2023-072 VERVALLEN Bijlage 1 - Programmabegroting 2024-2027
Tekst van het document
Programmabegroting 2024-2027
1
B e g r o t i n g
2 0 2 4
Inhoudsopgave Voorwoord .................................................................................................................................... 3 Leeswijzer .................................................................................................................................... 4 Bestuurlijke hoofdlijnen .............................................................................................................. 6 Financiële hoofdlijnen ................................................................................................................. 9 Programma’s .............................................................................................................................. 16 Paragrafen .................................................................................................................................. 38 Financiële begroting ................................................................................................................. 70 Bijlagen ....................................................................................................................................... 74
2
Voorwoord Wij presenteren u de Programmabegroting 2024 van de gemeente Nijkerk. Hierin vindt u het voorgenomen en lopende beleid voor 2024 en verder en de financiële gevolgen die deze beleidsvoornemens hebben. Het beleid wordt zo concreet en toetsbaar mogelijk weergegeven in deze begroting. In de afgelopen jaren is de begroting van de gemeente Nijkerk steeds omvangrijker geworden qua teksten. Dit kwam de leesbaarheid niet ten goede. Daarom is besloten om de begroting opnieuw te ontwerpen. Hierbij is als uitgangspunt genomen dat het document zelf alleen de hoofdlijnen en speerpunten van het voorgenomen beleid bevat. De verdere uitwerking van dit beleid kunt u vinden in de beleidsnota’s. Een ander onderdeel van het nieuwe ontwerp van de begroting is een nieuwe indeling van de programma’s, aansluitende bij de belangrijkste ambities van de gemeente. U vindt in deze begroting 4 perspectieven met een verdere verdeling in maatschappelijke opgaven. Een verdere toelichting hierop kunt u vinden in het hoofdstuk ‘Programma’s’. Financieel gezien is de toekomst voor de meeste gemeenten in Nederland onzeker. Dit geldt ook voor de gemeente Nijkerk. Dit is het gevolg van een verlaging van de belangrijkste inkomstenbron voor gemeenten, het gemeentefonds, door het Rijk. Vanaf 2026 ontvangen gemeenten substantieel minder uit het gemeentefonds.
Voorlopig is er nog geen zicht op een oplossing van dit probleem. In de Kadernota 2024 hebben we u al geïnformeerd over de gevolgen hiervan voor de gemeente Nijkerk. Het financiële beeld in deze begroting ziet er iets positiever uit ten opzichte van het beeld in de kadernota, maar structureel blijft er een fors financieel gat te dichten. Met het vaststellen van de kadernota 2024 heeft de gemeenteraad besloten om bij de Kadernota 2025 te komen met voorstellen die leiden tot ombuigingen van in totaal ca. € 4 miljoen. In het ombuigingsproces maken we ruimte voor een dialoog met zowel de samenleving als de gemeenteraad en kijken we ook nadrukkelijk naar het effect van een andere rolneming van de gemeente. De gemeenteraad heeft hiervoor inmiddels een procesvoorstel ontvangen. Het financieel beeld doet misschien wat somber stemmen, maar dat is niet de boodschap die we als gemeente willen uitdragen. Als gemeente zijn we trots op de vele initiatieven die in onze samenleving ontplooid worden. In deze begroting vindt u wat we als gemeente willen bereiken, wat we daarvoor doen, hoeveel geld we daaraan uitgeven en waar het geld vandaan komt. Nijkerk is immers een stad die bruist en volop in beweging is. De hoofdpunten daarvan vindt u verderop in deze begroting.
B e g r o t i n g
2 0 2 4
Leeswijzer In deze begroting staat wat we als gemeente willen bereiken, wat we daarvoor doen, hoeveel geld we daaraan uitgeven en waar het geld vandaan komt. Bestuurlijke en financiële hoofdlijnen In het eerste hoofdstuk gaan we in op de bestuurlijke en financiële hoofdlijnen. We beschrijven de belangrijkste actuele uitdagingen en opgaven en gaan in op een aantal kernpunten vanuit onze ontwikkelagenda. Vervolgens belichten we in de financiële hoofdlijnen de financiële ontwikkelingen die van belang zijn voor de financiën van onze gemeente. Ook laten we op hoofdlijnen de herkomst en bestemming van de inkomsten en uitgaven zien. Tot slot lichten we enkele grote financiële ontwikkelingen uit. Programma’s De begroting 2024 bestaat uit 4 programma’s. Deze sluiten aan bij de perspectieven die de basis vormen voor de ontwikkelagenda en de kadernota. Per programma geven we de volgende informatie weer: - Actuele ontwikkelingen, waarin ingegaan wordt op actuele ontwikkelingen die invloed hebben op het gemeentelijk beleid binnen het programma. - Een overzicht van wat we willen bereiken en wat we daarvoor willen doen, gekoppeld aan de verschillende maatschappelijke opgaven binnen het programma. Voor veiligheid en duurzaamheid zijn doelen en activiteiten geformuleerd. Deze werkwijze wordt gefaseerd uitgerold over de andere programma’s.
Voor deze twee onderwerpen worden ook indicatoren bij de doelstellingen weergegeven. Dit wordt in volgende begrotingen uitgebreid tot alle maatschappelijke opgaven. - Inzicht in de baten en lasten per maatschappelijke opgave en voor het gehele programma. Ook wordt het saldo hiervan weergegeven, en de onttrekkingen uit en toevoegingen aan reserves. Dit leidt tot een saldo inclusief en exclusief reserves. Paragrafen De begroting bevat naast programma’s ook een toelichting op programma overstijgende onderwerpen. Deze programma overstijgende onderwerpen worden beschreven in de paragrafen. Deze paragrafen zijn verplicht vanuit het BBV (art. 9 lid 2 BBV): - Lokale heffingen - Weerstandsvermogen en risicobeheersing - Onderhoud kapitaalgoederen - Financiering - Bedrijfsvoering - Verbonden partijen - Grondbeleid Financiële begroting De financiële begroting bevat een totaaloverzicht van baten en lasten, per programma en totaal. Ook worden de gehanteerde uitgangspunten voor de raming toegelicht. De financiële begroting bevat daarnaast ook een aantal op basis van het BBV verplichte elementen: - Overzicht van incidentele baten en lasten - Geprognostiseerde balans - Overzicht van ontwikkeling reserves en voorzieningen - Overzicht van investeringskredieten - Overzicht van arbeidsgerelateerde verplichtingen
4
B e g r o t i n g
2 0 2 4
Bijlagen Tot slot zijn verschillende bijlagen opgenomen. In bijlage 1 is de raming op taakveldniveau opgenomen, waarbij tevens de verbinding is gemaakt per taakveld naar de programma’s. In bijlage 2 zijn de samenwerkingsverbanden opgesomd, met daarbij een korte weergave van de doelstelling van het samenwerkingsverband. Hierbij is weergegeven aan welke maatschappelijke opgaven dit samenwerkingsverband een bijdrage levert. Bijlage 3 biedt een overzicht van alle beleidskaders. In bijlage 4 zijn de (op basis van het BBV) verplichte beleidsindicatoren opgenomen. Bijlage 5 bevat een overzicht van de reserves en voorzieningen en de ontwikkeling daarvan. Bijlage 6 geeft een overzicht van aan de gemeenteraad voor te leggen nota’s naar jaar van opleveren.
5
B e g r o t i n g
2 0 2 4
Bestuurlijke hoofdlijnen Samen wonen, samen werken en samen leven in Nijkerk. Zo willen wij er met elkaar voor zorgen dat Nijkerk een fijne plek is en blijft. In ons coalitieakkoord en later de Ontwikkelagenda hebben we hiervoor de basis geschetst. In deze Begroting 2024 laten we aan u zien hoe we dit voor 2024 en de jaren erna voor ogen hebben. We omschrijven wat we willen bereiken en hoeveel geld we hieraan uitgeven. Keuzes maken voor een gezonde financiële situatie De komende twee jaar is onze financiële situatie gezond. Bij de Kadernota 2024 werd echter al duidelijk dat we op langere termijn niet ruim in de financiën zitten. Voor 2026 en 2027 zien we, net als veel andere gemeenten, dat we geld tekort komen als we op dezelfde manier door blijven gaan. We moeten daarom keuzes maken om ook in de toekomst een sluitende begroting te kunnen maken. Dat betekent natuurlijk niet dat we stil zitten. Ook voor de komende jaren hebben we ambities om Nijkerk een nog fijnere plek te maken. Om dit mogelijk te maken doen we bij de Kadernota 2025 een weloverwogen voorstel met ombuigingen die dit mogelijk moeten maken. We blijven ontwikkelen Nijkerk is volop in beweging en als ontwikkelgemeente staan we niet stil. Dit brengt ons veel goeds waar we echt trots op mogen zijn. Op onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke instellingen en ook op onze medewerkers.
Bij deze ontwikkelingen komen echter ook uitdagingen kijken. Hierbij kunnen we er niet omheen dat ook veel van wat er buiten de grenzen van Nijkerk gebeurt invloed heeft op onze gemeente. Zoals de stikstofproblematiek, het vraagstuk rondom de opvang van asielzoekers, en de val van kabinet-Rutte IV waardoor veel dossiers op belangrijke thema’s blijven liggen. Veel zaken zijn onzeker en we moeten hierdoor soms pas op de plaats maken. Waardoor we niet altijd zo kunnen ontwikkelen als we voor ogen hadden. Desondanks gebeuren er veel goede en mooie dingen in Nijkerk en maken we echt vooruitgang. Ook voor de komende periode zetten we belangrijke stappen, die we hieronder in grote lijnen beschrijven. Perspectief Ruimte We hebben een groeiambitie, waarbij we al onze inwoners een goed thuis willen bieden. Wonen, werken en leven moeten hierbij met elkaar in evenwicht blijven. De Omgevingsvisie is daarbij onze leidraad. • Voor onze groeiende bevolking is het belangrijk om passende woningen te blijven bouwen. In 2024 bouwen we hiervoor 250 nieuwe woningen en starten we met het bouwen van flexwoningen. Waarbij we aandacht hebben voor specifieke doelgroepen die moeilijker een woning kunnen vinden. • Een groei in woningen en inwoners gaat hand in hand met investeringen in voorzieningen zoals onderwijs, zorg, mobiliteit en de openbare ruimte.
We stellen hiervoor een Meerjaren Investeringsprogramma (MIP) op. • Het bedrijfsleven en ondernemerschap zijn belangrijk voor een vitale samenleving en een bloeiende economie van Nijkerk. Daarom zetten we in de ontwikkeling van bedrijventerreinen, de kwaliteit van de kernwinkelgebieden en het op de kaart zetten van Nijkerk als toeristische trekpleister. • We blijven samenwerken met andere organisaties en bedrijven in de regio’s waarin Nijkerk actief is. Bijvoorbeeld voor woondeals en verstedelijkingsstrategieën in de regio Foodvalley en Amersfoort. • Per 2050 willen we als gemeente klimaatneutraal zijn. Deze duurzame toekomst voor onszelf en onze kinderen betekent dat we balans moeten zoeken in de groei van Nijkerk. Ook blijven we inzetten op het klimaatbestendig maken van Nijkerk, het verminderen van CO2 uitstoot, een circulaire economie, het besparen van energie en de opwek van duurzame energie. Perspectief Sociaal
6
B e g r o t i n g
2 0 2 4
Onze inwoners zijn het hart dat de Nijkerkse samenleving doet kloppen. We willen dat mensen ook in de toekomst gelukkig en gezond in Nijkerk kunnen wonen en werken. En dat iedereen daarbij dezelfde mogelijkheden en kansen heeft. Alle inwoners horen erbij en moeten de kans krijgen om mee te doen in onze samenleving. Op langere termijn zien we hiervoor veel uitdagingen, op onder andere het gebied van armoede, vergrijzing, de krapte van de arbeidsmarkt en de oververhitte woningmarkt. • In een integraal sociaal beleid voor jeugd, volwassenen en ouderen omschrijven we hoe we de komende jaren aan onze ‘Health in All Policies’ blijven werken. Met specifieke aandacht voor zaken als de sociale basisinfrastructuur, anti-discriminatiebeleid en een toekomstbestendig kunst- en cultuurbeleid. We gaan daarnaast door met de transformatie van het sociaal domein. • Voorkomen is beter dan genezen. Ons beleid richten we daarom steeds meer op positieve gezondheid. Met een focus op welzijn en preventie volgens het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Passende zorg, zoals in het Integraal Zorgakkoord (IZA) wordt omschreven, is hierbij ons uitgangspunt. Hierbij richten we ons minder op individueel gerichte ondersteuning en meer op de gemeenschap en lokale samenwerkingen. • Onderwijs is de toekomst. Samen met onze partners stellen we een actieplan op voor inclusiever onderwijs.
Ook actualiseren we het integraal huisvestingsplan voor het onderwijs. We onderzoeken hoe we het aantal voortijdig schoolverlaters kunnen terugdringen. Daarnaast helpen we leerlingen zo zelfstandig mogelijk naar school te reizen. • We werken aan de beschikbaarheid van werkplekken en ervaringsplaatsen. Hierbij stimuleren we werkgevers tot het bieden van leer- en ontwikkelmogelijkheden. Ook hebben we specifieke aandacht voor jongeren, inwoners met een arbeidsbeperking en statushouders. Inwoners die (nog) niet aan het werk zijn ondersteunen we om een andere passende maatschappelijke activiteit te vinden. Perspectief Veilig Geen thema is zoveel in beweging en tegelijkertijd zo belangrijk als veiligheid. Op basis van ons Integraal Veiligheidsplan zorgen we voor preventie en pakken van onveilige situaties aan. • Ondermijning heeft grote gevolgen voor zowel veiligheid als leefbaarheid. Met de implementatie en uitvoering van o.a. het Bibob beleid voeren we controles uit en onderzoeken we onveilige situaties. • Samen met onze zorgpartners helpen we mensen met verward gedrag en andere kwetsbare personen. Ook maken een plan van aanpak om onze inwoners die digitaal kwetsbaar zijn weerbaarder te maken. • We zorgen voor een deskundige interne crisisorganisatie. Hiervoor trainen we en leiden we mensen op.
• We maken een integrale handhavingsstrategie waarmee ons handhavingsteam op een gedegen manier kan handhaven. • Bij het verlenen van vergunningen trekken we samen op met de organisatoren van evenementen. Met een veiligheidsplan op maat zorgen we ervoor dat de mooie evenementen die in Nijkerk georganiseerd worden veilig verlopen. • We ontmoedigen actief het drugsgebruik onder jongeren en gaan de criminaliteit die daarmee samenhangt tegen. Perspectief Dienstverlening Een goede dienstverlening naar onze inwoners is en blijft ons werk. In ons huidige werk en ook als we straks vanuit het nieuwe stadhuis werken. • Om een goede en betrouwbare dienstverlening te waarborgen werken we integraal en opgavegericht. Dit geldt niet alleen voor teams die veel direct contact hebben met onze inwoners, zoals burgerzaken, onze sociaal teams en de buitendienst, maar de gehele organisatie. • Er is een belangrijke rol weggelegd voor participatie. Op basis van onze Participatievisie betrekken we inwoners, maatschappelijke instellingen en bedrijven. Bij zowel de ontwikkeling van beleid als de uitvoering hiervan. Samen staan we sterk 7
B e g r o t i n g
2 0 2 4
In alles wat we doen is samenwerken voor ons belangrijk. Nijkerk is geen eiland, maar een gemeente die midden in de samenleving staat. Door het bundelen van onze krachten met inwoners, ondernemers, maatschappelijke en bestuurlijke partners komen we verder. Omgevingsbewust werken en participatie is daarom iets we actief uitvoeren in ons werk. Waarbij we continu de balans zoeken in wat we kunnen bieden, maar ook wat we vragen. Bij alles waar we als gemeente aan werken moeten we weten waar we het voor doen. Uiteindelijk staan onze inwoners altijd op de eerste plek. We werken in Nijkerk met en voor onze inwoners: we doen het samen.
8
B e g r o t i n g
2 0 2 4
Financiële hoofdlijnen Inleiding In dit hoofdstuk geven we op hoofdlijnen weer welke financiële ontwikkelingen we zien die invloed hebben op de begroting 2024 en verder. Dit doen we door het (incidentele) begrotingssaldo te presenteren, wat een resultaat is van de baten en lasten in de begroting. Bij een positief saldo vindt er een storting in de Algemene Reserve plaats en bij een negatief saldo moet er worden onttrokken uit de Algemene Reserve. Het geeft ook weer welke financiële ruimte er is in de begroting om nieuwe plannen te kunnen financieren of om prijsstijgingen of financiële tegenvallers op te vangen. We presenteren ook het structurele begrotingssaldo. Dit geeft de verhouding weer tussen de structurele lasten en de structurele baten en zegt wat over de financiële gezondheid van de gemeente. Bij het opstellen van de begroting is als uitgangspunt genomen de financiële stand van zaken na de financiële mutaties uit de Kadernota 2024. Hierna zijn de financiële effecten van de meicirculaire nog aan u gepresenteerd, die nog hebben geleid tot een nieuw financieel beeld. Deze effecten worden hier nogmaals inzichtelijk gemaakt Financiële context Het is al langere tijd bekend dat de begrotingen van gemeenten op de langere termijn onder druk staan. Dit wordt veroorzaakt door een verlaging van de inkomsten uit het gemeentefonds van € 3 miljard, het zogeheten ravijnjaar.
Vooralsnog is er geen zicht op maatregelen vanuit het Rijk om deze inkomstenterugval op te vangen, waardoor veel gemeenten financieel in zwaar weer verkeren. Dit staat haaks op de grote uitdagingen waar gemeenten voor staan. De demissionaire status van het kabinet en de aankomende verkiezingen dragen ook nog aan deze onzekerheid bij. Daarbij komt ook nog dat er een tendens is dat het Rijk incidentele baten verstrekt voor soms structurele lasten in de begroting in de vorm van 'specifieke uitkeringen’. Deze uitkeringen worden vaak voor een bepaald doel verstrekt, als het Rijk voor een onderwerp extra middelen vrij maakt, omdat ze dat belangrijk vindt. Echter gebeurt het ook dat de Algemene Uitkering (structurele baten) wordt omgezet in een specifieke uitkering (incidentele baten). Dit maakt het voor gemeenten moeilijker om een begroting te presenteren die structureel in evenwicht is. Hieronder vindt u een overzicht van het begrotingssaldo na Kadernota 2024, de financiële mutaties die in de begroting zijn verwerkt en het begrotingssaldo dat dat uiteindelijk oplevert. Hierbij is het goed om te weten bij de mutaties dat positieve getallen een voordelig effect hebben op het begrotingssaldo en negatieve getallen een nadelig effect hebben op het begrotingssaldo.
9
B e g r o t i n g
2 0 2 4
Weergave van het (meerjarige) begrotingssaldo 2024 2025
2026
2027
Saldo kadernota*
-1.751
-828
-2.822
-2.523
Effect Meicirculaire Salarismutaties (inclusief afboeken stelpost Indexering Bedrijfsvoering en Dienstverlening
1.860
2.261
588
909
1.074
1.074
1.339
1.339
-54
85
-53
-30
Indexering Ruimte Mutaties + indexering Sociaal - Jeugd Mutaties + indexering Sociaal - WMO Mutatie kapitaallasten o.b.v. actuele investeringen Correctie afschrijving investeringen maatschappelijk nut
-63
-101
-87
-98
-908
-908
-908
-908
-263
-263
-263
-263
-130
-2
-357
-427
55
66
66
66
Correctie Meicirculaire
-239
-228
345
186
Omzetting AU in SPUK
216
216
216
216
Mutaties Afval Mutatie Rente en Dividend
-507
-507
-507
-507
235
71
-336
-291
Overige verschillen -86 -92 -89 -51 Begrotingssaldo -561 844 -2.868 -2.382 inclusief reserves *In vergelijking met de saldi uit de Kadernota, wijkt dit saldo iets af. Het gaat hier om afrondingsverschillen
Een aantal van deze mutaties vraagt nog om wat aanvullende toelichting: • De salarismutaties hebben een positief effect op het begrotingsresultaat. Dat komt doordat er in de Kadernota 2024 een stelpost was opgenomen ter dekking van de gestegen salarislasten. Deze stelpost was hoger dan de daadwerkelijke salarisstijgingen en valt nu deels vrij ten gunste van het begrotingsresultaat. • De kapitaallasten/afschrijvingen laten ook een afwijking zien. Dit wordt veroorzaakt door afwijkingen in de investeringen. Op het moment dat het jaar van oplevering net over een jaargrens heen valt of de investering net iets hoger of lager uitvalt heeft dat een effect op de begrote kapitaallasten. • De omzetting van de algemene uitkering naar een SPUK behoeft ook enige toelichting. Het gaat om de baten die we ontvangen voor de GALA. Dit is een technische omzetting. De baten die wegvallen zijn opgenomen in de mutatie van perspectief sociaal. Per saldo is deze mutatie neutraal. Het incidentele begrotingssaldo laat een onveranderd negatief beeld zien ten opzichte van de saldi na de Kadernota 2024. Wat vooral opvalt is dat het beeld in de eerste Jaren wel iets beter is geworden, met name in 2024 en 2025, maar voor 2026 en 2027 blijven de cijfers aanzienlijk negatief.
10
B e g r o t i n g
2 0 2 4
Hieronder ziet u ook het structurele saldo. Het beeld vanuit de Kadernota 2024, met een positief saldo in 2024 en 2025 wordt hier ook nogmaals bevestigd. De meicirculaire had een positief effect op het structurele begrotingssaldo, maar de loon- en prijsaanpassingen die in de begroting 2024 zijn gedaan doen dat positieve saldo weer teniet.
Structureel saldo Structureel saldo Kadernota 2024 Mutaties meicirculaire Mutaties begroting 2024 Structureel saldo Begroting 2024
x € 1.000 Baten 1: Perspectief Ruimte 2: Perspectief Sociaal 3: Perspectief Veilig 4: Perspectief Dienstverlening Totaal Baten Lasten 1: Perspectief Ruimte 2: Perspectief Sociaal 3: Perspectief Veilig 4: Perspectief Dienstverlening Totaal Lasten Saldo baten en lasten Mutaties reserves Toevoeging reserves Onttrekkingen reserves Resultaat programma
2024
2025 260 1.860 -1.744 376
2026
2027
515 2.261 -1.149 1.627
-2.903 588 -1.166 -3.481
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
45.932 19.092 78 98.409 163.511
46.521 13.763 78 99.597 159.959
35.548 11.506 78 94.054 141.186
33.983 11.506 78 94.229 139.796
-63.942 -67.187 -4.244 -30.551 -165.924 -2.413
-63.852 -62.275 -4.179 -30.478 -160.784 -826
-52.613 -59.565 -4.090 -29.487 -145.755 -4.569
-50.424 -59.810 -4.089 -29.616 -143.939 -4.143
-546 2.397 -561
-6 1.676 844
-6 1.707 -2.868
-6 1.767 -2.382
-3.058 909 -1.059 -3.208
Toelichting bij ‘begroting in 1 oogopslag’ In bovenstaande tabel zijn de totale baten en lasten per programma te zien en de toevoegingen en onttrekkingen uit de reserves, resulterende in een resultaat. Dit geeft op hoofdlijnen weer hoe de baten en lasten in de begroting verdeeld zijn naar de perspectieven. Wat opvalt is dat de baten in het perspectief dienstverlening veel hoger zijn dan de lasten en bij de andere perspectieven andersom. Dit komt doordat de algemene dekkingsmiddelen zijn opgenomen in het perspectief dienstverlening. Financiele ‘highlights’ De weergave van het meerjarige begrotingssaldo laat de financiële situatie van de gemeente Nijkerk bij het opstellen van de begroting zien. Het is goed om daarbij te bedenken dat het Meerjaren Investeringsprogramma, dat in begin 2024 wordt gepresenteerd aan de gemeenteraad, nog niet financieel verwerkt is in deze cijfers. Het financiële beeld zal dus nog verslechteren als gevolg van de keuzes die op dat onderwerp worden gemaakt. Ook bevatten de jaren 2024 en 2025 nog incidentele middelen voor extra ambtelijke capaciteit. Deze middelen zitten in 2026 en verder niet meer in de begroting, waardoor er minder uitvoeringscapaciteit is om het beleid van de gemeente uit te voeren.
11
B e g r o t i n g
2 0 2 4
Verder is het nog goed om te weten dat in deze begroting alleen financiële mutaties zijn verwerkt als gevolg van prijs- of loonontwikkelingen en waar enige vorm van keuze afwezig is. De onderwerpen waarbij sprake was van keuze zijn al bij de Kadernota of via een los voorstel aan de gemeenteraad aangeboden. Deze begroting is dus vrij van nieuw beleid. Met het vaststellen van de kadernota 2024 heeft de gemeenteraad besloten om bij de Kadernota 2025 te komen met voorstellen die leiden tot ombuigingen van in totaal ca. € 4 miljoen. In het ombuigingsproces maken we ruimte voor een dialoog met zowel de samenleving als de gemeenteraad en kijken we ook nadrukkelijk naar het effect van een andere rolneming van de gemeente. De gemeenteraad heeft hiervoor inmiddels een procesvoorstel ontvangen.
12
B e g r o t i n g
2 0 2 4
13
B e g r o t i n g
2 0 2 4
14
B e g r o t i n g
2 0 2 4
15
B e g r o t i n g
2 0 2 4
Programma’s De programma’s zien er in de begroting 2024 wat anders uit dan in de begrotingen van voorgaande jaren. In de voorgaande jaren werkten we met 7 programma’s in de begroting. Vanaf 2024 zijn deze omgezet naar 4 perspectieven. De programma’s waarmee tot en met de begroting 2023 mee werd gewerkt waren: • Inclusief • Energiek • Duurzaam • Ruimte • Ondernemend • Veilig • Organisatie en financiën Deze programma’s zijn omgezet naar de volgende perspectieven met daaronder een of meerdere maatschappelijke opgaven: Perspectief Dienstverlening
Perspectief Ruimte
Perspectief Sociaal
Perspectief Veilig
Baten: € 45.932 Lasten € 63.942
Baten: € 19.092 Lasten: € 67.187
Baten: € 78 Lasten: € 4.244
Baten: € 98.409 Lasten: € 30.551
MO 1: alle inwoners doen mee en horen er bij MO 2: mensen hebben een bodem in hun bestaan
MO 1: een veilige samenleving maken we samen
MO 1: hoe maken we het samen mogelijk? MO 2: algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien
MO 1: een thuis voor iedereen MO 2: we delen de ruimte eerlijk en optimaal MO 3: een bloeiende economie in een vitale samenleving MO 4: duurzaamheid is de sleutel naar onze toekomst
Bedragen *1.000 Ook in de beleidsmatige teksten is een en ander gewijzigd. Er is een vast format gehanteerd waarin alle beleidsteksten zijn gegoten. Dit zorgt voor een betere leesbaarheid en meer herkenning. Een overzicht van de verdeling van de taakvelden naar de verschillende perspectieven vindt u in de bijlage. Daarnaast is dit jaar een pilot uitgevoerd bij de maatschappelijke opgaven ‘Duurzaamheid is de sleutel naar onze toekomst’ en ‘Een veilige samenleving maken we samen’ met het opstellen van meetbare doelstellingen met daarbij horende beleidsindicatoren. De andere maatschappelijke doelen volgen bij de Begroting 2025 en verder.
16
B e g r o t i n g
2 0 2 4
1. Perspectief Ruimte 1.1 Actuele ontwikkelingen De gemeente Nijkerk heeft een groeiambitie. Deze wens voor de lange termijn is opgenomen in de Omgevingsvisie. Wonen, werken en leven moeten hierbij met elkaar in evenwicht blijven. Ook nu de ruimte schaarser wordt en de samenstelling van de bevolking verandert. Daarin moeten we voortdurend een balans vinden, waarbij we ook gestaag willen blijven groeien. Om inwoners van Nijkerk een goed thuis te bieden is het belangrijk te weten waar we nieuwe woningen bouwen en wat voor woningen dit moeten zijn. Dit heeft op de langere termijn veel invloed op de veranderende samenstelling van de bevolking en op de kansen voor inwoners om binnen hun eigen woonplaats te kunnen verhuizen. We hebben hierbij extra aandacht voor specifieke doelgroepen die moeilijker een woning kunnen vinden, met onder andere flexibele woningbouwlocaties, premantelzorgwoningen en startersleningen. Groei in woningen vraagt om investeringen in voorzieningen zoals onderwijs, zorg en sport, maar ook in zaken als mobiliteit, duurzaamheid, openbare ruimte en economie. Deze investeringen geven ons kansen om uit te breiden of te verstevigen. Hiervoor wordt een Meerjaren Investeringsprogramma (MIP) opgesteld. Ook voor het buitengebied geldt dat er grote vraagstukken zijn om te transformeren en te vernieuwen. Daarbij speelt het beperken van de stikstofuitstoot een grote rol.
Steeds meer vraagstukken spelen zich af binnen de regio’s waarbinnen de gemeente Nijkerk actief is. Zoals de woondeals en verstedelijkingsstrategieën waar we aan deelnemen in de regio Foodvalley en Amersfoort. We zullen in deze regio’s onze belangen zo goed mogelijk inbrengen. Dit geldt ook voor ontwikkelingen die buiten onze gemeentegrenzen kunnen plaatsvinden, zoals een mogelijke komst van een kazerne in de gemeente Zeewolde. Nijkerk heeft sterk ondernemerschap en goede bedrijven. Bedrijvigheid en ondernemerschap zijn belangrijk voor onze samenleving. Daarom blijven we inzetten op de ontwikkeling van bedrijventerreinen en op de kwaliteit van de kernwinkelgebieden. Deze vernieuwing moet plaatsvinden in een duurzame setting en in de beweging naar een circulaire economie. De groei van onze gemeente en de gevolgen hiervan moeten we nauwkeurig afstemmen met onze doelststellingen voor een duurzame toekomst. We willen in de toekomst klimaatbestendig en waterrobuust zijn. Duurzame en actieve mobiliteit, toewerken naar een circulaire economie, het besparen van energie en de opwek van duurzame energie dragen hier aan bij.
1.2 Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Maatschappelijke opgave 1.1 Een thuis voor iedereen Thuis is waar je woont en leeft. Een thuis blijven bieden aan alle inwoners van Nijkerk is moeilijk, omdat er een enorme druk op de woningmarkt is. We zetten vanuit onze Woonvisie de komende jaren in op het bouwen van nieuwe woningen en het verkrijgen van een betere balans tussen vraag en aanbod. We bieden op die manier kansen aan eigen inwoners en ruimte voor buurtschappen. We zetten onder andere in op alternatieve en flexibele woonvormen. Er zal wel sprake zijn van een gestage, maar niet per se van een regelmatige groei van het aanbod van woningen; daarvoor zijn de marktomstandigheden te onvoorspelbaar.
17
B e g r o t i n g
2 0 2 4
Het is ook van belang dat inwoners zo lang mogelijk zelfstandig, liefst in hun eigen woonomgeving, wonen en verblijven. Dat past in het toekomstbestendig en betaalbaar houden van ons sociale stelsel. In dat kader is het van belang dat we de komende jaren, samen met onze ketenpartners, inzetten op inclusieve wijken. Dit vraagt een extra inzet op effectieve lobby. Met onze bouwopgave en met de ontwikkeling in bestaande buurten en wijken kunnen we nieuwe vormen van ‘samen wonen en samen leven’ ontwikkelen. Het gaat daarbij niet alleen om fysieke en ruimtelijke aanpakken, maar vooral ook om groepen mensen blijvend op elkaar te betrekken en daarvoor de sociale infrastructuur te scheppen en te versterken. We willen bereiken dat de gemeente Nijkerk een plek is en blijft waar het voor alle inwoners in alle levensfasen en omstandigheden fijn is om te wonen en te leven. Activiteiten • We stellen een volkshuisvestingsprogramma op om ons voor te bereiden op de nieuwe Wet Versterking Regie op de Volkshuisvesting1. Om ervoor te zorgen dat deze in 2025/2026 in werking kan treden, pakken we de volgende zaken op: o Vanuit de Woon-Zorg Visie stellen we het begin van de landschapsschets vast en kunnen we aan de slag met een afwegingskader. o Regie nemen op het huisvesten van de in de nieuwe wet genoemde doelgroepen. o Regionaal afstemming hierin zoeken.
• Met woondeals en verstedelijkingsstrategieën in de regio Foodvalley en Amersfoort geven we uitvoering aan onze woningbouwambitie. Hierbij zorgen we ook voor voldoende betaalbare woningen. • We streven naar de oplevering van 250 woningen in 2024. Het bouwen van woningen is een continu proces, waarbij we inzetten op de volgende ontwikkelingen: o Verwachte oplevering van 250 woningen, waaronder 126 woningen in Het Spaanse Leger. Van de op te leveren woningen vallen er 72 in de categorie sociale huur. o Voorbereidende en procedurele werkzaamheden van de grote woningbouwlocaties (meer dan 100 woningen): Doornsteeg fase 3, Stadshaven, Paasbos, Oude Barneveldseweg, Nijkerkerveen deelplan 3, Hoevelaken Klaarwater. o De ontwikkeling van kleinere woningbouwlocaties. • Onze planning is om het bouwplan Kerkplein in december 2023 tegelijk met de plannen van de locatie St. Jozef aan de raad voor te leggen. Na vaststelling zou dan in 2024 gestart kunnen worden met de ontwikkeling van de woningbouw Kerkplein. • We werken verder aan het project Stadshaven, waarbij het gebied van de Havenkom omgevormd tot een aantrekkelijk stedelijk woon- en leefgebied. Voor de ontwikkeling van fase 1a (herontwikkeling locatie stadhuis) en de locatie ‘Bentinck’ kan afhankelijk van de mogelijke juridische procedures eind 2024 gestart worden met de uitvoering.
Voor het overige gedeelte van het plangebied wordt een planologische uitwerking van de gebiedsvisie gemaakt en in procedure gebracht. • We leveren in 2024/2025 ca. 250 flexibele wooneenheden op in project Wonen bij Jaap voor doelgroepen die moeilijk een woning kunnen vinden (starters, spoedzoekers, statushouders). Daarnaast starten we met ontwikkelen van een locatie voor flexibele wooneenheden voor EUmedewerkers en zoeken we naar andere locaties waar het restant aan flexibele wooneenheden gerealiseerd kan worden. • In 2023 wordt gezamenlijk met de andere gemeenten in de regio Foodvalley een nieuwe huisvestingsverordening opgesteld die per 1 januari 2024 van kracht wordt. Eventuele toekomstige nieuwe wetgeving, zoals het toewijzen van 50% van huur- en koopwoningen aan eigen inwoners, voeren we door zodra vastgesteld. • We maken afspraken met projectontwikkelaars over zelfbewoningsplicht van woningen. Zo voorkomen we dat bijvoorbeeld beleggers betaalbare woningen opkopen om vervolgens tegen hoge tarieven te verhuren. We geven uitvoering aan de beleidsregel premantelzorgwoning. In 2024 bekijken we het effect van de verlaging van de leeftijdsgrens voor het mogen ontwikkelen van een premantelzorgwoning.
1 Gezien de demissionaire status van het kabinet Rutte IV is dit beleid onzeker.
18
B e g r o t i n g
• •
• • •
2 0 2 4
Eind 2024 vindt een tussentijdse evaluatie plaats van de in 2023 herziende starterslening. Door het loslaten van de inkomenstoets verwachten we extra aanvragen waarvoor een extra budget nodig is ad € 500.000 per jaar voor een periode van 2 jaar. We voeren afspraken die we hebben met woningcorporaties samen met hen uit, zoals: ➢ jaarlijks gemiddeld 75 sociale huurwoningen realiseren; ➢ stimuleren doorstroming door inzet wooncoach; ➢ start herontwikkeling huize St. Jozef; ➢ sloop/nieuwbouw complex Beverdam (Hoevelaken, De Alliantie); ➢ ontwikkelen van nieuwe woonvormen: meergeneratiehof (Spoorkamp I), tiny houses (beperkt aantal in Doornsteeg fase 3) en vriendenhuizen. Voor 2025 en 2026 stellen we in 2024 nieuwe afspraken op met de woningcorporaties. We herzien de Nota grondbeleid en laten deze vaststellen door de gemeenteraad. Dit geeft het college van Burgemeesters en Wethouders de kans om strategisch grond aan te kopen. We voeren het erfgoedbeleid uit dat eind 2023 door de raad wordt vastgesteld. Met het erfgoedbeleid beschermen we ons Nijkerkse erfgoed waar we trots op zijn.
Maatschappelijke opgave 1.2 We delen de ruimte eerlijk en sociaal
De groei en ontwikkeling van Nijkerk geeft meer druk en competitie op de schaarse ruimte. We moeten daarin keuzes maken en tegelijk het veelvormige karakter van Nijkerk, Nijkerkerveen en Hoevelaken bewaken en bewaren. Dit geldt in het bijzonder voor ons vitale en robuuste buitengebied waar een rijke schakering van functies haar plek heeft en ook moet houden. De gevolgen van de ontwikkeling van landelijke functies (landbouw, recreatie, natuur en landschap) moeten we goed begeleiden en inpassen. Dit zal meer capaciteit en inzet vragen, wat nu al merkbaar is vanuit ondernemers en inwoners in het buitengebied. Ook zal er op sommige plekken een goede afweging moeten plaatsvinden tussen meer landelijke functies en hun ruimtevraag enerzijds en ruimtelijke behoeften voor woningbouw en bedrijfsontwikkeling anderzijds. We willen bereiken dat de ruimte in Nijkerk voor de korte en zeker voor de lange termijn optimaal wordt verdeeld en ingericht. Vanuit openheid, transparantie en betrokkenheid van belanghebbenden zullen we soms lastige en pijnlijke keuzes moeten maken. Activiteiten: • We ondersteunen de verandering naar een duurzame landbouw door het verstevigen van de natuur en het verbeteren van biodiversiteit. We zaaien bloemrijke akkerranden in en voeren lokale biodiversiteitsprojecten uit samen met inwoners. • Waar mogelijk ondersteunen wij de boeren bij deze transitie.
We zetten ons in om de dienstverlening naar boeren zo goed mogelijk te laten verlopen. Dit geldt zowel voor boeren die willen stoppen als voor boeren die hun bedrijf willen voortzetten. • We evalueren het Landschapsontwikkelingsplan en bekijken hoe we dit plan verder willen uitvoeren. Het LOP wordt onderdeel van het programma Omgevingskwaliteit.
•
• • •
We nemen actief deel aan diverse samenwerkingsverbanden, zoals het Regionaal programma landelijk gebied (RPLG), Regio Foodvalley, Energy-board Gelderland en Utrecht, en Regio Amersfoort. Ook werken we samen met de gemeente Ede en Barneveld om landelijke regelingen voor de landbouwtransitie door te voeren. We helpen de netbeheerder om het elektriciteitsnetwerk te verzwaren en te versnellen, door onder meer een nieuw onderstation te bouwen. Hiervoor maken we afspraken met allerlei partners in het veld. Streven is dat het onderstation in 2029 operationeel is. We bouwen verder aan het Energieweb, om een balans te vinden in lokaal opwek en verbruik. We ontwikkelen slimme oplossingen in het project Energie-alliantie. We stimuleren inwoners hun woningen te isoleren, energie te besparen en zelf energie op te wekken. Ook zetten we in op het isoleren van utiliteitsgebouwen (zoals scholen) en kantoren.
19
B e g r o t i n g
•
• •
•
•
•
•
•
•
•
•
• • • •
2 0 2 4
We leggen ter voorbereiding op het plaatsen van twee windmolens langs de A28 een Milieueffect rapportage (MER) voor aan de raad ter besluitvorming. We onderzoeken nadrukken de effecten op de gezondheid van onze inwoners, de leefbaarheid in de wijken, de effecten op de flora en fauna, en op het landschap. Op basis van de haalbaarheidsstudie volgt de voorkeurslocatie. We zetten ons in om een samenwerking tussen lokale partijen tot stand te brengen die kan optreden als ontwikkelende partij van de windmolens. We onderzoeken samen met het Rijk en de regio welke mogelijkheden er zijn om energie op te wekken op Rijksvastgoed en 7 ha restgronden. We geven uitvoering aan de Omgevingswet die op 1 januari 2024 in werking treedt. De uitvoering van de wet wordt gemonitord en geëvalueerd. Hierbij ontwikkelen we ook het eerste Omgevingsplan voor de omgeving Hoevelaken-West. Hiermee legt de gemeente de structuur vast voor andere toekomstige omgevingsplannen. Streven is eind 2024 het ontwerp van het Omgevingsplan 1.0 voor de omgeving Hoevelaken-West in procedure te brengen. In aanloop naar de Omgevingsvisie 2.0, waarvan de nieuwe mobiliteitsvisie onderdeel wordt, werken wij op basis van een kaderstelling naar een nieuw ontwerp document. Op basis van de uitkomsten uit de participatie en het onderzoek leggen wij in dit document de hoofdlijnen vast.
We stellen een visie op voor het landelijk gebied en startenmet het opstellen van het programma Omgevingskwaliteit. Dit programma integreert onder andere de Welstandsnota, de Ruimtelijke atlas, het Landschapsontwikkelingsplan, de Cultuurhistorische waardenkaart en de geldende beeldkwaliteitsplannen. Voor de gebiedsuitwerkingen Slichtenhorst, Stationsgebied en Luxool stellen wij een plan van aanpak en kaderstelling op. We richten ons op slimme combinaties van ruimtelijke ontwikkeling van werkgelegenheid en mobiliteit rondom knooppunten (station Nijkerk, Hoevelaken). Binnen het programma van U Ned wordt de ontwikkelpotentie van station Nijkerk als Regiopoort in kaart gebracht. De inzet is om de frequentie van de treinen te verhogen door: o op korte termijn de spitstrein te laten rijden. o op langere termijn in te zetten op een keervoorziening bij station Harderwijk zodat er in beide richtingen 4 treinen per uur kunnen rijden. Gezamenlijk met de provincies Gelderland en Utrecht, Regio Amersfoort, Regio Foodvalley en Noord-Veluwe-Bereikbaar streven we naar uitvoering van Knooppunt Hoevelaken. We gaan het gesprek aan met het Rijk om te bekijken welk pakket aan maatregelen nodig is om het pauzeren van Knooppunt Hoevelaken tijdelijk op te vangen. We stellen in het eerste kwartaal van 2024 het Meerjaren Investeringsprogramma (MIP) vast in het college.
Hierin vindt de totaalafweging plaats van onze ruimtelijke en maatschappelijke investeringen tot en met 2040. Het MIP wordt meegenomen in de Kadernota 2025 en in november 2024 volgt vaststelling van de Begroting 2025 en het MIP in de gemeenteraad. De implementatie van het groenbeleid. Voortgang van de uitvoering van de afspraken uit de visie beheer openbare ruimte monitoren en waar nodig bijsturen. Invulling geven aan het nieuwe Groenbeheercontract 2024-2034 en uitvoering geven aan het hondenuitlaat beleid. En uitvoering van biodiversiteitsprojecten en beplantingsplannen zoals bloemrijke akkerranden. We stellen het beheer- en beleidsplan Groen vast in het voorjaar van 2024. Daarnaast geven we invulling aan het nieuwe Groenbeheercontract 2024-2034 en uitvoering aan het hondenuitlaat beleid, biodiversiteitsprojecten en beplantingsplannen zoals bloemrijke akkerranden. We implementeren het Beleidsplan Speelruimte. Hiervoor beheren, renoveren en ontwikkelen we speel- en ontmoetingsplekken, zoals een pumptrack, skatebaan en beweegroutes. We geven uitvoering geven aan de wettelijke taak van de wet op de lijkbezorging en geven uitvoering aan het beleidsplan (Begraafplaatsen 2021-2026). In 2024 gaan we door met de voorbereidingen voor de uitbreiding van de begraafplaats in Nijkerkerveen. We bereiden ons voor op een mogelijke komst van een kazerne bij Zeewolde.
Dat doen we door in gesprek met de betrokken overheden en het ministerie van Defensie te gaan, evenals met de samenleving en de gemeenteraad. We werken in de regio’s Amersfoort en Foodvalley samen aan verstedelijkingsstrategieën. Op basis van deze visies besluit het rijk mogelijke subsidies te verstrekken om grote ruimtelijk ontwikkelingen mogelijk te maken.
Maatschappelijke opgave 1.3 20
B e g r o t i n g
2 0 2 4
Een bloeiende economie in een vitale samenleving
Nijkerk heeft een erkend sterk bedrijfsleven. Innovatiekracht en ondernemerschap zijn een stabiele basis onder een vitale economie, met sterke lokale en regionale uitstraling. In onze Economische visie wordt het belang van onze economische sector geplaatst binnen het kader van de ontwikkeling van onze samenleving. Bloei van de economie en bloei van ons verenigingsleven, van de leefbaarheid in onze centra, brede welvaart en inkomenszekerheid voor onze inwoners en de instandhouding van voorzieningen gaan hand in hand. De uitdagingen daarvoor worden groter in de komende jaren. Door de transities (stikstof, energie, circulariteit) in het landelijk gebied en met name de agrarische sector en het agrifoodcluster, het toenemend belang van duurzame ontwikkeling en de druk op de ruimte komen verdienmodellen en economische processen onder druk. Ook de algemene economische vooruitzichten zijn minder rooskleurig dan de afgelopen jaren. Dit vraagt van ons dat we nog meer naast onze ondernemers gaan staan, belemmeringen wegnemen en ons bedrijfsleven ondersteunen in het benutten van kansen. We willen bereiken dat we de ‘gouden wisselwerking’ tussen onze bloeiende economie en onze vitale samenleving behouden en waar mogelijk duurzaam versterken in steeds uitdagender tijden.
De economische visie uit 2021 biedt daarbij een goed richtsnoer, dat we overigens in nieuwe en wisselende omstandigheden toepassen. Activiteiten: • • • •
•
We stellen een uitvoeringsprogramma economische visie op, voeren de visie op de vrijetijdseconomie uit en blijven investeren in onze centrumgebieden, de verdere uitbouw van het food production cluster en de verbinding tussen binnenstad en randmeer. We zetten in op de ontwikkeling van toekomstbestendige bedrijfsterreinen en stellen hiervoor een plan op. We realiseren 15 à 20 ha bedrijfsterrein tot 2030. We gaan de innovatiekracht in onze (maak)industrie versterken door een betere koppeling aan te brengen met/in de kennisas regio Foodvalley. We richten ons op slimme combinaties van ruimtelijke ontwikkeling van werkgelegenheid en mobiliteit rondom knooppunten (station Nijkerk, Hoevelaken). Op het vlak van duurzaamheid willen we verdere stappen zetten en o.a. samen met de netbeheerders afspraken maken over congestiemanagement. Ook gaan we een Smart Energy hub verkennen om de transitie naar waterstof voor de energie-intensieve bedrijven en de transportsector in te zetten.
Maatschappelijke opgave 1.4 Duurzaamheid is de sleutel naar onze toekomst.
Een duurzame toekomst is alleen mogelijk als we fors schakelen in onze bijdrage aan de klimaatopgaven en in de verzekering en versterking van biodiversiteit. We willen dit doen als goed voorouder van onze kinderen en (achter)kleinkinderen. Per 2050 willen we als gemeente klimaatneutraal zijn. Daartoe zetten we in op het verminderen van het energieverbruik en de (grootschalige) opwek van duurzame energie. Dat kan alleen slagen als de opbrengsten hiervan ook in onze gemeente neerslaan en de inwoners zich mede daardoor eigenaar kunnen voelen van deze transitie.
21
B e g r o t i n g
2 0 2 4
Een duurzame toekomst is alleen mogelijk als we onze economisch basis kunnen blijven vernieuwen en versterken. Werk en inkomen blijft een sleutelfactor in een solide samenleving, maar zal wel op een nieuwe manier worden vormgegeven. Een nieuwe manier met nieuwe activiteiten en nieuwe vormen van arbeid en arbeidsdeling. We zetten in op een circulaire economie en minder restafval, op duurzame en actieve mobiliteit en het verbeteren van biodiversiteit in de woonwijken en op bedrijfsterreinen. We willen bereiken dat onze inwoners een prettige, duurzame fysieke leefomgeving ervaren, waar het goed wonen, werken en verblijven is. Duurzame groei is passend bij de maat en schaal van de gemeente, waarbij voorzieningen (onderwijs, sport, sociaal, etc.), mobiliteit, recreatie, werkgelegenheid zich in verhouding ontwikkelen. Doelstelling Energie besparen Activiteit 1 - We stellen een meerjarig Actieplan energie op waarin we de ‘Transitievisie warmte’ ook opnemen. Hierin staat op welke manier de gemeente energie wil besparen en opwekken. Activiteit 2 - We zetten de isolatiecampagne voort. Activiteit 3 We dagen bewoners en bedrijven uit om met goede ideeën te komen, of samen te werken om energie te besparen of op te wekken. Activiteit 4 - We stellen een strategie op voor hoe we stroom willen inkopen en aanbesteden.
Activiteit 5 - We geven informatie over energie besparen, klimaatadaptatie of subsidies voor groene daken via de website nijkerk-duurzaam.nl.
22
B e g r o t i n g
2 0 2 4
Doelstelling Opwekken duurzame energie Activiteit 1 - We gaan verder met de voorbereiding voor het plaatsen van twee windmolens. Activiteit 2 - We werken verder om op 40 hectare grond zonnepanelen te plaatsen Eind 2024 verwachten we te starten met de aanleg van een zonneweide van een kleine 20 hectare. We onderzoeken verschillende mogelijkheden om de doelstelling van 40 hectare te halen. Activiteit 3 - We ontwikkelen samen met de bedrijven het project Energie-alliantie verder uit, met als doel om op een efficiënte manier om te gaan met het aanbod en vraag naar stroom. Activiteit 4 - We werken samen in de regio aan het verzwaren van het stroomnet en andere boven- en ondergrondse infrastructuur. Activiteit 5 - We streven ernaar om 7 ha restgronden te benutten voor zonnepanelen. Activiteit 6 - We verkennen of we een Smart Energy-hub kunnen bouwen. Deze hub is een soort knooppunt op een bedrijventerrein, van waar enegrie wordt opgeslagen en stroom wordt verdeeld naar bedrijven. Doelstelling Verminderen van CO2 uitstoot Activiteit 1 - We werken onze visie op ‘duurzaamheid en wonen’ verder uit (onderdeel van Woonvisie).
Activiteit 2 - We starten met de uitvoering van het Actieplan Circulaire Economie en het Grondstoffenplan 2024-2028. Activiteit 3 - We nodigen bedrijven uit om deel te nemen aan het Living Lab Regio Foodvalley Circulair. Dit lab heeft als doel om samenwerking tussen bedrijven te stimuleren om verspilling van grondstoffen en materialen tegen te gaan. Activiteit 4 - Ook is er aandacht voor korte ketens van voedselproductie en voor het tegengaan van voedselverspilling. Activiteit 5 - We zetten in op beter scheiden van afval en geven zelf het goede voorbeeld in het nieuwe gemeentehuis. We evalueren de pilot Omgekeerd inzamelen en als het een succes blijkt herhalen we deze op grotere schaal. Activiteit 6 - We ontwikkelen een inwonersapp waar je met vragen over afval en grondstoffen terecht kunt.
23
B e g r o t i n g
2 0 2 4
Doelstelling Energie besparen in verkeer in vervoer Activiteit 1 - We maken een visie voor mobiliteit en parkeren. Die visie wordt onderdeel van de uitgebreidere Omgevingsvisie 2.0. Doelstelling Klimaatbestendigheid Activiteit 1 - We betrekken inwoners en bedrijven bij het waterrobuust en klimaatbestendig maken van onze gemeente in 2050. Hiervoor communiceren we goed over wat onze klimaatdoelen zijn en vragen we samenwerking vanuit de inwoners. Activiteit 2 - We geven bestaande wijken een apart riool dat het te veel aan regenwater opvangt. Ook leggen we wadi’s en meer groen aan. Dit alles om wateroverlast, watertekort of hittestress te voorkomen Activiteit 3 - We willen het Hoevelakense bos uitbreiden. Hiervoor moeten we het Omgevingsplan wijzigen en doorlopen hiervoor in 2024 allerlei noodzakelijke stappen.
Doelstelling Verminderen van het energiegebruik van 3.672 TJ in 2017 naar 2.300 TJ in 2030 Verminderen van het verbruik van energievraag in verkeer en vervoer van 1.107 TJ in 2017 naar 900 TJ in 2030 Toename van de opwek van duurzame energie in 2017 van 180 TJ naar 2.800 TJ in 2030. Verminderen uitstoot van CO2 in 1990 van 299 kton naar 135 kton in 2030
Beleidsindicator
Eenheid
2020
2021
2022
Energie besparen
in TJ
3.602
3.643
n.b.
Energie besparen in verkeer & vervoer in TJ
1.123
1.129
n.b.
Opwek duurzame energie
in TJ
275
286
n.b.
Verminderen uitstoot CO2
in kton
228
233
n.b.
* Op een nader moment de indicatoren uitbouwen met de volgende doelstellingen: beperken restafval, reductie fijnstof en lokaal energiegebruik voorzien met lokale opwek.
24
B e g r o t i n g
2 0 2 4
1.3 Financiële middelen 1. Perspectief Ruimte x € 1.000 Baten 1.1. Een thuis voor iedereen 1.2. We delen de ruimte eerlijk en optimaal 1.3. Een bloeiende economie in een vitale samenleving 1.4. Duurzaamheid is de sleutel naar onze toekomst Totaal Baten Lasten 1.1. Een thuis voor iedereen 1.2. We delen de ruimte eerlijk en optimaal 1.3. Een bloeiende economie in een vitale samenleving 1.4. Duurzaamheid is de sleutel naar onze toekomst Totaal Lasten Saldo baten en lasten Mutaties reserves Toevoeging reserves Onttrekkingen reserves Resultaat programma
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
31.468 1.364 5.408 7.692 45.932
33.159 1.371 4.259 7.732 46.521
22.293 1.250 4.259 7.746 35.548
20.656 1.302 4.259 7.766 33.983
-33.153 -16.112 -6.897 -7.779 -63.942 -18.010
-34.776 -15.774 -5.532 -7.770 -63.852 -17.331
-24.117 -15.208 -5.503 -7.784 -52.613 -17.065
-22.495 -14.796 -5.350 -7.784 -50.424 -16.441
-546 1.752 -16.803
-6 1.044 -16.293
-6 1.044 -16.027
-6 1.044 -15.403
25
B e g r o t i n g
2 0 2 4
2. Perspectief Sociaal 2.1 Actuele ontwikkelingen In 2024 zien wij op landelijk niveau op alle beleidsonderwerpen binnen Perspectief Sociaal een impuls gericht op welzijn, preventie, menselijke maat en lokale samenwerking. Zo staat 2024 onder andere in het teken van de uitvoering van het Gezond en Actief Leven Akkoord en het Integraal Zorgakkoord, de regionale en lokale vertaling van de Hervormingsagenda jeugd, uitvoering van de Participatiewet in Balans, de voorbereidingen op de Wet Aanpak Meervoudige problematiek Sociaal domein en de Wet Versterking Regie op de Volkshuisvesting. De actuele ontwikkelingen worden beïnvloed door langere termijn ontwikkelingen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de krapte op de arbeidsmarkt, de vergrijzing, de woningmarkt, de instroom van asielzoekers en onzekerheid over financiële middelen. Met als gevolg dat de zorg onder druk komt te staan, mantelzorgers overbelast raken en mensen onzeker zijn over hun toekomst. We zien steeds meer noodzaak om de omslag van individuele ondersteuning naar gemeenschapsgericht en systeemgericht werken in gang te zetten. We staan voor een overgang van individueel gerichte ondersteuning vanuit een ‘medisch model’ naar leren omgaan met het leven en het zorgen voor elkaar in een gemeenschap.
2.2 Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Maatschappelijke opgave 2.1 Allen inwoners doen mee en horen er bij. We staan er voor dat iedere inwoner van Nijkerk gelijke kansen heeft en dat iedereen kan meedoen. Om onze inwoners te ondersteunen in de bevordering van de zelfredzaamheid en eigen verantwoordelijkheid, zetten we veel van de al ingezette lijnen voort. We zetten in op gezondheidsbevordering en preventie. We werken vanuit de filosofie van ‘Positieve gezondheid’ en ‘Gezondheid in al het beleid’. In dat kader werken we aan een toereikend aanbod van kunst en cultuur, sport, inclusief onderwijs, welzijn, zorg en ondersteuning. In lijn met de ontwikkeling en groei van de bevolking. We werken eveneens aan het aanbrengen van meer samenhang tussen alle activiteiten die plaatsvinden. Daarnaast streven we naar een groter bereik van deze voorzieningen, waarbij we speciale aandacht geven aan onze jeugd en onze ouderen. Intimidatie en discriminatie gaan we zichtbaar tegen. We willen bereiken dat we een inclusieve samenleving zijn waarin mensen dezelfde kansen en mogelijkheden hebben ongeacht hun achtergrond, leeftijd, geslacht, opleidingsniveau, godsdienst, seksuele voorkeur en ongeacht of ze een ziekte of beperking hebben. Je hoort er gewoon bij, er is geen onderscheid. Mensen houden rekening met elkaar en er zijn geen drempels om mee te doen.
Activiteiten • We stellen een integraal sociaal beleid voor jeugd, volwassenen en ouderen op, waarin we opnemen hoe we de komende jaren eraan blijven werken dat iedereen de kans krijgt om mee te doen in onze samenleving. Hierin is onder meer aandacht voor de onderwerpen: o Een toekomstbestendig kunst- en cultuurbeleid; o Een anti-discriminatiebeleid en een inclusieve samenleving o De sociale basisinfrastructuur • Vanuit deze visie geven we een impuls aan het integraal werken in de directe dienstverlening aan onze inwoners. Hierbij kijken we o.a. opnieuw naar de rol en werkwijze van onze sociaal teams. • We zetten de transformatie door, waarbij we o.a. meer gebruik maken van het sociale netwerk van onze inwoners door de koppeling tussen formele en informele ondersteuning te versterken. 26
B e g r o t i n g
• • • • • • • •
2 0 2 4
We herijken de inkoop Wmo (lokaal versus regionaal) en versterken contractmanagement en toezicht voor de ingekochte ondersteuning. In 2024 stellen we samen met de LEA partners en maatschappelijke partners een actieplan op voor inclusiever onderwijs met o.a. het creëren van aanvullende voorzieningen op bestaande scholen. We helpen leerlingen zo zelfstandig mogelijk te reizen naar school. Binnen het programma Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) ontwerpen we gerichte interventies ter voorkoming van middelengebruik door jongeren. We ronden het proces voor het integraal huisvestingsplan voor het onderwijs af. We voeren een locatieonderzoek uit naar de vervanging van sportzaal De Baggelaar en de (toekomstige) uitbreidingsmogelijkheden voor Veensche Boys. We verkennen hoe we het aantal voortijdig schoolverlaters terugdringen en zetten een proeftuin hiervoor op. We voeren een onderzoek uit naar de spreiding en omvang van de sportaccommodaties in Hoevelaken, nadat de kaderstelling Klaarwater is vastgesteld door de gemeenteraad.
Maatschappelijke opgave 2.2 Mensen hebben een bodem in hun bestaan Het hebben van werk is elementair voor de bestaanszekerheid. Om dit te voor elkaar te krijgen ligt de eerste verantwoordelijkheid bij onze inwoners en ondernemers. We zien het als onze verantwoordelijkheid als gemeente om eventuele belemmeringen om aan het werk te gaan weg te nemen. Oplossingen voor inwoners hierbij vragen veelal maatwerk en samenwerking tussen meerdere partijen. Wij hebben samen met onze regiogemeenten, partners en ondernemers een belangrijke rol in het creëren van randvoorwaarden voor een succesvol economisch- en arbeidsmarktbeleid. Voor mensen die, buiten eigen invloed, geen werk hebben of die om andere redenen niet zelfstandig in hun bestaan kunnen voorzien biedt de gemeente een financieel vangnet en instrumenten om daar minder afhankelijk van te worden. De situatie rond energieprijzen en inflatie maakt financiële kwetsbaarheid en armoedeproblematiek onder inwoners nog actueler. Meer specifiek richten we ons op het tegengaan van armoede en zetten we in op vermindering van laaggeletterdheid en taalachterstanden bij kinderen en jongeren. We willen bereiken dat onze inwoners ervaren dat ze een bodem hebben in hun bestaanszekerheid en dat ze daar waar die dreigt weg te vallen, de gemeente ervaren als een betrouwbare partner.
Activiteiten • Met het Uitvoeringsplan ‘Participatie, Re-integratie en Werk’ voeren wij de Visie op Werk uit met specifieke aandacht voor de doelgroepen jongeren, inwoners met een arbeidsbeperking en statushouders. • Waar inwoners (nog) niet in staat zijn aan het werk te gaan, bieden we ondersteuning bij het vinden van een passende activiteit ter bevordering van de maatschappelijke participatie. • We blijven samen met onze partners werken aan de bekendheid en toegankelijkheid van onze dienstverlening op het gebied van werk en inkomen. • We werken aan beschikbaarheid van werk- en ervaringsplaatsen, zodat inwoners zo snel mogelijk kennis maken met de (locale) arbeidsmarkt. • We stimuleren werkgevers tot het bieden van leer- en ontwikkelmogelijkheden voor een goede aansluiting op de arbeidsmarkt of passende participatieplaats. • We voeren het uitvoeringsplan Schuldhulpverlening uit en besteden de hulpverlening hiervoor aan. • We verkennen of we ervaringsdeskundigen kunnen inzetten bij de ondersteuning voor statushouders en sturen op voldoende taal- en onderwijsplaatsen voor alle statushouders. • In 2024 werken aan het uitvoeringsplan Laaggeletterdheid met maatschappelijke partners.
27
B e g r o t i n g
2 0 2 4
2.3 Financiële middelen 2. Perspectief Sociaal x € 1.000 Baten 2.1. Alle inwoners doen mee en horen er bij 2.2. Mensen hebben een bodem in hun bestaan Totaal Baten Lasten 2.1. Alle inwoners doen mee en horen er bij 2.2. Mensen hebben een bodem in hun bestaan Totaal Lasten Saldo baten en lasten Mutaties reserves Toevoeging reserves Onttrekkingen reserves Resultaat programma
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
3.970 15.122 19.092
3.970 9.793 13.763
3.970 7.536 11.506
3.970 7.536 11.506
-42.838 -24.349 -67.187 -48.095
-43.389 -18.887 -62.275 -48.512
-43.259 -16.306 -59.565 -48.059
-43.489 -16.321 -59.810 -48.304
166 -47.929
166 -48.347
166 -47.894
166 -48.138
28
B e g r o t i n g
2 0 2 4
3. Perspectief Veilig 3.1 Actuele ontwikkelingen Veiligheid is een dynamisch onderwerp en blijft continu in ontwikkeling. De afgelopen jaren hebben we kunnen zien dat onderwerpen voor dit werkgebied niet vaststaan. De laatste tijd zien we dat de traditionele crimineel zich verplaatst naar de digitale wereld en dat steeds meer inwoners slachtoffer worden van cybercrime. Een andere ontwikkeling is de landelijke vluchtelingenproblematiek waar we ook binnen Nijkerk mee te maken hebben en niet in kunnen achterblijven.
3.2 Wat willen we bereiken en wat gaan we daarvoor doen Veiligheid is een kernwaarde in het bestaan van onze inwoners. Het bevorderen van veiligheid en van veiligheidsgevoel is een brede verantwoordelijkheid van inwoners, organisaties en overheden. De gemeente speelt een belangrijke rol op verschillende terreinen, namelijk: • • • • • • •
Ondermijning; BIBOB-beleid; Verwarde personen; Crisisbeheersing; Openbare orde/handhaving; High impact crime; En APV-vergunningen, waaronder evenementenvergunningen.
We zien dat kinderen en jongeren al op steeds jongere leeftijd bij (drugs)criminaliteit betrokken raken. We willen dit samen met ouders, onderwijs, jeugd- en jongerenwerk en politie tegengaan. De ontwikkeling van deze thema’s zijn het best vast te leggen en te monitoren in uitgangspunten en doelstellingen. Deze doelstellingen komen grotendeels overeen met het Integraal veiligheidsplan dat we samen met Barneveld en Scherpenzeel opstellen. Uitgangspunten daarvoor zijn onder meer dat we onze informatiepositie versterken en ons, waar mogelijk, richten op een gebiedsgerichte en persoonlijke aanpak. We zetten in op een goede verhouding tussen preventieve en repressieve maatregelen. We komen hiervoor met een gericht plan in samenwerking met onder andere de politie en het Openbaar Ministerie. We willen bereiken dat het veiligheids- en handelingsbewustzijn van inwoners, inwonersgroepen, organisaties en ondernemers wordt versterkt. We werken samenlevingsgericht en vergroten daarmee de weerbaarheid en zelfredzaamheid van inwoners en ondernemers. Maatschappelijke opgave 3.1 Een veilige samenleving maken we samen