CConstaterende datNijkerk
Koppel je AI →
Document · PDF

2024-013 Bijlage 2 - Rapport Kwiz 'Onderzoek herijking minimabeleid gemeente Nijkerk'

Raadsvergadering 28 maart 2024, gemeente NijkerkBij agendapunt: Nota Armoedebeleid (2024-013)42.006 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 5

Hierbij wordt overigens opgemerkt dat de gemeente de laatste tijd de kwetsbare doelgroep weer meer probeert te zien (de lockdown en het thuiswerken door de coronacrisis speelden hier uiteraard een rol in). Tips over communicatie en informatie die werden genoemd zijn: • Gebruik Jip en Janneke taal. Het taalgebruik is moeilijk en erg ambtelijk. Sommige informatie is hierdoor voor een grote groep mensen moeilijk om te begrijpen. Gebruik waar mogelijk minder woorden en meer beeld; • houd er rekening mee dat niet alle schriftelijke informatie door iedereen even goed wordt gelezen. In die lijn zou het goed zijn dat medewerkers de regelingen en de sociale kaart mondeling toelichten aan cliënten, én dat ze worden geholpen bij een aanvraag. • het is belangrijk dat de organisaties en de regelingen bekend zijn onder de doelgroep. Maak hiervoor een algemeen en eenduidig overzicht, bijvoorbeeld in de vorm van een flyer, en verspreid deze onder organisaties die korte lijntjes hebben met de doelgroep en geef deze ook mee aan inwoners die een aanvraag voor een bijstandsuitkering doen.

5.4. Toegang tot hulp en ondersteuning Resultaten interviews gemeentelijke ambtenaren De toegang tot hulp en ondersteuning vindt plaats via verschillende wegen. Inwoners die een hulpvraag hebben kunnen zich melden bij het loket Maatschappelijke Ondersteuning (MO). Zij 46

Versie 0.1

kunnen een afspraak maken om hun vragen te stellen. Tijdens de coronaperiode vinden deze afspraken voornamelijk telefonisch plaats. Daarnaast komen de hulpvragen ook binnen via doorverwijzingen, bijvoorbeeld via de afdeling Participatiewet of re-integratie. Maar de hulpvragen kunnen ook binnenkomen via ketenpartners, zoals huisartsen, Sigma, praktijkondersteuner Jeugd of via scholen. Tot slot kunnen inwoners via het gebiedsteam (dat onderdeel is van de gemeente) hulp en ondersteuning aanvragen. Door het gebiedsteam wordt er gekeken wie er betrokken is bij de inwoner/ huishouden en wordt contact gelegd met andere hulpverleners. Op deze manier wordt er getracht om een gezamenlijk plan te maken. Soms zit de privacy wetgeving hierbij in de weg omdat gebiedsteammedewerkers niet zomaar in alle systemen van de gemeente mogen en kunnen kijken waardoor ze bijvoorbeeld niet kunnen zien of een klant al eerder in beeld was. De gebiedsteams zijn inhoudsgericht gaan werken in plaats van wijkgericht. Er zijn drie clusters (Jeugd, Wmo en PW) en PW is opgedeeld in drie integrale teams. Casuïstiek wordt gezamenlijk opgepakt. De bedoeling is dat wanneer zich een casus leent voor integraal oppakken, men aansluit bij het overleg van Werk en inkomen. De teams kunnen elkaar steeds beter vinden, maar het gaat nog niet optimaal.

De gemeentelijke medewerkers benoemen dat inwoners een drempel ervaren om de eerste stap te zetten en om langs te komen. Dit kan te maken hebben met schaamte, ze moeten hun situatie uitleggen. Maar ze weten de wel gemeente te vinden. De gemeente gaat er niet vanuit dat inwoners niet langskomen als ze problemen hebben. Al denkt een aantal medewerkers dat lang niet alle inwoners met een laag inkomen in beeld zijn bij de gemeente of bij een ketenpartner. De coronacrisis heeft er voor gezorgd dat de processen soms anders lopen. Er komen nu relatief veel vragen vanuit het Gebiedsteam binnen en die worden door gezet naar de inkomensconsulenten. Voorheen was het dat er een inwoner met een hulpvraag bij het loket MO kwam. Daar vertelde de inwoner zijn verhaal en op basis van de situatie werd er een team gevormd. Een cliënt heeft verschillende contactpersonen over het minimabeleid. Dit is niet overzichtelijk. Eén aanspreekpunt per cliënt is wenselijker en dit aanspreekpunt zou dan overzicht moeten hebben over het gehele beleid en anderen moeten inschakelen wanneer zijn kennis tekortschiet.

5.5. Sociale kaart en samenwerking Resultaten interviews gemeentelijke ambtenaren Naast de gemeente zijn er verschillende instanties die inwoners van Nijkerk helpen om de weg te vinden binnen het sociaal domein. Samen met de gemeente vormen zij de sociale kaart. Periodiek vindt een netwerkoverleg financiële hulpvragen plaats. Bij dit overleg zitten verschillende ketenpartners19, het gebiedsteam en de beleidsmedewerker Sociaal Domein vanuit de gemeente. Het overleg is vier keer per jaar. De ketenpartners en gemeente komen samen en bespreken wat er speelt, wat er is veranderd (bijvoorbeeld binnen de gemeente) of wat er op touw staat. Soms worden er bepaalde thema’s behandeld. Het maatschappelijk veld wordt – door de medewerkers van de gemeente - als compleet beschouwd. Wellicht zelfs overcompleet. Naast de gemeente zijn er veel ketenpartners en vrijwilligers actief in de gemeente Nijkerk. Bijvoorbeeld alle partners uit het financiële netwerkoverleg, maar ook onder andere de kerken en hun diaconale beraden, het Rode Kruis Stichting Leergeld en het Jeugdfonds sport en cultuur bieden hulp waar mogelijk en nodig.

19 De verschillende ketenpartners zijn: Vroegsignalering Schulden Nijkerk, Humanitas, PLANgroep,

Schuldhulpmaatje, Voedselbank, Sigma Formulierenbrigade en VluchtelingenWerk Nijkerk.

47

Versie 0.1

Onderling weten de meeste organisaties (waaronder de gemeentelijke organisatie) elkaar goed te vinden. De kanttekening die hier geplaatst moet worden is dat over het algemeen de sociale kaart duidelijk is voor mensen die al langer in de gemeente Nijkerk werken. De meeste vrijwilligers en ketenpartners zijn al langdurig actief waardoor de meesten elkaar kennen. Wanneer er wisselingen zijn en wanneer mensen nieuw zijn in het werkveld, is het lastiger. Er is geen duidelijk overzicht van de sociale kaart. De samenwerking tussen de organisaties en vrijwilligers kan nog beter. “De gemeente kan meer inspanning verrichten om de ketenpartners onderling te laten samenwerken.” Maar ook de doorverwijzing van gemeente naar ketenpartners (vrijwilligersorganisaties) kan beter. De vrijwilligers worden niet optimaal benut, het lijkt soms wel of er meer vrijwilligers dan cliënten zijn. Maar ook de samenwerking binnen de gemeentelijke organisatie is nog niet altijd vlekkeloos. Daar moet de gemeente ook aan blijven werken. Resultaten groepsgesprekken ketenpartners Samenwerking onderling tussen ketenpartners Over het algemeen zijn de ketenpartners tevreden over de onderlinge samenwerking, deze is de laatste tijd steeds beter geworden. Er wordt meer doorverwezen en de lijntjes worden korter. Dit wordt door iedereen ook als belangrijk ervaren.

Hoeveel onderling contact er is, verschilt per organisatie. Organisaties die in het financieel netwerkoverleg zitten weten elkaar iets beter te vinden dan degenen die daar niet bij zitten. Overigens is de wens er wel bij iedereen om bij dit overleg aan te schuiven. De ketenpartners die nu periodiek bij elkaar komen zijn blij met dit overleg, zo horen ze hoe het er onderling voor staat maar ook wat er bij de gemeente speelt. Hoe langer mensen een functie bekleden, hoe beter hun netwerk wordt en dat zorgt er voor dat men elkaar beter weer te vinden. Een tip die wordt gegeven is het maken van een sociale kaart met daarop de verscheidene organisaties én contactpersonen en deze te blijven updaten. Zodat iedereen op de hoogte van de verschillende organisaties en de contactpersonen. Deze informatie dient ge-update te worden als er personele wisselingen zijn, en kan ook worden verspreid onder de doelgroep. Volgens de ketenpartners is er niet iemand die formeel de regie heeft over het sociale veld evenmin dat er een formele regiehouder binnen de gemeente is. Dit wordt ook niet gemist, via de gemeentelijke beleidsmedewerker worden de organisaties op de hoogte gehouden van gemeentelijke ontwikkelingen en onderling weten ze elkaar voldoende te vinden. Enkele organisaties zouden organisaties het prettig vinden als de gemeente of de gebiedsteams nog iets meer de lead nemen.

“Positieve ontwikkeling is dat verbindingen steeds meer worden gelegd en verschillende organisaties elkaar steeds makkelijker vinden. Een algemeen overzicht zou nog een mooie vervolgstap zijn, zodat de lijntjes ook makkelijk terug te vinden zijn. Ook wanneer bepaalde contactpersonen bijvoorbeeld vervangen worden.” “Samenwerking met ketenpartners was minimaal maar hier wordt aan gewerkt.” “Er zijn voldoende organisaties voor zover ik weet, alleen sommige lijntjes kunnen nog duidelijker of korter.” “Het sociale veld voelt nog niet echt als een eenheid.” Samenwerking met de gemeente en de gebiedsteams Het beeld dat de organisaties schetsen is dat de samenwerking met de gemeente aardig goed is. Hoe goed dit wordt ervaren, hangt er vooral vanaf met welke gemeentelijke medewerker ze te maken hebben. De ene medewerker is makkelijker te bereiken en reageert sneller op vragen dan de ander. Daarnaast komen personele wisselingen bij klantmanagers en de gebiedsteams de samenwerking niet direct ten goede. Niet alle (nieuwe) medewerkers zijn goed op de hoogte van de hulp die de verschillende organisaties bieden en soms leidt het hebben van een nieuwe contactpersoon ertoe dat organisaties ‘steeds opnieuw hun verhaal moeten doen’. Hierop 48

Versie 0.1

aansluitend wordt de wens genoemd om personele wisselingen bij het gebiedsteam en de gemeente door te geven aan de organisaties zodat ze weten wie ze moeten benaderen. Tips die werden genoemd zijn: • Maak een overzicht van alle organisaties die actief zijn in de gemeente en deel deze zowel buiten als binnen de gemeente. Zodat ook consulenten en gebiedsteam medewerkers op de hoogte zijn van de sociale kaart, want ‘dit is nu nog niet altijd voldoende het geval’. • Communiceer personele wisselingen. “Er is niet heel vaak contact maar als dat er is dan is het goed.” “Prima, alleen zijn zij aan de regels gebonden en zijn hierin niet flexibel. Het is niet op maat.” “Soms moeilijk bereikbaar”.

49

Versie 0.1

6. Behoeftepeiling minima Onder de doelgroep minima is een enquête verstuurd. De doelgroep bestaat uit alle huishoudens die gebruik hebben gemaakt van een minimaregeling. Er is geen steekproef getrokken. In dit hoofdstuk wordt het minimabeleid vanuit de doelgroep (inwoners met een laag inkomen) bekeken. Deze groep inwoners hebben door middel van een vragenlijst hun mening en ervaringen over het minimabeleid kenbaar gemaakt. In dit hoofdstuk geven we de ervaringen en meningen van de doelgroep weer. We beginnen met een samenvatting en een aantal conclusies, waarna de gedetailleerde resultaten volgen. Korte beschrijving methodiek In september en oktober 2021 zijn 1.208 huishoudens die gebruikmaken van het minimabeleid uitgenodigd om via een vragenlijst deel te nemen aan een behoeftepeiling. Hoe denken zij bijvoorbeeld over de regelingen en de informatievoorziening van de gemeente? In totaal hebben 263 respondenten de vragenlijst ingevuld, een respons van 22 procent. Dit is voldoende om de resultaten – met een betrouwbaarheid van 90 procent – te kunnen generaliseren naar de gehele doelgroep. Minimaregelingen voor volwassenen bij meer dan de helft bekend, regelingen hebben effect maar zijn niet voor iedereen voldoende Alle minimaregelingen zijn bij minstens de helft van de respondenten bekend.

Meedoen voor volwassenen, kwijtschelding van gemeentelijke belastingen en de collectieve zorgverzekering zijn het meest bekend. De bijzondere bijstand is met een bekendheid van 57 procent onder de respondenten het minst bekend. Het niet kennen van een regeling is – logischerwijs – een belangrijke reden waarom respondenten een regeling niet gebruiken. Andere redenen waarom regelingen niet worden gebruikt zijn dat de respondenten de regeling(en) niet nodig zeggen te hebben of het lastig vinden om de regeling aan te vragen. Een kleiner aandeel respondenten geeft daarnaast als reden aan niet te weten of hij in aanmerking komt voor de regelingen, en ook het niet kunnen overzien van het aanvraagproces wordt als reden genoemd. Driekwart van de respondenten geeft aan dat de regelingen passen bij wat zij nodig hebben om mee te doen in de samenleving en om iets extra’s te doen voor zichzelf. Slechts een kleine helft van de respondenten vindt echter dat er voldoende regelingen zijn voor volwassenen. Daarnaast vindt meer dan de helft (62 procent) dat het bedrag van de regelingen niet voldoende is. De meeste respondenten blijven dan ook zorgen houden over geld en niet iedereen kan meedoen. Respondenten geven aan dat ze vooral te weinig geld voor sport en zorgkosten hebben.

Kindregelingen goed bekend en helpen veel kinderen om mee te kunnen doen Van de kindregelingen is Meedoen bij nagenoeg alle respondenten met kinderen bekend. Stichting Leergeld Nijkerk is bij 74 procent van de respondenten met kinderen bekend voor en het Jeugdfonds Sport & Cultuur is dat 59 procent. Twee derde van de ouders vindt dat de regelingen passen bij wat hun kinderen nodig hebben. Bovendien helpen de regelingen om mee te doen in de samenleving, volgens ouders. Maar ondanks het aanbod aan kindregelingen blijft het voor veel ouders lastig om voldoende kleding en schoenen te kopen voor hun kind of het lidmaatschap van een (sport)vereniging te bekostigen. Aanvragen van regelingen voor veel respondenten goed te doen, een kwart vindt dit moeilijk(er) Een ruime meerderheid van de respondenten begrijpt de vragen op het aanvraagformulier en kan zelfstandig de aanvraagprocedure doorlopen. Tegelijkertijd heeft ongeveer een op de vier respondenten moeite met het doen van de aanvraag en zegt de helft hulp te krijgen van vrienden of familie als ze een aanvraag doen. De meeste respondenten (65 procent) doen hun aanvraag het liefst op papier. Tenslotte krijgt ongeveer een derde wel eens hulp van Sigma Formulierenbrigade en is daar ook tevreden over. Overigens zegt 71 procent ook daadwerkelijk te weten dat Sigma kan helpen bij het doen van een aanvraag. 50

Versie 0.1

Specifiek gevraagd naar de aanvraagprocedure van de kwijtschelding gemeentelijke belastingen, geeft vier op de tien respondenten aan dat deze aanvraag gemakkelijk is. De overige 60 procent vindt dit niet makkelijk. Respondenten zijn verdeeld over de informatievoorziening, die gemiddeld met een 6,7 wordt beoordeeld De meerderheid van de respondenten begrijpt de informatie van de gemeente en kan vinden wat hij zoekt. Toch is er een groep van ongeveer 25 procent die hier (meer) moeite mee heeft. Ook in het rapportcijfer zijn er verschillen te constateren: gemiddeld geven respondenten de informatievoorziening een 6,7 als rapportcijfer; een kwart geeft een onvoldoende terwijl bijna de helft een 8 of hoger geeft. Respondenten die moeite hebben met lezen en schrijven en/of een bijstandsuitkering beoordelen de informatievoorziening vaker dan andere respondenten met een onvoldoende. Verder geldt ook in het algemeen dat respondenten die moeite hebben met lezen en schrijven de informatievoorziening minder goed beoordelen dan andere respondenten, ze geven gemiddeld gezien een lager rapportcijfer (6,0) en hebben meer moeite de informatie te begrijpen en te vinden. De meeste respondenten zoeken de informatie die ze nodig hebben over de regelingen op via internet. Sommige kijken in gemeentelijke folders of vragen hulp bij Sigma Formulierenhulp.

Dit zijn wat vaker mensen die moeite hebben met lezen en schrijven. Respondenten tevreden over bejegening door consulenten Een zeer ruime meerderheid van de respondenten uit zich tevreden over het contact dat ze hebben (gehad) met de gemeente Nijkerk: ze vinden dat de medewerkers vriendelijk zijn, voldoende tijd nemen en hun afspraken nakomen. Tegelijkertijd zeggen vier op de tien respondenten niet te weten waar ze hun vragen over de minimaregelingen kunnen stellen. Bovendien zeggen respondenten niet altijd te worden geïnformeerd over andere regelingen door de consulenten. Het gemiddelde rapportcijfer dat respondenten het contact met de gemeente over de regelingen geven is een 6,8, al geeft 43 procent een 8 of hoger (en 18 procent geeft een onvoldoende). Respondenten die moeite hebben met lezen en schrijven en/of een bijstandsuitkering hebben, beoordelen het contact met de gemeente vaker met een onvoldoende dan andere respondenten. Helft van de respondenten mijdt wel eens zorg De helft van de respondenten mijdt wel eens zorg omdat dit te duur is; sommigen doen dat af en toe, anderen regelmatig of zelfs voortdurend. Daarnaast geven sommige respondenten aan dat het eigen risico een behoorlijke hap uit hun budget is.

Een kwart van de respondenten vindt dat zijn zorgverzekering te weinig kosten vergoedt, ongeveer de helft vindt dat zijn zorgverzekering wel goed bij zijn behoefte past. De meeste respondenten zijn niet verzekerd via de collectieve zorgverzekering van het Zilveren Kruis. De voornaamste reden hiervoor is dat ze tevreden zijn met hun huidige zorgverzekering. Een andere reden is dat de collectieve zorgverzekering vrij duur is. Tips en adviezen van respondenten Respondenten konden tips en adviezen voor de gemeente geven. Hieronder zetten we de meeste genoemde antwoorden op een rij: • Uitbreiding van de regelingen, door het bedrag van sommige regelingen te verhogen, met name als het gaat om bijdragen voor sport en zorg, of door de inkomensgrens van de regelingen te verhogen zodat meer mensen ervoor in aanmerking komen. • Verbeteringen omtrent de informatievoorziening; bijvoorbeeld communicatie in makkelijkere bewoordingen, actieve communicatie over het regelingenaanbod en niet alles digitaal. • Tot slot vragen respondenten om meer maatwerk, door vaker naar de situatie van mensen te kijken en aan sommige doelgroepen meer aandacht te besteden, bijvoorbeeld aan inwoners met een chronische ziekte of een licht verstandelijke beperking.

51

Versie 0.1

Conclusies en aanbevelingen • De regelingen hebben voor meer dan de helft van de respondenten positieve effecten, op onder andere meedoen en iets extra’s kunnen doen. Het totale pakket volwassenen kindregelingen lijkt dus behoorlijk te voldoen. Toch zegt twee derde dat het bedrag van de regelingen onvoldoende is voor de kosten die ze maken. Met name zorgkosten (zie de vierde bullet) maar ook kosten voor het sporten voor volwassenen worden genoemd. Voor sporten kunnen inwoners Meedoen gebruiken. Het kan zijn dat mensen Meedoen voor iets anders gebruiken of dat het bedrag niet volstaat. Overweeg om de regeling anders in te richten waardoor meer mensen Meedoen (ook) voor sporten zullen gebruiken. • Respondenten zijn tevreden over het contact dat ze hebben met consulenten van de gemeente. Blijf daarom doorgaan met de manier waarop cliënten worden bejegend. • Ongeveer 20 procent respondenten heeft moeite met lezen en schrijven en/of met de Nederlandse taal en daarnaast heeft de helft een chronische ziekte, beperking of handicap. Blijf rekening houden met deze verschillen binnen de doelgroep, bijvoorbeeld door ze op verschillende manieren te benaderen en rekening te houden met waar ze meer of minder moeite mee hebben. Zorg er ook voor dat alle communicatie-uitingen op taalniveau B1 (of soms zelfs A1 of A2 voor deze groep) zijn geschreven.

• De helft van de respondenten mijdt wel eens zorg omdat dit te duur is. Ook rondom de regelingen merken sommige respondenten op dat ze graag een vergoeding of bijdrage zouden willen voor hun (hoge) zorgkosten, zoals voor het eigen risico of tandartskosten. Een kwart van de mensen die wel eens zorg mijdt, heeft moeite met lezen en schrijven. Zorg ervoor dat deze mensen voldoende ondersteund worden, door ze bijvoorbeeld door te verwijzen naar vrijwilligersorganisaties maar eventueel ook door als gemeente, bijvoorbeeld in samenwerking met zorgaanbieders en artsen, informatie over zorg(kosten) op een toegankelijke manier aan deze doelgroep aan te bieden. Verder is het zo dat de collectieve zorgverzekering door weinig respondenten wordt gebruikt, met als een van de redenen dat deze vrij duur is. Overweeg om (eventueel in plaats van de collectieve zorgverzekering) een regeling in te voeren waarbij een deel van de zorgkosten voor mensen met bijvoorbeeld een chronische ziekte worden vergoed, een generieke premiekorting aan te bieden aan minimahuishoudens, of om mensen te begeleiden naar een voor hun passende verzekering (een kwart zegt namelijk dat hun verzekering onvoldoende vergoedt). De helft van de respondenten bestaat uit mensen met een chronische ziekte of beperking.

• Een aantal ouders met kinderen heeft niet voldoende geld om een (sport)vereniging voor zijn kinderen te betalen. Tegelijkertijd maken zij ook nog geen gebruik van het Jeugdfonds en/of kennen zij het Jeugdfonds niet. Zet daarom extra in op de bekendheid hiervan zodat veel kinderen kunnen meedoen (en kijk daarbij ook of en hoe Meedoen door deze gezinnen wordt ingezet). • Veel respondenten hebben een voorkeur voor het doen van een papieren aanvraag boven een digitale aanvraag. Blijf dit in de toekomst dan ook aanbieden. Hetzelfde geldt voor de informatievoorziening rondom (het aanvragen van) regelingen. Niet iedereen weet waar hij dit kan doen. En ongeveer een kwart heeft moeite om de informatie van de gemeente te begrijpen en/of te vinden, waarvan een groot deel moeite heeft met lezen en schrijven. Zorg er daarom voor dat de informatie hierover simpel én gemakkelijk vindbaar is. Denk bijvoorbeeld aan een overzichtelijke en duidelijke folder over de regelingen, met simpel taalgebruik (op taalniveau B1) en met visuele elementen, die mensen makkelijk kunnen herkennen en bewaren (bijvoorbeeld op hun koelkast). Zorg dat deze actief verspreid wordt onder andere door consulenten, ketenpartners of via huis-aan-huis bezorging, maar ook dat deze online snel te vinden is.

• Tenslotte heeft ongeveer een op de vier respondenten moeite met het aanvragen van regelingen en 41 procent de formulieren niet zonder hulp invullen. Het aanvragen van kwijtschelding gemeentelijke belastingen wordt door nog meer mensen als lastig ervaren. Bekijk daarom of en hoe de aanvraagformulieren versimpeld kunnen worden en betrek de doelgroep hier ook bij. Verbeter het met ze, niet alleen voor ze. 52

Versie 0.1

6.1. Kenmerken respondenten In deze paragraaf geven we een aantal kenmerken van de respondenten weer.

6.1.1. Leefsituatie De meeste respondenten in dit onderzoek zijn 46 tot 65 jaar oud en bijna een kwart van de respondenten heeft de AOW-leeftijd. Bijna de helft (46 procent) van de respondenten ontvangt een uitkering vanuit de Participatiewet. Tenslotte zegt 54 procent een chronische beperking, ziekte of handicap te hebben. Figuur 6.1.1. Leeftijd (N = 252)

Leeftijd 18 t/m 26 jaar

Leeftijd

12%

27 t/m 45 jaar

46 t/m 65 jaar

25%

66 jaar of ouder

42%

21%

6.1.2. Taalvaardigheid Hoewel de meeste respondenten de Nederlandse taal vaardig zijn, geeft ruim een tiende van de respondenten aan moeite te hebben met het praten en verstaan van de Nederlandse taal. Daarnaast heeft een op de vijf respondenten moeite met lezen en schrijven. Dit zijn iets vaker 45-plussers dan 45-minners. Onder de groep die moeite heeft met Nederlands praten en verstaan vinden we iets meer uitkeringsgerechtigden dan onder de groep die daar geen moeite mee heeft. Figuur 6.1.2 Taalvaardigheid (N = 217 ~ 218)

Taalvaardigheid Ja

Ik heb moeite met lezen en schrijven

Ik heb moeite met Nederlands praten en verstaan

Nee

22%

13%

78%

87%

6.2. Kennis en gebruik van regelingen 6.2.1. Regelingen voor volwassenen Meedoen is de meest bekende regeling Alle minimaregelingen zijn bij meer dan de helft van de respondenten bekend. Meedoen voor volwassenen (85 procent), kwijtschelding van gemeentelijke belastingen (75 procent) en de collectieve zorgverzekering bij het Zilveren Kruis (72 procent) zijn het best bekend.

53

Versie 0.1

Figuur 6.2.1. Gebruik en bekendheid minimaregelingen (N = 210 ~ 245)

Bekendheid van de regelingen Ja, gebruik ik

Nee, maar ken ik wel

Meedoen Volwassenen Kwijtschelding Collectieve zorgverzekering Individuele Inkomenstoeslag Bijzondere Bijstand

Nee, ken ik niet

78% 33%

7% 42%

29%

25%

43%

36%

28%

34%

32%

15%

30%

25%

43%

Respondenten gebruiken regelingen vooral niet omdat zij deze niet kennen De belangrijkste reden waarom respondenten bepaalde regelingen niet gebruiken is omdat ze de regeling(en) niet kennen. Dit geldt voor 39 procent van de respondenten. Daarnaast geven respondenten aan dat ze de regelingen niet nodig hebben (18 procent), het aanvragen moeilijk vinden (17 procent) of niet weten hoe ze de regelingen moeten aanvragen (16 procent). Bij ‘anders, namelijk:’ beschrijven respondenten dat ze niet weten of ze in aanmerking komen voor de regelingen, het aanvraagproces niet kunnen overzien, (nog) teveel spaargeld hebben of niet in aanmerking komen omdat ze een auto bezitten. Figuur 6.2.2. Reden niet-gebruik regelingen (N = 263)

Redenen voor niet-gebruik van regelingen Ik ken die regelingen niet

39%

Ik heb deze regelingen niet nodig

18%

Ik vind het aanvragen moeilijk

17%

Ik weet niet hoe ik de regelingen moet aanvragen

16%

Mijn inkomen is te hoog

14%

Ik heb moeite met lezen en schrijven

8%

Ze vergoeden niet de juiste dingen

8%

Ik gebruik alle regelingen

6%

Ik vind het aanvragen teveel werk

5%

Anders, namelijk:

21%

6.3. Regelingen voor kinderen Negen op de tien ouders kent Meedoen voor kinderen Ook bij de minimaregelingen voor kinderen geldt dat Meedoen meest bekend is; maar liefst 96 procent van de ouders kent deze regeling. Stichting Leergeld Nijkerk is bij 76 procent van de ouders bekend en zes op de tien ouders kent het Jeugdfonds Sport & Cultuur. Slechts een op de vijf ouders kent het Nationaal Fonds Kinderhulp.

54

Versie 0.1

Figuur 6.3.1. Bekendheid van regelingen voor kinderen (N = 44 ~ 49)

Bekendheid regelingen voor kinderen Ja, gebruik ik

Nee, maar ken ik wel

Meedoen voor Kinderen

90%

Stichting Leergeld Nijkerk

41%

Jeugdfonds Sport & Cultuur

33%

18% 7%

6% 4% 33%

26%

Stichting Jarige Job Nationaal Fonds Kinderhulp

Nee, ken ik niet

26% 41%

31%

51%

11%

82%

Het blijft lastig voor ouders om voldoende kleding/schoenen te kopen voor hun kind. Een op de drie ouders geeft aan dat het, ondanks de minimaregelingen voor kinderen, lastig blijft om voldoende kleding en/of schoenen aan te schaffen voor zijn kind of om het lidmaatschap van een (sport)vereniging te bekostigen. Daarnaast blijkt 30 procent moeite te hebben met de aanschaf van kleding/spullen die nodig zijn bij de (sport)vereniging en zegt een vijfde van de ouders dat het lastig is om hun kinderen te laten meedoen met vrienden of hun verjaardag te laten vieren. Hierbij valt het op dat sommige ouders aangeven dat het lastig is om het lidmaatschap voor een (sport)vereniging te bekostigen, terwijl het Jeugdfonds Sport & Cultuur actief is in de gemeente. Als we inzoomen op de groep ouders die aangeeft dat dit voor hun moeilijk is, blijkt dat 13 van deze 15 respondenten geen gebruikmaken van het Jeugdfonds Sport & Cultuur (waarvan 9 het Jeugdfonds ook niet kennen. Zij zouden er baat bij hebben om deze regeling te gaan gebruiken. Figuur 6.3.2. Wat blijft, ondanks de minimaregelingen, te duur? (N = 54)

Lastig om te bekostigen Voldoende kleding/schoenen kopen Lid worden van een (sport)vereniging Kleding/spullen kopen voor een (sport)vereniging Meedoen met hun vrienden Zijn/haar verjaardag vieren Meedoen met activiteiten op school Naar een kinderfeestje kunnen gaan Naar de tandarts/orthodontist Voldoende groente en fruit eten De juiste medicijnen krijgen Naar het ziekenhuis kunnen gaan Anders, namelijk:

35% 32% 30% 20% 19% 17% 13% 13% 7% 2% 0% 20%

55

Versie 0.1

6.4. Aanvragen van regelingen Een ruime meerderheid kan zelfstandig de aanvraagprocedure doorlopen Acht op de tien respondenten begrijpt de vragen op het aanvraagformulier en 70 procent kan zelf alle bewijsstukken voor de aanvraagprocedure verzamelen. Dit betekent dat een ruime meerderheid de procedure zelfstandig kan doorlopen; 59 procent van de respondenten kan de formulieren namelijk ook zonder hulp invullen. Tegelijkertijd zegt nog de helft van de respondenten hulp te krijgen van familie of vrienden bij het doen van een aanvraag. Een vijfde krijgt (soms) hulp van Sigma formulierenhulp. De voorkeur van de meeste respondenten gaat ernaar uit om hun aanvraag op papier te doen (65 procent). Figuur 6.4.1. Stellingen over het aanvragen van minimaregelingen (N = 185 ~ 210)

Het aanvragen van regelingen Ja

Nee

Ik begrijp de vragen op het aanvraagformulier

80%

20%

Ik kan zelf alle bewijsstukken verzamelen

70%

30%

Ik doe mijn aanvraag het liefst op papier

65%

35%

Ik kan de formulieren zonder hulp invullen

59%

Ik krijg hulp van familie, vrienden

41%

49%

Ik doe mijn aanvraag het liefst digitaal (via de computer)

51%

36%

Ik krijg (soms) hulp van Sigma formulierenhulp

64%

22%

78%

6.5. Bijzondere bijstand De meeste respondenten weten niet dat hun aanvraag voor bijzondere bijstand binnen drie maanden moet plaatsvinden. Hoewel slechts een derde van de respondenten daadwerkelijk weet dat hij binnen drie maanden een aanvraag moet doen, lukt het de meeste respondenten (85 procent) wel ‘gewoon’ om binnen drie maanden een aanvraag te doen. Een grote meerderheid (81 procent) vindt de termijn van drie maanden dan ook lang genoeg. Van de groep respondenten die aangeeft dat het hun niet lukt om bijzondere bijstand aan te vragen, weten de meesten niet dat hun aanvraag binnen de termijn van drie maanden gedaan moet worden. Figuur 6.5.1. Stellingen over het aanvragen van bijzondere bijstand (N = 103 ~ 163)

Bijzondere Bijstand aanvragen Ja Ik weet dat ik een aanvraag voor bijzondere bijstand moet doen binnen drie maanden nadat ik de kosten maak

Nee

36%

64%

Drie maanden is lang genoeg om een aanvraag te kunnen doen voor bijzondere bijstand

81%

19%

Als ik bijzondere bijstand aanvraag, lukt het mij om deze binnen drie maanden te doen

85%

15%

56

Versie 0.1

6.6. Kwijtschelding 55 procent kan de aanvraag voor kwijtschelding van gemeentelijke belastingen zelfstandig uitvoeren Iets meer dan de helft van de respondenten kan de aanvraagprocedure voor de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen zelfstandig en zonder hulp uitvoeren. Respondenten die moeite hebben met lezen en schrijven of de Nederlandse taal kunnen de aanvraag minder vaak zelfstandig doen dan andere respondenten. Dit geldt ook voor 66-plussers. In totaal blijkt 59 procent van de respondenten het aanvragen van kwijtschelding geen gemakkelijke taak te vinden. Figuur 6.6.1. Stellingen over het aanvragen van kwijtschelding (N = 98 ~ 114)

Kwijtschelding aanvragen Ja

Nee

Ik kan de aanvraag voor kwijtschelding zelf doen (zonder hulp)

55%

Ik vind het aanvragen van kwijtschelding makkelijk

45%

41%

59%

6.7. Ondersteuning van Sigma Formulierenhulp Respondenten zijn tevreden over de ondersteuning van Sigma Formulierenhulp Een ruime meerderheid, 71 procent, weet dat hij hulp kan vragen bij Sigma Formulierenhulp bij het doen van een aanvraag en 34 procent 20 heeft ook wel eens hulp gehad van Sigma. De tevredenheid van respondenten over Sigma Formulierenhulp is hoog; 82 procent van de respondenten is tevreden. Figuur 6.7.1. Stellingen omtrent de tevredenheid over Sigma Formulierenhulp (N = 50 ~ 108)

Sigma Formulierenhulp Ja

Nee

Ik weet dat Sigma Formulierenhulp mij kan helpen bij mijn aanvraag Ik heb wel eens hulp gehad van Sigma Formulierenhulp bij mijn aanvraag

71% 34%

29% 66%

Tevredenheid onder daadwerkelijke gebruikers: Ik ben tevreden over de hulp van Sigma Formulierenhulp

82%

18%

20 Het valt op dat 34 procent van de respondenten zegt dat ze wel eens gebruik hebben gemaakt van de

ondersteuning Sigma Formulierenhulp (figuur 6.7.1) terwijl eerder 22 procent van de respondenten (figuur 6.4.1) aangaf (soms) hulp te krijgen van Sigma Formulierenhulp. Dit verschil kan worden verklaard door een verschil in het aantal respondenten dat de vraag heeft ingevuld. De aantallen respondenten die aangeven daadwerkelijk hulp te hebben gehad liggen wel in lijn met elkaar (resp. 39 en 41 respondenten).

57

Versie 0.1

Toelichting van respondenten Tot slot konden respondenten een toelichting geven op hun antwoorden over de aanvraagprocedure voor minimaregelingen, 68 respondenten (26 procent) hebben dat ook gedaan. Zij geven met name aan dat ze het aanvragen van regelingen soms lastig vinden en dat ze bovendien niet weten of ze in aanmerking komen. Daarnaast benoemen respondenten dat ze soms hulp nodig hebben van familie of vrienden en de communicatie niet altijd optimaal is, bijvoorbeeld als men lang moet wachten op een reactie. Hieronder wordt een aantal quotes weergegeven:

‘Ik vind de regels voor de regelingen vaak te ingewikkeld en de communicatie met de gemeente niet goed.’ ‘Ik vraag geen "hulp" meer, want dat betekent dat ik van het kastje naar de muur gestuurd wordt. Bovendien wijzigen de regelingen en voorwaarden vaak. Dan houdt veel op.’ ‘Ik wist niet dat de gemeente mij kan helpen met het kwijtschelden van gemeentelijke belastingen.’ ‘Ik weet niet of mijn inkomen te hoog is.’ ‘Ik weet eigenlijk niet zo goed of ik gebruik maak van kwijtschelding en wat de mogelijkheden zijn.’ ‘Wist niet dat dat kon/bestond.’ ‘Het duurt ontzettend lang voor je bericht krijgt. Dan moet je heel veel stukken aanleveren en vervolgens duurt het weer heel lang voordat een antwoord komt.’ ‘Ik wist niet dat Sigma mij kan helpen. Dat ga ik de volgende keer aanvragen.’ ‘Ik wist niet dat ik dat kon aanvragen.’ ‘Ik was niet bekend met Sigma.’ ‘Ik heb een mantelzorger die dat voor mij regelt.’ ‘Ik heb bewindvoering. Zij vullen de meeste formulieren in.’ ‘Ik vind het aanvragen lastig, en het moet elk jaar weer.’

6.8. Informatie en contact In deze paragraaf komt de informatievoorziening van de gemeente aan bod, evenals het contact dat respondenten met de gemeente hebben.

6.8.1. Informatiebronnen en tevredenheid Meerderheid begrijpt de informatie van de gemeente maar gemiddeld heeft een kwart hier moeite mee De informatie vanuit de gemeente Nijkerk wordt door de respondenten over het algemeen goed begrepen: 80 procent van de respondenten begrijpt de brieven en informatie, 75 procent vindt de informatiefolders over de regelingen duidelijk en 70 procent kan de informatie vinden die hij zoekt. Dit betekent echter ook dat zo’n 20 tot 30 procent van de respondenten, toch een 58

Versie 0.1

behoorlijke groep, hier in meer of mindere mate moeite mee heeft. Als we inzoomen op deze groep, blijkt dat relatief een groot deel van deze respondenten moeite heeft met lezen of schrijven. Bijvoorbeeld: van de respondenten die de folders van de gemeente niet duidelijk vinden, heeft 46 procent moeite met lezen en schrijven. En een derde van de mensen die niet de juiste informatie kan vinden, heeft moeite met lezen en schrijven. Van alle respondenten heeft 22 procent moeite met lezen en schrijven. Figuur 6.8.1. Stellingen over de informatievoorziening (N = 139 ~ 203)

Informatie Ja

Nee

Ik begrijp de brieven en de informatie die de gemeente mij stuurt

80%

20%

De folders van de gemeente over de regelingen zijn duidelijk

75%

25%

Ik kan de informatie vinden die ik zoek

70%

30%

De website van de gemeente is duidelijk

69%

31%

Internet is de belangrijkste bron van informatie over regelingen Bijna de helft van de respondenten zoekt de benodigde informatie over regelingen zelf op via internet (47 procent) of kijkt in folders van de gemeente (42 procent). Een derde vraagt hulp bij Sigma Formulierenhulp. Bij ‘anders, namelijk:’ wordt veelal genoemd dat respondenten hulp krijgen van hun bewindvoerder of (ambulant) begeleider dan wel dat zij informatie verzamelen via lokale bladen zoals ‘De Stad Nijkerk’. Figuur 6.8.2. Bron van informatie over regelingen (N = 263).

Informatiebronnen Ik zoek de informatie zelf op via internet Ik kijk in de folders van de gemeente Ik vraag hulp bij Sigma formulierenhulp Ik bel naar de gemeente of stuur een e-mail Ik vraag dit aan mijn consulent Ik bel met het Gebiedsteam Ik vraag hulp aan vrienden of familie Anders, namelijk:

47% 42% 31% 15% 11% 11% 10% 7%

6.8.2. Rapportcijfer en toelichting

6,7

voor informatie

Respondenten geven gemiddeld een 6,7 voor de informatie die de gemeente Nijkerk verstrekt over minimaregelingen.

59

Versie 0.1

Inzoomen op de rapportcijfers Onderstaande tabel geeft meer inzicht in de cijfers die zijn gegeven. Te zien is dat bijna de helft van de respondenten een goed rapportcijfer geeft (8 – 10). Over het algemeen geven respondenten die moeite hebben met lezen en schrijven gemiddeld het laagste cijfer (een 6,0). Tabel 6.8.1 Breder beeld van de rapportcijfers Rapportcijfer Aantal respondenten Onvoldoendes (1 - 5) 44 Voldoendes (6 - 7) 57 Goed (8 – 10) 87 Totaal 188

Aandeel 24% 30% 46% 100%

Toelichting 117 respondenten (44 procent) hebben nog een toelichting gegeven op hun antwoorden rondom de informatievoorziening van de gemeente. De reacties van respondenten kunnen worden onderverdeeld in de volgende categorieën: • De meeste respondenten uiten hun tevredenheid in de reactie: ze vinden de informatie duidelijk, voelen zich geholpen en zijn tevreden over de informatievoorziening (40 respondenten). • Een kleiner aantal geeft verbeterpunten aan. Deze liggen vooral op het vlak van de telefonische bereikbaarheid van medewerkers bij vragen, de begrijpelijkheid van informatie en aanvraagprocedure en de wens voor informatie per post. Op de volgende pagina worden enkele quotes van respondenten weergegeven.

60

Versie 0.1

‘De informatie is duidelijk genoeg.’ ‘De informatievoorziening is voor verbetering vatbaar. Het zoeken naar informatie op Nijkerk.eu levert een berg aan niet relevante data op, die dan nog eens door mijzelf gefilterd dient te worden. Soms is de juiste informatie helemaal niet aanwezig of verouderd.’ ‘Alles staat duidelijk op de website vermeld. Bij vragen bellen we vaak even met de gemeente. Hierbij krijgen we altijd goed en duidelijk antwoord.’ ‘Mag nog meer in begrijpelijk taal.’ ‘Behulpzame consulent en duidelijke schriftelijke informatie.’ ‘Ben zeer tevreden. Als je zuinig en eerlijk bent, is het allemaal goed te doen. We leven in en goed land!’ ‘De gemeente van Nijkerk doet altijd haar best om mensen goed en dadelijk hulp te bieden. Bedankt!’ ‘De informatie is over het algemeen wel duidelijk. Wel heb ik eens gekeken naar de aanvraag voor individuele inkomenstoeslag, maar vind dat best wel ingewikkeld en hoop werk om dat in te vullen.’ ‘Ik denk dat ik (nog) geen of te weinig gebruik maak van de mogelijkheden die er zijn.’ ‘Duidelijk, en goed advies. Soms moeilijk bereikbaar.’ ‘Graag meer informatie via de post.’ ‘Het is vaak omslachtig en veel papierwerk.’ ‘Het kan allemaal veel duidelijker; ik moet alles vragen aan familie.’ ‘Ik loop vaak tegen onduidelijke informatie aan. Hierdoor gaan er vaak dingen mis. Wat meer stress kost dan gemak.’

6.9. Contact met de gemeente Respondenten zijn overwegend positief over hun contact met de gemeente Een zeer ruime meerderheid van de respondenten uit zich tevreden over het contact dat ze hebben (gehad) met de gemeente Nijkerk: ze vinden de medewerkers vriendelijk (97 procent), medewerkers nemen voldoende tijd voor ze (91 procent) en komen hun afspraken na (89 procent). Daarnaast voelen respondenten zich serieus genomen en krijgen ze voldoende uitleg (87 procent). Er is ook verbetering mogelijk in het contact: vier op de tien respondenten weet namelijk niet waar hij moet zijn met vragen over de minimaregelingen en krijgt geen informatie over andere regelingen waar ze gebruik van kunnen maken van de consulenten.

61

Versie 0.1

Figuur 6.9.1. Stellingen over het contact met de gemeente (N = 115 ~ 196)

Contact met de gemeente Ja

Nee

Als ik met de gemeente bel over de regelingen, dan zijn de medewerkers vriendelijk

97%

3%

De consulenten nemen voldoende tijd voor mij

91%

9%

De consulenten komen hun afspraken na

89%

11%

De medewerkers van de gemeente nemen mij serieus

87%

13%

De consulenten leggen alles goed uit

87%

13%

Ik word snel teruggebeld als dat wordt beloofd Ik weet bij wie ik moet zijn voor vragen over de regelingen De consulenten vertellen mij van welke (andere) regelingen ik gebruik zou kunnen maken

80%

20%

62%

38%

57%

43%

6.10. Rapportcijfers en toelichting

6,8

voor contact over minimaregelingen

Ondanks dat veel respondenten tevreden zijn over de bejegening door de consulenten (zie figuur 6.9.1) geven respondenten gemiddeld een 6,8 aan het contact met de gemeente Nijkerk over minimaregelingen.

Inzoomen op de rapportcijfers Ongeveer een vijfde van de respondenten geeft een onvoldoende, terwijl 43 procent het contact over de minimaregelingen beoordeelt met een 8 of hoger. Respondenten zonder bijstandsuitkering geven een iets hoger rapportcijfer (7,0) dan respondenten met een bijstandsuitkering (6,6). Daarnaast geven respondenten die moeite hebben met lezen en schrijven gemiddeld gezien een lager cijfer (6,4) dan respondenten die daar geen moeite mee hebben (7,0). Tabel 6.10.1 Breder beeld van de rapportcijfers (N = 222) Rapportcijfer Onvoldoendes (1 - 5) Voldoendes (6 - 7) Goed (8 – 10) Totaal

Aantal respondenten 41 86 95 222

Aandeel 18% 39% 43% 100%

Toelichting De toelichting die sommige respondenten gaven zijn te verdelen in de volgende categorieën: • Een flinke groep respondenten laat weten tevreden te zijn over het contact met de gemeente; respondenten vinden dat ze telefonisch goed en vriendelijk te woord worden gestaan en dat de procedure goed wordt uitgelegd (35 respondenten); • Daarnaast geeft een groep respondenten aan dat ze (nog) geen contact hebben gehad met de gemeente; bijvoorbeeld omdat ze voornamelijk contact hebben gehad met het 62

Versie 0.1

•

Gebiedsteam, geen vragen hebben of hun het aanvragen van regelingen is afgehandeld door hun zoon/dochter (19 respondenten). Tot slot geven respondenten verbeterpunten aan. Zo wordt bijvoorbeeld benoemd dat ze het lastig vinden niet vooraf te weten of hun aanvraag wel of niet toegewezen zal worden, dat ze moeite hebben om een vraag te stellen of de juiste plek te vinden om hun vraag te stellen, lang moeten wachten of incidenteel een onprettig contact hebben ervaren met een medewerker (17 respondenten).

Hieronder staan enkele quotes van respondenten weergegeven.

‘Alles is duidelijk!’ ‘Als ik bel, word ik altijd goed en vriendelijk te woord gestaan.’ ‘Als ik ze persoonlijk spreek over een regeling, doen ze het goed en behandelen ze je echt als mens! De informatie die ze persoonlijk aan je geven waarvoor je in aanmerking kan komen wordt niet voldoende gedaan, wat echt jammer is. Dan wordt er gezegd dat je de krant moet lezen. Daar staat sommige informatie in. Dat vind ik echt onduidelijk en moeilijk want je haalt er niet uit of je daar zelf in aanmerking komt.’ ‘De medewerkers voor de gemeente Nijkerk zijn altijd vriendelijk en nemen mij serieus.’ ‘De medewerkers zijn altijd correct en hebben geduld ze nemen de verantwoordelijkheid voor hun werk!’ ‘Het duurt te lang voordat je een keer terug wordt gebeld.’ ‘Het is soms lastig dat je van te voren niet precies weet wat je, binnen een aanvraag, wel of niet toegekend krijgt. Hier kan de consulent mijns inziens weinig aan doen, aangezien (wettelijke) toetsing altijd achteraf plaatsvind.’ ‘Ik ben een oudere man en weet soms niet welke regelingen er zijn. Mijn kinderen helpen soms. Zo wist ik dat ik gebruik kon maken van de regeling Meedoen. Ik zou het prettig vinden als de gemeente informatie stuurt per post. Ik kijk niet iedere dag op de site van de gemeente.’ ‘Ik vind het Wmo en Gebiedsteam, en Bijstand en Participatie verwarrend. Het zou handiger zijn als er één aanspreekpunt zou zijn.

Maar misschien komt het omdat ik in 2020 tijdens de coronacrisis hier kwam wonen, dus weinig persoonlijk contact heb gehad. Ik raakte ervan in de war.’ ‘Korte communicatielijnen; dat werkt/praat prettig.’ ‘Sommige dingen vind ik moeilijk om te vragen en dan weet ik niet goed waar ik moet zijn! Ik heb ook moeite met begrijpend lezen.’ ‘Vaak veel te lang wachten.’ ‘Wordt niet echt meegedacht over een eventuele andere oplossing.’

63

Versie 0.1

6.11. Effecten van de regelingen In deze paragraaf wordt aandacht besteed aan de effecten van de regelingen, zoals de respondenten deze ervaren. De regelingen passen bij wat respondenten nodig hebben en geven hen de kans iets extra’s te doen. Driekwart van de respondenten geeft aan dat de regelingen voor volwassenen passen bij wat hij nodig heeft om mee te doen in de samenleving en om iets extra’s te doen voor zichzelf. Iets meer dan de helft van de respondenten vindt dat er voldoende regelingen zijn voor volwassenen. Toch geeft 62 procent aan dat het bedrag van de regelingen niet voldoende is voor de kosten die hij maakt. Figuur 6.11.1. Het effect van de regelingen voor volwassenen (N = 141 ~ 190)

Effect van de regelingen voor volwassenen Ja

Nee

De regelingen van de gemeente passen bij wat ik nodig heb om mee te kunnen doen in de samenleving

74%

26%

Door de regelingen kan ik wat extra’s doen voor mijzelf om mee te kunnen doen in de samenleving

74%

26%

De gemeente biedt voldoende regelingen voor volwassenen

57%

43%

Door de regelingen heb ik minder zorgen over geld

55%

45%

Het bedrag van de regelingen is voldoende voor de kosten die ik maak

38%

62%

Twee derde van de ouders vindt dat de gemeente voldoende kindregelingen aanbiedt Twee derde van de ouders is positief over de invloed van de regelingen voor kinderen: de regelingen zouden passen bij wat hun kinderen nodig hebben, er zijn voldoende regelingen voor kinderen en ze helpen om mee te doen in de samenleving. Tegelijkertijd betekent dit dat een derde van de ouders hier anders in staat; zij vinden dat er niet voldoende regelingen zijn en zij voelen zich niet in staat om iets extra’s te doen voor hun kinderen. Figuur 6.11.2. Het effect van de regelingen voor kinderen (N = 54 ~ 60)

Effect van de regelingen voor kinderen Ja

Nee

De regelingen van de gemeente passen bij wat mijn kinderen nodig hebben om mee te kunnen doen in de samenleving

67%

33%

De gemeente biedt voldoende regelingen voor kinderen

65%

35%

Door de regelingen kan ik wat extra’s doen voor mijn kinderen zodat ze mee kunnen doen in de samenleving

63%

37%

64

Versie 0.1

Toelichting van respondenten 97 respondenten (37 procent) hebben nog een toelichting gegeven bij hun antwoorden. De opmerkingen zijn onder te verdelen in de volgende categorieën: • Respondenten geven aan dat het (steeds) lastig(er) is om rond te komen, ondanks de minimaregelingen waar ze aanspraak op mogen maken. In het bijzonder benoemen veel respondenten dat het nauwelijks lukt om te sporten met het bedrag vanuit Meedoen. Daarnaast wordt meerdere keren genoemd dat sommige kosten noodzakelijk zijn maar buiten een regeling vallen of dat de bijdragen daarvoor niet hoog genoeg zijn, zoals voor een kappersbezoek, vervangen van witgoed of een tandartsrekening (30 respondenten); • Daarnaast kennen respondenten sommige regelingen niet en weten daardoor ook niet of ze er recht op hebben (18 respondenten); • Tot slot benoemen respondenten dat ze blij zijn met het aanbod van regelingen; het helpt hen om te sporten en net iets extra’s te kunnen ondernemen. Toch blijft het voor velen ook vooral een manier om de binnenkomende rekeningen van te betalen (18 respondenten).

‘Als je net iets teveel verdient heb je nergens recht op. Het wordt steeds duidelijker dat hard werkende mensen (met een aandoening of alleenstaande) toch vaak in armoede leven.’ ‘Bedragen/vergoedingen zijn veelal niet kostendekkend. In de praktijk moet ik zelf ook nog een (fors) bedrag bijbetalen. Dit heeft tot gevolg dat ik bepaalde zaken die eigenlijk wel nodig heb maar ‘laat zitten’. Dit is overigens niet altijd aan de gemeentelijke regelingen toe te schrijven. Landelijk beleid speelt hier ook een (grote) rol in.’ ‘De bedragen zijn erg laag om een jaar te kunnen sporten bijvoorbeeld.’ ‘De kosten zijn op het moment zo hoog, dat de regelingen op gaan aan rekeningen, zoals 385 euro aan eigen risico.’ ‘Het is fijn dat het er is.’ ‘Extra steun van de gemeente is welkom, maar ik heb liever dat de bijstand verhoogd wordt en dat de kostdelersnorm wordt afgeschaft. Het is heel moeilijk om rond te komen.’ ‘Het blijft moeilijk om rond te komen als alle kosten eraf zijn. Ik kan geen buffer opbouwen voor onvoorziene zaken.’ ‘Het huidige leven is duurder geworden; er zijn veel verwachtingen en hoge eisen.’ ‘Het jaarbedrag zou ruimer kunnen.’ ‘Het Meedoen-bedrag voor volwassenen is minimaal. Ik kan hier geen sportschool van betalen.’ ‘Ik ben blij met de dingen die vergoed worden.’ ‘Ik kan nu niet een sport doen of naar verenigingen met uitjes en andere activiteiten.

Dat red je niet voor 150 euro. Al ben ik echt wel dankbaar voor dat extraatje die de mindering van mijn UWV uitkering opvangt in januari.’ ‘Meedoen helpt zeker om wat te doen voor jezelf. Om bij de maatschappij te horen en om even iets met je sport of iets anders te doen.’ ‘Op deze manier sta ik niet helemaal 65aan de zijlijn van de samenleving.’

Versie 0.1

6.12. Medische kosten Deze paragraaf geeft inzicht in de medische kosten van respondenten en de gevolgen daarvan op hun financiële situatie. De meeste respondenten hebben geen collectieve zorgverzekering afgesloten Twee derde van de respondenten heeft geen collectieve zorgverzekering voor minima (CZM) via het Zilveren Kruis afgesloten. Een derde heeft dat wel, en onder deze groep is het aanvullende pakket ‘Optimaal Aanvullend 3’ het meest populair. Figuur 6.12.1. De afgesloten zorgverzekering van respondenten (N = 243)

Collectieve zorgverzekering via Zilveren Kruis? Ja, het pakket Optimaal Aanvullend 1 Ja, het pakket Optimaal Aanvullend 2

3%2% 15%

10%

65%

5%

Ja, het pakket Optimaal Aanvullend 3 Ja, maar ik weet niet welk pakket ik heb Nee, ik heb een andere zorgverzekering afgesloten

Respondenten sluiten geen CZV af omdat ze blij zijn met hun huidige verzekering De belangrijkste reden voor respondenten om geen collectieve zorgverzekering af te sluiten bij Zilveren Kruis is dat ze blij zijn met hun huidige zorgverzekering. Daarnaast wordt genoemd dat een collectieve zorgverzekering te duur wordt gevonden (18 procent) of dat het pakket niet past bij de behoeften (16 procent). Figuur 6.12.2. Redenen voor het niet afsluiten van een collectieve zorgverzekering (N = 159)

Redenen voor niet afsluiten CZV Ik ben blij met mijn huidige zorgverzekering

59%

Ik vind het te duur Het pakket van de collectieve zorgverzekering past niet bij mijn behoeften Ik vind overstappen naar een andere zorgverzekering te moeilijk Ik vind overstappen naar een andere zorgverzekering te duur Ik kan niet overstappen naar een andere zorgverzekering

18% 16% 8% 8% 6%

De helft van de respondenten mijdt wel eens zorg Respondenten zijn gevraagd of ze vinden dat hun huidige zorgverzekering past bij wat ze nodig hebben (of denken te hebben). De helft van de respondenten geeft aan dat hun zorgverzekering voorziet in hun behoeften terwijl voor een kwart het pakket te weinig vergoedt. Daarnaast blijkt dat respondenten soms zorg mijden. Op de vraag of het wel eens voorkomt dat respondenten geen medicijnen vragen of niet naar de tandarts, fysiotherapeut of het ziekenhuis gaan omdat het te duur is, antwoordt de helft bevestigend. Een derde van de respondenten zegt af en toe zorg te mijden, 12 procent doet dat regelmatig en 7 procent zelfs voortdurend. 66

Versie 0.1

Sommige groepen mijden iets vaker zorg dan andere. Zo is zorgmijding onder 27- tot 65-jarigen iets hoger dan onder 66 plussers en geven bijstandsgerechtigden vaker aan zorg te mijden dan respondenten die geen (bijstands)uitkering krijgen. Ook mensen die moeite hebben met de Nederlandse taal mijden zorg iets vaker dan gemiddeld. Tenslotte is de zorgmijding onder chronisch zieke respondenten iets hoger dan onder respondenten zonder chronische ziekte of beperking. Figuur 6.12.3. Geschiktheid van de zorgverzekering & zorgmijding (N = 245 & 251)

Past uw zorgverzekering bij uw behoeften?

Zorgmijding 7%

Ja, dit is precies goed

Ja, af en toe

Nee, het pakket vergoedt te weinig

5% 52% 23%

Nee, nooit

12%

20%

50%

Nee, het pakket vergoedt veel kosten die ik niet heb Dat weet ik niet

31%

Ja, regelmatig Ja, eigenlijk voortdurend

Toelichting van de respondenten Ook betreffende de vragen over medische kosten konden respondenten een toelichting geven op hun antwoorden. In totaal hebben 115 respondenten (44 procent) van deze mogelijkheid gebruikgemaakt. Het aantal reacties is groot; respondenten geven er blijk van dat medische kosten voor hen een belangrijk thema vormen. De reacties zijn onder te verdelen in de volgende categorieën: • Een flink deel van de respondenten geeft aan dat ze minder vaak naar de tandarts of fysiotherapeut gaan en medicatie waar ze (extra) voor moeten betalen uitstellen of niet gebruiken (32 respondenten); • Daarnaast geeft een groep respondenten aan dat hun zorgverzekering niet volledig past bij wat ze nodig hebben. Dit speelt op verschillende vlakken; men geeft aan dat de premie van de collectieve zorgverzekering hoog is, de tandartsverzekering bij elke verzekeraar slechts tot een bepaalde hoogte de kosten dekt, een aanvullende verzekering prijzig is, merken van medicatie (te) vaak worden gewisseld en dat een zorgverzekering lang niet alle kosten dekt (23 respondenten); • Sommige respondenten benoemen dat het eigen risico voor hen problematisch is om te betalen (10 respondenten); Op de volgende pagina volgt een aantal quotes van respondenten.

67

Versie 0.1

‘Uitstellen van zorg doe ik alleen met de medicijnen omdat je eigen bijdrage moet betalen. Soms heb je het geld gewoon niet voor de medicijnen. Dan stel ik dat uit .’ ‘De collectieve zorgverzekering is duurder dan degene die ik momenteel heb.’ ‘De eigen bijdrage is zeer problematisch, vooral de grote bedragen na een ziekenhuis- en tandarts bezoek.’ ‘De tandarts stel ik uit. Vind ik te duur.’ ‘De zorgkosten zijn te duur voor mij, ik kan niet naar de fysio- of tandarts.’ ‘Het enige probleem dat ik heb, qua zorgverzekering en medicijnen, is dat insuline niet wordt vergoed en ik ieder jaar meteen mijn volledige eigen risico daar aan kwijt ben. Maar dat heb je bij iedere zorgverzekering dus dat zal ook niet veranderen.’ ‘Al sinds het eigen risico bestaat, huiver ik voor de rekeningen die zo ineens kunnen komen en opstapelen.’ ‘Tandarts is ondanks gedeeltelijke vergoeding voor mij veel te duur. Je redt het in de bijstand maar kunt geen excessen opvangen.’ ‘De eigen bijdrage van 385 euro moet ik ieder jaar betalen door chronische ziekte. Eén controle in ziekenhuis en je betaalt het hele bedrag. En daarna doet het er niet meer toe. Een raar systeem. Voor mij is het een halve uitkeringsmaand.’ ‘Medische kosten zijn meestal onverwachte extra kosten. Het kan er ineens zijn. Soms komt het voor dat ik mij die extra kosten op dat moment niet kan veroorloven van mijn maandinkomen.

Dan gaan andere kosten voor.’

6.13. Tips en adviezen van respondenten Aan het eind van de vragenlijst kregen respondenten de gelegenheid om tips en adviezen te geven voor het minimabeleid van de gemeente. In totaal hebben 61 respondenten dit gedaan. Hun antwoorden kunnen worden onderverdeeld in de volgende categorieën: • Respondenten zouden graag zien dat het bedrag van sommige regelingen wordt verhoogd, met name voor kosten op het gebied van sport en zorg, of dat de regelingen ruimer toegepast mogen worden in de zin dat meer mensen in aanmerking komen voor een regeling (24 respondenten); • Een groep respondenten benoemt dat er verbeteringen mogelijk zijn omtrent de informatievoorziening; bijvoorbeeld communicatie in makkelijkere bewoordingen, actieve communicatie over het regelingenaanbod en niet alles digitaal (14 respondenten); • Tot slot vragen respondenten om meer maatwerk door vooral naar de situatie van het individu te kijken en aan sommige doelgroepen meer aandacht te besteden, bijvoorbeeld chronisch zieken of inwoners met een licht verstandelijke beperking (11 respondenten). Op de volgende pagina wordt een aantal quotes van respondenten weergegeven.

68

Versie 0.1

‘Bij crisis is het mij niet duidelijk wat de gemeente voor me kan doen. Het is vaak moeilijk om dat te weten te komen.’ ‘Meer contact zoeken met mensen met een laag inkomen en een regeling op maat aanbieden.’ ‘Misschien wat meer aandacht voor chronisch zieken.’ ‘Op de website een duidelijkere pagina met alle regelingen op een rij, en met up to date informatie over elke regeling.’ ‘Voor mensen met laag inkomen is medicatie een hele grote zorg; vermoeiend en soms onbetaalbaar.’ ‘Wellicht kan het bedrag van 150 euro (Meedoen) om mee te doen aan activiteiten wat verhoogd worden: sociaal isolement ligt snel op de loer.’ ‘Zou graag op de hoogte gesteld willen worden van regelingen waar ik recht op heb.’ ‘Zoveel mogelijk informatie per post sturen om op de hoogte te blijven, want er verandert veel.’ ‘Meer duidelijkheid wat regelingen betreft.’ ‘Graag beter op persoonlijke situatie afstemmen: de voorwaarden van de regelingen matchen niet/lijken niet te matchen met onze situatie. Desondanks zouden we voor meer in aanmerking moeten komen, want we leven nu ver onder de minimum en weten niet hoe lang we dit nog kunnen volhouden.’ ‘De minimaregelingen zijn hetzelfde gebleven terwijl alle kosten meer worden. Dan kun je er steeds minder mee doen.’ ‘Er zijn denk ik best veel mensen (net als ik) die net iets te veel verdienen (100 euro) om voor sommige zaken in aanmerking te komen.

Dit levert veel stress, zorgen en pijn op. Denk ook aan deze mensen. Die willen wel maar kunnen het lichamelijk gewoon niet.’ ‘Bredere vergoeding voor sporten.’

69

Versie 0.1

7. Scenario analyse In deze (deel)rapportage is op basis van verschillende aannames een aantal scenario’s doorgerekend, dan wel opgetekend. Daarnaast is op basis van de bevolkingsprognose van het CBS een inschatting gemaakt van de te verwachte kosten van de minimaregelingen in de komende jaren. Uiteraard gaat dit om een schatting. In dit hoofdstuk benoemen we kort de belangrijkste bevindingen. Bevolkingsprognose en raming minimahuishoudens Het CBS heeft een bevolkingsprognose opgesteld voor de komende jaren voor alle gemeenten in Nederland. Tussen 2020 en 2025 is voor de gemeente Nijkerk de prognose dat het totaal aantal inwoners met zo’n 1.200 gaat stijgen (+2,8 procent). Aansluitend zal het aantal huishoudens eveneens stijgen. Het aantal kinderen tot 20 jaar zal naar verwachting echter afnemen met 4,7 procent (-500 kinderen tot 20 jaar). Het Centraal Planbureau (CPB, 2021) heeft op het verzoek van het CBS ramingen gemaakt voor 2021 en 2022 van het aandeel huishoudens met een laag inkomen 21. Deze ramingen wijzen erop dat het aandeel minimahuishoudens met een risico op armoede in 2021 en 2022 waarschijnlijk vrijwel stabiel blijft (6,8 procent in 2020, 6,7 procent in 2021 en 6,8 procent in 2022) (Bron: Armoede en sociale uitsluiting, CBS 2021).

Gevolgen gebruik en programmakosten regelingen Op basis van bovenstaande ontwikkelingen (het aandeel minima blijft gelijk, het aantal huishoudens zal stijgen en het aantal kinderen zal gaan dalen) is per regeling een overzicht gemaakt van de te verwachte kosten in 2025. Daarvoor gelden de volgende aannames: • Het bereik van de regeling wijzigt niet en is gelijk aan het bereik in 2020; • De inkomensgrens, voorwaarden, inrichting en maximale bedrag van de regeling wijzigen niet; • De kosten per regeling wijzigen niet. Het gemiddelde bedrag per verstrekking blijft gelijk aan dat in 2020. Uitvoeringskosten worden hier niet meegenomen; • Daarnaast rekenen we (in een extra kolom) 10 procent onvoorziene kosten door, deze komen bij het totaal op. Dit doen we omdat we nooit met volledige zekerheid kunnen zeggen hoeveel het gebruik toe- of afneemt. In grote lijnen komt het er op neer dat, omdat het aantal huishoudens en volwassenen licht stijgt aldus het CBS, het gebruik en daarmee de programmakosten voor die regelingen eveneens licht zullen toenemen tot 2025. Voor de regelingen voor kinderen geldt juist het tegenovergestelde; omdat de bevolkingsprognose een kleine daling laat zien volgen de programmakosten deze daling. Wordt er echter 10 procent onvoorziene kosten meegerekend dan komen de programmakosten in 2025 ook voor de kindregelingen hoger uit dan in 2020.

21 De lage-inkomensgrens van het CBS is gebaseerd op het niveau van een bijstandsuitkering voor

een alleenstaande in 1979, omdat de uitkering in dat jaar bijzonder hoog was. Sinds 1979 wordt dit bedrag jaarlijks door het CBS geïndexeerd op basis van de inflatie zodat er voor elk jaar een vast koopkrachtbedrag bepaald kan worden. De lage-inkomensgrens heeft in 2020 een waarde van € 13.247.

70

Versie 0.1

Tabel S7.1 Overzicht programmakosten regelingen 2020 en schatting doorrekening 2025

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Nijkerk&id=53573564-c42e-4112-b264-8b73d0819dcc