2024-042 Bijlage 5 - Accountantsverslag 2023
Tekst van het document
ACCOUNTANTSVERSLAG 2023
Gemeente Nijkerk 18 JUNI 2024
Per saldo persoonlijker
Aan de gemeenteraad van de gemeente Nijkerk Kolkstraat 27 3861 AK Nijkerk
Geachte leden van de gemeenteraad,
Datum 18 juni 2024
Bij de jaarrekening 2023 van de gemeente Nijkerk zullen wij een controleverklaring met een goedkeurend oordeel betreffende de getrouwheid afgeven.
Ons kenmerk ACV2023
De jaarrekening 2023 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Nijkerk. Bij deze jaarrekening zullen wij op 18 juni 2024 een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld verstrekken.
Behandeld door S.A.R. Makka MSc RA
Wij bedanken de medewerkers van de gemeente Nijkerk voor de open en constructieve wijze van samenwerking bij het verrichten van onze controlewerkzaamheden en zijn vanzelfsprekend graag bereid een nadere toelichting te verstrekken.
Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2023 van de gemeente Nijkerk aan. Onze opdracht is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 3 oktober 2023. Dit verslag gaat in op onze belangrijkste bevindingen uit de controle van de jaarrekening 2023.
Met vriendelijke groet, Eshuis Registeraccountants B.V. Was getekend A. (Antine) Van de Groep MSc RA Partner
Accountantsverslag 2023 gemeente Nijkerk
2
Inhoudsopgave Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting
Bestuurlijke samenvatting controle 2023
4
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
9
Rechtmatigheidsverantwoording
22
De financiële positie van uw gemeente
29
Financiële positie
Bevindingen
Resultaatanalyse Organisatie
Rechtmatigheid
Administratieve organisatie en interne beheersing IT-audit
Financiële positie
33 35
Onze kijk op de algemene IT-beheersingsmaatregelen Betrouwbaarheid en continuïteit van IT omgeving
Organisatie IT-audit
Overige aangelegenheden
37
Bijlagen
39
Bijlage 1a: Niet-gecorrigeerde controleverschillen Bijlage 1b: Onzekerheden in de controle
Overig
Bijlage 1c: In de controle opgenomen aanpassingen Bijlage 1d: In de controle opgenomen aanpassingen rechtmatigheidsverantwoording
Bijlagen
Bijlage 1e: Tekortkomingen in de toelichtingen Bijlage 1f: Bevindingen controle SiSa-bijlage 2023 Bijlage 2: Onafhankelijkheid
Accountantsverslag 2023 gemeente Nijkerk
3
Bestuurlijke samenvatting
Per saldo persoonlijker
Bestuurlijke samenvatting Conclusies jaarrekeningcontrole 2023
Inleiding
Onderwerp
Beschrijving
Referentie
Getrouwheidsoordeel
•
Wij geven een goedkeurend oordeel af voor de getrouwheid.
Pagina 10
•
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 1.402.000 respectievelijk € 4.206.000.
Controleverschillen
• •
Er zijn geen ongecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd. De gehanteerde rapporteringstolerantie bedraagt € 70.000. De raad heeft de rapporteringstolerantie gelijkgesteld aan de door ons bepaalde tolerantie.
Pagina 10
Onafhankelijkheid
•
Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Nijkerk.
Pagina 11
Kwaliteit verslaggeving
•
Wij hebben het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevingspraktijken en de toegepaste inschattingen aannemelijk zijn en consistent worden gebruikt.
Pagina 11
Financiële positie
•
De financiële positie ultimo 2023 is verbeterd ten opzichte van 2022. Dit is met name het gevolg van het positieve resultaat (saldo na bestemming) over 2023 ad. € 6,6 miljoen (begroot 2023: € 353.000; 2022: € 10,4 miljoen).
Pagina 29
•
Het beschikbare weerstandsvermogen bedraagt € 40,8 miljoen (2022: € 39,3 miljoen). De door de gemeente onderkende aanwezige risico bedraagt € 9,3 miljoen (2022: € 9,8 miljoen). Het beschikbare weerstandsvermogen is daarmee met een factor 4,4 (2022: 4,0) hoger dan het benodigde weerstandsvermogen. Daarmee is uw gemeente te kwalificeren als solvabel.
Administratieve organisatie en interne beheersing
•
In het najaar 2023 hebben wij onze interimcontrole uitgevoerd. Tijdens deze interimcontrole richten wij ons vooral op de opzet en bestaan van de administratieve organisatie. Onze bevindingen hebben wij in een management letter aan het college gerapporteerd. Onze algemene indruk van de gehele administratieve organisatie en interne beheersing binnen en buiten de gemeente Nijkerk is positief. Met name de beheersing van Inkopen| EU-aanbesteding en de geautomatiseerde omgeving verdienen uw aandacht.
Pagina 35
IT-audit
•
Tijdens de werkzaamheden voor de 2023 jaarrekeningcontrole zijn voor gemeente Nijkerk de algemene IT beheersmaatregelen in opzet en bestaan onderzocht van de meest kritische applicaties rond het sociaal domein, inkoopfactuurverwerking, belastingen en het grootboek. Wij hebben dit gedaan vanuit de gedeelde back office met de andere BNLP-gemeentes. Hiervoor hebben wij diverse General IT Controls rond de relevante informatiesystemen getoetst. In een aantal systemen is sprake van ontwikkelpunten. Daarbij is het vooraleerst van belang dat u formuleert op welke wijze u in BNLP-verband wilt samenwerken. Pas nadat dit besloten is, is het logisch om de IT-omgeving verder te ontwikkelen. U bent zich ervan bewust dat de duur van het beslistraject voor BNLP betekent dat u bepaalde ontwikkelpunten in de systemen niet voortvarend kan oppakken. U bent in dit traject uiteraard ook afhankelijk van het overleg met de andere drie gemeenten, en zij van u.
Pagina 36
Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Rechtmatigheid Financiële positie Organisatie IT-audit Overig Bijlagen
Accountantsverslag 2023 gemeente Nijkerk
5
Bestuurlijke samenvatting Conclusies jaarrekeningcontrole 2023
Inleiding
Onderwerp
Beschrijving
Referentie
Grondexploitatie
•
Wij hebben onderzoek verricht naar het proces waarmee het management schattingsposten met betrekking tot de grondexploitatie bepaalt. Hiernaast hebben wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. De uitgangspunten voor de grondexploitatie achten wij acceptabel. Wij hebben specifieke aandacht besteed aan de verwerking van de WBI-subsidie en de co-financiering van Provincie Gelderland op project Stadshaven. Op basis van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden vinden wij de verwerkingswijze zoals opgenomen in de jaarrekening acceptabel.
Pagina 12
Inhoudsopgave Samenvatting
•
Voorzieningen
•
Wij hebben onderzoek verricht naar het proces waarmee het management schattingsposten met betrekking tot de voorzieningen bepaalt. Hiernaast hebben wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij hebben opmerkingen gemaakt voor de beheerplannen. Deze dienen conform de Commissie BBV actueel te zijn. Niet in alle gevallen was het beheerplan van opgenomen onderhoudsvoorzieningen actueel per balansdatum. De gemeente heeft hier passende maatregelen getroffen. Wij hebben echter de gemeente gevraagd dit nader toe te lichten in de toelichting op de balans. De gemeente heeft dit advies overgenomen. De uitgangspunten voor de voorzieningen achten wij acceptabel.
Pagina 15
Fraude
•
Op grond van de regels van de beroepsorganisatie (NBA) rapporteren wij sinds het boekjaar 2022 in onze controleverklaring over werkzaamheden gerelateerd aan fraude. Hierbij gaat het om fraude in de jaarrekening maar ook met betrekking tot omkoping, corruptie, ondermijning en niet naleven van wet- en regelgeving. De gemeente beschikt over een eigen frauderisicoanalyse. In de paragraaf Bedrijfsvoering heeft u aandacht besteed aan het onderwerp fraude.
Pagina 16
Bevindingen Rechtmatigheid Financiële positie Organisatie
• • Aanvullend onderzoek
•
Wij hebben aanvullend op de jaarrekeningcontrole een onderzoek uitgevoerd en afgerond op de naleving van het inkoopbeleid van de gemeente Nijkerk. Op basis van interne signalen waren er vermoedens van schendingen ten aanzien van de naleving van het inkoopbeleid. Op basis van het onderzoek kunnen wij vastgesteld dat de gecontroleerde inkopen conform het inkoopbeleid van de gemeente Nijkerk hebben plaatsgevonden.
Pagina 17
Continuïteit
•
In de controleverklaring dienen wij ook te rapporteren over de continuïteit van uw organisatie. Met betrekking tot de continuïteit van uw organisatie worden er geen specifieke risico’s onderkend.
Pagina 18
IT-audit Overig Bijlagen
Accountantsverslag 2023 gemeente Nijkerk
6
Bestuurlijke samenvatting Conclusies jaarrekeningcontrole 2023
Inleiding Inhoudsopgave
Onderwerp
Beschrijving
Referentie
SiSa-bijlage
•
Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd met inachtneming van de Nota Verwachtingen Accountantscontrole. De gemeente Nijkerk kent, zoals andere gemeenten, een groot aantal specifieke uitkeringen. Dit betekent dat de financiering van gemeenten op incidentele basis toeneemt. Een uitzondering op de rechtmatigheidsverantwoording is het oordeel op de SiSa-bijlage. De accountant verstrekt een oordeel over getrouwheid en rechtmatigheid van de bestedingen in de SiSa-bijlage. De verplichte tabel van fouten en onzekerheden is in de bijlage 1f opgenomen. Wij hebben geen ongecorrigeerde controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2023 geconstateerd.
Pagina 19
•
Samenvatting
•
Bevindingen
Wet normering topinkomens (WNT)
•
Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2023 niet strijdig zijn met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2023 van de gemeente Nijkerk voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Conform de afspraken met onze beroepsvereniging hebben wij het anti-cumulatiebeding voor de WNT niet gecontroleerd en dit ook gemeld in de controleverklaring
Pagina 19
Sociaal domein: WMO en Jeugd
•
Wij hebben in de zorguitkeringen in natura geen onzekerheden en/of afwijkingen voor getrouwheid geconstateerd. Door middel van aanvullende werkzaamheden bij de gemeente, zijn onzekerheden verlaagd € 0. In 2022 bedroegen de onzekerheden voor getrouwheid en rechtmatigheid € 1,8 miljoen. De onzekerheden bedroegen € 730.000 voor WMO en € 1.043.000 voor de Jeugdwet.
Pagina 20
Financiële positie Organisatie
Schatkistbankieren
Met de Wet verplicht schatkistbankieren zijn alle decentrale overheden verplicht om hun overtollige middelen in de schatkist aan te houden (= alle middelen boven een per decentrale overheid te bepalen drempelbedrag). Voor uw gemeente geldt voor 2023 per kwartaal een drempelbedrag van € 3 miljoen. Decentrale overheden dienen in de jaarrekening verantwoording af te leggen over het gemiddelde banksaldo per kwartaal en de over- dan wel onderschrijding van de toegestane limiet. Uit de verantwoording van het schatkistbankieren over 2023 - zoals opgenomen in de toelichting op de balans - blijkt dat de gemeente Nijkerk in geen van de kwartalen een overschrijding laat zien.
Pagina 20
Rechtmatigheid
IT-audit Overig
• •
Bijlagen
Accountantsverslag 2023 gemeente Nijkerk
7
Bestuurlijke samenvatting Conclusies jaarrekeningcontrole 2023
Inleiding Inhoudsopgave
Onderwerp
Beschrijving
Referentie
Foutherstel vordering Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn)
•
Tijdens de controle van het boekjaar 2023 hebben wij een materiële afwijking geconstateerd bij de balanspost financiële vaste activa (verder FVA). Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Nijkerk per 31 december 2023 een vordering van € 3.988.800 op SVn heeft. De vordering op SVn stond gewaardeerd voor € 2.000.000 en is daarmee € 1.988.800 (inclusief beheerkosten en rente) te laag verantwoord. Gezien de hoogte van de afwijking en de impact van de afwijking spreken wij van een materieel foutherstel. Dit betekent dat de afwijking in de beginbalans per 01-01-2023 (vergelijkende cijfers) gecorrigeerd is via het eigen vermogen en de betreffende afwijking is toegelicht in de jaarrekening.
Pagina 21
Rechtmatigheidsverantwoording
•
Met ingang van het boekjaar 2023 is het college van burgemeester en wethouders verantwoordelijk voor het verstrekken van een rechtmatigheidsoordeel door middel van de rechtmatigheidsverantwoording. De rechtmatigheidsverantwoording is onderdeel van de jaarrekening, waarover de accountant enkel een getrouwheidsoordeel verstrekt. Wij hebben de rechtmatigheidsverantwoording gecontroleerd op haar getrouwheid in lijn met de handreiking 1152 van de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants. In lijn met deze handreiking hebben wij afzonderlijke werkzaamheden verricht op de werkzaamheden van de verbijzonderde interne controle functie, op het voorwaarde-, M&O-, en begrotingscriterium. Het college heeft voor € 1.750.000 aan rechtmatigheidsfouten geconstateerd. Dit is lager dan de verantwoordingsgrens van € 4.206.000 miljoen. De rechtmatigheidsafwijkingen groter dan de rapporteringsgrens van € 50.000 zijn toegelicht in de paragraaf Bedrijfsvoering. Voor verdere toelichting verwijzen wij naar hoofdstuk “Rechtmatigheid.”
Pagina 23
Samenvatting Bevindingen Rechtmatigheid •
Financiële positie Organisatie IT-audit
Controleproces
• •
Bij de start van de controle waren de jaarstukken gereed en het controledossier was compleet. Ook op inhoudelijk niveau krijgt de gemeente onze complimenten. De aanlevering met betrekking tot de Rechtmatigheidsverantwoording hebben wij op een later moment ontvangen. Wij willen de ambtelijke organisatie graag bedanken voor hun inzet en snelle oplevering.
Overig Bijlagen
Accountantsverslag 2023 gemeente Nijkerk
8
Belangrijkste bevindingen
Per saldo persoonlijker
Belangrijkste bevindingen in onze controle Wij verstrekken een controleverklaring bij de jaarrekening 2023 met een goedkeurend oordeel betreffende de getrouwheid.
Controleverschillen
Inleiding Inhoudsopgave
Wij hebben onze controle van de jaarrekening 2023 van gemeente Nijkerk uitgevoerd, en verstrekken een controleverklaring met een goedkeurend oordeel betreffende de getrouwheid bij deze jaarrekening.
Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en het resultaat
Samenvatting Bevindingen
Wij hebben de jaarrekeningcontrole 2023 uitgevoerd met inachtneming van de volgende goedkeuringstoleranties, zoals opgenomen in de door u vastgestelde controleverordening: Goedkeuringstoleranties (x 1.000)
Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa-bijlage
€ 1.404
Wij hebben geen ongecorrigeerde controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2023 geconstateerd.
Rechtmatigheid Boekjaar 2022
Organisatie IT-audit
Bijlagen
Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) € 1.402
Boekjaar 2023
€ 4.206
€ 70 €0 Getrouwheid
Overig
€ 4.211
€ 71
Financiële positie
Wij hebben tijdens onze controle geen niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel die van invloed zijn op het vermogen of het resultaat van de gemeente. Hiervoor verwijzen wij naar de bijlage A1a.
€ 1.000
€ 2.000
Onzekerheid
€ 3.000
€ 4.000
€ 5.000
Wij hebben tijdens onze controle geen niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel die van invloed zijn op de WNT. Conform de afspraken met onze beroepsvereniging hebben wij het anticumulatiebeding voor de WNT niet gecontroleerd en dit ook gemeld in de controleverklaring.
Rapporteringstolerantie
In de vastgestelde controleprotocol van de gemeente Nijkerk is vastgelegd dat de rapporteringstolerantie gelijk is gesteld aan de goedkeuringstolerantie. Dit houdt in dat alle geconstateerde fouten en onzekerheden die de goedkeuringstoleranties te boven gaan, gerapporteerd dienen te worden. De algemene goedkeuringstoleranties bedragen 1% van de lasten voor getrouwheid en 3% van de lasten voor onzekerheid. Bij de jaarrekeningcontrole hanteren wij een rapporteringstolerantie van 5% van de materialiteit. Deze bedraagt € 70.000.
Accountantsverslag 2023 gemeente Nijkerk
10
Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding
Onafhankelijkheid
Kwaliteit verslaggeving
Inhoudsopgave
Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Nijkerk
Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels
Samenvatting
Ons zijn geen relaties bekend tussen Eshuis Registeraccountants B.V. en haar zusteren of dochterondernemingen en de gemeente, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid. Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in bijlage 2 bij deze rapportage.
Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van de gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn. De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting in de jaarrekening 2023.
Bevindingen Rechtmatigheid Financiële positie Organisatie IT-audit
Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging van 3 oktober 2023 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2023. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle: •
Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).
•
De Controleverordening gemeente Nijkerk (op grond van artikel 213 van de Gemeentewet).
Wij hebben het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij zijn van mening dat de verslaggevingspraktijken en de toegepaste inschattingen aannemelijk zijn en consistent worden gebruikt.
De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2023 voldoende voor de doelstelling van onze controle.
Overig Bijlagen
Accountantsverslag 2023 gemeente Nijkerk
11
Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding
Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening, met uitzondering van de door ons geconstateerde onzekerheden De jaarstukken 2023 van uw gemeente bestaan uit:
Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen
•
Het jaarverslag 2023 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen).
•
De jaarrekening 2023 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten in de jaarrekening met toelichting en de SiSa-bijlage).
In het onderdeel “programmaverantwoording” van het jaarverslag dient informatie te worden opgenomen met betrekking tot de vragen: wat hebben we gedaan, wat hebben we bereikt en wat heeft het gekost? De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over o.a. weerstandsvermogen, bedrijfsvoering, etc.) het jaarverslag.
Rechtmatigheid Financiële positie Organisatie IT-audit
Op basis van Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd: •
Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.
•
Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de verklaringen van de gemeenteraad in het jaarverslag en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen.
Overig •
Bijlagen
Accountantsverslag 2023 gemeente Nijkerk
Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de uitgevoerde controlewerkzaamheden.
Grondexploitatie De balanspost met de belangrijkste schattingselementen in de jaarrekening van de gemeente Nijkerk betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitaties). Deze balanspost is op grond van haar omvang ad € 38,7 miljoen (2022: € 31,2 miljoen) relevant voor de accountantscontrole, maar ook vanwege de schattingselementen die een rol spelen bij het ramen van de nog te realiseren opbrengsten ad € 156,9 miljoen en lasten ad € 105,3 miljoen (2022: € 148,5 miljoen respectievelijk € 106,1 miljoen). De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor het uiteindelijke resultaat van de lopende projecten. Per project moet bepaald worden of er sprake is van een verwacht verlies, waarvoor een voorziening getroffen moet worden, of winst. De totale verwachte winst mag u gedurende het boekjaar als resultaat nemen. In 2023 heeft Nijkerk zeven grondexploitaties, waarvan drie bedrijventerreinen. In 2023 zijn geen nieuwe grondexploitaties geopend. Controlewerkzaamheden grondexploitaties De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vier P’s: •
Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn;
•
Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?
•
Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen? 12
Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding
•
Inhoudsopgave
Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?
Samenvatting Bevindingen Rechtmatigheid Financiële positie Organisatie IT-audit Overig
De vier P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’. De balanswaarde (kosten minus opbrengsten plus winstnames minus voorzieningen) van de grondexploitaties (BIE) is in 2023 toegenomen van € 30,2 miljoen tot € 38,7 miljoen. Deze stijging wordt met name veroorzaakt doordat de ontvangen WBI-subsidies vanaf 2023 gepresenteerd worden onder de overige schulden (€ 4,155 miljoen), winstnemingen op projecten in 2023 (€ 1,3 miljoen) en doordat meer kosten dan opbrengsten op de projecten zijn gerealiseerd. Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties hebben wij het volgende in overweging genomen: •
•
Bijlagen
Accountantsverslag 2023 gemeente Nijkerk
Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd. Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen; met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?
De grondexploitaties zijn door u voor de jaarrekening 2023 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn door u de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen. Planeconomen, civiele technici en wij hebben nadrukkelijk aandacht besteed aan de controle van de prognoses in de lopende materiële complexen, alsmede complexen met een minimaal resultaat. De herzieningen ultimo 2023 maken een deugdelijke indruk. Wat betreft de toegerekende rente en de disconteringsvoet wordt aangesloten bij de richtlijnen die het BBV hiervoor geeft. Voor wat betreft de plan- en beheerskosten en resterende looptijden van de woningbouwcomplexen wordt een voorzichtige houding ingenomen. Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier al contracten/overeenkomsten aan ten grondslag of niet).
Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •
Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.
•
Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties
•
(Externe) deskundigheid heeft ingeschakeld ter onderbouwing van de geraamde grondprijzen en grondopbrengsten. Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.
•
Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.
•
•
Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2023 zijn verwerkt, zijn door ons beoordeeld en als aannemelijk aangemerkt.
13
Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave
De parameters en renteberekeningen zijn conform de voorschriften van het BBV. De parameters worden jaarlijks via een aparte notitie vastgesteld. Alle herzieningen worden voorafgaand aan het afgeven van onze verklaring vastgesteld door de raad. Wij concluderen dat alle vereisten van het BBV zijn gevolgd en dat de waardering van de grondexploitatie in de jaarrekening juist is.
Samenvatting De belangrijkste projecten betreffen in 2023:
Bevindingen Rechtmatigheid Financiële positie Organisatie
•
Nijkerkerveen (boekwaarde ultimo 2023: € 11,3 miljoen)
In Nijkerkerveen wil de gemeente Nijkerk (verder) uitbreiden. In 2022 zijn deelplannen 1a, 2 (dorp) en 3a (Laakweg) gesloten en is deelplan 3 geopend en moet worden voorzien in circa 340 woningen. De gronden ten behoeve van de woningbouwontwikkeling zijn in onverdeeld eigendom van de gemeente en ontwikkelaar Plankenburg. Deze grondexploitatie wordt in samenwerking met Plankenburg gerealiseerd, waar op basis van de samenwerkingsovereenkomst sprake is van een gezamenlijk rekening en risico. De gemeente Nijkerk heeft beheer over de grondexploitatie en koopt daarom ook de gronden. Wij hebben rekening gehouden met dit gezamenlijke rekening en risico bij de controle van de totaal verwachte winst.
IT-audit
Tot en met 2023 zijn enkel kosten gemaakt voor deze grondexploitatie, groot € 11,3 miljoen. Van dit bedrag is in 2022 reeds € 10,6 geactiveerd, voornamelijk betrekking hebbend op grondposities.
Overig
Ultimo 2023 wordt een winst verwacht op het project van € 2,3 miljoen (2022: € 2,4 miljoen). Omdat er nog geen opbrengsten gerealiseerd zijn ultimo 2023 op het project is er conform de voorgeschreven winstberekening door de Commissie BBV (Percentage of Completion, POC) nog geen winst genomen.
Bijlagen
• Accountantsverslag 2023 gemeente Nijkerk
Stadshaven Nijkerk (boekwaarde ultimo 2023: € 3,3 miljoen)
Het gebied van de Havenkom wil Nijkerk omvormen in een woon- en leefgebied met circa 600 woningen. De ontwikkeling van Stadhaven Nijkerk kent een financieel tekort. Daarom heeft gemeente Nijkerk twee subsidies aangevraagd: Woningbouwimpuls van
het Rijk (€ 4.155.099) en cofinanciering bijdrage Woningbouwimpuls van Provincie Gelderland (maximaal € 637.000). In 2022 was het volledige bedrag van het Rijk reeds ontvangen en ook binnen de grondexploitatie 100% gerealiseerd. Verandering in 2023 is dat op grond van een nieuwe BBV notitie de WBI-subsidie separaat verantwoord wordt in de jaarrekening (onder de overige schulden). Er hangen voorwaarden aan de Woningbouwimpuls subsidie (verder WBI). De gemeente heeft ultimo 2023 de inschatting gemaakt dat de gemeente aan de betreffende subsidievoorwaarden voldoet en ook voor de looptijd van de grondexploitatie zal blijven voldoen. Dit betreft een inschatting welke de gemeente elk jaar zal moeten herijken bij de herzieningen, omdat de subsidie toeziet op een onrendabele top op de grondexploitatie. Bij de controle van deze grondexploitatie hebben wij aandacht besteed aan de nauwkeurigheid en de volledigheid van de geboekte verliesvoorziening door de berekening van de gemeente Nijkerk te toetsen. Op basis van onze werkzaamheden kunnen wij ons vinden in de verwerkingswijze van gemeente Nijkerk. Conform het BBV heeft gemeente Nijkerk de verliesvoorziening opgenomen tegen contante waarde. •
Doornsteeg (boekwaarde ultimo 2023: € 7,4 miljoen)
Afgelopen jaar is project Doornsteeg gecorrigeerd door deze als één project te zien, waar dit project administratief per fase (deelcomplex) is ingedeeld. Zo zijn er deelcomplexen waar geen opbrengsten tegenover staan, zoals de bouw van de fietstunnel naar Doornsteeg toe en de te realiseren geluidswal. Dit zou dan als negatieve GREX moeten terugkomen indien je deze behandelt als deelcomplex voor de jaarrekening. Dit is (verslaggeving technisch) onjuist en onwenselijk gezien dan nu een groot negatief resultaat ontstaat, omdat verliezen genomen worden zodra deze voorzienbaar zijn, waar deze in de toekomst zullen worden verrekend met verwachte winsten. De eindwaarde van het totale project is namelijk wel positief. Doordat in het verleden al wel deelcomplexen zijn afgesloten, is de winstname relatief complex.
14
Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Rechtmatigheid Financiële positie
Op basis van onze controlewerkzaamheden constateren we dat de winstname ultimo 2023 van € 450.400 te laag is. De winstname dient € 486.000 te zijn. Het verschil van € 35.600 is onder de rapportagegrens en is zodoende niet als controleverschil opgenomen. •
De Flier (boekwaarde ultimo 2023: € 17,7 miljoen)
De Flier is een bedrijventerrein ligt aan de A28 en daarmee een goede uitvalsbasis is voor bedrijven. In 2023 zijn kosten gemaakt met name voor het klaarmaken van diverse terreinen (totaal € 619.000) en is één kavel verkocht. Het in 2023 gerealiseerde resultaat bedraagt € 1.090.000 en is ten opzichte van de kosten en opbrengsten relatief hoog. Dit wordt veroorzaakt doordat maximaal 10 jaar vooruit mag worden gekeken vanuit geldende wet- en regelgeving om winsten te boeken. Een groot deel van de kosten is reeds gerealiseerd en de opbrengstverwachtingen liggen verder in de toekomst. De opbrengstverwachting is nagenoeg niet gewijzigd ten opzichte van 2022, maar door één jaar verder te zijn mogen ook opbrengsten mee worden genomen uit 2033. Dit effect is eenmalig gezien er na 2033 geen opbrengsten meer verwacht worden. In 2034 worden nog wel een aantal kosten verwacht, maar dit is niet materieel.
De balanspost voorzieningen is onderhevig aan materiële waarderings- en schattingselementen. Wij hebben vastgesteld dat de waarderings- en schattingsmethoden consistent zijn toegepast en de door u gekozen methoden aanvaardbaar zijn in lijn met de voorschriften vanuit het BBV. Wij blijven echter uw aandacht vragen voor deze waarderings- en schattingsmethodes door deze regelmatig te toetsen aan maatschappelijk en/of economische ontwikkelingen alsmede de doorvertaling daarvan via actualisaties van beheerplannen. Zo heeft u het beheerplan speeltoestellen na balansdatum 2023 in mei 2024 geactualiseerd. Gezien deze gebeurtenis voor na opmaken maar voor vaststellen van de jaarrekening heeft plaatsgevonden is de betreffende informatie verwerkt in de jaarrekening 2023 via een toelichting op ons aangeven. Een aantal onderhoudsvoorzieningen behoeft nog deze actualisatie in lijn met de vereiste vanuit het BBV dat een onderhoudsvoorziening onderbouwd moet zijn met een actueel beheerplan. Dit staat toegelicht in de jaarrekening maar dient ook tot uitvoering te komen. Daarbij is het zaak dat deze beheerplannen jaarlijks worden bijgesteld. Dit geeft u namelijk nieuwe inzichten en met betrekking tot uw waardering- en schattingsposities.
Organisatie Voorzieningen
IT-audit
Uw gemeente heeft voorzieningen gevormd voor verliezen, risico’s of verplichtingen die hun oorsprong vinden in het huidige boekjaar of eerdere boekjaren, maar waarvan de (verwachte) uitgaven in de toekomst liggen.
Overig Bijlagen
Accountantsverslag 2023 gemeente Nijkerk
Binnen de voorzieningen maakt u conform het BBV onderscheid naar voorzieningen voor ‘verplichtingen, verliezen en risico’s’, ter ‘egalisering van kosten’ (‘groot onderhoud’), en voor ‘van derden verkregen middelen die specifiek besteed moeten worden’.
15
Belangrijkste bevindingen in onze controle Fraude
Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Rechtmatigheid Financiële positie Organisatie IT-audit Overig Bijlagen
Accountantsverslag 2023 gemeente Nijkerk
De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Als onderdeel van onze controle vragen wij uw organisatie jaarlijks om inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking zou kunnen bevatten als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van deze inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, alsook de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad (of met de auditcommissie). Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. De gemeente Nijkerk beschikt over een eigen frauderisicoanalyse. In het huidige klimaat van toenemende complexiteit en uitdagingen op het gebied van financiën en bestuur, benadrukt de gemeente het cruciale belang van fraudepreventie op alle niveaus van de organisatie. Het waarborgen van integriteit en transparantie in alle activiteiten van de gemeente is niet alleen een verantwoordelijkheid, maar ook een essentieel onderdeel van het publiek vertrouwen.
Fraudepreventie is een dynamisch en continu proces dat voortdurend evolueert om gelijke tred te houden met veranderende omstandigheden en opkomende risico's. Het beleid en het werkplan van de gemeente vormen solide leidraden voor het implementeren van effectieve antifraudebeheersing. We hebben vastgesteld dat deze documenten een gedegen basis bieden voor het identificeren, analyseren en aanpakken van potentiële frauderisico's op een gestructureerde en proactieve manier. Wij adviseren u als vervolgstap om ook in BLNP-verband aandacht te besteden aan fraudebewustzijn- en preventie. Door signalen, methodes en ervaringen met ervaringen met elkaar te delen maakt u het fraudebeleid krachtiger.
Wij merken op dat de gemeente in haar paragraaf bedrijfsvoering specifieke aandacht heeft besteed aan frauderisicobeheersing. Als uw accountant zijn we vol vertrouwen dat de gemeente op de goede weg is om een robuust kader voor fraudepreventie te ontwikkelen en te handhaven. We blijven de gemeente attenderen om ervoor te zorgen dat deze inspanningen worden versterkt en effectief worden uitgevoerd, met als uiteindelijk doel het beschermen van de financiële belangen van de gemeenschap en het bevorderen van een cultuur van vertrouwen en integriteit.
16
Belangrijkste bevindingen in onze controle Rapporteren over fraude
Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Rechtmatigheid Financiële positie Organisatie IT-audit Overig Bijlagen
Accountantsverslag 2023 gemeente Nijkerk
Van de accountant wordt op grond van de regels van de beroepsorganisatie (NBA) een professioneel-kritische houding verwacht ten aanzien van afwijkingen van materieel belang als gevolg van fraude in de jaarrekening maar ook met betrekking tot omkoping, corruptie, ondermijning en de naleving van andere wet- en regelgeving. De aandacht voor het thema fraude en integriteit neemt de laatste jaren steeds verder toe. Het zorgt ervoor dat organisaties steeds vaker gevraagd wordt transparant te zijn in de visie, het beleid en het toezicht op het integer handelen in alle geledingen van de organisatie. Dat gaat dus niet alleen over fraude maar ook over misbruik en oneigenlijk gebruik, het hanteren van gedragscodes en de naleving van andere regelgeving bijvoorbeeld op het gebied van arbeidsomstandigheden en milieu. Dit geldt niet alleen op de werkvloer, maar vraagt ook iets van organisatie en bestuur. Met ingang van 2022 is het op grond van de verslaggevingsregels voor veel organisaties verplicht om in het jaarverslag te rapporteren over de fraudegevoeligheid van de organisatie. Voor gemeente geldt een aanbeveling om hierover te rapporteren vanuit de kadernota rechtmatigheid. Voor gemeenten geldt echter vanuit Artikel 2:391 lid 1 BW dat voornaamste risico’s dienen te worden toegelicht in onder andere de paragraaf bedrijfsvoering.
Wij dienen als uw accountant er op toe te zien dat het college B&W rapporteert over de voornaamste frauderisico’s en het fraudemanagement van de gemeente. De afgelopen jaren hebben we steeds aandacht gevraagd voor het opstellen van een (fraude)risicoanalyse en de rapporteringsverplichting in veel sectoren is een volgende stap in dit proces. De gemeente Nijkerk beschikt over een stelsel aan maatregelen om fraude, misbruik en oneigenlijk gebruik tegen te gaan. Dit is benoemd in de jaarstukken, namelijk in paragraaf Bedrijfsvoering. Hiertoe verwijzen wij ook in onze controleverklaring in sectie “Controle-aanpak frauderisico’s”.
De accountant maakt zelf ook een inschatting van de frauderisico’s binnen een organisatie, en vormt zich een beeld van de maatregelen van interne beheersing die de organisatie heeft getroffen om mogelijke fraudes van materieel belang te voorkomen en te bezien of deze maatregelen effectief zijn. In iedere organisatie bestaat een risico op het doorbreken van de interne beheersing door het management bij de totstandkoming van schattingen. We beoordelen in het kader van onze controle de interne processen op deze schattingen en doen detailcontroles op de uitgangspunten en aannames die aan significante schattingen ten grondslag liggen. Ook zijn we alert op ongebruikelijke transacties, samenwerkingsrelaties en de naleving van procedures die mede tot doel hebben transparantie en integer handelen te bevorderen. Elementen daaruit zijn controles op de prestatielevering bij inkooptransacties, het naleven van het inkoopbeleid en aanbestedingsregels. Fraude en integriteit Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen. Wij hebben op basis van onze controle en de besprekingen geen fraudegevallen geconstateerd. Aanvullend onderzoek Wij hebben aanvullend op de jaarrekeningcontrole een onderzoek uitgevoerd en afgerond op de naleving van het inkoopbeleid van de gemeente Nijkerk.
Op basis van interne signalen waren er vermoedens van schendingen ten aanzien van de naleving van het inkoopbeleid. Hiertoe hebben wij passend onderzoek uitgevoerd in de vorm van een aanvullend onderzoek waarbij inkoopfacturen gegevensgericht zijn getoetst aan het inkoopbeleid. In totaal zijn 13 facturen gecontroleerd. Op basis van het onderzoek kunnen wij vastgesteld dat de gecontroleerde inkopen conform het inkoopbeleid van de gemeente Nijkerk hebben plaatsgevonden.
17
Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Rechtmatigheid Financiële positie Organisatie IT-audit Overig Bijlagen
Accountantsverslag 2023 gemeente Nijkerk
Wij merken echter wel op dat de gemeente haar eigen inkoopbeleid heeft vormgegeven via het inkoopbeleid van de Inkoopsamenwerking Noord-Veluwe (ISNV). Hierin staat dat procedures, beheersmaatregelen en dossiervorming pas verlangd worden bij inkopen vanaf € 50.000. Dit vinden wij een redelijk hoog inkoopbedrag. Wij bevelen aan om dit te evalueren en over te gaan naar een inkoopbeleid/ -bedrag welke aansluit bij de omvang en beheersomgeving van de gemeente Nijkerk. Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college van burgemeester en wethouders, inclusief het invoeren en onderhouden van interne-beheersingsmaatregelen met betrekking tot de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en de efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten.
Bij fraude kan sprake zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen, het opzettelijk verkeerd voorstellen van zaken of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. Wij hebben deze accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en hebben professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen.
Continuïteit In het kader van de jaarrekeningcontrole beoordelen wij ook het vermogen van de gemeente om de activiteiten in de komende twaalf maanden voort te zetten. Elementen die we in deze beoordeling betrekken zijn onder meer de vermogenspositie, de begroting voor het komende boekjaar, de afhankelijkheid van eigen inkomsten, de risico’s die u zelf identificeert en uiteraard ook de risico’s die wij als uw accountant signaleren. Vanwege de geopolitieke situatie, de inflatie, de energieprijsontwikkeling en ontwikkelingen in de regelgeving voor accountants is, net als bij het onderwerp fraude, steeds vaker informatie in de controleverklaring opgenomen over de continuïteitsbeoordeling die wij uitvoeren. Om die reden vragen wij uw aandacht voor deze beoordeling. De continuïteitsafwegingen worden bij u veelal expliciet gemaakt en zijn onderdeel van het proces waarin organisatie en bestuur worden betrokken. Bijvoorbeeld in de meerjarenbegroting en de beleidsplannen voor het aanstaande ‘ravijnjaar’. Dit heeft haar weerslag in bijvoorbeeld paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing, waarin u aandacht heeft voor uw risicobeheersing en de gestelde norm kengetallen waarop de provincie Gelderland haar beoordeling baseert.
18
Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Rechtmatigheid Financiële positie Organisatie IT-audit Overig Bijlagen
Accountantsverslag 2023 gemeente Nijkerk
SiSa-bijlage
Wet normering topinkomens (WNT)
Ter voorkoming van onnodige verantwoordingsdruk verstrekt het Rijk een aantal specifieke geldstromen die via het systeem van Single Information Single Audit, moeten worden verantwoord. Het aantal specifieke regelingen laat al enkele jaren een stijgende lijn zijn. Hiermee neemt zowel de verantwoordingsdruk en de controledruk toe.
Wij hebben geen fouten geconstateerd met betrekking tot de naleving van de Wet Normering topinkomens (WNT)
De verantwoordingsgegevens voor deze specifieke regelingen worden opgenomen in de zogeheten SiSa-bijlage bij de jaarrekening. In tegelstelling tot de andere onderdelen van de jaarrekening geldt voor de SiSa-bijlage nog wel dat de accountant niet alleen een oordeel verstrekt op getrouwheid, maar ook op rechtmatigheid van de bestedingen die in de SiSa-bijlage zijn verantwoord. De controlevoorschriften voor de SiSa-bijlage zijn opgenomen in de Nota verwachtingen accountantscontrole. Hierin staat onder meer de wijze waarop de controle moet worden ingestoken en zijn specifieke rapporteringsgrenzen voorgeschreven, te weten per specifieke uitkering: •
€12.500 als de omvangbasis kleiner dan of gelijk is aan €125.000.
•
10% indien de omvangbasis groter is dan €125.000 en kleiner dan of gelijk is aan €1 miljoen.
•
€125.000 indien de omvangbasis groter is dan €1 miljoen.
De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing. Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. De bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2023 niet meer bedragen dan € 223.000 per jaar. Daarnaast dienen gemeenten de salarissen openbaar te maken van overige medewerkers (inclusief – wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan – ingehuurd personeel) die een bezoldiging ontvangen boven deze norm. Ten slotte stelt de WNT een aantal overige eisen, zoals een maximale ontslagvergoeding voor topfunctionarissen van € 75.000. In 2023 hebben wij geen overschrijdingen van de grensbedragen voor topfunctionarissen en overige medewerkers geconstateerd.
Wij hebben geen fouten of onzekerheden geconstateerd met betrekking tot de SiSabijlage van de gemeente Nijkerk die deze grenzen overschrijden. In bijlag 1f van het accountantsverslag is de verplichte verantwoordingstabel voor fouten en onzekerheden opgenomen. Deze tabel dient aan het ministerie van BZK ter beschikking te worden gesteld.
19
Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding
Sociaal domein: WMO en Jeugd Voor de jaarrekeningcontrole 2023 hebben wij – met inachtneming van de Audit Alert Sociaal Domein van de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) – de door uw gemeente getroffen maatregelen om te komen tot een getrouwe besteding van de zorg in natura (Wmo en Jeugd) geëvalueerd.
Inhoudsopgave Zorg in Natura/Jeugdzorg en Wmo
Samenvatting Bevindingen Rechtmatigheid Financiële positie
In de bestedingen aan zorgaanbieders Wmo en Jeugd hebben wij in 2023 geen (on)gecorrigeerde onzekerheden of afwijkingen voor de getrouwheid geconstateerd. U vraagt uw zorgaanbieders om verantwoording af te leggen over de geleverde zorg. U doet dat via een productieverantwoording met controleverklaring voor zorgaanbieders bij wie de gemeente meer dan € 125.000 heeft besteed. Niet alle zorgaanbieders overleggen tijdig een controleverklaring of overleggen een goedkeurende controleverklaring. Vaak wijken de productieverantwoordingen ook af van de bestedingen die bij u in de boeken staat. Deze afwijkingen leiden niet tot fouten en onzekerheden. In boekjaar 2023 zijn er namelijk aanvullende werkzaamheden verricht, waardoor er geen sprake is van onzekerheid. In 2022 waren de onzekerheden in totaal € 1,8 miljoen.
Schatkistbankieren Met de Wet verplicht schatkistbankieren zijn alle decentrale overheden verplicht om hun overtollige middelen in de schatkist aan te houden (= alle middelen boven een per decentrale overheid te bepalen drempelbedrag). Voor uw gemeente geldt voor 2023 per kwartaal een drempelbedrag van € 3 miljoen. Decentrale overheden dienen in de jaarrekening verantwoording af te leggen over het gemiddelde banksaldo per kwartaal en de over- dan wel onderschrijding van de toegestane limiet. Uit de verantwoording van het schatkistbankieren over 2023 - zoals opgenomen in de toelichting op de balans - blijkt dat de gemeente Nijkerk in geen van de kwartalen een overschrijding laat zien.
Organisatie IT-audit Overig
Wat opvalt is dat de bestedingen stijgen, maar het verschil met voorgaand jaar is minder sterk dan wij bij andere gemeenten zien. De stijging is enerzijds te wijten aan stijgende prijzen voor zorg (P-component) en anderzijds aan de toenemende zorgvraag én de toenemende zorgintensiteit (Q-component). De hogere lasten worden deels gecompenseerd door hogere baten of meevallers in de begroting. PGB’s en Sociale Verzekeringsbank
Bijlagen
Accountantsverslag 2023 gemeente Nijkerk
De PGB-bestedingen zijn (verplicht) belegd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De accountant van de SVB heeft een controleverklaring met beperking bij de verantwoordingen 2023 verstrekt. Door middel van aanvullende werkzaamheden, heeft de gemeente Nijkerk, de onzekerheid met betrekking tot de PGB lasten weg kunnen nemen. De gerapporteerde beperking door SVB leidt zodoende niet tot fouten en onzekerheden voor de gemeente Nijkerk.
20
Belangrijkste bevindingen in onze controle Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Rechtmatigheid Financiële positie Organisatie IT-audit Overig Bijlagen
Accountantsverslag 2023 gemeente Nijkerk
Foutherstel vordering Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn)
Cijfermatige weergave van de correctie in de beginbalans:
Tijdens de controle van het boekjaar 2023 hebben wij een materiële afwijking geconstateerd bij de balanspost financiële vaste activa (verder FVA). Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Nijkerk per 31 december 2023 een vordering van € 3.988.800 op SVn heeft. Deze vordering bestaat uit een:
SVn vordering (FVA)
€ 1,668 miljoen
SVN vordering (RC)
€ 0,321 miljoen
•
Kortlopend deel: rekening-courant € 321.400; en
•
Langlopend deel: leningen uitgegeven € 3.667.400.
Op de balans van de gemeente was een vordering van € 2.000.000 verantwoord onder de FVA aan Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (verder SVn) per 31-12-2023. De gemeente Nijkerk heeft in de boekjaren 2019, 2022 en 2023 in totaal € 4.000.000 aan SVn verstrekt ten behoeve van starters- en duurzaamheidsleningen. In 2019 bedroeg de verstrekking € 2.000.000 hetgeen op basis van een raadsbesluit via het resultaat is geboekt. In lijn met de overeenkomst tussen SVn en de gemeente, is sprake van een uitstaande geldverstrekking/ lening (artikel 36 BBV) met verplichtingen (geoormerkt geld) voor de ontvangende partij. Deze verstrekking voldoet aan alle balanscriteria voor een opname op de balans en heeft een betrouwbare omvang (geen sprake van schattingselement).
Aan Eigen vermogen
€ 1,989 miljoen.
Wij concluderen dat de gemeente het materieel foutherstel zorgvuldig en toereikend heeft verwerkt in de jaarrekening 2023. De correctie is opgenomen in bijlage 1c ‘gecorrigeerde controleverschillen’.
Concluderend dient de totale vordering gewaardeerd (geactiveerd) te worden op de balans voor een bedrag van € 3.988.000 in lijn met de verslaggevingregels vanuit de Commissie BBV. De vordering op SVn stond gewaardeerd voor € 2.000.000 en is daarmee € 1.988.800 (inclusief beheerkosten en rente) te laag verantwoord. Gezien de hoogte van de afwijking en de impact van de afwijking spreken wij van een materieel foutherstel. Dit betekent dat de afwijking in de beginbalans per 01-01-2023 (vergelijkende cijfers) gecorrigeerd is via het eigen vermogen en de betreffende afwijking is toegelicht in de jaarrekening.
21
Rechtmatigheidsverantwoording
Per saldo persoonlijker
Rechtmatigheidsverantwoording Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Rechtmatigheid Financiële positie
Stand van zaken rechtmatigheidsverantwoording per 13 mei 2024
Rechtmatigheid uitgelegd
Zoals we eerder aan u gerapporteerd hebben, heeft het Rijk besloten dat met ingang van 2023 niet langer de accountant maar het college verantwoording aflegt en een conclusie trekt over het rechtmatig handelen binnen de gemeente Nijkerk. Onze rol beperkt zich tot het toetsen of de rechtmatigheidsverantwoording, die in de jaarstukken wordt behandeld in de rechtmatigheidsverantwoording en de toelichting daarop in de paragraaf bedrijfsvoering, en de bevindingen die voortvloeien uit de interne controles en anderszins zijn geconstateerd, getrouw weergeven.
Rechtmatigheid houdt in dat alle handelingen van de gemeente in overeenstemming zijn met de geldende wet- en regelgeving. Dit omvat onder andere aanbestedingen, omgevingswet, arbeidsomstandigheden en subsidievoorwaarden. In het kader van de rechtmatigheidsverantwoording wordt de focus gelegd op de financiële rechtmatigheid, waarbij door het college moet worden verantwoord dat baten, lasten en balansmutaties rechtmatig zijn uitgevoerd. In 2005 zijn negen criteria vastgesteld om het begrip financiële rechtmatigheid concreet te maken. Het college legt in de jaarrekening verantwoording af over al deze criteria. De eerste zes criteria, die gerelateerd zijn aan de getrouwheid van de financiële informatie, worden weerspiegeld in de balans en de staat van baten en lasten. De overige drie criteria, die specifiek gaan over rechtmatigheid, worden behandeld in de rechtmatigheidsverantwoording.
Begin 2024 zijn decentrale overheden en accountants geconfronteerd met de mededeling van het ministerie van BZK dat het regelgevend kader voor de rechtmatigheidsverantwoording nog niet af is. De gemeentewet en de wet gemeenschappelijke regelingen zijn weliswaar gewijzigd maar dat geldt niet voor uw verslaggevingsregels, het BBV, en voor onze controlecriteria, zoals opgenomen in het Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden (BADO). Inmiddels is bekend geworden dat de Algemene Rekenkamer heeft aangegeven fundamentele bezwaren te hebben tegen de voorgestelde regelgeving. Dat houdt snelle aanpassing van de regels tegen.
Organisatie IT-audit Overig Bijlagen
Accountantsverslag 2023 gemeente Nijkerk
Dat betekent niet dat de rechtmatigheidsverantwoording niet kan worden opgesteld of dat de controle daarop nog niet is uitgevoerd, omdat op basis van de conceptregelgeving en de daarop gebaseerde uitspraken en toelichtingen, veel mogelijk is. Onze cijfermatige controles ondervinden hier geen hinder van en u bent zelf aan de slag gegaan met de rechtmatigheidsverantwoording. Inmiddels heeft BZK in IBI Nieuwbrief 121 en 122 decentrale overheden gevraagd om, conform de gewijzigde Gemeentewet, “gewoon” een rechtmatigheidsverantwoording op te nemen in de jaarrekening. Daarmee is begin maart 2023 duidelijkheid gekomen, waardoor organisaties en accountants verder kunnen. Als accountants betreuren we deze, voor ons niet beïnvloedbare, en voor ons beide lastige, omstandigheden. We houden u aangesloten op de actuele ontwikkelingen en verwachten niet dat de afgifte van de controleverklaring die staat gepland vertraging zal oplopen.
De volgende criteria vallen onder ons getrouwheidsoordeel: •
Calculatiecriterium
•
Valuteringscriterium
•
Adresseringscriterium
•
Volledigheidscriterium
•
Aanvaardbaarheidscriterium
•
Leveringscriterium
De volgende criteria vallen onder de rechtmatigheidsverantwoording: •
Voorwaardencriterium
•
Begrotingscriterium
•
Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium
23
Rechtmatigheidsverantwoording Inleiding Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen Rechtmatigheid Financiële positie Organisatie IT-audit Overig Bijlagen
Accountantsverslag 2023 gemeente Nijkerk
Getrouwheid rechtmatigheidsverantwoording
Werkzaamheden accountant t.a.v. de rechtmatigheidsverantwoording
Met de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording toetst de accountant uitsluitend of de jaarrekening getrouw is, maar toetst daarbij ook of de rechtmatigheidsverantwoording dat is. Dit betekent onder meer dat afwijkingen van rechtmatigheid (voor zover deze niet ook van invloed zijn op het getrouwe beeld), geen invloed hebben op de strekking van de controleverklaring. Hierdoor kan het bijvoorbeeld voorkomen dat er omvangrijke afwijkingen van rechtmatigheid zijn opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording van het college, terwijl de strekking van de controleverklaring toch goedkeurend is, omdat de omvangrijke rechtmatigheidsfouten getrouw zijn opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. En die verantwoording is ‘waar’, dus getrouw. De invoering van de rechtmatigheidsverantwoording is mede bedoeld om het gesprek te ondersteunen tussen de gemeenteraad en het college, over de (financiële) rechtmatigheid, met als doel om zowel de kaderstellende als de controlerende rol van de raad te versterken. Wij evalueren de huidige status van de kaderstelling en de drie afzonderlijke criteria, waarover door het college verantwoording afgelegd moet worden.
De accountant dient, in overeenstemming met de NBA-handreiking 1152, op basis van de evaluatie van de opzet en het bestaan van de werkzaamheden van de VIC-functie per proces te beoordelen of deze kwalificeert als een effectieve beheersingsmaatregel waarop de accountant kan steunen. Bij het bepalen van de aard, timing en omvang van controlewerkzaamheden verricht de accountant werkzaamheden om voldoende en geschikte controle-informatie te verkrijgen over de effectieve werking van de VICfunctie als interne beheersingsmaatregel over het gehele boekjaar. Dit betreft een mix van de volgende werkzaamheden:
Status kaderstelling
•
Vaststellen dat uitgevoerde werkzaamheden conform de geplande werkzaamheden zijn;
•
Inspecteren van de werkdocumenten, onderliggende documentatie en rapportages op onderlinge consistentie en het bespreken van de VIC uitkomsten met de controller en functionarissen van de VIC-functie;
•
Vaststellen dat er voldoende en geschikte informatie is verkregen om de VICfunctie in staat te stellen redelijke conclusies te trekken, waaronder het inspecteren van de onderliggende brondocumentatie die door de VIC-functie is gebruikt bij de uitvoering van de werkzaamheden;
Of het nu de financiële kaders van de begroting zijn, de verordeningen of de beleidsmatige kaders in de vorm van visies en nota’s, het is bijna altijd het college dat de kaders formuleert. De raad stelt deze kaders al dan niet na enige discussie en soms met amendementen vast. Als gevolg van de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording hebben veel decentrale overheden kaderstellingen geactualiseerd. In onze controle hebben wij ons gebaseerd op de volgende kaders: •
Controleverordening
•
Financiële verordening
•
Normenkader, inclusief verantwoordingsgrens
24
Rechtmatigheidsverantwoording Inleiding
•
Inhoudsopgave Samenvatting Bevindingen
Reperformance van de VIC, waarbij eveneens wordt vastgesteld dat de bevindingen in de rapportages van de VIC-functie consistent zijn met de uitkomsten van de uitgevoerde werkzaamheden. Naast de reperformance voert de accountant ook eigen gegevensgerichte werkzaamheden en deelwaarnemingen uit op transacties die door de cliënt niet in de werkzaamheden (uitgevoerde steekproef, spend analyse, deelwaarneming) zijn betrokken;
•
Aan de hand van de notulen / actielijst vaststellen dat de rapportages van de VICfunctie inhoudelijk zijn behandeld in het MT / de directie;
•
Vaststellen dat er follow-up wordt gegeven aan de geconstateerde bevindingen.
Monitor rechtmatigheidsverantwoording
Rechtmatigheid Financiële positie Organisatie
Zoals benoemd gaat het in de rechtmatigheidsverantwoording om drie criteria, te weten het voorwaarden-, M&O-, en begrotingscriterium. Het college heeft in de paragraaf bedrijfsvoering openheid en transparantie betracht in het rapporteren van geconstateerde onrechtmatigheden. In de tabel hiernaast is een samenvatting opgenomen van de informatie zoals benoemd onder Rechtmatigheidsverklaring in de paragraaf bedrijfsvoering.
Verantwoordingscriterium Het voorwaardencriterium betreft de eisen die worden gesteld bij de uitvoering van financiële beheershandelingen. Deze eisen of voorwaarden zijn afkomstig uit diverse wet- en regelgeving en omvatten aspecten zoals doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur. Het voorwaardencriterium richt zich met name op aandachtspunten zoals naleving van eigen voorwaarden bij subsidieverstrekking, vermijding van niettoegestane staatssteun, aanbestedingen, naleving van de Participatiewet, modelverordeningen 212 en 213a, bevoegdheden, personeelslasten en verordeningen. Het uitgangspunt betreft het door het college vastgestelde normenkader. Rechtmatigheidsverantwoording rechtmatigheidsfouten, zoals geconstateerd door de VIC-functie Begrotingscriterium