CConstaterende datNijkerk
Koppel je AI →
Document · PDF

2023-083 Bijlage 2 - Concept Notitie reikwijdte en detailniveau duurzame verbinding A28 (31 augustus 2021)

Raadsvergadering 25 januari 2024, gemeente NijkerkBij agendapunt: Vaststellen Nota Reikwijdte en Detailniveau Duurzame verbinding A28: wind (2023-083)11.717 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Kleur

Duiding

Rood

Natura 2000, Gelders Natuur Netwerk en weidevogelgebieden

Geel

Rustgebied voor ganzen, groene ontwikkelingszone en overige gebieden

Landschappelijke waarden Op basis van de analyse die is beschreven in het Landschapsontwikkelingsplan Nijkerk 2018 16 zijn landschappelijke streefbeelden, ontwerprichtlijnen en handvatten voor het behoud en de versterking van de kwaliteit van de aanwezige landschappen geformuleerd. Met dit voor ogen vindt de gemeente zonnevelden in het polderlandschap Arkemheen en op de engen 17 niet wenselijk. Zonnevelden in het kampenlandschap en de andere landschappen zouden onder voorwaarden mogelijk moeten zijn.

15 De te onderscheiden gebieden en de beschermingsstatus vloeien voort uit de Omgevingsvisie Gaaf Gelderland van

de provincie Gelderland (december 2018) waarbij rekening is gehouden met de ontwerp-wijziging van de Omgevingsverordening van de provincie Gelderland. 16 Gemeente Nijkerk, januari 2019, Landschapsontwikkelingsplan Nijkerk 2018. 17 Een eng is een aaneengesloten oud bouwlandgebied. Onze referentie: D10020356:175 - Datum: 31 augustus 2021

29 van 41

NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU

Kleur

Duiding (op basis van landschapsontwikkelingplan Nijkerk 2018)

Rood

Arkemheen, Engen

Geel

Kampenlandschap en overige landschappen

Cultuurhistorische waarden De gemeente heeft de waarden van het historisch cultuurlandschap onderzocht 18 en dit is als onderlegger voor het Landschapsontwikkelingsplan Nijkerk gebruikt. De gemeente heeft in het beleidskader zon vastgelegd dat het vanuit oogpunt van het behoud van het cultuurhistorisch landschap ongewenst is om in cultuurlandschappen met de waarde ‘4 - hoge waarde’ en ‘5 – zeer hoge waarde’ zonnevelden te realiseren, zoals aangegeven op de Cultuur Historische Waarden kaart. In samenhang met het bovenstaande is in de notitie Eigenheid en Karakter, kansen voor erfgoed in de gemeente Nijkerk van de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit19 het zogenaamde stamkapitaal benoemd, zoals Polder Arkemheen, Salentein, Slichtenhorst, Hoevelakense Bos, De Bunt, Ehrental en buurtschap Appel. Ook in deze gebieden vindt de gemeente het ontwikkelen van zonnevelden ongewenst.

18 RAAP, december 2016, “… van omwalde akkers naar eindeloze weiden … : een cultuurhistorische waardenkaart van

de gemeenten Nijkerk en Scherpenzeel, RAAP-Rapport 3103. 19 Commissie Ruimtelijke Kwaliteit, 2019, Eigenheid en Karakter, kansen voor erfgoed in de gemeente Nijkerk. Onze referentie: D10020356:175 - Datum: 18 juni 2021

30 van 41

NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU

Kleur

Duiding (op basis van Cultuurhistorische Waarden Kaart)

Rood

Zeer hoge en hoge cultuurhistorische waarden en het zogenaamde ‘stamkapitaal’

Geel

Overige gebieden

Recreatieve waarden Naast eerder genoemde functies vormt het buitengebied tevens het recreatief uitloopgebied (wandelen, fietsen, sporten) voor inwoners van onze en omliggende gemeenten. Ook voor verblijfsrecreanten en toeristen is het buitengebied belangrijk om te wandelen en fietsen. Daarmee is de recreatieve waarde van het buitengebied nauw verbonden met de natuurlijke, landschappelijke en cultuurhistorische waarden. Het karakter, de kenmerken, de samenhang en betekenis van deze waarden bepalen in belangrijke mate ook de recreatieve waarden. Aantasting van deze waarden, tasten ook de recreatieve waarden aan 20. De gemeente erkent dat zonnevelden een zekere educatieve waarde kunnen hebben, maar die waarde is niet noodzakelijkerwijs verbonden aan het buitengebied. Het beoordelen van de geschiktheid van gebieden volgt de lijn van natuurlijke, landschappelijke en cultuurhistorische waarden. Landbouwkundige waarden Door het realiseren van zonnevelden wordt landbouwgrond langdurig aan de landbouw onttrokken. Daardoor kunnen andere landbouwbedrijven minder makkelijk hun grondareaal door huur, pacht of koop uitbreiden. Anderzijds kunnen zonnevelden een nieuwe tak van grondgebruik zijn die agrariërs in de gelegenheid stelt om hieruit (neven)inkomsten te genereren (een nieuwe bron van inkomsten).

In de meeste gevallen is de prijs (huur of pacht) per hectare voor een zonneveld hoger dan bij landbouwkundig gebruik. Dit is zeker het geval als percelen worden gebruikt die in landbouwkundig opzicht minder optimaal zijn.

20 Gemeente Nijkerk, 2012, Recreatie en Toerisme gemeente Nijkerk en De nieuwe visie op vrijetijdseconomie

gemeente Nijkerk (in voorbereiding). Onze referentie: D10020356:175 - Datum: 31 augustus 2021

31 van 41

NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU

De gemeente is van mening dat landbouwkundige waarden zoveel mogelijk dienen te worden ontzien. Echter, om de totale opgave aan duurzame opwek binnen de gemeente te kunnen realiseren is zon op landbouwgrond noodzakelijk. Op grond van de meeste omgevingsfactoren (zoals verkeer, veiligheid en geluid) zijn er geen bezwaren om zonnevelden in het buitengebied te weren. Uitzondering is het visuele effect en de impact op het elektriciteitsnet. Het openbare elektriciteitsnet in het buitengebied is niet ingericht op grootschalige levering van elektriciteit. Beide laatste punten zijn voor de gemeente aanleiding om terughoudend te zijn in het toestaan van zonnevelden in het buitengebied.

Onze referentie: D10020356:175 - Datum: 18 juni 2021

32 van 41

NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU

Onze referentie: D10020356:175 - Datum: 31 augustus 2021

33 van 41

NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU

BIJLAGE C ONDERBOUWING ZOEKGEBIEDEN WIND Deze bijlage geeft een onderbouwing van de geschiktheid van gebieden in de gemeente Nijkerk voor het ontwikkelen van windturbines.Deze onderbouwing is afkomstig uit De Ruimtelijke analyse van Windturbines gemeente Nijkerk, opgesteld doorBosch&van Rijn (2020). De kaart in Figuur 8 geeft aan wat op basis van deze ruimtelijke analyse de zoekgebieden zijn: -

Locatie A: A28 Noord (Arkervaart); Locatie B: ten oosten van de kern Nijkerk; Locatie C: A28 Zuid (de Flier); Locatie D: ten zuiden van de kern Nijkerk; Locatie E: zuidoostelijk deel gemeente.

Figuur 8 Mogelijke zoekgebieden wind (bron: Bosch&van Rijn 2020, ruimtelijke analyse windturbines gemeente Nijkerk)

In theorie zouden op deze locaties samen 11 windturbines met een hoogte van 160 meter en rotordiameter van 160 meter kunnen worden gerealiseerd. Nader onderzoek zal duidelijk moeten maken wat de daadwerkelijke haalbaarheid is. In de analyse is uitgegaan van een windturbine met een ashoogte van 160 meter en een rotordiameter van 160 meter. Op basis daarvan zijn rondom de belemmeringen zijn richtafstanden in beeld gebracht waar het plaatsten van windturbines op basis van deze uitgangspunten niet mogelijk is. Deze richtafstanden volgen uit wet- en regelgeving of zijn gebaseerd op een vuistregel en zijn toegelicht in de tabel hierna.

Onze referentie: D10020356:175 - Datum: 18 juni 2021

34 van 41

NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU

Tabel 5-2 Richtafstanden die zijn gehanteerd in de ruimtelijke analyse naar windturbines voor de gemeente Nijkerk

Figuur 9 Belemmeringenkaarten wind (bron: Ruimtelijke analyse Nijkerk, 2020) Onze referentie: D10020356:175 - Datum: 31 augustus 2021

35 van 41

NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU

Op basis van de belemmeringen kaarten blijkt dat met name woonbebouwing en natuur de grootste belemmeringen vormen voor het plaatsen van windturbines. Deze worden hierna nader toegelicht. Woonbebouwing Voor woningen geldt dat voldaan moet worden aan normen voor geluid en slagschaduw om hinder zo veel mogelijk te voorkomen. Dat betekent dat rondom woningen op een afstand van circa 400 meter geen windturbines geplaatst kunnen worden. Dit geldt niet voor bedrijfswoningen. Er wordt daarom wel voor gekozen om een beperkt aantal verspreid liggende woningen in de vorm van bedrijfswoningen onderdeel uit te laten maken van de inrichting van een windpark. Het betrekken van (een beperkt aantal) woningen bij de inrichting van een windpark kan met name bij verspreid liggende woningen. Er is daarom in de ruimtelijke analyse gekozen om voor verspreid liggende woningen niet een richtafstand van 400 meter, maar van 250 meter aan te houden. Natuur21 Natura 2000- en weidevogelgebied is conform provinciaal beleid uitgesloten voor het plaatsen van windturbines. Voor het Gelders Natuurnetwerk (GNN) is het plaatsen van windturbines mogelijk onder voorwaarden. De Groene Ontwikkelingszone (GO) bestaat uit terreinen met een andere bestemming dan natuur die ruimtelijk vervlochten is met het Gelders Natuurnetwerk.

Het gaat vooral om landbouwgrond, maar ook om terreinen voor verblijfs- en dagrecreatie, infrastructuur, woningen en bedrijven. Ook Ganzenrustgebieden maken deel uit van de Groene Ontwikkelingszone.

21 De te onderscheiden gebieden en de beschermingsstatus vloeien voort uit de Omgevingsvisie Gaaf Gelderland van

de provincie Gelderland (december 2018) waarbij rekening is gehouden met de ontwerp-wijziging van de Omgevingsverordening van de provincie Gelderland Onze referentie: D10020356:175 - Datum: 18 juni 2021

36 van 41

NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU

Onze referentie: D10020356:175 - Datum: 31 augustus 2021

37 van 41

NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU

BIJLAGE D ONDERBOUWING BEOORDELING SPREIDEN OF CONCENTREREN EN BUNDELEN Deze bijlage geeft de nadere onderbouwing bij de beoordeling op het spreiden of concentreren en bundelen van zonnevelden en windturbines in de gemeente Nijkerk zoals beschreven is in paragraaf 2.3.1. Dit wordt per thema toegelicht voor landschap, natuur, woon- en leefomgeving, draagvlak en maatschappelijke kosten. Landschap Bij spreiding van de zonnevelden over het buitengebied zijn de individuele zonnevelden doorgaans kleiner en is de impact per zonneveld ook kleiner. De omvang van de zonnevelden kan beter worden afgestemd op de schaal van de structuur van het landschap. Deze impact vindt dan wel verspreid over het hele buitengebied plaats. Er wordt een (industriële) verschijningsvorm (verglazing) aan het buitengebied toegevoegd die over de gehele linie het ‘groene’ karakter (de kenmerken en identiteit) van het buitengebied als landschappelijke kwaliteit aantast. Door het effect van versnippering is er bij spreiding meer ‘randlengte’ aanwezig en zal de landschappelijke inpassing hiervan dus meer ruimte vragen. De netto beschikbare ruimte voor energieopwekking is hierdoor kleiner. Aan de andere kant biedt spreiding wellicht meer kansen voor de ontwikkeling van karakteristieke landschapselementen zoals houtwallen welke een bijdrage kunnen leveren aan landschapsherstel.

Bij concentratie op één locatie is sprake van een groot zonneveld en is de impact op die locatie ook groter. De impact vindt echter maar op één locatie plaats en wordt het overige deel van het buitengebied ontzien. Door de zonnevelden te concentreren langs de randen van reeds verstedelijkt gebied wordt ook de impact op de landschappelijke kwaliteit van het buitengebied beperkt. Er wordt geen (industriële) verschijningsvorm aan het buitengebied toegevoegd die over de gehele linie het ‘groene’ karakter van het buitengebied aantast maar een beperkt deel van het buitengebied krijgt een andere functie vergelijkbaar met de uitbreiding van een bedrijfsterrein en of een woningbouwlocatie. Bij de windturbines liggen de zoeklocaties B, D en E deels in delen van het buitengebied die landschappelijk en cultuurhistorisch een hoge waarde is toegekend. De zoeklocaties A en C liggen in of aan de rand van reeds verstedelijkt gebied. De windturbines hebben een minder negatief effect op de identiteit en kenmerken (groene karakter en de landschappelijke structuur) van het buitengebied als deze worden geplaatst langs de rand van reeds verstedelijkt gebied dan wanneer de windturbines meer verspreid over het buitengebied worden geplaatst. Natuur Bij zonnevelden zijn de effecten van spreiding of concentratie vergelijkbaar met die op de landschappelijke kwaliteit.

Kleinere locaties hebben een kleinere impact op de natuur maar de impact vindt wel plaats door het hele buitengebied. Ook hebben kleinere zonnevelden minder mogelijkheden om deze effecten te mitigeren en compenseren (minder financiële middelen voor de maatregelen) dan grote zonnevelden. Bij het zoekgebied A voor de windturbines oostelijk langs de A28 is bundeling van vraag en aanbod met het bedrijventerrein Arkervaart mogelijk. Maar dit zoekgebied ligt ook dicht tegen het Natura 2000 aan met mogelijk externe effecten op dit gebied. Het risico op externe effecten wordt in dit gebied daarom hoger ingeschat dan voor de andere zoekgebieden, waar overigens ook op voorhand niet is uitgesloten dat er geen risico’s van externe effecten op Natura 2000 gebied (en) zijn. Woon- en leefomgeving Bij concentratie van zonnevelden is het risico op hinder geconcentreerd tot één gebied. Het gaat dan om bijvoorbeeld lichtreflectie en visuele hinder. Bij spreiding van zonnevelden over het buitengebied treedt door het gehele gebied mogelijk hinder op bij woningen. Bij de zoekgebieden speelt de windrichting (geluidhinder) en de baan van de zon (slagschaduw) een belangrijke rol. Zoekgebied A kent in dat opzicht het minst en zoekgebied C het meest aantal woningen dat een risico kent op hinder. Zoeklocaties B, D en E zitten tussen A en C in.

Onze referentie: D10020356:175 - Datum: 18 juni 2021

38 van 41

NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU

Draagvlak In het kader van de Omgevingsvisie Nijkerk 2040 en de Regionale Energiestrategie FoodValley heeft de gemeente verschillende participatiebijeenkomsten georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomsten richtte de discussie zich ook op de afweging spreiden of concentreren / bundelen van de duurzame opwek. Uit deze bijeenkomsten bleek dat het merendeel van de deelnemers van mening is dat de zonnevelden bij voorkeur geconcentreerd ontwikkeld zouden moeten worden. Het belangrijkste argument daarbij is dat door de zonnevelden op één locatie te ontwikkelen, de rest van het buitengebied kan worden ontzien en het ‘groene’ karakter zoveel mogelijk behouden blijft. De zonnevelden maar ook de windturbines zouden vervolgens bij voorkeur geconcentreerd moeten worden langs de randen van het stedelijk gebied en langs hoofdinfrastructuur zoals de snelwegen. Deze gebieden ondervinden reeds overlast (als voorbeeld werd de luchtkwaliteit en de geluidhinder langs de snelweg genoemd) of hebben hun kenmerken of identiteit als gevolg van de snelweg en of verstedelijking al verloren. Maatschappelijke kosten Het openbare elektriciteitsnet in het buitengebied is niet ingericht op grootschalige opwek van elektriciteit. In de meeste gevallen is hiervoor een investering in de aansluiting en het openbare elektriciteitsnet noodzakelijk.

Dit zorgt ervoor dat duurzame opwek van elektriciteit in het buitengebied niet tegen de laagste maatschappelijke kosten mogelijk is (de laagste kosten per kWh). Concentratie van grootschalige opwek leidt tot lagere maatschappelijke kosten. Doordat zonne- en windenergie voor meer dan 90% complementair aan elkaar zijn22, leidt bundeling van zonnevelden en windturbines in een concentratiegebied ook tot lagere maatschappelijke kosten. Investeringen in (toekomstige) gemeenschappelijke voorzieningen zoals energieopslag of de productie van waterstof zullen goedkoper en dus sneller kansrijk zijn als duurzame opwek zowel geconcentreerd als zo veel mogelijk gebundeld is. Door zonnevelden en windturbines te concentreren rondom stedelijke gebieden, daar waar de vraag naar elektriciteit het grootst is, en de afstand tussen vraag en aanbod het kleinst is, zijn de investeringen in het openbaar net ook toekomstbestendiger. Zowel de bedrijvigheid, grote delen van de mobiliteit en de woonwijken zullen als gevolg van de energietransitie steeds meer van het aardgas af gaan en overschakelen op elektriciteit. De vraag, en daarmee de aanpassingen aan het openbaar elektriciteitsnet, zal daarom in de toekomst eerder toe- dan afnemen.

De kans dat in de toekomst dan ook gebruik wordt gemaakt van de investeringen in het openbaar net is in en direct rondom het stedelijk gebied groter dan in het buitengebied.23

22 www.liander/nieuws/2016/02/29/zon-en-wind-perfecte-match-op-energienet

23

De warmtevraag van gebouwen is momenteel ongeveer 880 TJ. Deze wordt vooralsnog vrijwel volledig door aardgas vervuld. Steeds meer gebouwen zullen echter overstappen op alternatieve vormen van energie. Een aantal wijken in Nijkerk zullen mogelijk overstappen op een warmtenet. De meeste wijken zullen echter overgaan op een individuele oplossing. Omdat alternatieve gassen nog niet echt beschikbaar zijn (groen gas/waterstof) zullen dit veelal all-electric oplossingen worden. Daarmee ligt het voor de hand dat de elektriciteitsvraag ook (sterk) zal toenemen. (bron: Gemeente Nijkerk aardgasvrij: een verkenning. DWA, 2019. En: WANNEER-kaart RHDHV).

Onze referentie: D10020356:175 - Datum: 31 augustus 2021

39 van 41

NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU

BIJLAGE E QUICK SCAN DUURZAME ENERGIEOPWEKKING NIJKERK Zie hiervoor het afzonderlijk bijgevoegde rapport.

Onze referentie: D10020356:175 - Datum: 18 juni 2021

40 van 41

NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU

COLOFON NOTITIE REIKWIJDTE EN DETAILNIVEAU DUURZAME VERBINDING A28 KLANT Gemeente Nijkerk AUTEUR Bibi Bregman PROJECTNUMMER C05057.000330 ONZE REFERENTIE D10020356:175 DATUM 18 juni 2021 STATUS Concept GECONTROLEERD DOOR

Karin van der Wel

Arcadis Nederland B.V. Postbus 264 6800 AG Arnhem Nederland +31 (0)88 4261 261 www.arcadis.com

Onze referentie: D10020356:175 - Datum: 31 augustus 2021

41 van 41

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Nijkerk&id=5772462c-f7b9-439f-af7e-b889274713c4