kwaliteit van het leefgebied en toekomstperspectief zijn beoordeeld als gunstig. Het toekomstperspectief wordt beoordeeld als ongunstig, waardoor de eindbeoordeling ongunstig is. Daarbij wordt wel vermeld dat de staat van instandhouding als ‘gunstig’ beoordeeld wordt indien voldoende mitigerende maatregelen genomen worden (Arcadis, 2018). Er wordt niet verwacht dat de staat van instandhouding in gevaar komt bij het verwijderen van deze verblijfplaatsen. Door het aanbieden van vervangende verblijfplaatsen worden negatieve effecten op de plaatselijke populatie zoveel mogelijk voorkomen. De gewone dwergvleermuis komt bijna overal in Nederland voor en leeft in verschillende biotopen. De soort jaagt bij opgaande vegetatie, bossen, bomenrijen, water en in de bebouwde kom, in tuinen of bij straatlantaarns (Janssen et al., 2008). In de omgeving van het projectgebied is voldoende geschikt leefgebied aanwezig.
Omliggende woningen aan de Nieuwe Kerkstraat en Dirk Ruitenbeekstraat hebben geschikte kantpannen of andere openingen en er blijven voldoende groen- en watervoorzieningen in de omgeving om langs te foerageren. Naast het aanbieden van vervangende verblijfplaatsen is het voor de soort dus ook mogelijk om naar andere gebouwen in de omgeving uit te wijken. Effecten De gewone dwergvleermuis valt onder de Habitatrichtlijn en is beschermd volgens artikel 3.5 van de Wet natuurbescherming. Hierdoor is het verboden om de soort opzettelijk te doden of vangen (artikel 3.5 lid 1 Wnb), is het verboden om de soort opzettelijk te verstoren (artikel 3.5 lid 2 Wnb) en is het verboden de vaste voortplantingsplaatsen of rustplaatsen te beschadigen of vernielen (artikel 3.5 lid 4 Wnb). Overtreding van artikel 3.5 lid 1 moet worden voorkomen door op zorgvuldige wijze te handelen en de werkzaamheden uit te voeren in de minst kwetsbare periode van het jaar. Omdat de schuur achter Nieuwe Kerkstraat 61 een gecombineerd zomer-/paarverblijfplaats herbergt zal de sloop leiden tot overtreding van artikel 3.5 lid 2 en lid 4 van de Wet natuurbescherming. De paarverblijfplaats in de oude wilg is momenteel niet meer aanwezig, aangezien deze boom is omgevallen.
Zoals boven beschreven worden op korte of lange termijn geen negatieve effecten verwacht op de lokale populatie en staat van instandhouding van de gewone dwergvleermuis. Dit wordt voorkomen door het nemen van maatregelen, zorgvuldig te handelen en de werkzaamheden uit te voeren buiten de kwetsbare periodes.
Deelplan 3 te Nijkerkerveen
18
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
Buro Ontwerp & Omgeving
Maatregelen De eerste stap die genomen moet worden is het treffen van mitigerende maatregelen door het plaatsen van tijdelijke verblijfplaatsen. Voor de verblijfplaats in de schuur achter Nieuwe Kerkstraat 61 wordt gemitigeerd met één paalkast. De wilg is op natuurlijke wijze omgevallen. Desondanks wordt voor deze locatie ook met één paalkast gemitigeerd. In totaal worden er daarom twee paalkasten kast voor het verlies van twee verblijfplaatsen. Het is bekend dat provincie Gelderland bij verblijfplaatsen van zomer- en paarverblijven in gebouwen de voorkeur geeft aan gevelkasten die aan gebouwen worden geplaatst. De initiatiefnemer ziet dit echter niet als een reële optie voor dit gebied (onvoldoende animo bij omwonenden). Hierop is besloten dat deze paalkasten op woonerven moeten worden geplaatst, aangezien provincie Gelderland het risico op vandalisme als reden geeft voor deze voorkeur (Provincie Gelderland, pers. comm. 04-022022). Bovendien worden deze voorzieningen niet geplaatst met als doel om een permanente voorziening te realiseren, de kasten dienen als tijdelijke mitigatie. Gekozen wordt voor het type VK SK 05 van Vivara Pro. De volgende stap die genomen moet worden is het ongeschikt maken van het gebouw. Dit moet plaatsvinden in de periode waarin vleermuizen het minst kwetsbaar zijn.
Het ongeschikt maken moet plaatsvinden in het actieve seizoen van vleermuizen, die loopt van 1 april tot 15 oktober. Daarbij moet de kwetsbare kraamperiode (van 1 mei tot 15 juli) vermeden worden. In de winterperiode (van 15 oktober tot 1 april) kan niet ongeschikt gemaakt worden, omdat vleermuizen dan niet actief zijn en niet zullen vluchten en mogelijk verwond of gedood worden. Het komt er daarom op neer dat het ongeschikt maken van het gebouw moet plaatsvinden tussen 1 april en 30 april of tussen 16 juli en 14 oktober. Gelet op de gewenningsperiodes van tijdelijke vleermuiskasten is de eerstvolgende periode waarin het gebouw ongeschikt kan worden gemaakt tussen 1 april en 30 april 2023. Na de gewenningsperiode van de vleermuiskasten kan het gebouw ongeschikt worden gemaakt door de spouw flink te laten tochten. Dit kan worden bereikt door de muren op de hoeken van het gebouw volledig te verwijderen. Het doel van deze maatregel is dat vleermuizen uit het gebouw vertrekken voordat de werkzaamheden plaats gaan vinden. Wanneer het gebouw ongeschikt is gemaakt, kunnen de vleermuizen de tijdelijke verblijfplaatsen gebruiken als vervangende verblijfplaats. Vanaf vijf dagen na het ongeschikt maken van het gebouw moet worden gecontroleerd of er nog vleermuizen aanwezig zijn.
Als deze niet meer worden waargenomen kan de begeleidend ecoloog het gebouw natuurvrij verklaren en kan de sloop plaatsvinden. Hiermee is overtreding van artikel 3.5 lid 1 van de Wnb voorkomen. Als de bouwfase eenmaal is aangebroken moeten permanente verblijfplaatsen worden gerealiseerd in de nieuwe bebouwing. Duurzame verblijfplaatsen worden gerealiseerd door gevelkasten in de bebouwing in te metselen, bijvoorbeeld type IB VL 08 van Vivara Pro. Omdat er twee verblijfplaatsen zijn aangetroffen moet er conform het kennisdocument met acht permanente kasten worden gecompenseerd.
Deelplan 3 te Nijkerkerveen
19
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
5.2
Buro Ontwerp & Omgeving
Huismus Staat van instandhouding De huismus is een standvogel die gebonden is aan bebouwing en komt voornamelijk voor in dorpen en steden. Deze soort heeft een sterke binding met mensen en heeft veel groen nodig in zijn omgeving. Het geschatte aantal broedparen in Nederland lag tussen de 600.000 en 1.000.000 in de periode 2013 – 2015, de meest actuele beoordeelperiode. De landelijke staat van instandhouding wordt door SOVON Vogelonderzoek Nederland beoordeeld als ‘matig ongunstig’. Hierin zijn de criteria leefgebied en toekomst beoordeeld als gunstig en de criteria verspreiding en populatie als matig ongunstig. Ten opzichte van 1984 zijn de aantallen sterk afgenomen, maar in de afgelopen twaalf jaar is er geen significante aantalsverandering (SOVON Vogelonderzoek Nederland, 2021). De populatieomvang van de huismus in Gelderland is geschat op bijna 141.000 broedparen, waardoor hij beoordeeld is als gunstig. De populatietrend in Gelderland is net als de landelijke trend beoordeeld als stabiel (Boele et al., 2019). Het verspreidingsgebied is eveneens beoordeeld als gunstig. De kwaliteit van het leefgebied en het toekomstperspectief is echter beoordeeld als ‘ongunstig-ontoereikend’. Daarbij wordt wel vermeld dat het toekomstperspectief als gunstig wordt beoordeeld indien voldoende mitigerende maatregelen genomen worden.
De eindbeoordeling voor de staat van instandhouding in Gelderland is ongunstig-ontoereikend en het toekomstbeeld is verslechterend (Arcadis, 2018). Er wordt niet verwacht dat de staat van instandhouding in gevaar komt bij het verwijderen van de bosschages. Door het aanbieden van vervangende bosschages worden negatieve effecten op de plaatselijke populatie voorkomen en blijven de nestlocaties intact en functioneel. Effecten De huismus valt onder de Vogelrichtlijn en is beschermd volgens artikel 3.1 van de Wet natuurbescherming. Hierdoor is het verboden om de soort opzettelijk te doden of vangen (artikel 3.1 lid 1 Wnb), is het verboden de nesten, rustplaatsen en eieren te beschadigen of vernielen (artikel 3.1 lid 2 Wnb) en is het verboden om de soort opzettelijk te verstoren (artikel 3.1 lid 4 Wnb). Overtreding van artikel 3.1 lid 1 moet worden voorkomen door op zorgvuldige wijze te handelen en de werkzaamheden uit te voeren in de minst kwetsbare periode van het jaar. Omdat de gebouwen op het terrein van Meester Folkertstraat 11A acht huismusnesten herbergen zal de sloop leiden tot overtreding van artikel 3.1 lid 2 en lid 4 van de Wet natuurbescherming. Zoals boven beschreven worden op korte of lange termijn geen negatieve effecten verwacht op de lokale populatie en staat van instandhouding van de huismus.
Dit wordt voorkomen door het nemen van maatregelen, zorgvuldig te handelen en de werkzaamheden uit te voeren buiten de kwetsbare periodes.
Deelplan 3 te Nijkerkerveen
20
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
Buro Ontwerp & Omgeving
Maatregelen De eerste stap die genomen moet worden is het treffen van mitigerende maatregelen door het plaatsen van tijdelijke verblijfplaatsen. Omdat er acht nestlocaties werden aangetroffen moet worden gemitigeerd met een huismussentil die geschikt is voor het huisvesten van tenminste acht huismuskoppels. Net als bij gewone dwergvleermuizen is het bekend dat provincie Gelderland bij huismussen de voorkeur geeft aan gevelkasten die aan gebouwen worden geplaatst. De initiatiefnemer ziet dit echter niet als een reële optie voor dit gebied (onvoldoende animo bij omwonenden). Hierop is besloten dat een huismussentil wordt geplaatst op een smalle grasstrook tussen Meester Folkertstraat 25 en 27, in de nabijheid van de huidige nestlocaties. Omdat provincie Gelderland het risico op vandalisme als reden opgeeft voor de voorkeur voor gevelkasten dient de huismussentil omzoomd te worden door stekelige planten, zodat vandalisme is uitgesloten. Bovendien worden deze voorzieningen niet geplaatst met als doel om een permanente voorziening te realiseren, de kasten dienen als tijdelijke mitigatie. Gekozen wordt voor het type HT MU 02 of HT MU 03 van Vivara Pro die ruimte kunnen bieden aan maximaal achttien huismuskoppels. De volgende stap die genomen moet worden is het ongeschikt maken van de gebouwen. Dit mag echter niet plaatsvinden in de broedperiode en in periodes met vorst.
Rekening houdend met de kwetsbare periodes van de huismus, de gewenningstijd (drie maanden) en de behandeltijd van de ontheffingsaanvraag is de eerstvolgende periode waarin ongeschikt mag worden gemaakt vanaf circa 1 december 2022 tot 1 maart 2023. Ruim veertien dagen voorafgaand aan de werkzaamheden moet de tuinbeplanting worden verwijderd en vervolgens moeten de gebouwen minimaal vijf dagen voorafgaand aan de werkzaamheden ongeschikt worden gemaakt. Dit kan worden gedaan door handmatig alle dakpannen te verwijderen (BIJ12, 2017b). Het doel van deze maatregel is dat huismussen niet meer in de gebouwen kunnen verblijven voordat de sloopwerkzaamheden plaats gaan vinden. De werkzaamheden dienen zich niet alleen te beperken tot de bijgebouwen waar de huismussen werden aangetroffen. Ook het woonhuis moet ongeschikt worden gemaakt om te voorkomen dat de huismussen naar dit gebouw uitwijken. Als huismussen na vijf dagen niet meer aanwezig zijn kan de begeleidend ecoloog het gebouw natuurvrij verklaren en kan de sloop plaatsvinden. Hiermee is overtreding van artikel 3.1 lid 1 van de Wnb voorkomen. Als de bouwfase eenmaal is aangebroken moeten (minstens) zestien permanente verblijfplaatsen worden gerealiseerd in de nieuwe bebouwing. De kasten moeten op tenminste 3 meter hoogte en bij voorkeur binnen 100 meter van de voormalige verblijfplaatsen (maximaal 200 meter) worden geplaatst.
Daarnaast moeten de kasten een minimale binnenruimte hebben van 13 x 15 x 8 cm (l x b x h) en beschikken over een invliegopening van circa 3,5 cm. Hiervoor kan inbouwsteen IB GZ 05 van Vivara Pro worden gebruikt die zowel geschikt is voor de huismus als voor de gierzwaluw. Los van de voorgenoemde maatregelen wordt aangeraden om natuurinclusief te bouwen. Met betrekking tot de huismus kan dit door de voorste twee rijen dakpannen van onder toegankelijk te houden voor deze soort en het vogelschroot pas te plaatsen vanaf de onderkant van de derde dakpan. Voor de huismus is het belangrijk om het leefgebied rond de Meester Folkerstraat zo snel mogelijk te herstellen. Om dit mogelijk te maken dienen binnen 10 meter van de nieuwe nestlocaties nieuwe groenvoorzieningen te worden aangebracht. Dit moet een combinatie van hagen en struiken zijn, zoals beukenhagen en/of ligusterhagen en hulst, meidoorn en/of vuurdoorn. Ook wordt geadviseerd om in andere delen van Deelplan III dergelijke maatregelen te treffen. Op andere plekken in Deelplan 3 waar functioneel leefgebied van de huismus aanwezig is moet zowel voor, tijdens als na de werkzaamheden functioneel leefgebied aanwezig blijven. Het gaat hier om groenvoorzieningen op Laakweg 42, Laakweg 38, Laakweg 62, Nieuwe Deelplan 3 te Nijkerkerveen
21
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
Buro Ontwerp & Omgeving
Kerkstraat 57A en Nieuwe Kerkstraat 61. Nieuwe hagen en struiken moeten op de betreffende percelen worden aangeplant indien de bestaande groenvoorzieningen worden verwijderd. Er moet dan worden gekozen voor beuken- en/of ligusterhagen of voor heesters zoals hulst, meidoorn en vuurdoorn. 5.3
Steenuil Staat van instandhouding De steenuil is een soort van kleinschalige cultuurlandschappen die met name voorkomt in het midden, oosten en zuiden van Nederland. Het geschatte aantal broedparen in Nederland lag tussen de 7.500 en 8.500 in de periode 2013 – 2015, de meest actuele beoordeelperiode. De landelijke staat van instandhouding wordt door SOVON Vogelonderzoek Nederland beoordeeld als ‘matig ongunstig’. Hierin is het criterium verspreiding beoordeeld als ‘gunstig’ aangezien de steenuil nog steeds in een groot aantal atlasblokken aanwezig is. De criteria leefgebied en toekomst zijn echter beoordeeld als ‘matig ongunstig’. Ten opzichte van 1990 is het aantal broedparen sterk afgenomen, maar in de afgelopen tien jaar zijn is er weer een lichte stijging te zien. Hiermee is de populatietrend gestabiliseerd (SOVON Vogelonderzoek Nederland, 2021). Waarschijnlijk is dit te danken aan de inzet van vrijwilligers en steenuilwerkgroepen die zich actief inzetten voor de bescherming van de soort. Knelpunten zijn de intensivering van de landbouw, ruimtelijke ontwikkelingen en de aanleg van wegen. Hierdoor neemt het oppervlak aan geschikt leefgebied af en neemt de kans op aanrijding in het verkeer toe. Daarnaast vindt er predatie plaats door de in aantallen toenemende steenmarter (Arcadis, 2018).
De populatietrend van de steenuil in de provincie Gelderland volgt dezelfde lijn als de landelijke populatie (SOVON Vogelonderzoek Nederland, 2021). In Gelderland broedt bijna 39% van de Nederlandse steenuilpopulatie. De soort komt verspreidt over de provincie voor, met uitzondering van bosrijke gebieden als de Veluwe en het Rijk van Nijmegen. Er bevinden zich echter drie bolwerken in de provincie, namelijk de Achterhoek en Liemers, het rivierengebied en de randen van de Veluwe (Arcadis, 2018). Ook in de buitengebieden van Nijkerkerveen komt de steenuil vrij veel voor. Dankzij het aanbieden van vervangende verblijfplaatsen en het aanbrengen van kleinschalige landschapselementen worden komt de staat van instandhouding niet in gevaar en worden negatieve effecten op de plaatselijke populatie zoveel mogelijk voorkomen. Ten zuiden en westen van het projectgebied is voldoende geschikt leefgebied aanwezig. Naast het optimaliseren van de directe omgeving rondom Laakweg 34 kan de soort uitwijken naar gebieden waar kleinschalige landschapselementen worden aangebracht en nestkasten worden aangeboden. Het doel is de soort te behouden op de Laakweg 34. Effecten De steenuil valt onder de Vogelrichtlijn en is beschermd volgens artikel 3.1 van de Wet natuurbescherming.
Hierdoor is het verboden om de soort opzettelijk te doden of vangen (artikel 3.1 lid 1 Wnb), is het verboden de nesten, rustplaatsen en eieren te beschadigen of vernielen (artikel 3.1 lid 2 Wnb) en is het verboden om de soort opzettelijk te verstoren (artikel 3.1 lid 4 Wnb). Overtreding van artikel 3.5 lid 1 wordt voorkomen doordat de nestlocatie van het steenuilkoppel op Laakweg 34 intact blijft. Daarnaast worden op diverse plaatsen maatregelen genomen om het leefgebied in
Deelplan 3 te Nijkerkerveen
22
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
Buro Ontwerp & Omgeving
stand te houden. Zodoende wordt ook overtreding van artikel 3.5 lid 2 en lid 4 van de Wet natuurbescherming voorkomen. Bovendien moet op zorgvuldige wijze worden gehandeld tijdens de werkzaamheden rondom Laakweg 34 en dienen deze plaats te vinden in de minst kwetsbare periode van het jaar. Zoals boven beschreven worden op korte of lange termijn geen negatieve effecten verwacht op de lokale populatie en staat van instandhouding van de steenuil. Dit wordt voorkomen door het nemen van maatregelen, zorgvuldig te handelen en de werkzaamheden uit te voeren buiten de kwetsbare periodes. Maatregelen Zie bijlage I
Deelplan 3 te Nijkerkerveen
23
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
Buro Ontwerp & Omgeving
6
MAATREGELEN EN PLANNING
6.1
Uitvoering van de werkzaamheden De planning van de werkzaamheden is afgestemd op de aanwezigheid van de gewone dwergvleermuis, huismus en de vlak buiten het projectgebied aanwezige steenuil. De werkzaamheden die deze soorten kunnen verstoren vinden daarom plaats in de minst kwetsbare periode (zie onderstaande tabel). Deze periodes zijn afgestemd op het document ‘Toelichting aanvraag ontheffing Wet natuurbescherming (Wnb) Hoofdstuk 3 soorten’ van provincie Gelderland (gewone dwergvleermuis) en de kennisdocumenten van BIJ12 (steenuil en huismus). Tabel 7. Planning van de maatregelen en werkzaamheden. Werkzaamheden in oranje periodes kunnen worden uitgevoerd mits aan voorschriften uit dit activiteitenplan wordt voldaan en in rode periodes kunnen de werkzaamheden niet plaatsvinden zolang de bebouwing waarin nest- of verblijfplaatsen aanwezig zijn niet natuurvrij zijn verklaard.
Jan
Feb
Mrt Apr
Mei
Jun
Jul
Aug
Sep
Okt
Nov
Dec
Gewone dwergvleermuis Steenuil (*) Huismus * Geen verblijfplaatsen aanwezig in het projectgebied (zie bijlage I).
Gewone dwergvleermuis Pas nadat de schuur ongeschikt is gemaakt en de effectiviteit van deze maatregel is gecontroleerd mag het pand worden gesloopt. Met het in acht nemen van de gewenningstijd is de eerstvolgende mogelijkheid om de schuur te slopen in de periode 16 juli tot 15 oktober 2022. De ecologische maatregelen worden in de onderstaande volgorde uitgevoerd: • Plaatsing paalkasten; • Tijdig ongeschikt maken van het gebouw (na aflopen gewenningstijd en ontheffingsverlening); • Controle op afwezigheid en natuurvrij verklaring; • Bescherming tijdelijke verblijven; • Sloop gebouw; • Aanbrengen permanente verblijfplaatsen in nieuwbouw. Huismus Pas nadat de gebouwen ongeschikt zijn gemaakt en de effectiviteit van deze maatregel is gecontroleerd mogen de gebouwen worden gesloopt. Rekening houdend met de gewenningstijd, de behandeltijd van de ontheffingsaanvraag en de broedperiode is dit vanaf circa 1 december 2022 tot 1 maart 2023. De ecologische maatregelen worden in de onderstaande volgorde uitgevoerd: • Ophangen tijdelijke verblijfplaatsen; • Tijdig ongeschikt maken van de bebouwing; • Controle op afwezigheid en natuurvrij verklaring; • Bescherming tijdelijke verblijven; • Sloop bebouwing;
Deelplan 3 te Nijkerkerveen
24
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
• 6.2
Buro Ontwerp & Omgeving
Aanbrengen permanente verblijfplaatsen in nieuwbouw en herstellen functioneel leefgebied.
Gewone dwergvleermuis Plaatsing paalkasten De eerste stap die genomen moet worden is het treffen van mitigerende maatregelen door het plaatsen van tijdelijke verblijfplaatsen. Voor de verblijfplaats in de schuur achter Nieuwe Kerkstraat 61 wordt gemitigeerd met één paalkast. De wilg is op natuurlijke wijze omgevallen. Desondanks wordt voor deze locatie ook met één paalkast gemitigeerd. In totaal worden er daarom twee paalkasten kast voor het verlies van twee verblijfplaatsen. Het is bekend dat provincie Gelderland bij verblijfplaatsen van zomer- en paarverblijven in gebouwen de voorkeur geeft aan gevelkasten die aan gebouwen worden geplaatst. De initiatiefnemer ziet dit echter niet als een reële optie voor dit gebied. Hierop is besloten dat deze paalkasten op woonerven moeten worden geplaatst, aangezien provincie Gelderland het risico op vandalisme als reden geeft voor deze voorkeur (Provincie Gelderland, pers. comm. 04-02-2022). Bovendien worden deze voorzieningen niet geplaatst met als doel om een permanente voorziening te realiseren, de kasten dienen als tijdelijke mitigatie.
De voorgenoemde paalkasten dienen binnen 200 meter van de oorspronkelijke verblijfplaatsen te worden geplaatst en in de buurt van bestaande groenstructuren, moeten minimaal 3 meter boven de grond (onderzijde invliegopening) worden geplaatst, moet beschikken over drie lagen en met voldoende grip aan de binnenzijde. Gekozen wordt voor het type VK SK 05 van Vivara Pro. De beoogde locaties voor het plaatsen van de paalkasten zijn de tuinen van Nieuwe Kerkstraat 27 en Nieuwe Kerkstraat 41a. Op respectievelijk 22 april en 25 mei 2022 zijn locatiebezoeken afgelegd om samen met de bewoners te bepalen wat hiervoor de meest geschikte plek is 1. Voor de tijdelijke paarverblijfplaatsen geldt een gewenningsperiode van minimaal zes maanden, wat betekent dat de vleermuizen zes maanden de tijd moeten hebben om de nieuwe paalkasten te inspecteren. De gewenningsperiode voor zomerverblijven bedraagt drie maanden, waarin alleen de maanden april t/m oktober meetellen. Er dient daarom ook rekening te worden gehouden met drie maanden gewenningstijd in de maanden april t/m oktober, aangezien er sprake is van een gecombineerd zomer-/paarverblijf in de schuur achter Nieuwe Kerkstraat 61.
1
01-06-2022: De bewoners van Nieuwe Kerkstraat hebben inmiddels ingestemd met de plaatsing van de paalkast.
Deelplan 3 te Nijkerkerveen
25
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
Buro Ontwerp & Omgeving
Figuur 2. Beoogde locaties voor de plaatsing van twee paalkasten (gele stippen) voor het verlies van de paar/zomerverblijfplaats in de schuur achter Nieuwe Kerkstraat 61 (blauw vlak) en de oude wilg (groene stip). De rode lijn indiceert de begrenzing van het projectgebied.
Ongeschikt maken gebouw Het ongeschikt maken van de schuur kan plaatsvinden in de periode van 1 april tot 1 mei of van 16 juli tot 15 oktober. Voor de oude wilg is dit niet van toepassing aangezien deze al niet meer aanwezig is. Het ongeschikt maken van de schuur moet minimaal vijf dagen voorafgaand aan de werkzaamheden gebeuren. Om de schuur ongeschikt te maken als verblijfplaats moet de spouwmuur en eventuele andere tussenruimtes flink gaan tochten (zie het voorbeeld in figuur 3). Het creëren van tocht is echter niet eenvoudig. Het gebouw mag niet instorten, maar er moet wel voldoende luchtcirculatie zijn om de vleermuizen weg te jagen. Dit kan bereikt worden door gaten in de muren te maken of door de dakbedekking los te maken, dan wel gaten hierin te maken. Soms is er nog oude isolatie aanwezig. Bij voorkeur wordt de spouw daarom volledig aan de bovenkant geopend door handmatig alle dakpannen, dakbeschot, boeiboorden en muurplaten te verwijderen. Ook raam- en deurkozijnen moeten daarbij worden verwijderd (BIJ12, 2017a). Het doel van deze maatregel is dat vleermuizen uit het gebouw vertrekken voordat de sloopwerkzaamheden plaats gaan vinden.
Deelplan 3 te Nijkerkerveen
26
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
Buro Ontwerp & Omgeving
Figuur 3. Voorbeeld van een ongeschikt gemaakte spouwmuur.
Controle van de effectiviteit Nadat de gebouwen ongeschikt zijn gemaakt moet er na vijf dagen een controle plaatsvinden. Deze controle vindt plaats in dezelfde vorm als een nader onderzoek naar zomerverblijven van vleermuizen. De temperatuur moet voor het uitvoeren van dit onderzoek dus minimaal 7 graden Celsius of hoger zijn. Wanneer de gewone dwergvleermuis nog steeds wordt aangetroffen moeten de maatregelen worden uitgebreid. Na vijf dagen vindt er dan opnieuw een controle plaats. Wanneer er geen vleermuizen meer aanwezig zijn wordt het gebouw natuurvrij verklaard door de begeleidend ecoloog en mogen de werkzaamheden worden uitgevoerd. Bescherming van de tijdelijke verblijfplaatsen De tijdelijke verblijven moeten tijdens de werkzaamheden worden beschermd. Er mag geen (bouw)verlichting schijnen of uitstralen op de aangebrachte kasten. Na uitvoering van de werkzaamheden blijven deze voorzieningen hangen. Als het gewenst is deze voorzieningen te verwijderen, kan dit pas nadat de permanente verblijven zijn geplaatst, de gewenningsperiode voor deze kasten voorbij is en de afwezigheid van vleermuizen in de kasten is gecontroleerd. Sloop van de bebouwing De bebouwing moet worden gesloopt vanaf één zijde. Op deze manier hebben eventueel nog aanwezige dieren de mogelijkheid om te ontsnappen.
Wordt een dier tijdens de sloop aangetroffen dan moet dit dier de kans krijgen om zichzelf in veiligheid te brengen. Bij onbekende situaties wordt contact opgenomen met de begeleidend ecoloog.
Deelplan 3 te Nijkerkerveen
27
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
Buro Ontwerp & Omgeving
Aanbrengen van permanente verblijven Bij de bouw van de nieuwe woningen worden (tenminste) acht permanente verblijfplaatsen gerealiseerd (figuur 4 en 5). Duurzame verblijfplaatsen worden gerealiseerd door gevelkasten in de bebouwing in te metselen, bijvoorbeeld type IB VL 08 van Vivara Pro. Verder zullen de verblijfplaatsen worden gerealiseerd volgens de regels van het kennisdocument (op minstens 3 meter hoogte, buiten bereik van predatoren etc.). De voorkeur heeft om de verblijfplaatsen zo dicht mogelijk bij de oorspronkelijke verblijfplaatsen te realiseren. Verder worden de kasten op verschillende windrichtingen geplaatst zodat er voldoende variatie is. Door de overmaat aan kasten worden niet alleen de aangetroffen verblijven gemitigeerd maar kan de lokale populatie er ook profijt van hebben.
Figuur 4. Potentiële locaties waar vier permanente paar-/zomerkasten kunnen worden aangebracht in de omgeving van Nieuwe Kerkstraat 61 (gele stippen).
Los van bovenstaande maatregelen wordt aangeraden om natuurinclusief te bouwen. Met betrekking tot de gewone dwergvleermuis kan dit door spouwruimtes te creëren van 2 bij 2 meter, met gripfolie over de isolatie. In de spouw dient dan 2 à 3 cm aan vrije bewegingsruimte te zijn. Toegang tot de spouw kan worden gerealiseerd in de vorm van een open stootvoeg van 2 cm breed. Met name bij kopgevels van gebouwen die grenzen aan watergangen wordt dit sterk aanbevolen. Het slagingspercentage wordt hier hoog geacht.
Deelplan 3 te Nijkerkerveen
28
3252.01
Nader ecologisch onderzoek
Buro Ontwerp & Omgeving
Figuur 5. Potentiële locaties waar vier permanente paar-/zomerkasten kunnen worden aangebracht in de omgeving van de omgevallen oude wilg (gele stippen).
Logboek Van alle werkzaamheden wordt een ecologisch logboek bijgehouden dat (digitaal) op de projectlocatie aanwezig is. Het is belangrijk dat alle mitigerende en compenserende maatregelen goed gedocumenteerd worden. Dit houdt in dat de locaties van de nestkasten duidelijk in beeld moeten worden gebracht, maar ook de datum waarop deze geplaatst worden. Daarnaast moet hier ook in komen te staan wanneer de controle wordt uitgevoerd op de afwezigheid van de gewone dwergvleermuis en wanneer het gebouw natuurvrij is verklaard. 6.3