2024-035 Bijlage - Plan en programma Bewegen en spelen kan overal (april 2024) - incl. bijlagen 1,2,6,7
Tekst van het document
VERSIE 10-4-2024
Bewegen en spelen kan overal Plan en programma over bewegen en spelen Gemeente Nijkerk, april 2024
B e w e g e n
e n
s p e l e n
k a n
o v e r a l
Inhoudsopgave Programma Bewegen en spelen ............................................................................................................. 3 1.
2.
3.
4.
Inleiding ......................................................................................................................................... 10 1.1
Aanleiding .............................................................................................................................. 10
1.2
Doel ....................................................................................................................................... 10
1.3
Voor wie doen we het ............................................................................................................ 11
1.4
Dit plan ................................................................................................................................... 12
Er is ruimte voor spelen en bewegen ............................................................................................ 14 2.1
De gemeente als eigenaar en beheerder .............................................................................. 14
2.2
Bewegen en spelen kan overal ............................................................................................. 15
2.3
Vrije speel- en beweegruimte: op straat en in het groen. ...................................................... 16
2.4
Kleine en grote speel- en beweegplekken ............................................................................ 18
2.5
Initiatieven uit de samenleving .............................................................................................. 20
2.6
Communicatie en participatie ................................................................................................ 21
Onze beweeg- en speelplekken zijn er voor iedereen .................................................................. 23 3.1
Inclusieve speel- en beweegcultuur ...................................................................................... 23
3.2
Spelen en bewegen is voor alle leeftijden ............................................................................. 24
3.3
Specifiek aandacht voor (urban) sport .................................................................................. 28
3.4
Klimaat en duurzaamheid ...................................................................................................... 30
Uitgaven en middelen .................................................................................................................... 32
Bijlagen Bijlage 1: (Beleids)kaders Bijlage 2: Onderzoeken en participatie Bijlage 3: Spreiding speelplekken 250 actieradius Bijlage 4: Speelbuurten Bijlage 5: Plan skatebaan en pumptrack Bijlage 6: Renovatie en kosten Bijlage 7: Verloop voorziening
B e w e g e n
e n
s p e l e n
k a n
o v e r a l
Programma Bewegen en spelen De huidige speel- en beweegplekken zijn met name ingericht voor kinderen in de leeftijd 0-6 jaar. De gemeente renoveert een aantal speelplekken zodat deze aansluiten bij een bredere doelgroep. Het college stelt twee varianten voor: 1. Variant “Basis voor een beweegvriendelijke openbare ruimte”. De gemeente renoveert een aantal speelplekken en houdt bij deze renovatie rekening met de beweegvriendelijke openbare ruimte. De totale kosten van deze variant bedragen: €743.000. De gemeente bekostigt de aanpassingen uit de voorziening beheerplan speelterreinen. 2. Variant “Onze beweeg- en speelplekken zijn er voor iedereen”. Bij deze variant gaat de gemeente uit van een upgrade van het aanbod. De gemeente kiest ervoor om een aantal speel- en sportplekken te renoveren naar de wensen anno “nu”. Dit betekent bijvoorbeeld dat de gemeente inzet op een upgrade van de skatebaan in Corlaer-park, een pumptrack realiseert en een urbanpark realiseert in Paasbos. De extra kosten van deze variant bedragen €1.492.000. Het benodigde extra krediet wordt integraal meegewogen bij het opstellen van het meerjaren investeringsprogramma (MIP). De gemeente heeft een responsieve rol bij initiatieven zoals een beweegpark bij De Slag, beweegtuinen, bijvoorbeeld bij Luxool, Fortius en Corlaer, en bewegen en ontmoeten op bedrijventerreinen.
De initiatiefnemer is verantwoordelijk voor de financiering en inzet. De gemeente kan randvoorwaarden stellen en toetst op de certificering van toestellen en de veiligheid (WAS2023). VARIANT 1: Basis voor een beweegvriendelijke openbare ruimte. De gemeente: 1.
Renoveert in de periode 2025-2030 12 speel- en sportplekken.
2.
Vormt 11 speelplekken om.
3.
Voert in 2026 groot onderhoud uit aan de buurtspeelplek Van Oldenbarneveltstraat (wijkaanpak).
4.
Voert in 2025 groot onderhoud uit aan de skatebaan in Corlaer-park. Dit bestaat uit het vervangen van toestellen en herstel van de huidige ondergrond.
5.
Renoveert in 2028 de Speelplek Middelaarseweg (de half-pipe in Hoevelaken).
6.
Renoveert in 2028 toestellen winkelcentrum Paasbos.
VARIANT 2: Onze beweeg- en speelplekken zijn er voor iedereen. De gemeente: 1.
Renoveert in de periode 2025-2030 12 speel- en sportplekken.
2.
Vormt 11 speelplekken om.
3.
Realiseert een upgrade buurtspeelplek Van Oldenbarneveldstraat.
4.
Vervangt in 2025 de skatebaan in Corlaer-park. De skatebaan voldoet weer aan wensen van jongeren, avonturiers, chillers, sociale en individuele bewegers en past in de huidige tijd.
5.
Vervangt de half-pipe op de speelplek aan de Middelaarseweg Hoevelaken. Opnemen in wijkontwikkeling Klaarwater.
6.
Realiseert een urbanpark inclusief klimmuur in de wijk Paasbos. Opnemen in ontwikkeling Paasbos.
7.
Realiseert een pumptrackbaan.
Pagina 3 van 34
B e w e g e n
e n
s p e l e n
k a n
o v e r a l
Het programma Bewegen en spelen Deze samenvatting bevat een tabel met de afspraken die in dit plan zijn beschreven. Deze afspraken vormen het programma1 voor bewegen en spelen in de openbare ruimte. Het programma omvat de volgende kolommen: • Doel en strategie: aansluiting met strategische kaders uit de Visie beheer openbare ruimte. • Actie: Hoe de gemeente daaraan uitvoering geeft. • Monitoren: Hoe de gemeente het doel monitort. • Rol: Welke rol de gemeente voor zichzelf ziet. De gemeente hanteert hiervoor de rolverdeling volgens de concept participatie visie: de rechtmatige overheid, presterende overheid, samenwerkende overheid en responsieve overheid. Deze rollen zijn in bijlage 2 toegelicht.
1
Een programma is een verzameling (tijdelijke) inspanningen om meerdere doelen te bereiken.
Pagina 4 van 34
B e w e g e n
e n
s p e l e n
k a n
Strategie
o v e r a l
Actie
Monitoren
Rol
De gemeente ontwerpt met de eindgebruiker in gedachten. Hiervoor
De gemeente nodigt
Presterende
uitgangpunten van de inclusieve
verbindt de gemeente verschillende disciplines: sociaal, vakspecialisten,
inwoners uit voor een
overheid
beweegvriendelijke openbare ruimte.
stedenbouwkundigen, projecten, beheer en sport.
inclusieve wijkscan
Er zijn formele en informele speelplekken. De gemeente wisselt een
(drie wijken).
DOEL: de wijken zijn vitaal, leefbaar en er is ruimte voor spelen en bewegen. Rekening houden met de
1.
2.
natuurlijke inrichting (natuurlijk spelen) en speel- en beweegtoestellen af. 3. 4.
Responsieve overheid
De gemeente neemt de groene speelruimte op in de groenstructuur
Adviescommissie
(programma groen).
omgevingskwaliteit
De gemeente houdt bij de voorbereiding van ruimtelijke ontwikkelingen
(AOK) toetst
rekening met multifunctionele beweeg- ontmoetings- speel- en
ruimtelijke plannen.
sportplekken. De gemeente gebruikt hiervoor de criteria uit de BVO-scan. Rapportages en verslagen worden (integraal) gedeeld.
Speelruimten zijn levendig en zoveel
5.
De gemeente steunt activiteiten en tijdelijke inrichting.
1.
De gemeente is voorstander van samenwerking met verenigingen,
Aantal en afweging
Samenwerkende
scholen en andere organisaties.
van initiatieven die in
overheid
De gemeente legt afspraken vast.
behandeling zijn
mogelijk openbaar. 2.
genomen.
Responsieve overheid
Pagina 5 van 34
B e w e g e n
e n
s p e l e n
k a n
De gemeente zet in op
o v e r a l
1.
maatschappelijke participatie. 2. 3.
De gemeente betrekt doelgroepen actief bij de voorbereiding van een
De gemeente
Samenwerkende
renovatie of inrichting.
evalueert de
overheid
Inwoners krijgen de ruimte om verdergaande invloed te hebben op de
planvoorbereiding.
faciliteiten in hun wijk.
Responsieve
De gemeente voert regelmatig een opschoon-actie uit en verwijdert dan
overheid
particuliere toestellen. De speelterreinen en
1.
De gemeente houdt vast aan grote en kleine speel- en sportplekken.
De gemeente toets
Presterende
sportvoorzieningen worden indien
2.
De gemeente monitort de spreiding van speelplekken op basis van de
de spreiding aan de
overheid
nodig uitgebreid en aantrekkelijk
actieradius 250 meter en het principe van de speelbuurt.
hand van de
gemaakt en er is een goede spreiding
3.
De gemeente legt deze normen in het omgevingsplan vast.
cirkelkaart en
over de gemeente.
4.
Per kern is één goede wijk-overstijgende voorziening voor jongeren (zoals
speelbuurt.
chillers, avonturiers, explorers). 5.
De gemeente zorgt ervoor dat er in elke kern een (overdekte) ontmoetingsplek is.
6.
De gemeente vervangt de JOP in Nijkerkerveen.
7.
De gemeente bereidt de faciliteiten voor volwassenen en senioren uit.
8.
Daar waar het kan vormt de gemeente een aantal speelplekken om. In totaal gaat het om 11 speelplekken (bijlage 6).
DOEL: de openbare ruimte is er voor iedereen en fungeert als een ontmoetingsruimte in de buurt. Bij de planvorming en inrichting van de
1.
openbare ruimte wordt rekening gehouden met verschillende
2.
doelgroepen, waaronder senioren, jongeren, kinderen en minder validen.
3.
De gemeente houdt zich bij de voorbereiding van projecten aan de
De gemeente nodigt
Rechtmatige
Richtlijn Toegankelijkheid van het CROW.
inwoners uit voor een
overheid
De gemeente houdt rekening met tips die beschikbaar zijn over de
inclusieve wijkscan
inrichten van een inclusieve beweegvriendelijke openbare ruimte.
(drie wijken).
De gemeente onderzoekt de toegankelijkheid van speelplekken in de
Presterende overheid
openbare ruimte. Samenwerkende overheid
Pagina 6 van 34
B e w e g e n
e n
s p e l e n
k a n
o v e r a l
4.
De gemeente weegt de resultaten van een toegankelijkheidsonderzoek mee bij de actualisatie van de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) en andere plannen.
5.
De gemeente voert maatregelen in de categorie “kleine moeite, groot plezier” op een korte termijn uit en stelt hiervoor een budget beschikbaar.
6.
De gemeente neemt grotere aanpassingen op in een programma.
7.
De gemeente organiseert samen met Nijkerk sportief en gezond en Jeugd- en jongerenwerk een samen-buitenspeeldag en andere activiteiten die bijdragen aan een inclusieve samenleving.
Iedere kern heeft een passende
De gemeente inventariseert mogelijkheden voor een jongerencentrum in
Evaluatie van de
Presterende
accommodatie waarin ruimte wordt
Nijkerkerveen.
planvoorbereiding
overheid
geboden voor maatschappelijke en
Baggelaar.
culturele activiteiten. In het programma en planvorming is
1.
aandacht voor duurzaam, natuurlijk,
De gemeente houdt vast aan een afwisselend assortiment toestellen van
De gemeente
Presterende overheid
verschillende materialen (kunststof, hout en staal).
evalueert de
efficiënt en multifunctioneel gebruik
2.
Houten toestellen zijn voorzien van kunststof of stalen grondpalen.
uitvoering van de
van speelruimten.
3.
De gemeente realiseert schaduw op speelplekken waar dit kan en
acties.
behoefte is. DOEL: de leefomgeving is schoon, heel en veilig. De gemeente houdt zich aan wettelijke afspraken
1.
De gemeente houdt zich aan de WAS2023. Dit houdt onder andere in dat:
De gemeente toets
Rechtmatige overheid
a.
De gemeente een beheerplan heeft.
op beschikbaarheid
b.
De gemeente toestellen volgens dit plan controleert en
van documenten en
inspecteert.
controleert het ABS.
c.
De gemeente de toestellen goed onderhoudt.
d.
De gemeente activiteiten bijhoudt in een actueel logboek.
Pagina 7 van 34
B e w e g e n
e n
s p e l e n
k a n
o v e r a l
e.
De gemeente zorgt voor een juiste installatie en montage bij (elke) plaatsing of deze controleert.
f.
Voldoet een toestel niet meer aan de veiligheidsvoorschriften, dan wordt deze verzegeld of verwijderd.
•
De kwaliteit van de kernen,
2.
landschappen en het beheer en onderhoud wordt gewaarborgd en
De gemeente Nijkerk realiseert variant twee: Onze beweeg- en
De gemeente
Rechtmatige
speelplekken zijn er voor iedereen. De gemeente:
monitort de
overheid
a.
zoveel mogelijk versterkt, om goed op de verwachte groei te kunnen •
b.
uitvoering.
Stelt extra krediet van €1.492.000 beschikbaar voor de upgrade
De speelterreinen en
Paasbos, vervangen van de half-pipe speelplek
controleert het ABS.
sportvoorzieningen worden indien
Middelaarseweg, realisatie upgrade buurtspeelplek Van c.
De gemeente houdt rekening met
d.
verschillende doelgroepen. Oude speelterreinen worden gerenoveerd naar spelen anno
3.
“nu”, bijvoorbeeld met looproutes, beweegpleinen en (lichte) speeltoestellen.
Responsieve overheid
De gemeente
spreiding over de gemeente.
•
minimaal twee trapvelden. van de skatebaan Corlaer-park, realisatie van een urbanpark in
gemaakt en er is een goede
•
voortgang van de
inspelen.
nodig uitgebreid en aantrekkelijk
•
Renoveert 12 speel- en sportplekken (bijlage 6). Hiervan zijn
Oldenbarneveldstraat en realisatie van een pumptrackbaan.
De gemeente
Stemt in met de exploitatie voor variant twee en het verloop van
monitort in 2030 de
de voorziening (bijlage 6 en 7).
begroting voor het
Responsieve rol bij initiatieven zoals: een beweegpark bij De
onderhoud van de
Slag, beweegtuinen, bijvoorbeeld bij Luxool, Fortius en Corlaer
speelterreinen
en bewegen en ontmoeten op bedrijventerreinen.
sluitend is.
In de gemeente liggen twee QR-fit routes. De gemeente evalueert de ervaringen en besluit of meer routes gewenst zijn.
4.
De gemeente houdt aandacht voor het dagelijks onderhoud en de inrichting (gaten dichten, grasmat en extra bankjes / ontmoetingsplekken).
Renovatie van intensief gebruikte trapvelden.2
2
Deze doelstelling is gewijzigd ten opzichte van de Visie beheer openbare ruimte. De gemeente investeert niet in kunstgras maar wel op renovatie van de (gras)velden en ontmoetingsplek.
Pagina 8 van 34
B e w e g e n
e n
s p e l e n
De gemeente werkt volgens het principe van assetmanagement.
k a n
o v e r a l
1.
De gemeente werkt het logboek bij zodat informatie beter bruikbaar is
De gemeente
Rechtmatige
voor het maken van afwegingen en evaluaties.
controleert het ABS.
overheid
Pagina 9 van 34
B e w e g e n
e n
s p e l e n
k a n
o v e r a l
1. Inleiding 1.1
Aanleiding
De gemeente Nijkerk vindt het belangrijk dat er voldoende ruimte is om te bewegen en spelen. In dit plan “Bewegen en spelen kan overal” en het programma schenkt de gemeente aandacht aan het belang van Bewegen, Ontmoeten, Spelen en Sporten (BOSS) in de openbare ruimte. Daarnaast gaat het specifiek over de faciliteiten die de gemeente daarvoor inricht. De huidige ambitie voor de buitenspeelruimte is vastgelegd in het Handboek groen van de gemeente Nijkerk 2003, het Speelruimteplan 2005 en het beheerplan Speelvoorzieningen 2012. Het beheerplan uit 2012 is geëvalueerd. Deze evaluatie is in bijlage 1 omschreven. Dit plan is aan actualisatie toe. Dit wordt ook bevestigd in de Visie beheer openbare ruimte die de gemeente Nijkerk in 2020 heeft vastgesteld. Hier zijn drie redenen voor: 1. Vanuit het Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen 2023 en bedrijfsvoering is de gemeente verplicht om een actueel plan te hebben. Dit is op dit moment niet het geval. 2. Het huidige ambitie sluit onvoldoende aan op landelijke ontwikkelingen en de wensen van onze inwoners. 3. De omgevingswet is aangenomen. Dit heeft tot gevolg dat de gemeente ambities vertaalt naar programma’s, de omgevingsvisie en het -plan.
Daarnaast geeft het college met dit plan invulling een toezegging en afspraak: • De realisatie van een pumptrackbaan (LTA T691, datum: 23-6-2022): “Wethouder Windhouwer zegt toe om de oproep voor een pumptrackbaan mee te nemen bij het opstellen van het speelruimteplan en het gesprek dat daarover met het burgerinitiatief ‘urban sports’ plaatsvindt; als het speelruimteplan eind 2022 aan de raad wordt voorgelegd komt er een voorstel over mogelijke realisatie van een pumptrackbaan.” • Afspraken volgens het burgerinitiatief urban sports (LTA O609, datum: 14-6-2021): “Zie raadsinformatiebrief van 12 januari 2022. Urban sports zal o.a. worden meegenomen in de gebiedsontwikkeling van Paasbos, het speelruimteplan en de nieuwe sportnota.”
1.2 Doel Bewegen en spelen in de openbare ruimte sluit aan op ambities uit het sociaal domein en op gebied van integrale veiligheid. Buiten zijn, bewegen en spelen is namelijk gezond en het draagt bij aan het welbevinden van inwoners van de gemeente. In het leefstijlakkoord (2021 – 2023) is dit als volgt verwoord: “Met het Sport- en Beweegakkoord willen we bereiken dat meer mensen vaker bewegen. Samen met de acties vanuit het Leefstijlakkoord moet het ertoe leiden dat in 2030 minder mensen overgewicht hebben.” Het leefstijlakkoord is vervolgens verbonden met het sport- en beweegakkoord. Deze is in 2023 geactualiseerd. Daar wordt ook de verbinding gelegd met Jongeren op Gezond Gewicht, het Gezond Actief Leven Akkoord (GALA) en de Nijkerkse Inclusie Agenda. Doelen voor sporten en bewegen zijn in deze plannen en akkoorden vastgelegd. Dit plan en het programma voor spelen en bewegen in de openbare ruimte bouwt voort op de uitgangspunten van een inclusieve beweegvriendelijke openbare ruimte. De ambities uit deze plannen en de visie beheer openbare ruimte zijn vertaald naar drie doelen. In dit plan “Bewegen en spelen kan overal” zijn deze doelen verder concreet gemaakt en staat verwoord
Pagina 10 van 34
B e w e g e n
e n
s p e l e n
k a n
o v e r a l
wat de gemeente doet om deze doelen te bereiken. Dit is beschreven in het programma Bewegen en spelen. 1. De wijken zijn vitaal, leefbaar en er is ruimte voor spelen en bewegen. Bewegen en spelen kan overal en ieder kan zijn of haar wensen inbrengen. 2. De openbare ruimte is er voor iedereen en fungeert als een ontmoetingsruimte in de buurt. Het is belangrijk dat iedereen zich welkom voelt en voorzieningen voor iedereen toegankelijk zijn. 3. De leefomgeving is schoon, heel en veilig. Randvoorwaarde ambitie past binnen beschikbare budgetten Als randvoorwaarde geldt dat voortvloeiende investeringen en het uitvoeren van onderhoud binnen de huidige beschikbare budgetten passen. Uitbreiden van de ambitie kan tot gevolg hebben dat de gemeente moet zoeken naar creatieve oplossingen om deze alsnog in te passen.
1.3 Voor wie doen we het Bij de inrichting en renovatie van speelplekken houdt de gemeente rekening met wensen van verschillende doelgroepen. De gemeente heeft deze wensen op verschillende momenten onderzocht (bijlage 2). Hierbij is vooral vastgehouden aan de leeftijdsafhankelijke wensen. De gemeente heeft hiervoor de volgende indeling aangehouden: • Kinderen tussen 0 en 12 jaar. • Jongeren tussen 10 en 18 jaar. • Volwassenen en senioren. Naast deze indeling houdt de gemeente rekening met het gebruik en interesses van een bepaalde leeftijdsonafhankelijke groep. Bijvoorbeeld: Het kan zijn dat een speelplek niet door kinderen wordt gebruikt, maar wel een belangrijke ontmoetingsplek is voor de jongeren of volwassenen in de buurt. De gemeente heeft een aantal groepen onderscheiden. Deze staan in kader 1 omschreven.
Kader 1: speel- en beweegprofielen.
Speeltuiners Speeltuiners gaan meestal naar de(zelfde) formele speelplek(ken) in de buurt. Dit kunnen (jonge) kinderen zijn, jongeren die op schommels hangen, ouders, opa en oma die op de kinderen passen. De gemeente steunt de speeltuiners door de speelruimten in te richten als ontmoetingsplek en een gevarieerd aanbod aan toestellen. De plekken zijn inclusief, aantrekkelijk voor verschillende spellen, klimaatbestendig en toegankelijk voor mensen die een handicap hebben. Explorers Explorers gaan op onderzoek uit. Ze ravotten, ontdekken en spelen in een natuurlijke omgeving. De gemeente steunt de explorers door natuurlijk spelen, toestellen waar ze doorheen kunnen kruipen, (klim)bomen, hoogteverschillen, veilig struikgewas, verschillende plekken waar je naartoe kunt en natuurlijke omgeving (zand, gras, water). Explorers gaan ook in de stad op onderzoek uit. Een spannende omgeving met speel- en beweegaanleidingen, daar valt wat te ontdekken en maak je een explorer blij mee.
Pagina 11 van 34
B e w e g e n
e n
s p e l e n
k a n
o v e r a l
Sociale bewegers Sociale bewegers gaan het liefst samen. Ze ontmoeten elkaar voor een beweeguurtje op het beweegplein of doen aan teamsporten zoals volleybal, voetbal of jeu de boules. De gemeente steunt deze bewegers door ruimte in te richten waar sociale bewegers hun spel kunnen spelen. Een bankje of plek om na afloop koffie te drinken mag op deze plek niet ontbreken. Individuele bewegers Er zijn ongeveer 6.200 ongeorganiseerde individuele bewegers (bijvoorbeeld hardlopen, wandelen en wielrennen) en dat aantal stijgt tot ongeveer 7.600 in 2040. Individuele bewegers gaan het liefst alleen. Zij gebruiken faciliteiten zoals een beweegplein als onderdeel van hun training of hardlooproute. De gemeente steunt deze bewegers door deze faciliteiten aan te leggen in een veilige beschutte omgeving. Een sport- of beweegroute die je per app of in de openbare ruimte kunt volgen kan voor deze bewegers interessant zijn. Het kan onderdeel uitmaken van een individueel trainingsprogramma. Rustzoekers Rustzoekers willen gewoon ergens rustig kunnen zijn, vissen, mediteren, ontspannen, rondkijken in de natuur of in de wijk. De gemeente steunt rustzoekers door rustige, veilige en beschutte plekken in te richten. Een plek waar ze niet direct gestoord worden door andere doelgroepen zoals avonturiers of sociale bewegers. Avonturiers Avonturiers houden van avontuur en snelheid.
Denk hierbij aan urban sports zoals skaten, klimmen, freerunnen of pumptrack. Het is de avonturier niet snel te gek. Uitproberen van nieuwe plekken, grenzen verleggen en nieuwe tricks leren, dat is wat een avonturier wil doen. De gemeente steunt deze groep door een spannende en uitdagende omgeving te creëren. Denk aan een skatebaan of faciliteiten om te freerunnen. Een bankje om je tas op te leggen is een mooie aanvulling. Het avontuur is belangrijk en het bankje moet daarom zeker niet in de weg staan. Tenzij de avonturier er ook met zijn of haar stuntstep of tijdens de freerun overheen kan. Chillers Chillers willen gewoon rustig hangen, ontmoeten, kletsen of naar muziek luisteren. Je denkt al snel aan jongeren, maar dit kunnen ook volwassenen zijn. De gemeente steunt deze groep door ontmoetingsplekken in te richten op een veilige plek met voldoende uitzicht. Denk aan bankje onder de boom op het plein, afdakje boven de jeu de boules of de ontmoetingsplek voor jongeren bij de voetbalkooi (zoals een JOP).
1.4 Dit plan Dit plan gaat over de hele gemeente, dus Nijkerk, Nijkerkerveen en Hoevelaken. Het plan gaat niet over (binnen)sportaccommodaties of recreatie en toerisme. De ambitie en doelen voor deze onderwerpen zijn vastgelegd in de nota sport 2013-2025 en de visie en de uitwerking op de vrijetijdseconomie. Wel inventariseert de gemeente hoe deze faciliteiten optimaal benut kunnen worden. Het plan gaat ook over ontmoeten, maar niet over álle ontmoetingsruimten. Specifiek gaat het plan in op ontmoetingsruimten die gekoppeld zijn aan bewegen, spelen en sporten.
Pagina 12 van 34
B e w e g e n
e n
s p e l e n
k a n
o v e r a l
In hoofdstuk 2 wordt uitgelegd wat een beweegvriendelijke openbare ruimte is. Vervolgens wordt inzicht gegeven in het aantal en de spreiding van de speel- en beweegplekken. Dit hoofdstuk sluit aan bij de uitgangspunten van variant 1: “Basis voor een beweegvriendelijke openbare ruimte”. Hoofdstuk 3 gaat over de wensen van de doelgroepen, inclusief en urban sports. Dit hoofdstuk sluit aan bij de uitgangspunten van variant 2: Onze beweeg- en speelplekken zijn er voor iedereen”. Bij deze variant gaat de gemeente uit van een uitbreiding en verbreding van het aanbod. Hoofdstuk 4 omschrijft vervolgens de (mogelijke) ambitie en kosten.
Pagina 13 van 34
B e w e g e n
e n
s p e l e n
k a n
o v e r a l
2. Er is ruimte voor spelen en bewegen Gebruik je fantasie en stel je voor… Bewegen, ontmoeten, spelen en sporten kan overal. Op de straat, op de speelplek, natuurlijk in het groen en zelfs op het bedrijventerrein zijn gelegenheden om veilig te spelen en bewegen. Hoe zou dat zijn? Spelen is niet alleen voor kleine kinderen. Er is voldoende uitdaging voor jong en oud en iedereen kan meedoen. Maak je gebruik van een rolstoel, of niet, speel of beweeg je liever samen, of alleen, het maakt niet uit. Er is ruimte genoeg, het aanbod is gevarieerd en de openbare ruimte daagt ons uit. In dit hoofdstuk staat beschreven wat ontwikkelingen zijn en wat de gemeente doet om een goede spreiding van speelplekken te houden. Dit resulteert in variant één waarbij de gemeente de basis voor een beweegvriendelijke openbare ruimte op orde heeft en houdt. Dit betekent dat de gemeente een aantal speelplekken renoveert en bij deze renovatie rekening houdt met de beweegvriendelijke openbare ruimte.
2.1 De gemeente als eigenaar en beheerder Kinderen en jongeren hebben recht op spelen. Het recht op spelen staat onder andere beschreven in het Kinderrechtenverdrag van de Verenigde Naties. In artikel 31 van het Kinderrechtenverdrag is omschreven dat er in de wijk of buurt voldoende veilige speelplekken moeten zijn. Bovendien is van belang dat er variëteit in het aanbod is en er speelvoorzieningen voor jonge kinderen en ontmoetingsplekken voor tieners zijn3. Kinderen die een handicap hebben moeten mee kunnen doen en voorzieningen zijn ook voor kinderen uit arme gezinnen toegankelijk. Dit wordt bekrachtigd in het Kinder-regeerakkoord.4 Uit het onderzoek blijkt onder andere dat kinderen het belangrijk vinden dat: • Politici ervoor zorgen dat alle kinderen kunnen buitenspelen. • Politici zorgen dat er meer speelplekken komen waar alle kinderen samen kunnen spelen. • Politici ervoor zorgen dat sport- en speelplekken en scholen toegankelijk zijn voor kinderen die een handicap hebben. De gemeente is eigenaar en beheerder van de openbare ruimte. Dit betekent dat de gemeente zorgt voor voldoende speelplekken en verantwoordelijk is om speel- en sporttoestellen in de openbare ruimte zodanig te installeren, te monteren, te doen gebruiken, te inspecteren en te onderhouden dat het toestel geen gevaar oplevert voor de veiligheid of gezondheid van personen.
De gemeente stelt iedere vijf jaar een beheerplan op. Speeltoestellen moeten voorzien zijn van certificaten en bij het ontwerp van een speeltoestel moet rekening gehouden worden met spelgedrag van kinderen met speeltoestellen. Ook is de gemeente verplicht om met een actueel dossier aan te tonen dat aan deze beheerplicht is voldaan. Voorschriften voor speeltoestellen zijn vastgelegd in de Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen 2023 (WAS2023) en Warenwetregeling attractie- en speeltoestellen.
3
Het verdrag definieert ‘kind’ als ieder persoon die nog geen achttien jaar oud is. Het kinder-regeerakkoord is een initiatief van kinderpostzegels, Jantje Beton, Stichting Gehandicapte Kind en The Youth (22 november 2023). 4
Pagina 14 van 34
B e w e g e n
e n
s p e l e n
k a n
o v e r a l
2.2 Bewegen en spelen kan overal Bij de inrichting en organisatie van de openbare ruimte houdt de gemeente Nijkerk rekening met de uitgangspunten en voortvloeiende ontwerpprincipes van een inclusieve beweegvriendelijke openbare ruimte. Het Kenniscentrum Sport en Bewegen definieert een beweegvriendelijke openbare ruimte als een leefomgeving die mensen ondersteunt, stimuleert en uitdaagt om te bewegen, ontmoeten, spelen en sporten. Deze beweegvriendelijke openbare ruimte bestaat uit drie elementen (figuur 1): 1. De hardware bestaat uit de fysieke (sport)infrastructuur die voor iedereen toegankelijk is en die bewegen, ontmoeten, spelen en Figuur 1: elementen voor een sporten ondersteunt. Dit zijn formele en informele speelplekken inclusieve beweegvriendelijke zoals schoolpleinen, skatebanen, trapveldjes, pleinen, openbare ruimte. beweegtuinen en parken. 2. De software staat voor het sport- en beweegaanbod, zoals activiteiten, evenementen, sportaanbod, begeleiding, communicatie en buurtbijeenkomsten. 3. De orgware bevat alles wat betreft het proces om te komen tot het zichtbare aanbod (hardware en software). Denk bijvoorbeeld aan onderhoud en beheer, visie en participatie. Ontwerp met de eindgebruiker in gedachten Om dit te bereiken is samenwerking en een integrale aanpak nodig.
De uitgangspunten voor de beweegvriendelijke openbare ruimte zijn: • Een omgeving die gebruikers stimuleert en waar voorzieningen zijn om te spelen, sporten en actief te verplaatsen. • Een omgeving die activiteitenaanbod koppelt aan de voorzieningen, zodat deze ook echt duurzaam gebruikt worden. • Een omgeving die schoon, heel, veilig, toegankelijk en uitdagend is. • Een omgeving die tot stand komt vanuit urgentie bij de gebruikers, door participatie en door samenwerking tussen publieke, private en particuliere partijen. • Een omgeving die op het juiste schaalniveau is toegepast en afgestemd.5 Bij nieuwe ontwikkelingen toetst de adviescommissie omgevingskwaliteit (AOK) of de beweegvriendelijke omgeving voldoende is geborgd. De gemeente gebruikt hiervoor de criteria uit de zogenaamde BVO-scan. Rapportages en verslagen worden (integraal) gedeeld onder ander binnen de teams Operationeel beheer en Vakspecialisten. De speelbuurt De gemeente denkt bij een beweegvriendelijke openbare ruimte ook aan het principe van de speelbuurt (figuur 2). Een speelbuurt is een buurt binnen wijken, begrenst door barrières waarbinnen kinderen zich zelfstandig kunnen verplaatsen 6. Een (psychologische) barrière voor deze bewegingsvrijheid kunnen bijvoorbeeld wegen, watergangen, spoorlijnen of parken zijn.
5
Bron: Bouwstenen van de beweegvriendelijke omgeving (december 2021, Kenniscentrum sport & bewegen). Bron: Adviesnotitie gemeente Nijkerk, Spelen en bewegen in de openbare ruimte (januari 2022, advies adviesbureau Speelplan). 6
Pagina 15 van 34
B e w e g e n
e n
s p e l e n
k a n
o v e r a l
Binnen een speelbuurt wordt gekeken naar de schijf van vijf: (1) een goede traditionele (formele) speelplek, (2) een sportplek, vrije speelruimte die uitnodigt om te spelen in (3) het groen of op (4) het plein, en indien mogelijk (5) een speelroute aanwezig is. Er zijn er verschillende speelmogelijkheden: 1. Vrije speelruimte. Dit zijn stoepen, grasveldjes, pleintjes, en autoluwe straten. Een goede speelbuurt biedt veel vrije speelruimte. 2. De kleine speelplek (blokplek). Deze plek is gericht op direct omwonenden. Dit zijn kleinere speelplekken die dicht bij de woningen liggen. 3. De buurtplek. Een buurtspeelplek is een grotere speelplek waar een breder aanbod wordt gegeven voor spelen en ontmoeten. De leeftijdsdoelgroep zijn kinderen, volwassenen en senioren. 4. De wijkplekken. Dit zijn de grotere plekken met wijk-overstijgend gebruik. Een wijkplek is vooral belangrijk voor jongeren en jongvolwassenen. Denk bijvoorbeeld aan de speelplek Paasbos, de skatebaan in het Corlaer-park en het pirateneiland in Corlaer. Voor de wijk-overstijgende plekken stelt de gemeente als voorwaarde dat er per kern ten minste één goede voorziening aanwezig is.
Figuur 2: het principe van de speelbuurt (de rode lijnen geeft de barrières weer).
2.3 Vrije speel- en beweegruimte: op straat en in het groen. Voorbeelden van de vrije beweeg- en speelruimte zijn: groene openbare ruimte, het plein in het centrum, de straat of een vrije parkeerplaats op het bedrijventerrein. Er valt te ontdekken, te veranderen, te experimenteren en te verstoppen. Je kunt er hardlopen, voetballen, klimmen, ravotten,
Pagina 16 van 34
B e w e g e n
e n
s p e l e n
k a n
o v e r a l
vissen of volleyballen. Bij de inrichting denkt de gemeente daarom aan klimbomen, tiny forests, verborgen hoekjes, geurende planten, water (flauw talud), hoogteverschillen, rechte en kromme paden, open en besloten, zon en schaduw en bouwsels die uitnodigen voor (fantasie)spellen en bewegen. Uitgangspunten voor de vrije speel- en beweegruimte zijn: • Groenstroken, parken en plantsoenen zijn uitstekende speel- en beweegplekken. De gemeente is zuinig op deze plekken en neemt ze op in de groenstructuur (programma groen). • In de speelvriendelijke straat rijden auto’s stapvoets en is parkeren slechts beperkt toegestaan. Elk plein, hof of grotere stoep komt in aanmerking voor bewegen, ontmoeten, spelen of sporten. Parkeerplaatsen die overdag niet worden gebruikt, daar kun je prima op voetballen, skaten, spelen of free-runnen. • Er is ruimte voor activiteiten of tijdelijke inrichting zoals een cross- of pumptrackbaan. • Werken met multifunctionele beweegmogelijkheden. Een steen: daar kun je op zitten, free-runnen, rek-strekken, en je kunt deze inzetten als voetbaldoel. • Daar waar het kan staat de gemeente open voor het “met-toestemming-pimpen” van de openbare ruimte (figuur 3) of initiatief van inwoners. Denk bijvoorbeeld ook aan street-art, organiseren van een speelstraat, uitdelen van (voet)ballen en delen van ideeën van spellen die inwoners in de vrije ruimte kunnen doen.
Figuur 3: voorbeelden van informeel spelen op straat.
Pagina 17 van 34
B e w e g e n
e n
s p e l e n
k a n
o v e r a l
2.4 Kleine en grote speel- en beweegplekken In de beweegvriendelijke openbare ruimte van de gemeente Nijkerk liggen kleine en grotere speel- en sportplekken. In 2023 beheert de gemeente Nijkerk: • 161 openbare speel- en sportplekken. Dit zijn 3,6 speelplekken per 1.000 inwoners. Dit ligt iets boven het landelijk gemiddelde van 3 per 1.000 inwoners.7 • 66 plaatsen waar gesport kan worden. • 48 grotere buurtspeelplekken. Van deze buurtspeelplekken zijn er 5 zogenaamde wijkoverstijgende plekken. • Dit zijn ongeveer 818 speel- en sporttoestellen. Over het algemeen genomen ligt er in de gemeente Nijkerk een zeer goede basis infrastructuur. De gemeente Nijkerk scoort een 9,2 op de nabijheid van sport- en speelplekken in de openbare ruimte8. De gemeente heeft deze spreiding van de formele speel- en sportplekken beoordeeld. De gemeente gaat daarbij uit van zogenaamde spreidingskaarten. De gemeente hanteert hiervoor een actieradius van 250 meter9 (bijlage 3) en het principe van de speelbuurt (voorbeeld in figuur 1 en bijlage 4). De gemeente legt deze normen in het omgevingsplan vast. Uit de analyse van de spreiding van de speel- en sportplekken blijkt dat er een aantal wijken minder zijn voorzien en wijken die goed zijn voorzien. In Strijland, Paasbos, Corlaer en sommige delen van Hoevelaken is een ruim aanbod van speelplekken. Dit zijn ook de plekken waar veel kinderen wonen.
Wijken met minder speelplekken zijn met name het centrumgebied in Nijkerk en de bedrijventerreinen (bijlage 3). In het centrum zijn daarom een aantal speelaanleidingen gerealiseerd zoals de eieren op het Molenplein en de bedriegertjes op het plein. Ook steunt de gemeente juist op die plekken openbare schoolpleinen. Denk aan de Rehobothschool en Het Baken. In wijken die niet voldoen aan de principes van de speelbuurt spelen en bewegen inwoners op de grasvelden, in de (autoluwe) straten of op het plein. Volwassenen en senioren kunnen op een aantal plekken in de openbare ruimte bewegen en sporten. Denk aan de jeu de boules bij de Kopperhof (Hoevelaken) en de beweegtuin bij het gezondheidscentrum De Nije Veste (Nijkerk). Grote en kleine speelplekken In de gemeente Nijkerk zijn grote en kleine speelplekken. Deze variant sluit aan bij het gedachtegoed van de beweegvriendelijke openbare ruimte en de speelbuurt. Speelplekken zijn laagdrempelig en goed bereikbaar. Dit stimuleert inwoners om elkaar te ontmoeten. Het alternatief is om verder op te schalen naar grote speel- en ontmoetingsplekken en kleinere speelplekken op te heffen. De fysieke afstand tot een speel- of beweegplek wordt dan groter. De plek wordt dan ook anders gebruikt, voor langduriger gebruik, waardoor overlast mogelijk toeneemt. In tabel 1 en 2 zijn de voor- en nadelen van beide scenario’s samengevat.
7
De speelplekken zijn ook weergegeven op de buitenspeelkaart: https://www.buitenspeelkaart.nl/. Bron: Behoeftebepaling buitensportaccommodaties Nijkerk, juni 2023. 9 In 2005 is besloten om uit te gaan van een leeftijdscategorie 0-12. En de leeftijdsgroep 0-6 jaar met een actieradius van 100 meter en 6 - 12 jaar met een actieradius van 400 met elkaar te combineren. Als uitgangspunt wordt een actieradius van 250 meter aangehouden (bron: beheerplan gemeente Nijkerk 2012). 8
Pagina 18 van 34
B e w e g e n
e n
s p e l e n
k a n
o v e r a l
Tabel 1: voor- en nadelen kleine en grote plekken.
Vasthouden aan kleine en grote plekken Voordelen Faciliteiten om te spelen en bewegen zijn op loopafstand bereikbaar en daarmee laagdrempelig toegankelijk. Dit sluit aan bij een beweegvriendelijke openbare ruimte. Er zijn meer mogelijkheden voor diversiteit voor de inrichting en deze aan te laten sluiten bij wensen van inwoners. Meer mogelijkheden om faciliteiten en toestellen uit te wisselen. Het gebruik is verspreid over meerdere plekken. Dit kan tot gevolg hebben dat speeltoestellen langer meegaan. Eventuele overlast is over verschillende plekken verspreid. Dit scenario sluit aan bij de wensen van inwoners (bron: resultaten enquête Omgevingsvisie 2040, 2021).
Nadelen Meer reisinspanning voor het beheren van de speelplekken.
Groter risico dat speelplekken een vergelijkbare inrichting hebben. Het gebruik is verspreid over meerder plekken. Dit kan betekenen dat sommige plekken niet of nauwelijks worden gebruikt.
Tabel 2: voor- en nadelen schaalvergroting.
Inzetten op schaalvergroting: grote centraal gelegen speelplekken Voordelen Meer mogelijkheden voor variatie en activiteiten op één speelplek. Faciliteiten voor ouders, opa’s en oma’s, verzorgers, kinderen op één plek gecentraliseerd. Hierdoor stimuleert de gemeente ontmoetingen tussen verschillende leeftijdsgroepen. Minder reisinspanning voor het beheren van de speelplek. Vrijkomende ruimte kan anders worden ingericht. Afhankelijk van de keuzen die de gemeente maakt.
Nadelen Kinderen, ouders en andere gebruikers moeten verder reizen om bij een grote speel-, beweeg- en ontmoetingsplek te komen. Daardoor kan de drempel hoger zijn om te bewegen en spelen.
Mogelijk toename overlast voor inwoners die aan een grote speel- en ontmoetingsplek wonen. Dit scenario sluit niet aan bij de wensen van inwoners (bron: resultaten enquête Omgevingsvisie 2040, 2021).
De gemeente heft een aantal speelplekken op De gemeente Nijkerk beheerst het aantal speel- en beweegplekken. Dit betekent dat de gemeente 11 plekken verwijdert en herinricht (omvormen). Dit zijn plekken die weinig worden gebruik of waar kansen liggen, bijvoorbeeld om te integreren met een openbaar schoolplein. De huidige speelplek wordt omgevormd naar openbaar groen, een informele natuurlijke speelplek, een ontmoetingsplek voor de buurt, een hondenlosloopgebied of iets anders. De om te vormen plekken zijn aangeduid op de tekening in bijlage 4 en worden in bijlage 6 genoemd.
Pagina 19 van 34
B e w e g e n
e n
s p e l e n
k a n
o v e r a l
In 2005 is geconcludeerd dat er in de gemeente Nijkerk relatief veel speelplaatsen waren. De gemeente Nijkerk heeft toen besloten om aan te sluiten bij het landelijk gemiddelde. Om deze reden zijn de afgelopen jaren een aantal speel- of sportplekken (met een laag gebruik of beperkte leeftijdsgroep) verwijderd. De gemeente Nijkerk is gegroeid. Het is daarom logisch dat het aantal speelplekken en toestellen weer is toegenomen. Toename van het aantal toestellen is ook gevolg van veel verzoeken voor extra toestellen, sport- of speelplekken. Dit blijkt ook uit de cijfers. Het totaal aantal speeltoestellen is ongeveer 25% gestegen. In 2012 waren er ongeveer 16 toestellen per 1.000 inwoners. Dit aantal is gestegen naar 18 toestellen per 1.000 inwoners in 2023. Dit betekent dat kosten voor herstellen en vervangen op termijn toe kunnen nemen.
2.5 Initiatieven uit de samenleving Een beweegvriendelijke openbare ruimte is multifunctioneel. Om dit te bereiken is het belangrijk om samen te werken. Hierdoor ontstaat verbinding en vergroot kansen voor initiatieven en faciliteiten die aansluiten bij behoeften en wensen. De gemeente sluit daarom aan bij jongerenwerk, seniorenverenigingen, scholen, organisaties die zich inzetten tegen eenzaamheid, maar ook speeltuinen, multifunctionele centra, schoolpleinen, sportparken en sportverenigingen, gehandicaptenverenigingen, fysiotherapeuten enzovoort. De gemeente informeert deze organisaties over initiatieven en projecten. De gemeente organiseert samen met deze partijen activiteiten en nodigt inwoners uit om mee te doen en te bewegen. De gemeente: • steunt de (samen-)buitenspeeldag. Samen met Nijkerk Sportief en Gezond en Jeugd- en jongerenwerk. • organiseert diverse activiteiten in de kernen en nodigt inwoners uit om mee te doen. Denk aan: rollator-fit, samen sporten en de Summer Experience. • steunt open schoolpleinen. In onze gemeente zijn al verschillende schoolpleinen waar kinderen ook na schooltijd welkom zijn om te spelen. De gemeente kan bij deze samenwerking verschillende rollen hebben: de rechtmatige overheid, de presterende overheid, de samenwerkende overheid of de responsieve overheid. Deze rollen zijn in bijlage 2 toegelicht.
In het voorbeeld van een speelplek kan de gemeente vanuit de rechtmatige rol verantwoordelijk zijn voor de WAS en richtlijnen opleggen voor de instandhouding en veiligheid van een speelplek. Vanuit de responsieve rol is een initiatiefnemer verantwoordelijk voor de financiering, totstandkoming en uitvoerende taken. Inwoners krijgen de ruimte om verdergaande invloed te hebben op de faciliteiten in hun wijk De inrichting en het beheer van een speelplek kan door een speeltuinvereniging of wijkbewoners worden uitgevoerd. Dit past binnen de gedachtegang van het zogenaamde uitdaagrecht. Het uitdaagrecht betekent dat inwoners of maatschappelijke organisaties taken van de gemeente kunnen overnemen als zij denken dat ze deze taak beter uit kunnen voeren. De gemeente bepaalt de voorwaarden waaronder zij doen. De gemeente houdt toezicht op de veiligheid (in kader van het WAS2023). Er zijn een aantal aandachtpunten voor deze en andere vormen voor verdergaande samenwerkingsvormen. Deze zijn: • Continuïteit. Een initiatief is vaak mede-afhankelijk van de inzet van vrijwilligers. De inzet van vrijwilligers zal door diverse oorzaken in de komende jaren dalen. Dit is ook de ervaring in andere
Pagina 20 van 34
B e w e g e n
•
•
•
e n
s p e l e n
k a n
o v e r a l
delen van Nederland en wordt geconcludeerd in het onderzoek “Behoeftebepaling buitensportaccommodaties Nijkerk”. Een initiatiefnemer moet zorgen voor voldoende middelen voor de beheer- en vervangingskosten. Het kan daarom zijn dat zij een (kleine) financiële bijdrage van bezoekers vragen. Hierdoor kunnen groepen uitgesloten worden van speelvoorzieningen. De gemeente blijft verantwoordelijk voor de veiligheid van (semi)openbare speelplekken, (Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen 2023) en het borgen van inspecties. De gemeente houdt daarom toezicht op het naleven van afspraken. Om dit werkbaar te houden gaat de gemeente alleen in op serieuze initiatieven van een bepaalde omvang, zoals een park, buurt, wijk of kern.
Om de continuïteit te borgen legt de gemeente bij een samenwerkende en responsieve rol afspraken vast in een overeenkomst. Deze (juridische) afspraken gaan bijvoorbeeld over: 1. Gebruik, rolverdeling en verantwoordelijkheden. 2. Inspecteren van de toestellen. De gemeente houdt toezicht op het naleven van de afspraken in de WAS2023, zoals certificering van toestellen, periodieke inspecties en het uitvoeren van onderhoud. 3. Groot onderhoud en vervangen van speeltoestellen. 4. Dagelijks onderhoud. De samenwerkingspartner is verantwoordelijk voor het dagelijkse onderhoud uitvoert. Het dagelijks onderhoud omvat onder andere schoonhouden en visuele dagelijkse inspecties. 5. Vergoeden van schade. De gemeente wordt regelmatig aangesproken op het vergoeden van schade op een openbaar schoolplein of openbare sportvereniging. De verantwoordelijkheid om deze schade te vergoeden ligt gedeeltelijk bij de gemeente en de samenwerkingspartner. De gemeente maakt met de initiatiefnemers afspraken over af te sluiten verzekering, eigen risico en schadeafwikkeling. 6. De gemeente kan randvoorwaarden stellen en toetst op de veiligheid. Particuliere speel- en sporttoestellen in de openbare ruimte Steeds meer gemeenten geven ruimte voor het plaatsen van particuliere speeltoestellen in de openbare ruimte.
Dit is bijvoorbeeld een trampoline, zwembadje of glijbaan die door een inwoner in de openbare ruimte is geplaatst. Deze toestellen zijn niet met de grond verbonden en geen eigendom van de gemeente Nijkerk. De gemeente draagt daarom geen zorg voor de veiligheid van deze toestellen. Betreden van deze toestellen is dan ook voor eigen risico van de gebruiker. De gemeente voert regelmatig een opschoon-actie uit. De gemeente kondigt deze actie aan. Na deze actie bewaart de gemeente opgehaalde toestellen voor een periode van 13 weken. Een eigenaar kan deze dan eventueel ophalen. Wordt een toestel niet opgehaald? Dan beslist de gemeente wat er met het toestel gebeurt.
2.6 Communicatie en participatie Is de gemeente verantwoordelijk voor een speelplek, dan participeert de gemeente met inwoners. De gemeente betrekt dan verschillende groepen en hanteert in ieder geval de volgende beginselen: • De gemeente stelt voor aanvang een kort werkplan op. Dit is een werkdocument en kan gedurende het project wijzigen. • De gemeente werkt met de aanpak factor C en P (bijlage 2 voor uitleg).
Pagina 21 van 34
B e w e g e n
• • • • •
e n
s p e l e n
k a n
o v e r a l
Participatie gaat uit van een tweezijdige samenwerking en inzet voor het project. Bij onderhoud, renovaties en opheffen van speel- en beweegplekken beslist de gemeente. Inwoners mogen meewerken, meeweten, en meedenken. Bij kleine speel- en beweegplekken nodigt de gemeente inwoners uit die binnen de actieradius van 250 meter wonen. Voor buurt- en wijkplekken nodigt de gemeente breder uit. Dit kan zijn door te flyeren op de speelof beweegplek, of door de activiteit aan te kondigen in de lokale pers.
Pagina 22 van 34
B e w e g e n
e n
s p e l e n
k a n
o v e r a l
3. Onze beweeg- en speelplekken zijn er voor iedereen In een inclusieve maatschappij hoort een speel- of beweegplek waar iedereen welkom is. Dit geldt voor senioren, meiden, jongens, van alle culturen en leeftijden, die wel of geen handicap hebben. Het is belangrijk dat inwoners iedere dag buiten kunnen bewegen, ontmoeten, spelen en sporten. Dit draagt bij aan goede sociale vaardigheden, probleemoplossend vermogen, zelfcontrole, motorische vaardigheid en creativiteit. De gemeente heeft de beweegvoorkeuren en wensen per doelgroep in beeld gebracht. Uit deze analyse blijkt dat het huidige aanbod niet aansluit bij behoefte van inwoners. In dit hoofdstuk staat beschreven wat de gemeente doet om de inrichting van de speel- en sportplekken aan te laten sluiten op de wensen van deze doelgroepen. Dit resulteert in variant twee “Onze beweeg- en speelplekken zijn er voor iedereen”. Bij deze variant gaat de gemeente uit van een uitbreiding en verbreding van het aanbod. De gemeente kiest ervoor om een aantal speel- en sportplekken te renoveren naar de wensen anno “nu”.
3.1 Inclusieve speel- en beweegcultuur Iedereen is welkom, samen spelen is normaal en helaas nog niet altijd mogelijk. Bijvoorbeeld zijn een aantal speel- en sportplekken niet voor iedereen toegankelijk. Het toegangshek is te smal, een opstapje voor de voetbalkooi, paden zijn niet goed begaanbaar, sporttoestellen zijn niet bereikbaar en niet bespeelbaar voor mensen die bijvoorbeeld in een rolstoel zitten of niet goed kunnen klimmen. Een kleine aanpassing in het ontwerp kan soms een groot effect hebben. Denk aan een extra brede glijbaan, een lachspiegel in de openbare ruimte, trektouwtje aan een klaphek, sporttoestel of bankje waar mensen ook met een rolstoel bij kunnen. De gemeente vindt het belangrijk dat bewegen, ontmoeten, spelen en sporten voor iedereen 10 toegankelijk is, en daarom: • Nodigt de gemeente bij de voorbereiding van projecten breed uit, zodat alle wensen worden meegewogen. • Heeft de gemeente ook specifiek aandacht voor sociale veiligheid en wensen van vrouwen, kinderen, jongeren, senioren, mensen die een handicap hebben en verschillende cultuurachtergronden. • Onderzoekt de gemeente de toegankelijkheid van speelplekken in de openbare ruimte. • Worden maatregelen in de categorie “kleine moeite, groot plezier” op een korte termijn uitgevoerd. De gemeente stelt voor de uitvoering een budget beschikbaar. • Worden grotere aanpassingen opgenomen in een programma.
Dit programma wordt meegenomen bij de actualisatie van dit plan (2030) en door het college en gemeenteraad vastgesteld. • Houdt de gemeente rekening met tips die beschikbaar zijn over de inrichten van een inclusieve beweegvriendelijke openbare ruimte. Bijvoorbeeld via het kenniscentrum sporten en bewegen.11
10
Binnen het kader van dit plan verstaat de gemeente onder inclusief: “Bewegen, ontmoeten, spelen en sporten is voor jongens en meiden, mannen en vrouwen, van alle leeftijden, die wel of geen handicap hebben.” 11 www.tools.kenniscentrumsportenbewegen.nl/inclusieve-beweegvriendelijke-omgeving/tool/inclusieve-bvo/.
Pagina 23 van 34
B e w e g e n
• •
e n
s p e l e n
k a n
o v e r a l
Houdt de gemeente zich bij de voorbereiding van projecten aan de Richtlijn Toegankelijkheid van het CROW. Weegt de gemeente resultaten mee bij een actualisatie van de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) en andere plannen.
Naast de technische inrichting is het belangrijk om na te denken over de speelcultuur. Het lijkt bijvoorbeeld nog steeds een grote stap voor mensen die een handicap hebben, hun ouders of verzorgers om naar een beweeg-, speel- of sportplek te gaan. De gemeente zet in op de onderstaande maatregelen die bijdragen aan een gezamenlijke beweegcultuur. • Organiseren van een inclusieve samen-buitenspeeldag. Nijkerk Sportief en Gezond, Stichting Jeugd en Jongerenwerk en de gemeente nodigen kinderen uit om buiten te spelen. • De gemeente nodigt volwassenen uit voor een inclusieve wijkscan. De gemeente neemt dit initiatief in drie wijken die recent zijn aangelegd en reserveert krediet voor aanpassingen die bijdragen aan het vergroten van inclusie.
3.2 Spelen en bewegen is voor alle leeftijden De gemeente heeft verschillende doelgroepen (waaronder jongeren en senioren) bevraagd over hun behoeften en interesse op het gebied van bewegen, spelen en sporten in de openbare ruimte. De gemeente houdt hierbij ook rekening met leeftijdsonafhankelijke interesses (kader 1). Deze beschrijving geeft een algemeen beeld. De gemeente betrekt doelgroepen vervolgens actief bij de voorbereiding van de renovatie of inrichting van een speel- of sportplek. Het huidige aanbod voldoet niet de wensen van inwoners Uit de resultaten van de enquête die in het kader van de Visie beheer openbare ruimte en de Omgevingsvisie 2040 (bijlage 1) is gehouden en onderzoek van het adviesbureau Speelplan blijkt dat: • De huidige speelplekken vooral geschikt zijn voor de leeftijdscategorie 0 tot 6 jaar. • De helft van de respondenten vindt dat er voldoende speelplekken voor jonge kinderen zijn. Slechts 12 procent vindt dat er voldoende voorzieningen zijn voor de oudere jeugd. • Het mag wel wat spannender en geschikt voor een bredere doelgroep. • Respondenten wensen meer (natuurlijke) speelplaatsen voor kinderen. Deze wens wordt het vaakst geuit door mensen die in Nijkerk en Hoevelaken wonen. • Respondenten vragen om speelplekken te renoveren. • Een speelplek is een ontmoetingsplek. Bij een goede ontmoetingsplek horen ook zitgelegenheid en afvalbakken.
• Zorg voor voldoende schaduw op een speelplek. Bijvoorbeeld door de speelplekken verder te vergroenen met gras, struiken en bomen. • Toepassen van kleur en meer afwisseling en eigentijdse toestellen. • Afwisselen van natuurlijke inrichting (natuurlijk spelen) en speel- en beweegtoestellen. • Respondenten vragen om meer sporttoestellen voor senioren en volwassenen. • Toestellen worden door verschillende groepen gebruikt en zijn dus multifunctioneel.
Pagina 24 van 34
B e w e g e n
e n
s p e l e n
k a n
o v e r a l
Figuur 4: voorbeelden spelen in de natuur.
Kinderen tussen 0 en 12 jaar Er is een verschil tussen kleuters (leeftijd 0 tot 6 jaar) en schoolkinderen (leeftijd 7 tot 12 jaar). Kleuters hebben vaak behoefte aan een beschutte plek in een veilige omgeving. Zij spelen in de nabijheid van volwassenen. Ideale inrichting van de ruimte: paden, hoogteverschillen, plassen, gazon, en natuurlijke materialen. Speelplekken hoeven niet groot te zijn, wel overzichtelijk, veilig en beschut. De speelplekken zijn begrensd zoals een plek met zand, gras om te kruipen of te rennen, klimtoestel, glijbaan, schommel, speelhuisje en een bankje voor de ouders, opa’s of oma’s, verzorgers. Schoolkinderen spelen in (klein) groepsverband. Ze kiezen zelf hun vrienden en oefenen met sociale rollen en vaardigheden, zoals onderhandelen en afspraken maken. Kinderen nemen meer risico’s en zijn gericht op veelzijdig bewegen. Denk aan rondstruinen, van plek naar plek, verstoppertje, fietsen, skaten en balspelen. Deze kinderen gaan op gegeven moment zelfstandig naar plekken in de buurt. Zij spelen dan graag op plekken met meer mogelijkheden voor spel. Denk aan voetbal, fietscross, hutten bouwen, klimmen, springen, glijden, zitten en kletsen. Kinderen vinden dat de speelplekken wat uitdagender ingericht mogen zijn. Ze vinden dat in de gemeente Nijkerk “veel van hetzelfde” staat.
Afwisseling tussen speeltoestellen en natuurlijk spelen (figuur 4) is een belangrijk aandachtpunt. Deze (natuurlijke) speelplekken worden ook gebruikt door speeltuiners, chillers, explorers en rustzoekers. Als kinderen wat ouder zijn dan voetballen ze graag. Dit doen ze in een sportkooi of gewoon op het gras. Het is belangrijk dat het grasveld goed onderhouden wordt. Dus geen gaten of kale plekken. Trapvelden sluit ook aan bij wensen van de sociale bewegers.
Pagina 25 van 34
B e w e g e n
e n
s p e l e n
k a n
o v e r a l
Figuur 5: urban sports zijn wijk-overstijgende voorzieningen.
Jongeren tussen 10 en 18 jaar Jongeren gaan de hele stad door, met accent op de eigen wijk. Jongeren kunnen zelfstandig weg, te voet of met de fiets, brommer of scooter. Spelen maakt plaats voor sportieve activiteiten en ontmoeten. De openbare ruimte is een plek van vrijheid, buiten het zicht en bereik van ouders en verzorgers. En tegelijkertijd toch voldoende dichtbij om “de boel te bekijken”. Jongeren vragen om chill-plekken waar je goed overzicht hebt. Ze hebben behoefte aan plekken met bankjes, afvalbak en beschutting tegen zon en regen. Deze behoefte is al enige tijd bekend. Met het realiseren van overdekte ontmoetingsplekken (zoals een JOP) komt de gemeente tegemoet aan de wens van jongeren. Voetbal is veruit een populaire sport. Andere leuke sporten zijn: fietscross, klimmen, basketballen, stuntsteppen, skaten, tikkertje en een trampoline springen. Jongeren geven aan dat in de gemeente Nijkerk nog weinig plekken zijn waar je kunt skaten of stuntsteppen. Skatebanen worden door verschillende leeftijdsgroepen gebruikt, denk hierbij aan de avonturiers, chillers, sociale en individuele bewegers. Vaak gaan ze nu naar andere plekken zoals Vathorst of Putten (figuur 5). Stuntsteppen en skaten is een sport voor jongens en meiden. Een goede flow in de baan, uitdaging voor beginners en gevorderden en een gladde ondergrond is belangrijk.
Faciliteiten zijn bankjes, afvalbak en een drinkwatertappunt. Combinatie met andere sporten kan. Bijvoorbeeld kan bmx, skaten en stuntsteppen prima op één baan. Freerunnen is ook leuk, maar dan naast de skatebaan. • •
Er zijn weinig goede faciliteiten voor avonturiers, dit geldt met name voor Hoevelaken. Jongeren in Hoevelaken willen graag een pumptrackbaan. In Nijkerk en Nijkerkerveen lijkt interesse in een freerunparcours.
Pagina 26 van 34
B e w e g e n
•
e n
s p e l e n
k a n
o v e r a l
De gemeente heeft in 2018 toegezegd om in Paasbos, Hoevelaken, Corlaer, Doornsteeg en Watergoor een JOP te realiseren. In Hoevelaken is nog geen goede overdekte ontmoetings- en sportplek voor jongeren. De JOP aan de Middelaarseweg is opgeheven en er is geen goed alternatief. De JOP in Nijkerkerveen is aan vervanging toe. In Nijkerkerveen is behoefte aan een ontmoetingscentrum zoals De Stuw en de Chill-Out. De Baggelaar kan een goede plek zijn. Een sportkooi is altijd leuk. Jongeren vinden het belangrijk dat honden en kleine kinderen een eigen plek hebben. Opvallend is dat tijdens gespreken weinig vraag is naar interactieve spellen. Toch zijn er mogelijkheden zoals een beweegspel gemaakt van zonnepanelen. Hierbij kan verbinding worden gelegd met onderwijs. Denk bijvoorbeeld aan letter- of rekenspellen12. Aandacht voor onderhoud van trapveldjes. Kleine verbeterpunten zorgen vaak voor groot plezier. Denk aan dichten van gaten, zorgen voor een grasmat, afvalbak of bankje.
• •
• •
•
Volwassenen en senioren Het aantal senioren neemt de komende jaren iets toe (tabel 3). Daarom heeft de gemeente ook aandacht voor bewegen en ontmoeten voor volwassenen en senioren. Inwoners in de leeftijdscategorie 26 tot 65 jaar heeft behoefte aan meer ruimte voor buitensport. Denk daarbij aan hardlooproutes en beweegtuinen. Deze faciliteiten worden vooral door individuele en sociale bewegers, avonturiers en chillers. Daarnaast worden de volgende activiteiten genoemd: wandeling door het park, jeu de boules, schaaktafel, parcours, een klootschietroute en het dagelijkse rondje om de hond uit te laten. Volwassenen brengen vooral op het werk veel uren zittend door. Uit onderzoek blijkt dat mensen meer bewegen als de werkplek en de omgeving beweegvriendelijk is ingericht. Werknemers die voldoende sporten en bewegen zijn gezonder, blijer, creatiever en energieker. Dat zorgt voor een lager verzuim en een toename van de arbeidsproductiviteit. Het initiatief voor een beweegvriendelijk bedrijventerrein past binnen de ontwikkeling toekomstgerichte bedrijventerreinen. De verantwoordelijkheid ligt bij de bedrijven en de gemeente kan het initiatief steunen (responsieve overheid). Tabel 3: leeftijdssamenstelling. 13
Leeftijd
2020
%
2030
%
2040
%
0-15 jaar 15-25 jaar 25-45 jaar 45-65 jaar 65+ jaar Totaal (afgerond)
8.262 5.437 10.530 12.334 8.410 45.000
18 12 23 27 19
9.002 5.924 11.473 13.438 9.163 49.000
18 11 24 25 21
10.294 5.582 12.633 12.511 12.980 54.000
19 10 23 23 24
12 13
Zie bijvoorbeeld het initiatief in Rotterdam: “Reken je rot”. Bron: Behoeftebepaling buitensportaccommodaties Nijkerk (versie februari 2023, gemeente Nijkerk).
Pagina 27 van 34
B e w e g e n
e n
s p e l e n
k a n
o v e r a l
Uit onderzoek14 blijken de volgende aandachtpunten: • Ontmoeten is net zo belangrijk als bewegen. Faciliteiten zoals bankjes en afvalbakken zijn belangrijk. Daarnaast ligt een beweegplek bij voorkeur in de directe omgeving van een bejaardentehuis of fysiotherapie. • Vraag naar extra mogelijkheden om te sporten zoals beweegtoestellen of een beweegroute (zittend sporten, toestellen in samenwerking fysiotherapie, enzovoorts). Routes laten aansluiten op groenstructuren en wandelroutes. Denk aan: klompenpaden en wandelnetwerk. Met name voor senioren is het belangrijk dat de openbare ruimte rollator-veilig is. • Maak beweegactiviteiten laagdrempelig: in groepsverband, niet te lang, en onder leiding van een professional.
3.3 Specifiek aandacht voor (urban) sport Onder urban sports verstaan we de ‘anders georganiseerde’ sportieve bezigheden waarbij de sporter voor de beoefening is aangewezen op de bebouwde stedelijke omgeving. Dit zijn onder andere: stuntsteppen, skateboarden en (bmx-)freestyle. Sport, cultuur, leefstijl, en sociale verbinding zijn in de urban leefstijl verbonden. Het gaat niet alleen om de sport maar ook om bijvoorbeeld dans én muziek zoals hiphop, beeldende kunstvormen zoals graffiti, en kleding. De leefstijl is vooral bij jongeren populair. Het draagt bij aan hun sociale verbinding en ontwikkeling. Urban sports voorzien in legitieme lichamelijke activiteiten die de gezondheid verbeteren, sociale contacten stimuleren en een verbindende werking hebben. Bovendien inspireren de gebruikers van de skatebaan en andere voorzieningen elkaar en anderen door de zichtbaarheid van de sporten te vergroten. In 2021 zijn de gebruikers van de skatebaan en initiatiefnemers van het project urban sports Nijkerk het gesprek met de gemeente aangegaan. Het initiatief, opgesteld en ondertekend door een groep inwoners en maatschappelijke organisaties, riep op tot meer aandacht voor urban sports in de gemeente. Concreet stelden de initiatiefnemers voor: 1. De realisatie van een nieuwe skatebaan voor de Nijkerkse jeugd in de wijk Paasbos. 2.