2024-048 Bijlage 2 - Rapport Regionaal Perspectief Landelijk Gebied (deel B)
Tekst van het document
• BOVI is uitgangspunt, maar uitgangspunt lag in 2050 → aantal zaken uit de BOVI zijn inhoudelijk hetzelfde als RPLG, alleen deadline is eerder (naar 2030/2035). • Concretisering nodig in stappen, ook eigenlijk al in BOP (blauwe omgevingsprogramma) • We moeten het gebied centraal stellen, niet kijken naar ambtelijke kaders. Persoon 2: • Behoefte aan kaart van het systeem; we moeten wel zoeken naar juiste abstractieniveau. Onderdeel van kaart moet zijn: grondwaterstand, maaiveldhoogte, type bodem, inundatiegebieden, geomorfologie, overstromingsgebieden. • Ook bedenken wat je bovenstrooms kan doen • Kaart moet ook mee naar woningbouwcorporaties om rekening mee houden. • Richting hogere overheden: als jullie ons genoeg kaders en maatregelen geven, dan zorgen wij dat het goed komt. Maar aan de andere kant: hoe contracteren we naar het Rijk? Dit moet een bepaald abstractieniveau hebben (anders krijg je ‘dit komt hier, dit komt daar’, zonder het bredere perspectief. • Afwegingskader van het Rijk is redelijk abstract, er is nog voldoende speelveld. Rijk wil ook dat regio zelf invulling geeft, maar dit geeft ook meer ‘bestuurlijke voorzichtigheid’, omdat het dichterbij komt Persoon 3: • Bodem/watersturend: kijk naar waar is water over? Waar kun je wat mee in de kringloop? Bodem/watersturend moet ook logische plek krijgen voor waterwinning.
• Doelstelling ook gezond grondwatersysteem: aan welke knoppen wil je draaien. o 1. Bv. waar het regent? Landschapsomvorming o 2. Systeem Lunterse beek/Barneveldse beek zijn nu een stuk droger: verhogen drainagebasis. Emmer moet breder gemaakt worden; verondiepen en breder maken, ipv ophogen 96
• • • • •
o 3. Buiten scope NPLG: Waar gebruik je drinkwater voor? Drinkwaterbesparing belangrijk: hoe ziet dat eruit? Nieuwe locaties, grijswatersystemen stimuleren, gesprekken met bedrijven → kennis aanbieden op stimuleren drinkwaterbesparing ook binnen bedrijven Hoe duurzaam inzetten op water lozen? → Nu gaat effluent het oppervlaktewater in. Kunnen we RWZI-effluent hergebruiken/infiltreren? Wettelijke regels: In België ben je verplicht om 3-5 kuub water in voortuin hebben om te kunnen hergebruiken. Nederland vindt dit een risico (volksgezondheid). Hoe hergebruik water stimuleren? Hoe robuust en toekomstbestendig zijn we bezig? Kosten zijn veel hoger dan baten als wij water blijven sturen in plaats van andersom. Normering rond beken in samenwerking met provincie herzien, een zoekzone/bufferstrook overwegen (via gebiedsproces met agrariërs).
Kijkend vanuit de ontwikkellijnen van het RPLG; bedenken wat we kunnen doen: • Anders denken: Van A – B – c naar .. Bodem – C – B – a • Werken aan duurzaam bodembeheer; drainage basis omhoog; profiel vlakker met walletje langs de rand; landschapsbeplanting; meer natte vlakken → lokaal minder opbrengst voor boer misschien → hoe ga je hiermee om? • Welk instrument heb je nodig voor de bufferstroken rondom water? Dit is gouden strook • In winter mogen bepaalde landbouwgronden onder komen te staan (ook van agrariërs) • Je moet ervoor zorgen dat water geen probleem wordt, dus niet pas handelen als het al een probleem is (bv. als het in A – watergang is) → sleutel voor succes ligt in deel waar waterschap niet over gaat, maar andere organisaties. • Waterschap (en anderen) moet naar ecologisch beheer van watergangen. Nu is een goede sloot is een kale sloot. Maaibestek aanpassen, ook bij gemeenten. • C-watergang onderhoud ligt niet bij waterschap, maar bij gemeente/grondeigenaren. • Nu is alles ingericht op afvoer → dit moet anders → vlak gebruiken. Inclusief bodemverbetering. • Niet oplossing zoeken in een stuw of verbreden van watergang, maar misschien wel dempen watergang, actief laten dichtgroeien van watergang. Verondiepen grondwaterpeil, dichtgroeien C-lopen, maatregelen in gouden zone C-lopen.
• Dekzandruggen liggen daar waar van oorsprong geen water was → dus hier wil je geen C-watergangen (actief communiceren) • Hoe zit het netwerk in elkaar? Niet alleen opereren vanuit waterschap, maar collectiviteit vinden. Wat is het collectieve verhaal? • Willen we grondwater verhogen? → Bekijk ook agrarische impact. Droogteschade kan wel erger zijn dan natschade in de toekomst. Dit vraagt regionale aanpak en meenemen van natschade: 75% heeft misschien wel voordeel bij verhogen grondwater, 25% nadeel. • Systeemdenken, wat is de impact van bepaalde maatregelen op de rest van de regio? Hebben we instrumenten om problemen met de buren op te lossen? • Onderscheid kwel en infiltratie in beeld brengen bij maatregelen • Gaan kwelstromen door klimaatverandering erger worden? → Waarschijnlijk worden extremen erger ja. We mogen ervan uitgaan dat kwelstromen gaan toenemen omdat er jaarrond meer afvoer in. Mits wat er valt ook de grond in gaat (als we het landschap houden zoals het nu is, dan wordt het meer afvoer en meer piekafvoer, dus in dat geval niet meer kwel) • Van hoog naar laag werken en dan typen maatregelen bedenken: o Hoog: Naald -> beukenbos o Beken: Bufferzones/klimaatmantels toepassen → effecten van klimaatverandering opvangen rondom stedelijk gebied. 97
• • •
• • •
o Stedelijk gebied: water vasthouden. Technisch combineren met slim ruimtegebruik. Meer terug naar natuurlijk systeem. Bufferstroken moeten minder groot worden. Vanuit basis op orde, zodat technisch niet meer nodig is. Kijken naar pilots voor regionale flexibele winningen, afhankelijk van gebruik en seizoen → en interventie op kwelstromen. Gelderland is geen veenprovincie, dus dat wordt vaak overgeslagen. Polders bij Nijkerk: veel natuur, ook tegenstrijdige belangen. De ene persoon wil water omhoog, andere omlaag. Spannend omdat provincie het niet aangeduid als veengebied. Gebied bij polders niet meer bruikbaar voor agrarisch gebruik, als waterpeil omhooggaat. Het waterkwaliteitssysteem is niet zo groot bij polders. Veengebied is dun, dus CO2 probleem is zo groot niet. Bodem/watersturend helpt niet in poldergebieden, want die zijn niet natuurlijk. Verschillende knoppen waar ze aan kunnen draaien Oude kaarten bekijken om beleid te maken voor de toekomst Maatregelen definiëren + bij wie liggen deze acties?
Waterschap Vallei en Veluwe: WATER IN BEELD – Foodvalley Barneveldse Beek
98
12.4.
BODEM- EN WATERGESPREK
Hieronder de aantekeningen van het expertgesprek ‘het bodem- en watersysteem’. Doel: Het samenbrengen van de ‘bodem’ en ‘water’ gesprekken, en de opgehaalde informatie inzichtelijk maken op de water en bodem sturendkaart (nieuwste versie is figuur 17 uit Verdieping 4). Reacties op kaart: • Kaart is bedoeld om te agenderen. • Stuwwal en dekzand & rivierruggen → meer infiltratie, water vasthouden • Dekzandvlakten: wat natter • Overstromings- & veenvlaktes: beekdalen -> zee- / riviergestuurd • Stedelijk gebied: nu wit, niet wenselijk • C-watergangen: kans om systeem te verbeteren • Principe: problemen niet afwentelen, maar in het gebied oplossen • Natte gebieden in detailkaarten weergeven: Grondwater, inundatie, kwel. • Droogtekaart in detail geven Input: ‘Wat betekent bodem- en water sturend’ (voor onze regio): • Grondwaterstand in zandgebieden 20-30 cm omhoog. • Meer infiltreren en minder verdamping in op de Veluwe = substantieel ingrijpen in vegetatie (van bos naar gras en stuifzand), dat is niet haalbaar. We kunnen wel overwegen extra water toe te voegen. • We willen de kenmerken van het systeem versterken en beseffen dat ooit bedachte natuurdoeltypes lastig zijn om te behouden. • Meer ruimte geven aan water. • Aan de rand van de stuwwal meer vasthouden, minder draineren. Nu wordt ongeveer de helft van het water bij een piekbui (60mm) afgevoerd.
• Het beste voor bodem is blijvend grasland. Daarna tijdelijk grasland, daarna akkerbouw. Gewenst voor de bodem zou zijn een afname in mais, verandering in extensieve melkveehouderij • Water vasthouden op land is heel effectief • Hellingen verruwen tegen piekafvoeren • Integraal beekherstel: Waterpeil omhoog → waterkwaliteit → beek ruimte geven (berging) • Groenblauwe dooradering verbeteren • Brede beekdalen met beekbegeleidend bos • We willen niet voor een 5,5 gaan maar voor een 7. Brede blik bij alle maatregelen. • Regionale plafonds voor water onttrekkingen overwegen (type onttrekkingen: drinkwater, industrie groot, industrie klein, privé klein). Dit is een lange termijnkeuze. Sowieso kortere vergunningen (max 30 jaar). 99
• • •
Beloning overwegen: goed water- &bodembeheer betekent bijvoorbeeld minder waterschapsbelasting betalen? Dicht laten groeien van c-watergangen → inzetten voor groene dooradering Binnen het ASV-gebied ook kijken naar alternatieve oppervlakte bronnen. Voorbeeld: onttrekking recreatiegebied (zwemplas) kan, als ze ook helpen het systeem in balans te brengen door te investeren
100