2023-031 Bijlage 2 - MeerjarenPrognose Grondbedrijf 2023.pdf
Tekst van het document
MEERJARENPROGNOSE GRONDBEDRIJF 2023
MeerjarenPrognose Grondbedrijf 2023 bij Jaarrekening 2022
datum 04/04/2023
status definitieve versie
portefeuillehouder A.M.W. Rohen
behandeld door P. de Bruijn M. Langerak
Voorblad: De Bloesemgaarde in Doornsteeg
MPG 2023
Pagina 2 van 49
Inhoudsopgave 1.
Inleiding ............................................................................................................................... 4
2.
Systematiek .......................................................................................................................... 5
3.
Marktontwikkelingen ............................................................................................................ 7
4.
Rekenparameters ............................................................................................................... 11
5.
Grondexploitaties ............................................................................................................... 13 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6
6.
Doornsteeg ......................................................................................................................... 28 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5
7.
Nijkerkerveen ........................................................................................................................ 14 Nautenaseweg ....................................................................................................................... 17 Arkerpoort ............................................................................................................................. 19 De Flier .................................................................................................................................. 21 Spoorkamp fase 1 + locatie zwembad................................................................................... 24 Stadshaven Nijkerk ................................................................................................................ 26
Doornsteeg: fase 1 ................................................................................................................ 29 Doornsteeg: fase 2 ................................................................................................................ 29 Doornsteeg: fase 3 ................................................................................................................ 30 Deelplanoverstijgende investeringen.................................................................................... 32 Doornsteeg op totaalniveau .................................................................................................. 33
Strategische gronden .......................................................................................................... 34 7.1 7.2 7.3 7.4
Nijkerkerveen deelplan 2 (Landelijk) ..................................................................................... 34 Nijkerkerveen deelplan 4 ...................................................................................................... 34 Spoorkamp fase 2 .................................................................................................................. 34 Overige gronden .................................................................................................................... 34
8.
Private projecten ................................................................................................................ 36
9.
Projectresultaten ................................................................................................................ 39
10. Programmabegroting .......................................................................................................... 42 11. Vennootschapsbelasting ..................................................................................................... 43 12. Risicoanalyse ...................................................................................................................... 44 13. Reserve Bouwgrondexploitatie............................................................................................ 45 14. Conclusies & Besluiten ........................................................................................................ 48
MPG 2023
Pagina 3 van 49
1. Inleiding Voor u ligt de MeerjarenPrognose Grondbedrijf (MPG) 2023. Hierin wordt de gemeenteraad integraal geïnformeerd over de financiële stand van zaken en ontwikkelingen van de projecten binnen het Grondbedrijf. Op basis van inzicht in het programma, de financiën en de risico’s is het mogelijk om efficiënte keuzes te maken voor de toekomst. De MeerjarenPrognose Grondbedrijf wordt tweemaal per jaar opgesteld. De jaarlijks verplichte herziening wordt aangeboden bij de Jaarrekening. Daarnaast biedt de gemeente Nijkerk met de tMPG een tussentijds inzicht bij de Programmabegroting. De MPG 2023 geeft de stand van zaken weer per 1 januari 2023 waarbij de resultaten worden vergeleken met die van de tussentijdse rapportage uit 2022 (tMPG 2022).
Leeswijzer In de MPG 2023 komen de volgende zaken aan bod: ▪ Systematiek. In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op de systematiek van de MPG, waaronder de berekeningsmethodiek en het type projecten. ▪ Ontwikkelingen vakgebied. In hoofdstuk 3 worden belangrijke ontwikkelingen binnen het vakgebied toegelicht, zoals wijzigingen in wet- en regelgeving. ▪ Marktontwikkelingen. In hoofdstuk 4 worden de huidige marktomstandigheden belicht alsmede de effecten daarvan op de grondexploitaties. ▪ Rekenparameters. In hoofdstuk 5 wordt ingegaan op de rekenparameters die in de grondexploitaties worden gehanteerd. ▪ Grondexploitaties. In hoofdstuk 6 worden de vastgestelde grondexploitaties toegelicht en worden de actualisaties inzichtelijk gemaakt. ▪ Doornsteeg. In hoofdstuk 7 staat project Doornsteeg centraal waarbinnen sprake is van zowel een actief als een faciliterend grondbeleid. ▪ Strategische gronden. In hoofdstuk 8 worden de gronden toegelicht die door de gemeente nog niet in exploitatie zijn genomen. ▪ Private projecten. In hoofdstuk 9 staan enkele private projecten centraal die gezien de omvang relevant zijn voor het (programmatische) totaalbeeld. ▪ Projectresultaten. In hoofdstuk 10 wordt een overzichtelijke samenvatting van de projecten gegeven. ▪ Programmabegroting. In hoofdstuk 11 wordt ingegaan op de raakvlakken tussen de projecten binnen het Grondbedrijf en de Programmabegroting.
▪ Vennootschapsbelasting. In hoofdstuk 12 staat de reikwijdte van de Vpb-plicht voor het Grondbedrijf centraal. ▪ Risicoanalyse. In hoofdstuk 13 wordt ingegaan op de uitgevoerde risicoanalyse, de hierbij benoemde risico’s en het bijbehorende risicoprofiel. ▪ Reserve Bouwgrondexploitatie. In hoofdstuk 14 wordt ingegaan op het benodigde weerstandsvermogen en het verloop van de Reserve Bouwgrondexploitatie. ▪ Conclusies & Besluiten. In hoofdstuk 15 worden de conclusies van de MPG 2023 op hoofdlijnen toegelicht.
MPG 2023
Pagina 4 van 49
2. Systematiek Aanpak De grondexploitaties zijn voor het laatst geactualiseerd met de tMPG 2022. Het proces om te komen tot geactualiseerde grondexploitaties heeft in enkele stappen plaatsgevonden. In de eerste plaats worden de uitgangspunten voor de actualisatie bepaald aan de hand van vier belangrijke P’s: ▪ Programma. Indien noodzakelijk wordt het beoogde programma voor woningbouw en bedrijvenlocaties aangepast aan de gewijzigde marktbehoefte. Voor de onderbouwing van de marktvraag dienen actuele behoefteramingen voorhanden te zijn. ▪ Planning. Voor een realistische planning van de gronduitgifte wordt onder meer aangesloten bij de realisatiecijfers van de grondverkopen over de afgelopen jaren. Ook worden contractuele afspraken en marktontwikkelingen in acht genomen. Op portefeuilleniveau is het van belang dat geen onrealistische pieken in de afzet ontstaan. ▪ Prijzen. Voor zover prijzen nog niet zijn vastgelegd in overeenkomsten worden gehanteerde grondprijzen op prijspeil 2023 zoveel mogelijk onderbouwd door middel van concrete grondtransactiecijfers en onafhankelijke waarde-adviezen of taxaties. ▪ Parameters. Belangrijke indices binnen grondexploitaties zijn de gehanteerde inflatieparameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gemeentelijke rekenrente. Aan de hand van marktcijfers en adviesrapportages worden de inflatieparameters jaarlijks onderbouwd.
In de tweede plaats vindt de herijking plaats. In deze fase zijn de (civiele) projectleiders de belangrijkste gesprekspartners van het Grondbedrijf. De projectleiders zijn volledig op de hoogte van de stand van zaken in het project, pikken in overleggen signalen vanuit de markt op en zijn verantwoordelijk voor het gehele project. Op basis van het cijfermatige vergelijk is met de (civiele) projectleiders besproken of budgetten naar boven of naar beneden moeten worden bijgesteld. Hierbij staan ook aanpassingen in de fasering van kosten en opbrengsten centraal.
Rekensystematiek De exploitaties zijn doorgerekend met toepassing van de zogenaamde Dynamische Eindwaarde Methode. Hierbij wordt rekening gehouden met rente en inflatieparameters voor kosten- en opbrengstenstijging gedurende de voorziene looptijd van het project. In de berekening van de Dynamische Eindwaarde Methode komt een aantal begrippen voor, te weten de nominale waarde, eindwaarde en netto contante waarde. ▪ Onder nominale waarde wordt verstaan het saldo van kosten en opbrengsten zoals deze bekend zijn op het moment dat het kasstroomoverzicht wordt opgesteld. In de nominale waarden worden renteen indexatie-effecten niet verdisconteerd. ▪ Onder eindwaarde wordt verstaan het saldo dat ontstaat op het einde van de looptijd van het project, dus wanneer de vermoedelijke einddatum is bereikt. In dit resultaat zijn de invloeden van rente en inflatie wel verwerkt. De eindwaarde is letterlijk de waarde van een project op de voorziene einddatum. ▪ Onder netto contante waarde wordt verstaan het saldo dat ontstaat wanneer het saldo op eindwaarde wordt teruggerekend naar de prijspeildatum. Op deze wijze worden de projecten, ondanks verschillende looptijden, onderling vergelijkbaar. Daarnaast geeft de netto contante waarde de waarde van het project per heden weer. Om deze reden is dit de meest gebruikte vorm om het projectresultaat weer te geven.
Immers, de netto contante waarde is de enige vorm van projectresultaat die niet alleen projecten onderling vergelijkbaar maakt maar ook aansluit op de geldwaarde van vandaag. MPG 2023
Pagina 5 van 49
Vergelijking resultaten In de MPG 2023 worden de resultaten vergeleken met de resultaten in de tMPG 2022. Onderstaand wordt kort toegelicht hoe de vergelijkingstabel moet worden gelezen. De begrippen van de rekensystematiek komen hierbij terug. Het nominale resultaat en het eindwaarderesultaat worden vergeleken met het nominale resultaat en het eindwaarderesultaat van de tMPG 2022. De netto contante waarde, ofwel de huidige waarde van de projecten, wordt niet rechtstreeks vergeleken met het resultaat op netto contante waarde in de tMPG 2022. Het resultaat wordt namelijk eerst vergelijkbaar gemaakt door de prijspeildatum te verschuiven naar 1 januari 2023. Hierbij wordt feitelijk het resultaat in de tMPG 2022 vermenigvuldigd met eenmaal de disconteringsvoet (op basis van 1 jaar verschuiving van het prijspeil). Indien binnen een grondexploitatie tussentijdse winsten zijn genomen, dan zijn deze volledigheidshalve ook in de vergelijkingstabel opgenomen.
Type projecten Binnen de MPG worden vier soorten projecten onderscheiden. ▪ Grondexploitaties Als eerste categorie worden de Bouwgronden In Exploitatie (BIE) weergegeven als aparte projectbladen. Een BIE is een grondexploitatie in uitvoering. Hierbij zijn de ruimtelijke kaders bekend en is de grondexploitatie door de gemeenteraad vastgesteld. Per project wordt ingegaan op de geactualiseerde en herijkte versie van de grondexploitatie. ▪ Gemengde projecten Als tweede categorie worden de gemengde projecten benoemd, waarbij het project zich kenmerkt door zowel een actief als faciliterend grondbeleid. Conform het BBV dienen dergelijke projecten administratief te worden opgeknipt. Teneinde het totaaloverzicht te bewaken, worden gemengde projecten als aparte categorie gepresenteerd. ▪ Strategische gronden Als derde categorie worden de strategische gronden onder de MVA (materiële vaste activa) behandeld. Voor de strategische gronden zijn nog geen ruimtelijke kaders en een grondexploitatie vastgesteld. Per project is een toelichting gegeven op de huidige stand van zaken. ▪ Private projecten Als vierde categorie wordt een aantal private projecten behandeld. Deze projecten betreffen geen vastgestelde gemeentelijke grondexploitatie omdat de gemeente geen te ontwikkelen gronden in bezit heeft.
In de regel maakt de gemeente wel afspraken met de initiatiefnemer over het verhalen van de gemeentelijke (plan)kosten ten behoeve van het beoogde bouwplan. In dit geval kan sprake zijn van een faciliterende exploitatie.
Geheime bijlage Bij de MPG 2023 is een geheime bijlage toegevoegd. In deze bijlage wordt relevante projectinformatie weergegeven waarvan openbaarheid schadelijk zou kunnen zijn voor de (onderhandelings)positie van de gemeente. Het gaat hierbij met name om informatie over cashflows, budgetten en risico’s.
MPG 2023
Pagina 6 van 49
3. Marktontwikkelingen Marktsituatie en vooruitzicht In de periode 2014 tot 2020 is de algehele economische tendens te beschrijven als een opgaande lijn. Als gevolg van de coronapandemie is deze trend in 2020 echter doorbroken. Volgens cijfers van het CBS is de omvang van de Nederlandse economie in 2020 met gemiddeld 3,9% gekrompen. In de twee jaren hierop volgde echter weer een groei van het BBP met 4,9% respectievelijk 4,5%. De onderlinge samenhang tussen de conjunctuur en de vastgoedmarkten is complex. Ondanks de coronapandemie en kortstondige recessie zijn de woningprijzen in de periode 2020 tot medio 2022 verder gestegen. In tegenstelling tot nieuwbouw zijn de prijzen van bestaande koopwoningen in het tweede halfjaar van 2022 juist gedaald. In 2022 werd voor ruim 63.000 nieuw te bouwen woningen een vergunning afgegeven (CBS). Dat is 16 procent lager dan in 2021 toen met bijna 76.000 het hoogste aantal in jaren werd bereikt. Speerpunt van het kabinet is om de productie te verhogen naar 100.000 nieuwbouwwoningen per jaar in de periode tot 2030. De Rabobank stelt echter dat een dergelijk aantal op korte termijn niet realistisch is. Daarbij worden drie belemmeringen onderscheiden: 1. Ongelukkige timing. Na jaren van economische groei en rentedaling, zijn we op een keerpunt aanbeland.
De economie is over haar hoogtepunt heen, de rente is flink opgelopen en de inflatie is torenhoog. Ook op de huizenmarkt zien we een afkoeling en verwachten we een prijsdaling. Tegelijkertijd zijn de bouwkosten fors, net als de grondprijzen. Voor bouwers, ontwikkelaars en investeerders is dit een logisch moment om voorzichtiger aan te doen. 2. Tekort aan betaalbare bouwgrond. Het realiseren van grote aantallen woningen kan niet alleen in de steden plaatsvinden. Dus zijn er veel gronden nodig. Maar die gronden zijn maar beperkt beschikbaar en geschikt. Ze moeten concurreren met allerlei andere functies en regels. Denk aan geluidsnormen, natuurbescherming, wateruitloop en stikstof. 3. Onvoldoende uitvoeringskracht. Plannen komen niet snel van de grond. Bouwlocaties zijn schaars, net als bouwpersoneel. Ook is er een groot tekort aan ambtenaren om de plannen uit te kunnen voeren. Zo zouden er volgens advies- en ingenieursbureau Sweco minimaal 6.500 extra ambtenaren nodig zijn om jaarlijks 100.000 woningen te kunnen realiseren.
Woningprijzen In de crisisperiode 2008-2013 kwam de gemiddelde prijsdaling van een woning in Nederland neer op 19,5%. In 2014 was voor het eerst sinds de crisis sprake van een toegenomen woningwaarde. Hierna heeft het verdere herstel van de economie voor een positieve stemming op de vastgoedmarkt gezorgd. In het 2e kwartaal van 2022 kwam de prijs van een bestaande woning uit op een recordniveau van € 448.000 (NVM). Vanaf medio 2022 is echter sprake van een prijsdaling, zodanig dat op jaarbasis sprake is van een daling van meer dan 6%. Daarbij kwam de gemiddelde verkoopprijs in het 4e kwartaal van 2022 uit op € 407.000. De redenen voor de prijsdaling zijn de hogere hypotheekrente en oplopende woonlasten (door inflatie en energiekosten). Hierdoor verslechtert de betaalbaarheid en daalt het consumentenvertrouwen. Dat zorgt weer voor terughoudendheid bij kopers en het minder snel verkopen van huizen. De gemiddelde prijs van een verkochte nieuwbouwwoning steeg in 2022 tot € 498.000 (NVM), een stijging van ongeveer 6% ten opzichte van 2021. Een nieuwbouwwoning is duurder dan een gemiddelde woning in de bestaande bouw, mede als gevolg van de hogere kwaliteit, hogere grond- en bouwkosten en een stapeling van overheidsambities. Als gevolg van de stijgende kosten kunnen de verkoopprijzen van nieuwbouwwoningen niet meebewegen met de prijsdaling in de bestaande bouw.
Hierdoor zijn nieuwe woningen relatief duur geworden MPG 2023
Pagina 7 van 49
en is de verkoop onder druk komen te staan. De belangstellenden voor een nieuwbouwwoning gaan niet meer automatisch over tot aankoop. De lange wachttijd tot oplevering, het bedrag dat de oude woning moet opbrengen en het moment waarop die in verkoop gezet moet worden, zorgt voor onzekerheid. De kosten van overbrugging zijn, door de hogere rente, hoog waardoor ook de leencapaciteit voor een nieuwbouwwoning minder wordt. Het aantal verkochte nieuwbouwwoningen (inclusief kavels) kwam in het 4e kwartaal 2022 uit op 4.100, een daling van 46% ten opzichte van een jaar eerder. Het is het zevende kwartaal op rij waarin het aantal verkopen is afgenomen. De Rabobank verwacht voor 2023 dat de huizenprijzen met 3% dalen, gevolgd door nog eens 1,5% in 2024. De ING en ABN Amro zien de woningmarkt in hogere mate afkoelen en verwachten voor 2023 een prijsdaling van 6%. De banken zijn echter eensgezind dat we nog ver verwijderd zijn van een herhaling van 2008-2013 toen de prijzen fors daalden en 1 op de 3 huizen ‘onder water’ kwam te staan.
Dat heeft hoofdzakelijk met drie factoren te maken: (1) de krapte op de arbeidsmarkt zorgt ervoor dat het aantal huishoudens dat te maken krijgt met inkomensverliezen beperkt blijft; (2) de overheid heeft een beleidspakket met maatregelen om het verlies aan koopkracht voor alle huishoudens deels te compenseren (bijvoorbeeld energieprijsplafond); en (3) het structurele woningtekort maakt dat de neerwaartse prijsdruk bij een daling van de woningvraag beperkt kan blijven. In tegenstelling tot bestaande bouw is een prijsdaling voor nieuwbouwwoningen op korte termijn niet realistisch (NVM). In 2022 zijn de bouwkosten volgens het CBS met 9,1% gestegen, met name vanwege de sterk gestegen materiaalkosten. Door de huidige inflatie ligt voor 2023 nog een ruime toename van de loonkosten in de lijn der verwachting. Om het ontwikkelen van nieuwbouwwoningen rendabel te houden zou dan ook eerder sprake moeten zijn van een prijsstijging dan van een prijsdaling. Met het gegeven dat het prijsniveau in de nieuwbouw in de afgelopen maanden relatief constant is gebleven, is de haalbaarheid van nieuwbouwprojecten verder onder druk komen te staan. Regionale context In onderstaande grafiek is ingezoomd op de regionale context van de prijsontwikkeling van bestaande woningen in de afgelopen jaren.
De gemiddelde prijsontwikkeling in Nederland is hierin afgezet tegen de gemiddelde prijsontwikkeling in de provincies Gelderland en Utrecht. Hieruit valt onder meer te concluderen dat in de jaren van herstel en groei de prijsontwikkeling in de provincie Gelderland over het algemeen lager uitvalt dan in Nederland. De afgelopen 3 jaren vormen hierop wel een uitzondering. Voor de provincie Utrecht geldt over het algemeen een omgekeerd beeld; de prijsontwikkeling was eerst positiever dan het Nederlandse gemiddelde, maar de afgelopen jaren ligt deze juist redelijk op hetzelfde niveau. 18,0% 16,0% 14,0%
12,0% 10,0%
Nederland
8,0%
Gelderland
6,0%
Utrecht
4,0% 2,0% 0,0%
-2,0% 2014
MPG 2023
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Pagina 8 van 49
Woningbouwproductie Sinds 2009 is de woningbouwproductie in Nederland dramatisch gestagneerd. Van ongeveer 83.000 woningen in 2009 is de productie in enkele jaren tijd tot een historisch dieptepunt gedaald in 2014. In dat jaar zijn volgens het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB) ongeveer 45.000 woningen gebouwd. In de jaren hierna is het aantal nieuwgebouwde woningen opgelopen, tot een niveau van ongeveer 70.000 woningen in de afgelopen jaren. In 2022 zijn bijna 74.000 nieuwbouwwoningen opgeleverd (CBS). Dat is het hoogste aantal nieuwbouwwoningen sinds 2012. Door gebrek aan nieuwbouw kampt Nederland met een aanzienlijk en oplopend woningtekort. Dat betekent dat niet alle woonwensen vervuld kunnen worden op die plekken waar het aanbod achterblijft. Volgens de raming van Primos is het tekort in 2022 gelijk aan 314.000 woningen. Er wordt daarnaast in de komende vijftien jaar een toename van de bevolking (8,2%) en het aantal huishoudens (10,6%) voorzien. Om deze groei te accommoderen en het woningtekort in te lopen zijn er in de periode tot en met 2036 ongeveer 1,2 miljoen nieuwe woningen nodig. Volgens de Primos-prognose moet de productie tot en met 2030 omhoog van 86.000 naar 91.000 woningen per jaar. In deze prognose is overigens nog geen rekening gehouden met de sterke bevolkingsgroei als gevolg van vluchtelingen uit Oekraïne.
Het kabinet streeft naar nieuwbouw van 100.000 woningen per jaar.
Overige vastgoedmarkten Ten tijde van het schrijven van de MPG 2023 zijn de jaarcijfers 2022 van de commerciële vastgoedmarkten nog niet beschikbaar op NVM Business. In deze paragraaf is daarom voor een groot gedeelte aangesloten op informatie uit het meest recente kwartaalbericht van NVM Business (Q4 2022). Kantoorruimte In totaal is ruim 1,0 miljoen m2 kantoorruimte verhuurd en verkocht in 2022. Daarmee lag de opname ruim 10% lager dan in 2021, maar op ongeveer hetzelfde niveau als in 2020, het jaar waarin de kantooropname door de coronapandemie fors daalde. Met name transacties boven 5.000 m² blijven schaars; veel grote organisaties krimpen eerder in dan dat zij nieuwe kantoorvloeren in gebruik nemen. Het totale aanbod op de markt kwam eind 2022 uit op ongeveer 4,37 miljoen m2. Cushman & Wakefield verwacht dat zolang in 2023 economische risico’s boven de markt blijven hangen, er sprake zal zijn van een gedempte opnamedynamiek bij een stabiele aanbodsituatie. Bestaande huurovereenkomsten zullen tegen gunstige voorwaarden worden verlengd, met name door indexering van huurprijzen met de hoge inflatie, terwijl maar weinig kantoorruimte weer op de markt beschikbaar komt. Winkelruimte Ondanks de beëindiging van steunmaatregelen, de oplopende kosten (o.a. energie) voor winkeliers en de terugval in koopkracht bij consumenten zakt de winkelmarkt niet weg.
Wel is het totaal aantal beschikbare meters in 2022 met bijna 8% gedaald ten opzichte van een jaar eerder. Het aanbod kwam daarmee in het vierde kwartaal van 2022 uit op 1,28 miljoen m2. Hoewel de winkelleegstand daalt, zijn de huurprijzen de afgelopen jaren sterk afgenomen en staan deze nog steeds onder druk. Dit geldt met name in gebieden waar de bezoekersaantallen na de coronapandemie niet zijn hersteld. Cushman & Wakefield verwacht dat ook voor 2023 rekening moet worden gehouden met bezoekersaantallen die structureel lager liggen dan voor de virusuitbraak. Het is nog onduidelijk of dit te wijten is aan het structurele veranderproces richting online shoppen of meer met de historisch gedaalde koopkracht van de consument. In Nijkerk is momenteel het beeld dat de winkelleegstand in de kernen afneemt, maar bezoekersaantallen niet structureel lager liggen. Dit is onder meer te danken aan een positieve economische groei en een toename van het toerisme. Bedrijfsruimte In het vierde kwartaal van 2022 kwam het aanbodvolume uit op 6,85 miljoen m2. Dit komt neer op een daling van ongeveer 18% ten opzichte van een jaar eerder. Het aantal objecten neemt echter toe. Reden hiervoor is de toename van met name kleine bedrijfsruimte tot 300 m² oppervlakte. De economische teruggang heeft MPG 2023
Pagina 9 van 49
voorlopig nog beperkt effect op de vraagzijde. Veel bedrijven zijn gezond en zoeken uitbreiding of nieuwe huisvesting. De groei zit voor een belangrijk deel in grootschalige transacties, boven de 25.000 m 2, zoals logistieke centra en distributiecentra. Nieuwbouw komt voorlopig beperkt op gang. De belangrijkste reden is dat er te weinig grond wordt uitgegeven. Ook stijgende materiaalkosten en personeelstekorten zorgen voor vertraging in de realisatie van bedrijfsruimten. De tekorten op de markt blijven zorgen voor een opwaartse druk op huur- en koopprijzen. Het gemiddelde huurprijsniveau steeg alleen het afgelopen jaar al met 5%. In lijn met het landelijke beeld is ook in Nijkerk veel vraag naar bedrijfskavels. Zo is een groot aantal kavels op De Flier gereserveerd, al gaat het op deze locatie niet om grote kavels voor logistieke bedrijvigheid en distributie. Een belangrijk aandachtspunt bij de uitgifte is de netcongestie. De hierboven opgenomen marktcijfers schetsen een algemeen beeld. Het is nog onduidelijk hoe de cijfers zich de komende jaren ontwikkelen. De oorlog in Oekraïne kan bijvoorbeeld ook voor de langere termijn structurele gevolgen hebben voor de commerciële vastgoedmarkten. Door ontwikkelingen is het mogelijk dat huurprijzen dalen en de vraag naar nieuwbouwkavels afneemt.
Voor de gemeente kan dit bijvoorbeeld van invloed zijn op de uitgifte van kavels op De Flier en Spoorkamp.
MPG 2023
Pagina 10 van 49
4. Rekenparameters Kostenstijging Bij grondexploitatieberekeningen moet doorgaans over vele jaren in de toekomst een inschatting worden gemaakt van de kasstromen. Hierbij speelt het effect van inflatie waardoor het gemiddelde prijsniveau stijgt. Het is mogelijk om per kostensoort een aparte index in de grondexploitatie op te nemen. ▪ Voor de verwerving van grond en opstallen kan worden aangesloten bij de index voor bestaande koopwoningen (Bron: CBS/Kadaster). In 2022 was voor de provincie Gelderland sprake van een waardestijging van 15,2%. Voor de huidige grondexploitaties van de gemeente is verwerving van woningen niet of nauwelijks relevant. Wat betreft bedrijfsruimte zorgt het grote tekort in combinatie met sterk gestegen bouwkosten voor nieuwbouw voor een opwaartse druk bij huur- en koopprijzen. De vraag naar bestaand bedrijfsvastgoed blijft hierdoor naar verwachting hoog. Adviesbureau Stadkwadraat verwacht over 2023 een waardeontwikkeling van -2% tot +4%. Voor 2024 geldt een bandbreedte van -1% tot +5%. ▪ Voor het bouw- en woonrijp maken zijn indices beschikbaar voor grond-, weg- en waterbouw (GWW). Het CBS rapporteerde in 2022 over een stijging van 13,7%. Volgens Bouwkostenkompas stegen de kosten in 2022 echter met 7,1% (aanbestedingsindex).
Adviesbureau Metafoor verwacht dat op korte termijn de loon- en materiaalkosten stijgen, maar de indirecte kosten stabiliseren of zelfs licht dalen als gevolg van slecht gevulde orderportefeuilles (bijv. door stikstofproblematiek) en toenemende concurrentie. In 2023 wordt daarom een stijging verwacht van +4% tot+ 8%. Voor de jaren 2024 en 2025 geldt een bandbreedte van +3% tot +5%, en vanaf 2026 een afvlakking naar het langjarig inflatiegemiddelde van 2%. Stadkwadraat verwacht over geheel 2023 een prijsstijging van de GWWkosten tussen de +2% en +6%, voor 2024 een stijging van +1% tot +3%. ▪ Voor de plankosten kan de index cao-lonen voor de sector overheid (Bron: CBS) worden gehanteerd. In 2022 zijn de betreffende cao-lonen met ongeveer 4,3% gestegen. Metafoor verwacht voor 2023 een verdere stijging van de plankosten tussen +4% en +8%. In de jaren hierna geldt een stapsgewijze afvlakking naar 2% op jaarbasis. Gelet op de onzekerheid in de ontwikkeling van de diverse indices, is het gebruikelijk om één index voor de kosten te hanteren. Veel gemeenten hanteren het historisch gemiddelde van de inflatie als percentage kostenstijging voor de komende tien jaar. Dit komt neer op ongeveer 2,5% per jaar. Gegeven de extreme prijsontwikkelingen, in het bijzonder binnen de GWW-sector, is een andere benadering echter gewenst.
Voor de grondexploitaties van de gemeente Nijkerk gelden dan ook de volgende uitgangspunten: ▪ Er is bij de MPG 2023 een onderscheid gemaakt tussen de kostenstijging ten aanzien van civiele kosten (sloop, sanering, bouw- en woonrijp maken) en de stijging van de overige kostenposten (waaronder verwerving en plankosten). ▪ De civiele kosten zijn doorgerekend met een kostenstijging van 5% per jaar voor 2023 en 2024. Vanaf 2025 geldt een percentage van 2,5%. ▪ De overige kosten zijn doorgerekend met een kostenstijging van 2,5% per jaar over de gehele looptijd van de exploitatie. Dit is ongewijzigd ten opzichte van de MPG 2022. Uiteraard worden de ontwikkelingen aandachtig gevolgd en zullen de rekenparameters zo nodig bij de tussentijdse rapportage weer worden aangepast.
MPG 2023
Pagina 11 van 49
Opbrengstenstijging De opbrengstenstijging is het percentage waarmee de grondopbrengsten in de grondexploitatie jaarlijks toenemen. Hierbij kan een onderscheid worden gemaakt naar verschillende marktsectoren, zoals woningbouw, bedrijventerreinen en kantoren. Voor de woningbouw verwacht adviesbureau Metafoor op korte termijn een ontwikkeling van -2% tot 2%. Stadskwadraat gaat voor 2023 uit van -7% tot -2%, maar geeft tegelijkertijd aan om, gezien de hoge mate van onzekerheid en vanuit een behoedzame en behoudende benadering in de grondexploitatie, deze verwachte prijsdaling niet volledig in te rekenen. Voor 2023 geeft Metafoor een prognose van -3% tot +2%. Vanuit de adviezen en afweging per project hanteert de gemeente Nijkerk een opbrengstenstijging van 0% per jaar. Enerzijds is het niet onrealistisch dat grondwaarden in de toekomst dalen, anderzijds geldt voor meerdere projecten (waaronder Doornsteeg fase 3 en Stadshaven Nijkerk) dat een deel van het woningbouwprogramma via een tender kan worden verkocht. De ervaring leert dat, als gevolg van concurrentie tussen deelnemende marktpartijen, inschrijvingen bij een tender doorgaans hoger liggen dan de getaxeerde prijzen. Voor grondexploitatie Stadshaven Nijkerk geldt een uitzondering op de jaarlijkse opbrengstenstijging van 0%.
In het kader van de subsidieaanvraag is namelijk uitgegaan van een stijging van 2% op jaarbasis, hetgeen is overgenomen bij het openen van de grondexploitatie (raadsbesluit d.d. 23 juni 2022). Dit werd destijds ook als een realistisch uitgangspunt gezien. Gelet op recente marktontwikkelingen is binnen de grondexploitatie bij de MPG 2023 meer zekerheid ingebouwd; voor de jaren 2023 en 2024 is de jaarlijkse opbrengstenstijging bijgesteld van 2% naar 0%. Vanaf 2025 is de stijging ongewijzigd en derhalve nog steeds 2% per jaar. Als het gaat om de grondwaarden voor bedrijfsvastgoed, dan is het de verwachting dat deze voor toplocaties blijven stijgen of stabiliseren. De voornaamste reden hiervoor is de hoge vraag naar goederen waardoor ook de vraag naar (logistieke) bedrijfsruimten hoog blijft. Dit terwijl het aanbod sterk achterloopt op de vraag. Op midden- en basisbedrijfslocaties zal de groei beperkt zijn of zal zelfs sprake zijn van een lichte daling van de grondwaarde. Voor dergelijke locaties gaat Metafoor uit van een bandbreedte van 2% tot +1%. Vanuit dit advies is het aannemelijk om voor de gemeentelijke bedrijfs- en kantorenkavels uit te blijven gaan van een opbrengstenstijging van 0%.
Rente Conform de wet- en regelgeving vanuit het BBV wordt per 1 januari 2016 de WACC gebruikt als rentetarief dat kan worden toegerekend aan de grondexploitaties. Hierbij mag aan het aandeel eigen vermogen geen rente worden toegerekend. Uitgaande van de werkelijke rentelasten in 2022 en de verhouding van het vermogen per 1 januari 2022 was voor het begrotingsjaar 2022 sprake van een WACC van 0,68%. De voorziene WACC bij de tMPG 2022 was 1,00%. De rente ten aanzien van de strategische gronden (MVA) kunnen niet worden geactiveerd en zijn ten laste van de Programmabegroting. Voor de langjarige rente is het, op basis van de leningenportefeuille van de gemeente, de verwachting dat het gemiddelde rentetarief onder de 1,00% blijft liggen. De WACC is echter ook afhankelijk van ontwikkelingen in de verhouding tussen eigen vermogen en vreemd vermogen. De jaarschijven in de grondexploitaties zijn om die reden nog steeds doorgerekend met een voorziene rente van 1,00%.
Disconteringsvoet De disconteringsvoet, ofwel de rente waarmee het exploitatieresultaat op eindwaarde contant wordt gemaakt, is conform de wet- en regelgeving vanuit het BBV gelijk aan het maximale meerjarig streefpercentage van de Europese Centrale Bank voor de inflatie binnen de Eurozone. Vanaf 2017 geldt derhalve een disconteringsvoet van 2,0%.
MPG 2023
Pagina 12 van 49
5. Grondexploitaties In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van de projecten waarbij de gemeente een actief grondbeleid voert.
7 6 5
2 3
4
1
Wonen ① Nijkerkerveen ⑤ Nautenaseweg ⑥ Doornsteeg ⑦ Stadshaven Nijkerk
Bedrijven ② Arkerpoort ③ De Flier
Gemengd ④ Spoorkamp
Bij de resultaten worden twee tabellen gepresenteerd. In de eerste plaats het resultaat van de grondexploitatie op nominale waarde, eindwaarde en netto contante waarde. Indien van toepassing worden in de tweede tabel de tussentijdse winstnemingen en afdrachten aan het fonds voor bovenwijkse voorzieningen gepresenteerd. Op basis van de PoC-methode (Percentage of Completion) is het verplicht om tussentijds winst te nemen bij grondexploitaties met een voorzien positief resultaat. Daarnaast mogen afdrachten aan het fonds voor bovenwijkse voorzieningen enkel plaatsvinden vanuit de resultaatbestemming. Teneinde het totale resultaat inzichtelijk te houden, worden de tussentijdse winsten en de afdrachten opgeteld bij de voorziene eindwaarde van het project.
MPG 2023
Pagina 13 van 49
5.1 Nijkerkerveen
Projectbeschrijving Rondom de kern Nijkerkerveen is een uitbreiding van het aantal woningen voorzien. In dit kader heeft de gemeenteraad in 2007 de randvoorwaarden vastgesteld voor het opstellen van een stedenbouwkundige visie. Deze visie is vervolgens vertaald in een voorkeursmodel waarmee de gemeenteraad op 28 april 2011 heeft ingestemd. Het voorkeursmodel wordt gefaseerd uitgewerkt. Deelplan 1a (Buntwal), deelplan 1b (De Bunt), deelplan 2 (Dorp) en deelplan 3 zijn inmiddels in ontwikkeling genomen of afgerond. Deelplan 2 (Landelijk) en deelplan 4 vormen het sluitstuk van de gebiedsontwikkeling. Voor deze deelplannen worden de gemeentelijke gronden nog niet verantwoord in een grondexploitatie, maar staan deze vooralsnog als strategische gronden (MVA) op de balans. De gronden ten behoeve van de woningbouwontwikkeling zijn in onverdeeld eigendom van de gemeente en ontwikkelaar Plankenburg. Het is de intentie dat beide partijen per deelgebied tot overeenstemming komen over een gezamenlijke grondexploitatie. Voor deelplannen 1a, 1b, 2 en 3 is geen joint venture (gezamenlijke exploitatiemaatschappij) opgericht maar voert de gemeente de grondexploitatie waarbij resultaat en risico’s evenredig worden verdeeld met Plankenburg. Het ligt voor de hand om deze werkwijze te continueren.
MPG 2023
Pagina 14 van 49
5.1.1 Deelplan 3 Voortgang Deelplan 3 is het gebied ten zuidwesten van Nijkerkerveen, gelegen tussen de Nieuwe Kerkstraat, de Laakweg en de Jacob de Boerweg. Het deelplan voorziet in ongeveer 340 woningen. Het grootste deel van de gronden in het gebied zijn in eigendom van de gemeente en/of Plankenburg. Beide partijen zijn in april 2022 een samenwerkingsovereenkomst aangegaan waarbij voor de ontwikkeling een gezamenlijke grondexploitatie wordt gevoerd. Het beoogde bouwprogramma vanuit de samenwerking is ongeveer 330 woningen. De overige woningen in het gebied worden gerealiseerd door particuliere eigenaren/ontwikkelaars. Deze worden integraal meegenomen in het stedenbouwkundig plan, het bestemmingsplan en de civiele uitvoering. De toerekenbare kosten worden ten gunste van de gezamenlijke grondexploitatie verhaald op deze particuliere eigenaren en ontwikkelaars. In januari 2022 heeft de gemeenteraad de kaders vastgesteld waarbinnen de ontwikkeling van deelplan 3 verder vorm kan krijgen. Dat heeft geresulteerd in een ontwerp stedenbouwkundig plan. Inmiddels is duidelijk geworden dat een particuliere eigenaar terughoudend is geworden als gevolg van de recente macroeconomische ontwikkelingen en niet langer deel zal uitmaken van de beoogde ontwikkeling.
Dat heeft tot gevolg dat ook een klein deel van de gezamenlijke gronden van de gemeente en Plankenburg pas op een later moment ontwikkeld kunnen worden (toekomstig deelplan 4). De gevolgen voor het stedenbouwkundig plan zijn inzichtelijk gemaakt door Buro Ontwerp & Omgeving. Vanaf 24 november 2022 heeft het ontwerpbestemmingsplan en beeldkwaliteitsplan voor deelplan 3 ter inzage gelegen. De ingekomen zienswijzen worden de komende periode beoordeeld en van een antwoord voorzien. Het streven is om het planologisch kader voor de zomervakantie 2023 ter vaststelling aan de gemeenteraad voor te leggen.
Programma en uitgifte Programma Sociaal Middelduur laag Middelduur hoog Duur Totaal Uitgifte Sociaal Middelduur laag Middelduur hoog Duur Totaal
Koop 58 35 49 128 270 t/m 2022 0 0 0 0 0
2023 0 0 0 0 0
Huur 59 0 0 0 59 2024 30 8 13 32 83
Totaal 117 35 49 128 329 2025 29 9 12 32 82
2026 29 9 12 32 82
Percentage 35,6% 10,6% 14,9% 38,9% 100,0% 2027 29 9 12 32 82
na 2027 0 0 0 0 0
Risico’s De voornaamste risico’s zijn gelegen op meerkosten ten aanzien van het bouw- en woonrijp maken en plankosten. Daarnaast is sprake van een beduidend marktrisico ten aanzien van de grondverkopen. Hierbij bestaat zowel onzekerheid over de hoogte van de opbrengsten als over het moment dat de opbrengsten worden gerealiseerd. Het gewogen risicoprofiel is bepaald op € 2,7 miljoen.
Besluitvorming De grondexploitatie is op 27 januari 2022 geopend en voor het laatst geactualiseerd bij de tMPG 2022.
MPG 2023
Pagina 15 van 49
Resultaten Resultaat GREX-deel
tMPG 2022
Nominale waarde
4.488.741
Eindwaarde
3.151.156
Netto contante waarde
2.798.137
Resultaat incl. tussentijdse winstnemingen en na storting fonds BoVo Tussentijdse winstnemingen Storting fonds Bovenwijkse Voorzieningen Eindwaarde
tMPG 2022 op prijspeil 2023
MPG 2023
Verschil
4.135.927
-352.814
2.381.717
-769.440
2.114.896
-739.203
tMPG 2022
MPG 2023
Verschil
0
0
0
2.446.640
2.319.800
-126.840
704.516
61.917
-642.600
2.854.099
Ten opzichte van medio 2022 is het resultaat op eindwaarde verslechterd met ongeveer € 770.000. Dit heeft voornamelijk te maken met de forse prijsontwikkeling in de GWW-sector. Eenzelfde beeld geldt voor het faciliterende deel van de ontwikkeling. Hier neemt het resultaat af met ongeveer € 174.000. Dit heeft als gevolg dat het voorziene resultaat negatief is geworden. Ten behoeve van het faciliterende deel wordt daarom een verliesvoorziening getroffen voor een bedrag gelijk aan de netto contante waarde. Resultaat FAC-deel Nominale waarde
tMPG 2022
tMPG 2022 op prijspeil 2023
MPG 2023
Verschil
0
-122.537
-122.537
Eindwaarde
6.917
-167.043
-173.960
Netto contante waarde
6.142
-148.329
-154.594
MPG 2023
6.265
Pagina 16 van 49
5.2 Nautenaseweg
Projectbeschrijving In 2019 zijn scoutingverenigingen Roncalli en Kiliaen verhuist naar een nieuwe gezamenlijke locatie aan de westkant van Doornsteeg. Hun huidige terrein aan de Nautenaseweg is daarmee vrijgekomen en zal worden herontwikkeld naar woningbouw. In overleg met omwonenden heeft de gemeente enkele uitgangspunten opgesteld, welke vervolgens zijn uitgewerkt in een stedenbouwkundig plan. Qua programma wordt uitgegaan van 3 appartementen voor senioren en acht vrije kavels voor particulier opdrachtgeverschap.
Voortgang Het bestemmingsplan is op 15 oktober 2020 door de gemeenteraad vastgesteld. In verband met aanwezigheid van eekhoorns in het gebied zijn in 2021 met succes mitigerende maatregelen getroffen en is voor de uitvoering van het plan een ontheffing door de provincie verleend. In 2022 is de gemeente gestart met het bouwrijp maken van het gebied. De werkzaamheden worden begin 2023 afgerond. De verkoop van de acht vrije kavels is voorzien in de eerste helft van 2023. Ten aanzien van de ontwikkeling en realisatie van een kleinschalig appartementencomplex voor senioren heeft de gemeente in 2021 een tender georganiseerd. Hierbij zijn consultatiegesprekken gevoerd met 5 partijen en heeft de gemeente aan twee partijen gevraagd om een visie, schetsontwerp en grondbieding in te dienen. NCB Projectrealisatie is als winnende partij door de gemeente geselecteerd. Het plan van NCB voorziet in een energieneutrale appartementenvilla met 3 levensloopbestendige appartementen. De lokale verkoop van de appartementen start naar verwachting op 1 maart 2023.
MPG 2023
Pagina 17 van 49
Ruimtegebruik, programma en uitgifte Ruimtegebruik Uitgeefbaar Verharding Groen Water Te handhaven Totaal
Oppervlakte 5.610 m² 940 m² 2.050 m² 0 m² 0 m² 8.600 m²
Programma Sociaal Middelduur Duur Totaal Uitgifte Sociaal Middelduur Duur Totaal
Koop 0 0 11 11 t/m 2022 0 0 0 0
2023 0 0 3 3
Huur 0 0 0 0 2024 0 0 8 8
Percentage 65,2% 10,9% 23,8% 0,0% 0,0% 100,0% Totaal 0 0 11 11
2025 0 0 0 0
2026 0 0 0 0
Percentage 0,0% 0,0% 100,0% 100,0% 2027 0 0 0 0
na 2027 0 0 0 0
Risico’s Het voornaamste risico is gelegen in de uitvoering van het bouw- en woonrijp maken (meerkosten) alsmede de markt wat betreft de prijsontwikkeling en het moment van afname. Het gewogen risicoprofiel is bepaald op € 79.000.
Besluitvorming De grondexploitatie is op 15 oktober 2020 geopend en voor het laatst vastgesteld met de tMPG 2022.
Resultaten Resultaat
tMPG 2022
Nominale waarde
1.513.298
Eindwaarde
1.500.982
Netto contante waarde
1.414.409
Resultaat incl. tussentijdse winstnemingen en na storting fonds BoVo
tMPG 2022
Tussentijdse winstnemingen Storting fonds Bovenwijkse Voorzieningen Eindwaarde
tMPG 2023 op prijspeil 2023
1.442.697
MPG 2023
Verschil
1.586.053
72.756
1.559.373
58.391
1.469.432
26.735
MPG 2023
Verschil
0
0
0
188.463
188.463
0
1.312.519
1.370.910
58.391
Ten opzichte van de tMPG 2022 is het resultaat op eindwaarde verbeterd met ongeveer € 58.000. Dit is met name het gevolg van de aanpassing van (voorziene) uitgifteprijzen.
MPG 2023
Pagina 18 van 49
5.3 Arkerpoort
Projectbeschrijving Bedrijventerrein Arkerpoort ligt direct aan de afslag Nijkerk-Zuid. Het is een kleinschalig bedrijventerrein met een oppervlakte van ongeveer 5,5 hectare aan uitgeefbare bedrijfskavels. De zone aan de A28 biedt een goede zichtlocatie voor bedrijven.
Voortgang Eind 2012 is begonnen met het bouwrijp maken van het gebied. In het jaar hierop zijn voor de eerste twee bedrijfskavels koopovereenkomsten gesloten. Begin 2016 is het eerste pand opgeleverd en in gebruik genomen (Vreugdenhil Dairy Foods; zie foto). Het afgelopen jaar zijn geen bedrijfskavel verkocht. Hierdoor blijft het totaal aan verkochte en geleverde kavels op 13 staan. Op dit moment resteert nog 1 bedrijfskavel in verkoop. De afronding van het project is voorzien in 2024.
Ruimtegebruik, programma en uitgifte Ruimtegebruik Uitgeefbaar Verharding Groen Water Te handhaven Totaal
MPG 2023
Oppervlakte 55.298 m² 14.110 m² 49.617 m² 0 m² 0 m² 119.025 m²
Percentage 46,5% 11,9% 41,7% 0,0% 0,0% 100,0%
Pagina 19 van 49
Programma Bedrijventerrein Kantoren Detailhandel Voorzieningen Totaal Uitgifte Bedrijventerrein Kantoren Detailhandel Voorzieningen Totaal
Koop 55.298 m² 0 0 0 55.298 m² t/m 2022 52.223 m² 0 0 0 52.223 m²
2023 3.075 m² 0 0 0 3.075 m²
Huur 0 0 0 0 0 m² 2024 0 m² 0 0 0 0 m²
Totaal 55.298 m² 0 0 0 55.298 m²
2025 0 m² 0 0 0 0 m²
2026 0 m² 0 0 0 0 m²
Percentage 100,0% 0,0% 0,0% 0,0% 100,0% 2027 0 m² 0 0 0 0 m²
na 2027 0 m² 0 0 0 0 m²
Risico’s Het voornaamste risico is gelegen in de nog te verkopen kavel, zowel wat betreft het moment van verkoop als de hoogte van de grondprijs. Het gewogen risicoprofiel is bepaald op € 51.000.
Besluitvorming De grondexploitatie is in 2011 geopend en voor het laatst vastgesteld met de tMPG 2022.
Resultaten Resultaat
tMPG 2022
tMPG 2022 op prijspeil 2023
MPG 2023
Verschil
Nominale waarde
280.816
302.169
21.352
Eindwaarde
272.110
298.624
26.514
Netto contante waarde
261.543
287.028
20.254
266.774
Resultaat incl. tussentijdse winstnemingen en na storting fonds BoVo
tMPG 2022
MPG 2023
Verschil
Tussentijdse winstnemingen
3.109.000
3.109.000
0
Storting fonds Bovenwijkse Voorzieningen Eindwaarde
244.338
244.338
0
3.136.772
3.163.286
26.514
Ten opzichte van de tMPG 2022 is het resultaat van de grondexploitatie met circa € 27.000 op eindwaarde verbeterd.
MPG 2023
Pagina 20 van 49
5.4 De Flier
Projectbeschrijving Het bestemmingsplan De Flier is in april 2013 door de gemeenteraad vastgesteld. Hierop volgend is het gehele plangebied van ongeveer 40 hectare in ontwikkeling genomen. In totaal wordt ongeveer 27 hectare aan bedrijventerrein uitgegeven. Naar verwachting gaat het om ruim 50 bedrijfskavels, maar het exacte aantal is afhankelijk van de oppervlakte die potentiële kopers wensen af te nemen. Op dit moment kan hiermee nog flexibel worden omgegaan.
Voortgang Per einde 2022 zijn 29 bedrijfskavels met een totale oppervlakte van ongeveer 13,2 hectare verkocht en geleverd. In 2022 zijn 2 bedrijfskavels verkocht met een totale oppervlakte van ongeveer 1,0 hectare. Op dit moment zijn veel bedrijven geïnteresseerd in vestiging op De Flier; voor ruim 50% van de nog te verkopen kavels is momenteel sprake van een reservering of (verregaande) interesse. Het voorziene uitgiftetempo in de grondexploitatie van 1,3 hectare per jaar is voorzichtigheidshalve nog niet bijgesteld. Bijstelling hiervan zal mogelijk in de loop van 2023 plaatsvinden op basis van de op dat moment gesloten en voorziene verkoopovereenkomsten.
MPG 2023
Pagina 21 van 49
Ruimtegebruik, programma en uitgifte Ruimtegebruik Uitgeefbaar Verharding Groen Water Te handhaven Totaal
Oppervlakte 277.962 m² 51.330 m² 36.077 m² 39.738 m² 0 m² 405.107 m²
Programma Bedrijventerrein Kantoren Detailhandel Voorzieningen Totaal Uitgifte Bedrijventerrein Kantoren Detailhandel Voorzieningen Totaal
Koop 277.962 m² 0 0 0 277.962 m² t/m 2022 132.387 m² 0 0 0 132.387 m²
2023 16.173 m² 0 0 0 16.173 m²
Huur 0 0 0 0 0 m² 2024 12.939 m² 0 0 0 12.939 m²
2025 12.939 m² 0 0 0 12.939 m²
Percentage 68,6% 12,7% 8,9% 9,8% 0,0% 100,0% Totaal 277.962 m² 0 0 0 277.962 m² 2026 12.939 m² 0 0 0 12.939 m²
Percentage 100,0% 0,0% 0,0% 0,0% 100,0%
2027 12.939 m² 0 0 0 12.939 m²
na 2027 77.631 m² 0 0 0 77.631 m²
Risico’s De voornaamste risico’s zijn gelegen op meerkosten ten aanzien van het bouw- en woonrijp maken en de plankosten. Daarnaast is voor de nog te verkopen kavels sprake van een marktrisico, zowel wat betreft het moment van verkoop als de hoogte van de grondprijs. Het gewogen risicoprofiel is bepaald op € 1,9 miljoen.
Besluitvorming De grondexploitatie is in 2013 geopend en voor het laatst vastgesteld met de tMPG 2022.
Resultaten Resultaat
tMPG 2022
Nominale waarde
10.178.832
Eindwaarde
8.719.275
Netto contante waarde
6.740.283
Resultaat incl. tussentijdse winstnemingen en na storting fonds BoVo
tMPG 2022 op prijspeil 2023
MPG 2023
Verschil
9.426.865
-751.967
8.008.754
-710.521
6.314.848
-560.241
tMPG 2022
MPG 2023
Verschil
Tussentijdse winstnemingen
2.039.000
2.912.000
873.000
Storting fonds Bovenwijkse Voorzieningen
4.641.666
4.641.666
0
Eindwaarde
6.116.609
6.279.088
162.479
6.875.089
Ten opzichte van de tMPG 2022 is het resultaat van de grondexploitatie met circa € 711.000 op eindwaarde verslechterd. Echter, de tussentijdse winstneming bij de Jaarrekening 2022 bedraagt conform de PoC-methode € 873.000. Per saldo is dus sprake van een verbetering van het totale projectresultaat van ongeveer € 162.000. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door aanpassing van uitgifteprijzen naar prijspeil 2023. Naar aanleiding van de uitgifte in 2022 is ongeveer € 251.000 bestemd als afdracht aan het fonds voor bovenwijkse voorzieningen. MPG 2023
Pagina 22 van 49
Op basis van de huidige inzichten heeft grondexploitatie De Flier een looptijd tot einde 2034. Conform het BBV moet voor de waardering van een grondexploitatie worden uitgegaan van een maximale looptijd van 10 jaar. Hiermee worden de risico’s die samenhangen met langlopende projecten beperkt. In onderstaand overzicht wordt daarom het resultaat bij een looptijd van 10 jaar weergegeven per einde 2032 onder de noemer “10j”. Resultaat
MPG 2023 (10j)
Eindwaarde
6.169.650
Netto contante waarde
5.061.262
MPG 2023
Pagina 23 van 49
5.5 Spoorkamp fase 1 + locatie zwembad
Projectbeschrijving Spoorkamp is een multifunctioneel bedrijvenpark voor onder andere onderwijsinstellingen, religieuze gebouwen, gezondheidscentra, kantoren of andere initiatieven. Door de diversiteit aan functies heeft het gebied een dynamisch karakter. De bedrijfskavels met een uitgeefbaar gebied van in totaal 9,6 hectare worden in twee fasen op de markt gezet. De huidige grondexploitatie heeft alleen betrekking op fase 1 en de locatie van het zwembad. De grond van fase 2 staat onder de voorraad strategische gronden (nog in exploitatie te nemen gronden).
Voortgang Per einde 2022 zijn 11 bedrijfskavels met een totale oppervlakte van ongeveer 3,7 hectare verkocht en geleverd. Dit komt neer op ongeveer 58% van de uit te geven kavels in fase 1. Hierbinnen valt ook een interne grondlevering ten behoeve van het Jaap van der Krol Bad, dat op 26 mei 2018 officieel is geopend. Op basis van de huidige (beperkte) behoefte aan kantoorruimte is de gemeente voornemens om in 2023 het bestemmingsplan voor de noordelijke lob in Spoorkamp fase 1 aan te passen, zodat ook ruimte ontstaat voor andere functies zoals woonvormen voor urgente volkshuisvestelijke opgaven. In het kader van deze beoogde omzetting is het perceel van MBO Amersfoort teruggekocht (raadsbesluit d.d. 21 april 2022) en eind 2022 aan de gemeente geleverd. De financiële effecten van de terugkoop en de beoogde omzetting zijn eveneens in 2022 in de grondexploitatie verwerkt.
Ruimtegebruik, programma en uitgifte Ruimtegebruik Uitgeefbaar Verharding Groen Water Te handhaven Totaal
MPG 2023
Oppervlakte 90.115 m² 15.490 m² 53.540 m² 28.640 m² 0 m² 187.785 m²
Percentage 48,0% 8,2% 28,5% 15,3% 0,0% 100,0%
Pagina 24 van 49
Programma Bedrijventerrein Kantoren Detailhandel Voorzieningen Totaal Uitgifte Bedrijventerrein Kantoren Detailhandel Voorzieningen Totaal
Koop 0 8.054 m² 0 48.271 m² 56.325 m² t/m 2022 0 6.070 m² 0 24.205 m² 30.275 m²
2023 0 363 m² 0 1.452 m² 1.815 m²
Huur 0 3.345 m² 0 4.150 m² 7.495 m² 2024 0 538 m² 0 9.054 m² 9.592 m²
Totaal 0 11.399 m² 0 52.421 m² 63.820 m²
2025 0 538 m² 0 2.154 m² 2.692 m²
2026 0 538 m² 0 2.154 m² 2.692 m²
Percentage 0,0% 17,9% 0,0% 82,1% 100,0% 2027 0 538 m² 0 2.154 m² 2.692 m²
na 2027 0 2.814 m² 0 11.248 m² 14.062 m²
Risico’s De voornaamste risico’s zijn gelegen op meerkosten ten aanzien van het bouw- en woonrijp maken en de plankosten. Daarnaast is voor de nog te verkopen kavels sprake van een marktrisico, zowel wat betreft het moment van verkoop als de hoogte van de grondprijs. Het gewogen risicoprofiel is bepaald op € 420.000.
Besluitvorming De grondexploitatie is in 2011 geopend en voor het laatst vastgesteld met de tMPG 2022.
Resultaten Resultaat
tMPG 2022
tMPG 2022 op prijspeil 2023
MPG 2023
Verschil
1.360.275
423.473
Nominale waarde
936.802
Eindwaarde
653.128
1.093.280
440.152
Netto contante waarde
535.793
546.508
896.871
350.362
tMPG 2022
tMPG 2022 op prijspeil 2023
MPG 2023
Verschil
Resultaat incl. tussentijdse winstnemingen en na storting fonds BoVo Tussentijdse winstnemingen
956.000
410.000
-546.000
Storting fonds Bovenwijkse Voorzieningen
648.575
641.180
-7.395
Eindwaarde
960.553
862.100
-98.453
Ten opzichte van de tMPG 2022 is het resultaat van de grondexploitatie met circa € 440.000 op eindwaarde verbeterd. Dit is voornamelijk het gevolg van het terugdraaien van een gedeelte van eerder genomen tussentijdse winsten. De terugkoop van het perceel van MBO Amersfoort en de beoogde omzetting van de betreffende lob naar woonvormen heeft namelijk invloed op de Percentage of Completion en de berekening van de tussentijdse winst. Het gaat uiteindelijk om een correctie van € 546.000.
MPG 2023
Pagina 25 van 49
5.6 Stadshaven Nijkerk
Projectbeschrijving Al jaren heeft de gemeente Nijkerk de ambitie om het gebied van de Havenkom om te vormen tot een aantrekkelijk stedelijk woon- en leefgebied. Voor de herontwikkeling is een concept-gebiedsvisie “Stadshaven Nijkerk” opgesteld. De visie laat zien hoe het toekomstig stedelijk woongebied er uit komt te zien. In het kerngebied is ruimte voor circa 600 woningen met een aantrekkelijke openbare ruimte aan het water, waarbij ook ruimte is voor voorzieningen die passend en aanvullend zijn voor het centrum van Nijkerk en die het gebied levendig maken. De ontwikkeling van Stadhaven Nijkerk kent een financieel tekort. Het tekort kan echter voor deel worden gedekt uit beschikbare gestelde subsidies vanuit het Rijk en de provincie Gelderland.
Voortgang De uitwerking van fase 1a van het gebied – de locatie van het huidige gemeentehuis – is reeds in 2019 gestart en hiervoor is inmiddels een stedenbouwkundige visie en een bestemmingsplan door de gemeenteraad vastgesteld. Het bestemmingsplan is nog niet onherroepelijk. Voor de overige fasen geldt dat de conceptgebiedsvisie is uitgewerkt naar een definitieve gebiedsvisie. In het kader van de nadere uitwerking is op 28 juni 2022 een inloopbijeenkomst georganiseerd. Naar verwachting wordt de definitieve gebiedsvisie in de eerste helft van 2023 ter besluitvorming aan de gemeenteraad voorgelegd, voorafgaand aan de vaststelling van voorliggend MPG. Om die reden is de herziening van de grondexploitatie reeds gebaseerd op de beoogde definitieve gebiedsvisie. Bij een positief besluit op de visie zal het bestemmingsplan c.q. omgevingsplan voor de overige fasen worden voorbereid. De ontwikkeling van Stadhaven Nijkerk zal fasegewijs plaatsvinden volgens de in 2022 vastgestelde ontwikkelingsstrategie. Het is de planning dat in 2024 de feitelijke uitvoering van de eerste fase start. Dit betekent dat naast de ruimtelijke en planologische uitwerking in 2023 ook een verkoopprocedure zal worden opgestart teneinde een ontwikkelende partij voor fase 1a te selecteren. De gemeente voert een actief grondbeleid.
Dat wil zeggen dat de gemeente binnen het plangebied de gronden probeert te verwerven die niet in eigendom zijn bij de gemeente. In totaal gaat het om 7 eigenaren, waarvan 5 bedrijven en 2 woningen. De gemeente is met de verschillende eigenaren in gesprek om de gronden minnelijk te verwerven. Dit heeft tot dusver geresulteerd in overeenstemming met een van de eigenaren (Van Oosten). De betreffende gronden/opstallen zijn inmiddels aan de gemeente geleverd. MPG 2023
Pagina 26 van 49
Ruimtegebruik, programma en uitgifte Ruimtegebruik Uitgeefbaar Verharding Groen Water Te handhaven Totaal
Oppervlakte 27.960 m² 25.726 m² 16.108 m² 3.471 m² 241 m² 73.506 m²
Programma Sociaal Middelduur laag Middelduur hoog Duur Totaal Uitgifte Sociaal Middelduur laag Middelduur hoog Duur Totaal
Koop 0 50 90 175 315 t/m 2022 0 0 0 0 0
2023 0 0 0 0 0
Huur 214 40 30 0 284 2024 7 3 5 12 27
Percentage 38,1% 35,0% 21,9% 4,7% 0,3% 100,0% Totaal 214 90 120 175 599
2025 42 17 23 32 114
2026 41 18 23 32 114
Percentage 35,8% 15,0% 20,0% 29,2% 100,0% 2027 41 17 23 33 114
na 2027 83 35 46 66 230
Risico’s De voornaamste risico’s zijn gelegen op meerkosten ten aanzien van het bouw- en woonrijp maken en plankosten. Daarnaast is sprake van een beduidend marktrisico ten aanzien van de grondaankopen en de grondverkopen. Wat betreft de verkopen bestaat zowel onzekerheid over de hoogte van de opbrengsten als over het moment dat de opbrengsten worden gerealiseerd. Het gewogen risicoprofiel is bepaald op € 4,0 miljoen.
Besluitvorming De grondexploitatie is op 23 juni 2022 geopend en integraal (zonder wijzigingen) opgenomen in de tMPG 2022. De eerste herziening van de grondexploitatie is derhalve bij voorliggend MPG. De herziening is gebaseerd op de definitieve gebiedsvisie die naar verwachting eerder dan de MPG ter besluitvorming aan de gemeenteraad wordt aangeboden.
Resultaten Resultaat
tMPG 2022
tMPG 2022 op prijspeil 2023
Nominale waarde
-2.828.546
-3.050.980
-222.433
Eindwaarde
-3.445.044
-5.366.769
-1.921.725
Netto contante waarde
-2.940.312
-4.580.486
-1.581.368
-2.999.118
MPG 2023
Verschil
Ten opzichte van de geopende grondexploitatie van 23 juni 2022 is het exploitatieresultaat verslechterd met ongeveer € 1,6 miljoen op netto contante waarde. De verliesvoorziening wordt derhalve met eenzelfde bedrag opgehoogd. De achterliggende oorzaken zijn divers. De geheime bijlage bij de MPG alsook de geheime financiële bijlage bij het raadsvoorstel over de definitieve gebiedsvisie gaan hier uitgebreid op in. Verder is in de geheime bijlage bij de MPG een positieverklaring opgenomen over de wijze waarop de gemeente de (ontvangen) subsidiegelden van het Rijk en de provincie verantwoordt in de grondexploitatie.
MPG 2023
Pagina 27 van 49
6. Doornsteeg Doornsteeg is een gemengd project. Het project kenmerkt zich namelijk door zowel een actief als faciliterend grondbeleid. Conform het BBV dienen gemengde projecten administratief te worden opgeknipt. Teneinde het totaaloverzicht te bewaken, wordt Doornsteeg als aparte categorie gepresenteerd.
Projectbeschrijving Woningbouwlocatie Doornsteeg voorziet in de realisatie van ruim 1300 woningen. De ontwikkeling zal gefaseerd tot stand komen, waarbij het in 2014 door de gemeenteraad vastgestelde Globaal Masterplan tot dusver als uitgangspunt is gehanteerd. In het masterplan worden diverse woningen in verschillende prijscategorieën gefaciliteerd, waaronder huur- en koopwoningen, vrije kavels en collectief particulier opdrachtgeverschap (CPO). Ook wordt ingezet op de ontwikkeling van een duurzame, groene, landelijke en kindvriendelijke wijk. De locatie is voor bijna de helft in particulier eigendom. Om het gehele plangebied te kunnen ontwikkelen, wordt met deze particuliere eigenaren samengewerkt. Hierbij wordt ingezet op het sluiten van anterieure overeenkomsten waarin afspraken worden vastgelegd ten aanzien van programma, planning en kostenverhaal. Als de gemeente niet met alle grondeigenaren tot overeenstemming komt, dient het kostenverhaal verzekerd te worden door het vaststellen van een exploitatieplan (publiekrechtelijk middel). Dit is tot op heden niet noodzakelijk geweest.
MPG 2023
Pagina 28 van 49
Besluitvorming De grondexploitatie is in 2015 geopend en voor het laatst vastgesteld met de tMPG 2021.
6.1 Doornsteeg: fase 1 Resultaten Fase 1A Het bestemmingsplan voor fase 1A is op 17 december 2015 door de gemeenteraad vastgesteld en op 11 februari 2016 onherroepelijk geworden. Fase 1A betrof een ontwikkeling van 341 woningen, met inbegrip van een drietal CPO-initiatieven en 10 vrije kavels. Alle woningen in het deelgebied zijn inmiddels opgeleverd. Fase 1B Aan de Holkerweg is medio 2016 gestart met de realisatie van CPO-initiatief Holkerbeek, een project waarbij 20 woningen zijn gerealiseerd. In 2021 is de definitieve inrichting van de openbare ruimte in fase 1 afgerond. Het deelcomplex van de exploitatie is om die reden eind 2021 afgesloten met een negatieve eindwaarde van € 40.381.
6.2 Doornsteeg: fase 2 Voortgang Gelet op het voorspoedige verloop van de eerste fase, is in 2017 de planontwikkeling van fase 2 opgestart. Op constructieve wijze is met drie ontwikkelende partijen in dit deelgebied (BKO, Doornsteeg en Van de Mheen) gewerkt aan een stedenbouwkundig plan en financiële afspraken. Dit heeft geresulteerd in de ondertekening van anterieure overeenkomsten op 20 juni 2018 alsmede de vaststelling van een globaal bestemmingsplan op 28 juni 2018 door de gemeenteraad. In totaal voorziet fase 2 van Doorsteeg in de realisatie van maximaal 350 woningen in verschillende typen en prijsklassen. Alle woningen zijn gasloos en voldoen aan de eisen van BENG (Bijna EnergieNeutraal Gebouw) per 1 juli 2020. In deelplan 2 is ook een nieuwe school gerealiseerd in opdracht van PCO Gelderse Vallei. De opening van dit integraal kindcentrum heeft officieel plaatsgevonden op 8 februari 2021. Het is de verwachting dat het woonrijp maken van fase 2 in 2023 wordt afgerond.
Programma en uitgifte Fase 2 voorziet in een programma van maximaal 350 woningen dat voor 100% wordt gerealiseerd op gronden van de drie ontwikkelende partijen (BKO, Doornsteeg en Van de Mheen). De gemeente geeft derhalve geen gronden uit in fase 2 van Doornsteeg. Contractueel is overeengekomen dat de partijen ten minste 34% sociale woningbouw realiseren. In overleg met de gemeente is het programma op onderdelen uitgebreid, bijvoorbeeld door het toevoegen van appartementen, beneden-bovenwoningen en rug-aan-rugwoningen. Dit resulteert in meer variatie binnen het woningbouwprogramma.