2022-062 Bijlage 2 (OUD) - Ontwerpomgevingsvisie Gemeente Nijkerk (ontwerp, maart 2022; na raadsbesluit verwerking van wijzigingen).pdf
Tekst van het document
21
Kaart 3: Waardenkaart – cultuurhistorische waarden
22
Kaart 4: Waardenkaart – landschappelijke waarden
23
Kaart 5: Waardenkaart – natuurwaarden
24
2.4.1 De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) In de NOVI stelt het Rijk een viertal richtinggevende prioriteiten vast, namelijk: 1. ruimte maken voor klimaatadaptatie en energietransitie; 2. duurzaam economisch groeipotentieel; 3. sterke en gezonde steden en regio’s; 4. toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied. Al deze prioriteiten raken onze gemeente. Zo dienen wij bij te dragen aan de opgave om duurzame energie op te wekken. Maar ook prioriteiten als het bouwen van het Stedelijk Netwerk Nederland en de aandacht voor een toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied raken de gemeente. Kaart 6: Uitsnede hoofdlijnen toekomstperspectief voor Nederland NOVI
Bron: NOVI, september 2020, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (Nijkerk ligt in blauwe cirkel)
Sterke en gezonde steden en regio’s Het Rijk omschrijft het Stedelijk Netwerk Nederland als het kloppend hart van Nederland en de economie. Kern daarvan is het brede midden van Nederland, grofweg Randstad (Amsterdam, Utrecht, Rotterdam-Den Haag), Amersfoort, Zwolle, Arnhem-Nijmegen, Brabantse stedenrij). Daar woont en werkt het merendeel van de bevolking. Het Rijk stuurt met de NOVI op de ontwikkeling van het hele Stedelijk Netwerk Nederland, door nieuwe woon- en werklocaties te koppelen aan een hoogwaardig en samenhangend stedelijk, 25
regionaal en hoofdnetwerk voor auto’s en treinen, een goed ontwikkeld netwerk voor lopen en fietsen, een soepel functionerend vaarwegennetwerk en uitstekende luchtvaartverbindingen, zowel voor goederen als personen. De groei in het gebied Randstad-Amersfoort-Zwolle-Arnhem-Nijmegen-Brabantse stedenrij is het meest manifest. Hier is ook de grootste verstedelijkingsopgave. Deze vraagt om keuzes in een doordachte lange termijn strategie, ook om de groei niet alleen in aantallen maar ook met passende kwaliteit te realiseren. Dat geldt zowel voor de woningen als voor de mobiliteit en leefomgeving. Dit Rijksbeleid heeft zijn uitwerking op Regio Amersfoort waar onze gemeente deel van uitmaakt. De visie is verbeeldt op kaart 6 ‘Uitsnede hoofdlijnen toekomstperspectief voor Nederland NOVI’. Gemeente Nijkerk is weergegeven binnen de cirkel op de kaart. Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied Het Rijk wil de balans in het landelijk gebied verbeteren tussen het gebruik en de kwaliteit van landschap, bodem, water en lucht. De inzet richt zich onder andere op de bescherming en versterking van de biodiversiteit. Er wordt een duurzaam en vitaal landbouw- en voedselsysteem mogelijk gemaakt, gebaseerd op kringlopen en natuurinclusiviteit. Deze landbouwvormen vereisen extra ruimte voor de landbouw.
Het Rijk merkt daarbij op dat zowel de grondgebonden als de niet-grondgebonden land- en tuinbouw in Nederland voldoende ruimte moet worden geboden om te produceren op een manier die ecologisch én sociaaleconomisch houdbaar en vol te houden is. Daarbij wordt aangegeven dat de relatie tussen landbouw, landschap en natuur sterker en meer organisch moet worden dan zij nu is. In goed geschikte gebieden is ruimte voor landbouw als primaire functie, waarin de conventionele bestaande landbouw ook zo veel mogelijk de omschakeling naar kringlooplandbouw zal maken. Unieke landschappelijke kwaliteiten worden versterkt en beschermd. Nieuwe ontwikkelingen in het landelijk gebied moeten landschapskwaliteit toevoegen om daarmee landschapsinclusief beleid in de praktijk te brengen. Deze opgaven werkt het Rijk uit in het Nationaal Programma Landelijk Gebied waarin naast de opgaven voor natuur en landbouw ook wonen, mobiliteit, energie, recreatie, water- en bodemsysteem en klimaatadaptatie aandacht krijgen. Bij ontwikkelingen in het landelijk gebied worden cultuurhistorisch erfgoed en unieke landschappelijke en natuurlijke kwaliteiten behouden en versterkt. Deze grote opgaven zullen ook doorwerken in het landelijk gebied van Nijkerk.
2.4.2 Omgevingsvisie Gaaf Gelderland In de Omgevingsvisie “Gaaf Gelderland” geeft Provincie Gelderland een vergezicht en ambitie dat dient als leidraad voor het handelen van de provincie op het gebied van de fysieke leefomgeving. Met de visie geeft de provincie richting aan en biedt het ruimte om Gelderland toekomstbestendig te maken, dat wil zeggen ‘gezond’, ‘veilig’, ‘schoon’ en ‘welvarend’. De visie bevat zeven ambities voor afzonderlijke, maar met elkaar samenhangende thema’s: 1. energietransitie: van fossiel naar duurzaam 2. klimaatadaptatie: omgaan met veranderend weer 3. circulaire economie: sluiten van kringlopen 4. biodiversiteit: werken met de natuur 5. bereikbaarheid: duurzaam verbonden 6. vestigingsklimaat: een krachtige, duurzame topregio 7. woon- en leefomgeving: dynamisch, divers, duurzaam 26
Voor elk van deze thema’s heeft de provincie streefdoelen en de te volgen aanpak beschreven. Al deze thema’s spelen ook door op gemeentelijk niveau.
2.4.3 Blauwe Omgevingsvisie Waterschap Vallei en Veluwe Waterschap Vallei en Veluwe heeft een Blauwe Omgevingsvisie (BOVI) voor het jaar 2050 opgesteld. In deze lange termijn visie schetst het schap de wijze waarop het tot een duurzame en waterinclusieve leefomgeving wil komen. Met de BOVI zet het schap enkele leidende waterprincipes neer: 1. water is het ordenend principe in de ruimtelijke ordening; 2. denken in kringlopen; 3. maximaal schoonhouden en vasthouden van water; 4. zuiveren aan de bron; 5. partnerschap als watermerk. Deze principes werkt het schap vervolgens uit in vier thema’s voor een drietal stroomgebieden. Ons grondgebied is gelegen in het stroomgebied Gelderse Vallei en Eemland, zoals weergegeven op kaart 7 ‘Visiekaart stroomgebied Gelderse Vallei en Eemland. De vier thema’s zijn: waardevolle leefomgeving, klimaatverandering, circulaire economie en energietransitie.
Kaart 7: Visiekaart stroomgebied Gelderse Vallei en Eemland
Bron: BOVI, 2020; Waterschap Vallei en Veluwe (Nijkerk ligt in de rode cirkel)
27
Met de BOVI zet het waterschap een stip op de horizon om daarmee informatie te geven voor de omgevingsvisies. Met de BOVI nodigt het waterschap alle partners, waaronder Gemeente Nijkerk, uit om in de omgevingsvisie een herkenbare bijdrage te leveren aan de gezamenlijke waterbelangen. Voor het aspect ‘klimaatverandering’ werkt het waterschap samen met 28 gemeenten, de provincies Utrecht en Gelderland en de andere waterschappen in het plangebied aan de uitvoering van het Regionaal Adaptatie Plan (RAP). In dit plan is met concrete instrumenten, handreikingen en voorbeelden aangegeven hoe de verschillende partijen ruimtelijk in kunnen spelen op de klimaatverandering in Nederland. In paragraaf 2.5.4 is op dit plan nader ingegaan.
2.5
Onze positie in de regio
2.5.1 Regio’s Arnhem, Nijmegen en Foodvalley Onze gemeente maakt deel uit van Regio Foodvalley. Regio Foodvalley is een regionale samenwerking op basis van de Wet gemeenschappelijke regelingen. In deze regio werken de acht gemeenten Barneveld, Ede, Nijkerk, Rhenen, Renswoude, Scherpenzeel, Veenendaal en Wageningen samen met de twee provincies Gelderland en Utrecht, onderwijs- en kennisinstellingen en ondernemers in de regio. Samenwerking staat centraal om de topregio op het gebied van agrifood te worden. En om een duurzame en aantrekkelijke regio voor bedrijven en inwoners te blijven. De voedselvoorziening is de ‘core business’. Regio Foodvalley wil het vestigingsklimaat bevorderen voor het ondernemen, wonen, werken en studeren in dit gebied. Dat deze focus in de regio is blijkt ook uit werkgelegenheidscijfers van het gebied. Deze zijn hoger dan gemiddeld in Gelderland. Banen liggen voornamelijk in de Foodcluster en Agrocomplex sectoren. Ook de gemeenten in de regio ‘Arnhem-Nijmegen’ werken met elkaar samen aan een aantal grote verstedelijkingsopgaven. Met de regio ‘Arnhem-Nijmegen’ ziet de Regio Foodvalley de forse bevolkingsgroei als een grote opgave op zich afkomen.
De beide regio’s hebben in een Verstedelijkingsconcept ‘Meer landschap meer stad; groene metropool Arnhem Nijmegen Foodvalley 2040’ een strategie beschreven hoe de vraag naar 100.000 woningen die er in de regio extra nodig zijn tot 2040 het hoofd te bieden. Voor Regio Foodvalley gaat het daarbinnen om de opgave van de bouw van 40.000 extra woningen met aandacht voor de benodigde werkgelegenheid voor de nieuwe bewoners. Deze verstedelijkingsstrategie is een integrale langetermijnstrategie (2025-2040) voor de fysieke leefomgeving met focus op de thema’s wonen, werken en bereikbaarheid in relatie tot onderwerpen als energietransitie, landschap en de leefomgeving. Op kaart 8 ‘Kansen verstedelijking Arnhem, Nijmegen en Foodvalley zijn de ontwikkelingskansen voor de leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen verbeeld. De strategie is uitgewerkt in een viertal bouwstenen. Deze bouwstenen zijn: 1. Leefomgeving: meer landschap Het concept gaat uit van verdichten van bestaande wijken. Dat is een kans om in bestaande wijken ook een begin te maken met klimaatadaptatie, de verbetering van de biodiversiteit om daarmee de gezondheid van de bewoners van de wijk te verbeteren.
28
In het concept is het belang van de (agri)foodsector groot. De sector is ruimtelijk, sociaal en economisch verweven in de maatschappij. De transitie richting meer natuurinclusieve landbouw en kringlooplandbouw is een opgave die extra ruimte vraagt. Momenteel wordt er door Wageningen University & Research voor de landbouw een economisch perspectief opgesteld voor Regio Foodvalley. De transitie wordt met behulp van ruimtelijke zonering en zo het zoeken naar functiecombinaties ondersteund. De nieuwe verstedelijking mag de belasting op kwetsbare natuur- en landschapsgebieden niet vergroten. Dat kan alleen door meer natuur- en uitloopgebieden toe te voegen, de stikstofdeposities te verminderen en door de bestaande gebieden goed te beheren.
Kaart 8: Kansen verstedelijking Arnhem, Nijmegen en Foodvalley
Bron: Verstedelijkingsconcept ‘Meer landschap meer stad; groene metropool Arnhem Nijmegen Foodvalley 2040 (Nijkerk ligt in de rode cirkel)
2. Mobiliteit: slim en schoon Het concept richt zich op het laten reizen van mensen op de slimste en schoonste manier binnen stedelijke netwerken (korte afstanden) en tussen stedelijke netwerken (lange afstanden). Zoals aan de rand van stedelijke netwerken overstappen van auto op fiets of openbaar vervoer. Dit kan door de vorming van mobiliteitshubs, door het stimuleren van fietsen en lopen op korte afstanden binnen het stedelijk netwerk (first mile / last mile), door het vergroten en versterken van het Hoogwaardig Openbaar Vervoer-netwerk (HOVnetwerk) en door voor verbindingen op langere afstanden tussen stedelijke netwerken in te zetten op openbaar vervoer en spoor. Door meer te lopen, te fietsen, meer gebruik te maken van het openbaar vervoer en deelvervoer neemt vertraging op de weg af en wordt mobiliteit duurzamer. 29
Goederenvervoer en personenvervoer maken veelal gebruik van dezelfde spoorcorridors. Dat vraagt om keuzes: de keuze op welke corridors we goederenvervoer nu juist wel of juist niet willen hebben. Dat speelt in de Noordelijke Foodvalley langs de A1 corridor bij Nijkerk en Barneveld. 3. Economie: werk van de toekomst maken Investeren in het vestigingsklimaat is in het concept voornamelijk gericht op de drie polen Arnhem, Nijmegen en Ede/Veenendaal. Daar wordt ingezet op creatieve broedplaatsen, goede woon-werkgebieden, duurzaamheid (duurzame energie, klimaatadaptatie) en goede verbindingen. De strategische ligging op de multimodale goederencorridor wordt maximaal benut en corridors worden versterkt. De extra woningbouwopgave zal ook gepaard moeten gaan met een toename van de werkgelegenheid. Ingezet wordt op economische clustervorming die zich richt vanuit de thema’s Food, Health, Hightech en Energy op productie, innovatie en kennis. Ze zijn gericht op economische ontwikkeling en de groei van werkgelegenheid. In dat kader is het onderzoek naar de positionering en doorontwikkeling van het Food Production Cluster Noordkant Regio Foodvalley dat in 2022 zijn beslag krijgt belangrijk. Hierin werken de noordelijke gemeenten Barneveld, Scherpenzeel en Nijkerk nauw samen met de regio en provincie.
In genoemde thema’s ligt ook de kans om in de toeristische sector meer banen te ontwikkelen. Dat vraagt om toegang tot het landschap met fietsroutes en wandelroutes, maar ook om het ontwikkelen en verbeteren van plekken voor recreatie en ontspanning, rekening houdend met de nu al hoge druk op onze natuurlijke gebieden. 4. Wonen: meer stad en meer vitale kernen De ambitie is om tot 2040 100.000 woningen toe te voegen in de regio Arnhem-NijmegenFoodvalley, waarvan 40.000 in Regio Foodvalley en 60.000 in Arnhem-Nijmegen. Deze kwantitatieve opgave moet leiden tot het terugdringen van het woningtekort, het accommoderen van de natuurlijke bevolkingsgroei en het opvangen van de toeloop uit andere regio’s. Daarnaast is dit ook een kwalitatieve opgave waarbij er aandacht is voor de aansluiting op demografische ontwikkelingen, betaalbaarheid, toekomstbestendigheid (duurzaamheid en levensloopbestendig), groen en circulair bouwen (natuurinclusief), leefbaarheid en sociale cohesie, verstedelijking, het versterken van kleine kernen en toegankelijkheid voor specifieke doelgroepen. Waar mogelijk worden nieuwe woningen binnenstedelijk of aan de rand gebouwd en gaat dit samen met het verbeteren van de bereikbaarheid en leefbaarheid van de locatie. Dit biedt kansen om bestaande wijken te versterken.
Steden, wijken en dorpen worden (in onderlinge samenhang) aantrekkelijk, duurzaam, veilig, gezond, bereikbaar en inclusief. Tenslotte wordt ook de koppeling met werken gemaakt door werkenden aan de regio te binden en daarmee het vestigingsklimaat te versterken. Na het verstedelijkingsconcept wordt de strategie met behulp van ontwerprichtlijnen uitgewerkt in enkele gebieden. In deze gebiedsuitwerkingen wordt uitgewerkt waar ruimte is voor woningen en werklocaties en welke randvoorwaarden voor de leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen daarvoor moeten worden ingevuld (keuzes en mogelijke oplossingen). Gemeente Nijkerk maakt, samen met Barneveld en Scherpenzeel, deel uit van FoodvalleyNoord. Aan de uitwerking van deze visie wordt momenteel gewerkt. Wij verwerken de uitkomsten uit de regionale gebiedsuitwerking in onze definitieve omgevingsvisie. 30
2.5.2 Regio Foodvalley De Regio Foodvalley heeft een zelfstandige verkenning uitgevoerd naar de ruimtelijke vraagstukken en uitdagingen die er op de regio afkomen. De verkenning is een gemeenschappelijk kader om gezamenlijk op te treden en ondersteunt het gemeenten en partners om de richting te bepalen waar de regio naar toe wil en hoe dat te bereiken. Deze verkenning is in nauwe samenhang ontwikkeld met de verstedelijkingsstrategie ArnhemNijmegen-Foodvalley (zie paragraaf 2.5.1) en het Ontwikkelbeeld regio Amersfoort (zie paragraaf 2.5.3). De verkenning van Regio Foodvalley onderscheidt een achttal uitgangspunten, gebaseerd op regionale opgaven. Deze opgaven zijn onder te verdelen in drie grote veranderingsopgaven voor de regio, namelijk: a. veranderingen in de landbouw als gevolg van schaalvergroting, vermindering stikstofuitstoot en omvorming naar kringlooplandbouw; b. aanpassingen door klimaatverandering en omschakeling naar duurzame energiebronnen; c. de bouw van circa 40.000 woningen in samenhang met voldoende voorzieningen voor werken, recreëren en mobiliteit. De acht uitgangspunten zijn: 1. in de Regio Foodvalley wordt voldaan aan de woningbehoefte; 2. waar mogelijk wordt binnenstedelijke ontwikkeling toegepast; 3. clustering van industrielocaties in relatie tot bereikbaarheid creëert ruimte voor nieuwe woon- en werkgebieden; 4.
wisselwerking wordt gestimuleerd tussen veranderingen in de landbouw, opwekking van energie, landelijk wonen en werken en natuur; 5. het opwekken van duurzame energie op langere termijn wordt integraal verkend met andere ruimtelijke opgaven; 6. er wordt geen nieuwe ruimte vrijgemaakt voor omvangrijke of zeer omvangrijke distributie; 7. voor regionale voorzieningen, onder andere sport en cultuur, worden op regioniveau afspraken gemaakt; 8. natuurontwikkeling en aanpassingen aan de veranderingen van het klimaat worden op regioniveau opgepakt. In het jaar 2021 heeft de regio samengewerkt aan het Regionaal Programma Werklocaties (RPW) Foodvalley en aan de onderliggende Visie Werklocaties Foodvalley. Het RPW bevat nieuwe afspraken over de ontwikkeling van bedrijventerreinen en opgaven voor de bestaande voorraad tot 2030. Het RPW is het afsprakenkader en uitvoeringskader van de visie. De visie is de basis voor de afspraken die de Regio Foodvalley met de provincies Gelderland en Utrecht maakt over de kwantitatieve en kwalitatieve opgaven tot 2030 met een doorkijk naar 2040.
2.5.3 Regio Amersfoort Gemeente Nijkerk neemt, samen met de Gelderse gemeente Barneveld, ook deel aan het overleg met zeven gemeenten in de Regio Amersfoort. Het gaat om de gemeenten Amersfoort, Baarn, Bunschoten, Eemnes, Leusden, Soest en Woudenberg. Regio Amersfoort heeft in samenwerking met Provincie Utrecht een Ontwikkelbeeld opgesteld om antwoord te kunnen geven op de mogelijkheden voor woningbouw na 2030. 31
Het ontwikkelbeeld gaat uit van het gezamenlijke perspectief voor de periode 2030-2040: • met een perspectief waarin de kracht van het landschap centraal staat als drager voor vitaliteit; • waarbij het katalyserende effect van nabijheid van wonen en werken wordt ingezet om de regio te verankeren in het hart van het Stedelijk Netwerk Nederland. Dit perspectief is gebouwd op een zestal pijlers. Deze pijlers zijn: 1. robuust maken unieke landschappelijke structuren voor de leefkwaliteit, met een robuuste verbinding tussen Heuvelrug-Veluwe, een bufferzone rondom N2000-gebieden, natuurontwikkeling in combinatie met recreatie en zorgen voor klimaatrobuuste beekdalen; 2. de lokale vitaliteit waarborgen door ruimtevragers als landbouw, natuur, recreatie en klimaatadaptatie te combineren en aan te geven waar prioriteiten in het buitengebied liggen; 3. focus op het wonen en werken in gebieden rondom bestaande knopen, dat wil zeggen rond Amersfoort Centraal, Amersfoort Schothorst, Nijkerk en Barneveld die vanwege hun goede bereikbaarheid en hoeveelheid aan voorzieningen kunnen worden aangemerkt als aantrekkelijke locaties.
De regio wil stationsomgevingen daarom beter benutten en in samenhang met elkaar ontwikkelen door: • de capaciteit van de bestaande knopen goed te benutten; • woon- en werkmilieus te creëren rondom stationsomgevingen; • door zorg te dragen voor comfortabele fietsroutes van en naar de knopen; • rekening te houden met de overstap op duurzame energiebronnen en aanpassingen aan de klimaatverandering en tot slot • groenblauwe netwerken te creëren tussen de kernen; 4. het aanjagen van de nationale betekenis van de regio met unieke economische ecosystemen. Dit gebeurt door middel van het vergroten van de agglomeratiekracht van de regio en door er het verschil mee te maken, door de kansen te benutten die de stations Amersfoort CS en Schothorst bieden, met een stevige verankering in het Stedelijk Netwerk Nederland (NOVI) en het ontwikkelen van interactiemilieus voor denkers en doeners (Life science, health en agrifood); 5. door in te zetten op gezonde mobiliteit als volwaardig keuzealternatief door gedragen alternatieven voor autogebruik tussen kernen en binnen kernen aan te moedigen, de (e-)fiets en deelmobiliteit als volwaardige keuzes te beschouwen en het primaat bij wandelen en fietsen rondom belangrijkste knopen te leggen; 6.
door bereikbaarheid op multimodale corridors integraal aan te pakken waarvoor het Rijk en de regio samen aan de slag moeten voor het spoornet en de wegen rondom A1 en A28, in te zetten op allerlei maatregelen om de bereikbaarheid van de regio te borgen en de ontwikkeling wonen en werken mogelijk te maken en te kiezen voor niet-mengbare bedrijvigheid langs de corridors. De grote verstedelijkingsopgaven in de regio’s heeft Provincie Utrecht met onder andere Regio Amersfoort, Regio Foodvalley en de waterschappen het gezamenlijk programma “Groen Groeit Mee” te starten. De enorm grote woningbouwopgave noodzaakt overheden het groen in de omgeving mee te laten groeien. In dit project bundelen de overheden meerdere opgaven waaronder recreatie, klimaatadaptatie, bossenstrategie, natuur en worden deze integraal bekeken.
32
Samengevat staan wij in beide regio’s voor grote maatschappelijke opgaven. We staan daar niet alleen voor, maar doen dit samen in beide regio’s. Wij dragen daarin ook een grote eigen verantwoordelijkheid. We maken onze eigen keuzes, bepalen onze eigen groei en gaan uit van onze eigen kracht. Met de omgevingsvisie leveren wij onze bijdrage aan de oplossing van de regionale opgaven. In de hoofdstukken 4 en 5 hebben wij onze keuzes nader uitgewerkt.
2.5.4 Regionaal Adaptatie Plan Regio Vallei en Veluwe Gemeenten, Provincies en Waterschappen in Gelderse Vallei, Veluwe, Eemland en IJsselvallei hebben een Regionaal Adaptatie Plan (RAP) opgesteld. In dit plan is met concrete instrumenten, handreikingen en voorbeelden aangegeven hoe de verschillende partijen ruimtelijk in kunnen spelen op de klimaatverandering in Nederland. In het RAP staan vier ruimtelijk-functioneel gekozen thema’s centraal: 1. prettig wonen en werken; 2. aangenaam recreëren; 3. basisfuncties veiligstellen; 4. natuurlijk bodem- en watersysteem. Als er op een plek of gebied iets wordt gebouwd, verbouwd, gepland of georganiseerd, zal op die bewuste plek met alle maatschappelijke ontwikkelingen rekening gehouden moeten worden. Daartoe behoort als vast onderdeel ‘klimaatverandering’. De vier belangrijkste klimaattrends waarmee rekening gehouden moet worden zijn: het wordt natter, droger, warmer en de zeespiegel stijgt. Per thema is met ‘oppakken’, ‘aanpakken’ en ‘doorpakken’ aangegeven welk klimaatgereedschap ofwel maatregelen, beschikbaar zijn. De gezamenlijke ambities zijn vastgelegd. Ook is vermeld welke ideeën voor te ontwikkelen maatregelen en acties er mogelijk zijn. Vervolgens wordt een selectie van regionale speerpunten benoemd die de Manifestpartners als eerste willen oppakken.
Speerpunten worden geconcretiseerd in een of meer projecten en trajecten in het werkplan. De speerpunten zijn benoemd op basis van urgentie en op basis van en energie bij meerdere partijen. Geconcretiseerd houdt dit in dat voor een thema als prettig wonen en werken de ambities geldt dat De stedelijke leefomgeving klimaatbestendig, veilig en gezond moet worden ingericht door onder andere de volgende punten in de planontwikkeling te betrekken: • onder alle weersomstandigheden is sprake van een optimaal leefklimaat in gebouwen waar gewoond en gewerkt wordt, met bijzondere aandacht voor kwetsbare groepen; • water(overlast) en hittestress in gebouwen wordt voorkomen door inrichtingsmaatregelen op het niveau van gebouw en omgeving. Nieuwe gebouwen worden zoveel mogelijk klimaatadaptief gebouwd; • er is (relatief) minder verharding en meer vergroening in de woon- en werkomgeving, o.a. vanwege de infiltratiemogelijkheden van regenwater; • wijken en werklocaties blijven bereikbaar via doorgaande wegen bij extreem weer. Het plan bevat per punt allerlei concrete maatregelen en acties voor alle partijen.
33
2.6
Doorwerking van het beleid van overige overheden Het beleid van de overige overheden, zoals wij dit in de twee voorgaande paragrafen beschreven hebben werkt op allerlei niveaus door in onze omgevingsvisie. Van belang daarbij is het onderscheid dat wij maken tussen beleidszaken die verplicht doorwerken en beleidszaken waarover wij als gemeente zelf bepalen hoe wij dit oppakken en uitvoeren. Een voorbeeld van beleid dat rechtstreeks doorwerkt in onze visie is het Gelders natuurnetwerk, zoals vastgelegd in de Provinciale Omgevingsverordening Gelderland. Een voorbeeld van het beleid waarover wij zelf de regie blijven voeren is de vertaalslag van de afspraken over de woningbouwopgave met de Regio Amersfoort en de Regio Foodvalley. Deze opgaven verliezen we niet uit het oog. Ze maken integraal onderdeel uit van onze keuzes in deze visie over woningbouw. Maar wij bepalen als gemeente hoe wij dit doen.
34
3
Opgaven en kernwaarden
3.1
Opgaven (beschrijving analyse, trends en maatschappelijke ontwikkelingen) Wij staan in de gemeente voor een aantal grote opgaven. Opgaven om het te kort aan woningen terug te dringen, om de leefomgeving aan te passen aan de veranderingen in het klimaat, de omschakeling naar duurzame opwekking van energie, om te zorgen voor voldoende ruimte voor bedrijven en voor een blijvend groeiende recreatiebehoefte, om de verandering naar een duurzame landbouw te ondersteunen en te stimuleren en om steviger in te zetten op biodiversiteit en schone vormen van mobiliteit zoals de fiets als vervoermiddel. Een groot aantal van de opgaven komen al duidelijk naar voren uit het beleid van andere overheden en uit de regiovisies. In hoofdstuk 3 gaan wij voor de zes thema’s nader op de ontwikkelingen en de trends voor de komende jaren in. Elk thema eindigen wij met een opsomming van de opgaven waar wij de komende jaren aan willen werken. De volgende hoofdstukken bevatten onze integrale visie als antwoord op de opgaven voor de periode tot 2040 (hoofdstuk 4) en onze strategische keuzes uitgewerkt in gebiedsprofielen (hoofdstuk 5).
3.1.1 Gemeente Nijkerk in 2050 energieneutraal en klimaatbestendig. De gemeente heeft de ambitie om in 2050 energieneutraal en klimaatbestendig te zijn. Deze opgaven hangen samen met de verandering van het klimaat wereldwijd en ook in Nederland. Om verdere opwarming van de aarde en de gevolgen daarvan zo veel mogelijk te voorkomen zijn er klimaatafspraken (Parijs Akkoord 2015) gemaakt en wil Nederland overstappen van fossiele brandstoffen op duurzame energiebronnen zoals zon en wind. Alle overheden hebben de taak gekregen bij te dragen aan deze afspraken. Ook wij hebben deze verantwoordelijkheid opgepakt. Duurzame elektriciteit Wij hebben in 2020 al een eerste stap gezet in onze ambitie om energieneutraal te worden. Het project ‘Duurzame verbinding A28’ onderzoekt de mogelijkheden voor het opwekken van duurzame elektriciteit in het gebied langs de A28 waaronder twee windturbines en veertig hectare zonnevelden. Dit is tevens onze inzet voor zon en windturbines op basis van de afspraken uit de Regionale Energie Strategie Foodvalley. Daarnaast onderzoeken we de mogelijkheden voor het overkappen van P&R terreinen met zonnepanelen, zonnepanelen op de geluidswal en (tijdelijk) op het voormalig zwembadterrein Luxool en stimuleren wij de aanleg van zonnepanelen op daken.
Energiebesparing en aardgasvrij Een andere opgave om energieneutraal te worden is het realiseren van een forse energiebesparing en het maken van de overstap van aardgas naar duurzame warmtebronnen. Om dit te bereiken werken wij aan de uitvoering van een Transitievisie Warmte. In deze visie beschrijven wij onze strategie om in 2050 aardgasvrij te zijn, welke alternatieve warmtebronnen en technieken hiervoor ingezet kunnen worden en welke planning wij daarbij voor ogen hebben. Duurzame mobiliteit Ook op het gebied van mobiliteit valt veel winst te behalen. Verkeer en vervoer is verantwoordelijk voor bijna een derde van het energieverbruik in onze gemeente en ruim een 35
kwart van de CO2-uitstoot. De opgave is in 2050 te zorgen voor mobiliteit zonder schadelijke uitlaatgassen voor mensen en goederen. Dit betekent meer inzet van duurzame energie voor al het transport op de weg, het water en in de lucht. In 2050 moet de inzet van fossiele brandstoffen tot nul gereduceerd zijn. In de visie beschrijven wij ons streven naar mobiliteitsoplossingen die de verduurzaming van de leefomgeving en de gezondheid van de inwoners stimuleert. Via ons kwalitatieve uitgifte- en werklocatiebeleid proberen wij om de juiste bedrijven met de juiste werkgelegenheid naar onze gemeente te halen. Dit heeft als bijkomend voordeel dat hierdoor de inkomende pendel verkleind kan worden. Aanpassingen aan het veranderende klimaat Maar wij willen niet alleen in 2050 energieneutraal zijn, wij staan ook voor de opgave onze leefomgeving aan te passen aan de veranderingen van ons klimaat. Klimaatadaptatie is de mate waarin we onze leefomgeving aan kunnen passen aan de verandering van het klimaat. Wij hebben ook hierin al maatregelen getroffen. Zo dient het regenwater bij nieuwbouw zoveel mogelijk te worden opgevangen om het rechtstreeks af te laten vloeien in de bodem. Alleen vuilwater gaat naar het riool.
Wij geven voorlichting met regenwateradviseurs over het afkoppelen van de regenwaterpijp, om het regenwater in de tuin te kunnen benutten, in plaats van het af te laten vloeien naar het riool. We stimuleren ook de ontstening en vergroening van de wijken en buurten van onze kernen. Ook op onze bedrijventerreinen maken wij dit onderdeel van de aanpak Toekomstbestendige Bedrijventerreinen en gaan wij hierover in gesprek bij nieuwe aanvragen voor een omgevingsvergunning. Hiermee wordt verdroging beperkt en voorkomen we overlast bij de rioolwaterzuiveringsinstallaties bij stortbuien. Naast de regenwateradviseurs, bieden wij onze inwoners nog een aantal mogelijkheden om zelf aan de slag te gaan met het klimaatvriendelijk inrichten van de tuin: door middel van de ‘Subsidieregeling Groene Daken’ voor de aanleg van een sedumdak op huis of schuur en een regentonkorting. Maar er is meer nodig. Wij zullen meer maatregelen moeten treffen. Wij zijn ons hier van bewust en zullen rekening moeten houden met de veranderende, natuurlijke omstandigheden. Dit beïnvloedt onze ambitie te zorgen voor een prettige en gezonde woon-, werk- en leefomgeving. Het is ook onze verantwoordelijkheid andere sectoren in onze samenleving te betrekken bij en te stimuleren bij te dragen aan deze opgaven.
In de voorbereiding van deze visie is ons duidelijk gebleken dat de bewoners, het bedrijfsleven en de overige instellingen en maatschappelijke organisaties in onze gemeente zich hiervan bewust zijn. Samenwerken is hierbij cruciaal, want goede plannen maken wij en voeren wij met elkaar uit. Daarom vraagt de overstap naar een duurzame samenleving in onze gemeente overleg en ondersteuning, maar geeft deze visie ook antwoord op de ruimtevraag die dit met zich meebrengt. Onze visie op de ontwikkelingen in de gemeente voor woningbouw, werkgelegenheid en recreatie benutten wij om onze opgaven voor de overstap naar duurzame energie en de aanpassing aan het veranderende klimaat te verwezenlijken. Onze opgaven - werken aan de overstap van fossiele brandstoffen op duurzame energiebronnen om het doel in 2050 energieneutraal en klimaatbestendig te zijn te bereiken; 36
-
de fysiek ruimtelijke opgaven gaan gepaard met een omwenteling naar een duurzame samenleving met een omslag naar duurzame energievoorziening, een klimaatadaptieve aanpak, een circulaire samenleving en een sociale duurzame leefomgeving.
3.1.2 Woningbouw In paragraaf 2.1 schreven wij al dat inwoners in onze gemeente er prettig wonen. Het gevarieerde aanbod in zowel stedelijk als landelijk wonen op het schakelpunt tussen de Randstad en de Veluwe maakt de gemeente voor velen een aantrekkelijke woongemeente. Ondanks de economische crisis en het dieptepunt van de huizenmarkt in 2013 zijn er in de afgelopen tien jaar jaarlijks meer dan 175 woningen bijgebouwd. Door de toename van de bevolking en een veranderende samenstelling van de bevolking blijft de vraag naar woningen groot. De oorzaak van de sterke bevolkingsgroei is een toename van het aantal mensen dat in onze gemeente komt wonen. Zij verhuizen met name vanuit Amersfoort. In de Regio Foodvalley als geheel wordt eenzelfde tendens waargenomen. De Regio Foodvalley wordt gezien als een aantrekkelijk woonmilieu voor mensen uit de Randstad.
Uit ons onderzoek blijkt dat: • in de afgelopen 19 jaren onze bevolking gemiddeld met 330 inwoners per jaar toenam; • het aantal huishoudens blijft groeien van 16.800 in 2017 naar 20.000 in 2035; • de ontwikkeling van de huishoudens tot 2035 een lichte stijging van het aantal gezinnen (+240) laat zien en een sterke stijging van één- en tweepersoonshuishoudens (+2.575), in het bijzonder van huishoudens in de leeftijdscategorie van 75+; • het totaal aantal inwoners in onze gemeente in 2040 bijna 50.000 bedraagt; • door de toenemende vergrijzing en de afname van het aantal mensen dat een huishouden deelt is er meer behoefte aan kleinere (gelijkvloerse) woningen; • de behoefte naar woningen verder onder druk komt te staan als gevolg van groeiende werkgelegenheid en door de ontwikkelingen in de regio’s en Randstad; • er sprake is van een toenemende vraag naar woningen in elke prijsklasse, waaronder een grote vraag naar sociale huurwoningen. In de recent vastgestelde Woonvisie 2020+ wordt om deze reden ingezet op meer balans in vraag en aanbod, wonen en zorg, alternatieve en flexibele woonvormen en verduurzaming van de bestaande woningvoorraad. Deze woonvisie geeft evenwel nog geen concreet antwoord op de vraag waar er in de toekomst nieuwe woningen kunnen worden gebouwd en of er mogelijkheden zijn tot een versnelling in woningbouw.
Deze vragen beantwoorden wij in deze Omgevingsvisie.
Tabel 2: Prognose bevolkingsgroei gemeente Nijkerk 2018-2040 Jaar
Aantal inwoners
2018
42307
2020
43303
2025
44702
2030
46187
2035
47896
2040
49494
Bron: Provincie Gelderland/Gelderse hoge variant o.b.v. Primos prognose 2019 ABF Research
37
Ook voor de periode tot 2030 en de periode 2030-2040 neemt het aantal inwoners nog toe. De verwachting is dat het aantal inwoners nog met ongeveer 2.900 inwoners groeit tot 2030. Het betreft circa 2.000 huishoudens. Voor de periode tot 2040 wordt een bandbreedte aangehouden tussen de 860 en 1.620 nieuwe huishoudens en groeit het aantal inwoners met 3.300.
Tabel 3: Huishoudensontwikkeling gemeente Nijkerk 2020 -2040 Doelgroep
Huishoudens
Huishoudens
Ontwikkeling 2020-2025
Huishoudens
Ontwikkeling 2020-2030 -14%
Huishoudens 2040 (in Bandbreedte) 170-180
Ontwikkeling 2020-2040 (in Bandbreedte) -14%-19%
Alleenstaanden < 25 jaar Alleenstaanden 25-30 jaar Stellen < 35 jaar Gezinnen Alleenstaanden & stellen 35-55 jaar Alleenstaanden & en stellen 5575 jaar Alleenstaanden & stellen 75+ Overig Totaal
210
190
-10%
180
640
630
-2%
620
-3%
530-550
-14%-17%
700
660
-6%
570
-19%
480-500
-29%-31%
7.030 1.830
7.260 1.760
+3% -4%
7.500 1.750
+7% -4%
7.860-8150 1.830-1.900
+12%- 16% 0%-4%
4.610
4.730
+3%
5.040
+9%
4.850-5.030
+5%-9%
2.390
3.130
+31%
3.650
+53%
4.460-4.630
+87%-94%
50 17.460
50 18.410
0% +5%
60 1.9370
+20% +11%
50-50 20.23020.990
0% +16%-20%
Bron: Primos (2020), bewerking STEC Groep (2020). Afgerond op tientallen. Bandbreedte 2040 op basis van uitkomsten scenario ‘migratie hoog’ en ‘migratie laag’
De huishoudensontwikkeling neemt niet alleen toe, maar verandert daarnaast van samenstelling. De groep 75+ groeit sterk en daarmee groeit ook het aantal één- en tweepersoonshuishoudens. Desondanks is het voor de gemeente Nijkerk juist kenmerkend dat er groei blijft in het aantal gezinnen. Dit vraagt om goed te blijven monitoren wat de kwalitatieve woningbehoeften zijn. Onze opgaven Vanuit deze beschrijving en analyse van trends en maatschappelijke ontwikkelingen komen wij voor het thema ‘woningbouw’ tot de volgende opgaven: - het streven naar meer variatie in de woningvoorraad, zowel in prijsklassen als in woningtypen; - het realiseren van meer betaalbare woningen; - het voorzien in de woningbehoefte van onze eigen inwoners, waarbij we oog hebben voor senioren, starters en andere doelgroepen die in de knel zitten; - het focussen op wonen met zorg, flexibele woonvormen, duurzaam wonen en aantrekkelijke woonmilieus;
38
-
het revitaliseren van bestaande woonwijken om te kunnen blijven voldoen aan kwalitatieve woonwensen.
3.1.3 Werken Een vitale economie is belangrijk voor de welvaart van de huidige en toekomstige inwoners van de gemeente. Economie zorgt voor banen, voor bestedingsruimte voor inwoners en voor investeringsruimte en partnerschap bij verduurzaming. Economie zorgt voor vooruitgang en sociale samenhang. Een baan of een stageplek geeft iemand de kans om zich te ontwikkelen in de maatschappij, een zinvolle bijdrage te leveren, de taal te leren en relaties op te bouwen. Economie is ook identiteit. De gemeente Nijkerk is van oudsher een ondernemende gemeente van inwoners die van aanpakken weten. Van inwoners die producten weten te maken en te vermarkten, in de gemeente maar ook daarbuiten tot over de landsgrenzen. Een vooruitziende blik, maar altijd met beide benen op de grond. Lokaal geworteld en een bijdrage willen leveren aan de samenleving. Ook dat kenmerkt het bedrijfsleven in Nijkerk, Hoevelaken, Nijkerkerveen en het buitengebied van oudsher. De centrale ligging in Nederland maakt het voor velen niet alleen aantrekkelijk in onze gemeente te wonen, maar er ook te werken. Dit komt onder meer door de nabijheid van de Randstad en de Veluwe en door goede ontsluiting met rijks- en provinciale wegen. De Nijkerkse economie heeft zich steeds positief en robuust ontwikkeld.
Bij elkaar weten de duizenden bedrijven en maatschappelijke instellingen in de gemeente in 2020 meer dan 23.700 banen te creëren. De gemeente kent meer bedrijven per 100 inwoners dan gemiddeld in Nederland en Gelderland. Het totaal aantal vestigingen bedraagt 4.380 in 2020. De afgelopen jaren is het aantal bedrijven jaarlijks steeds iets toegenomen. Makers en doeners in het MKB Nijkerk is wat betreft bedrijfsomvang een gemeente die draait op het midden- en kleinbedrijf. In de monitor van Bureau Louter (november 2021) vinden we onze gemeente op de 5e plaats in de landelijke lijst van gemeenten met de sterkste MKB-economie. We zien het ook terug in de namen van veel van oorsprong familiebedrijven die hier vaak al generaties zijn gevestigd. De vele bedrijven die zich de afgelopen jaren van elders hier gevestigd hebben zijn vaak mkbbedrijven. De gemeente Nijkerk heeft daarmee een gediversifieerde economie van ‘makers en doeners’ met een sterke vertegenwoordiging van stuwende maakbedrijven. Deze diversiteit is een kracht van de Nijkerkse economie. Het vermindert de kwetsbaarheid bij conjuncturele schommelingen. De vijf belangrijkste sectoren gemeten naar het aantal banen, zijn de industrie, zakelijke dienstverlening, detail- en autohandel, groothandel en bouw. Deze sectoren zijn ten opzichte van de regio en de provincie sterk vertegenwoordigd.
De dienstverlening en gezondheidszorg zijn in de gemeente Nijkerk relatief kleinere sectoren. Binnen de Nijkerkse maakbedrijven vinden we een deel daarvan in het Food Production Cluster. Dit is de noemer van de verzameling van bedrijven binnen de food, foodtechniek en foodlogistiek. Volgens cijfers en indeling van de provincie komt dit neer op ongeveer 7.300 banen. Dit is ongeveer een derde van het totaal aantal banen in de gemeente; aanzienlijk meer dan gemiddeld in de provincie Gelderland. De doorontwikkeling en positionering van dit Food-cluster is onderdeel van ons economisch beleid de komende jaren. 39
Bijna alle sectoren droegen bij aan de groei van de werkgelegenheid in de gemeente Nijkerk de afgelopen jaren. Tot 2017 zijn er vooral veel nieuwe banen in de industrie te vinden, die een verlies van banen in de dienstverlening en zorg in die jaren grotendeels compenseerden. Daarna waren het vooral de bouw, zakelijke dienstverlening, zorg en horeca die voor de groei van de werkgelegenheid zorgden. Deze knik ontstond mede door ons stringente kwalitatieve uitgiftebeleid, waardoor de nodige vestigingsaanvragen afgewezen werden en wij kwaliteit voorop stellen met de komst van nieuwe bedrijvigheid naar de gemeente. De financiële sector en landbouw zijn de enige sectoren waarin de werkgelegenheid de afgelopen tien jaar structureel afnam. Deze ontwikkeling laat de kracht van onze economie zien. In tijden van economische crises hebben verzorgende, consumentgerichte sectoren het vaak moeilijk en neemt de werkgelegenheid daarin af. De stuwende en wat minder conjunctuurafhankelijke industriële sector laat dan wél groei zien. Dat houdt het geheel in evenwicht. Ook deze balans is iets om te koesteren en aandacht aan te besteden bij economisch beleid en monitoring van de ontwikkeling. Onze vrijetijdseconomie De vrijetijdseconomie is een steeds belangrijker en groeiende economische sector in onze gemeente, die zich tot de komst van de Corona pandemie steeds positief ontwikkelde.
Bewoners en toeristen genieten in hun vrijetijd van het groeiende aanbod. Nijkerk biedt veel van wat vrijetijdsgenieters zoeken. Zo draagt een gezonde vrijetijdseconomie bij aan een fijne leefomgeving en een vitale economie. De impact van de maatregelen tegen het Coronavirus op toerisme en recreatie is enorm geweest in de jaren 2020 en 2021 weten wij. Toch is de verwachting dat met het onder controle krijgen van de pandemie er een realistisch groeiscenario bestaat voor onze vrijetijdseconomie.
40
Onze beroepsbevolking Van de ruim 43.600 inwoners bestaat de beroepsbevolking in 2020 uit ongeveer 23.200 inwoners. Ook de beroepsbevolking, het gedeelte van de bevolking waar banen voor nodig zijn, groeide de afgelopen jaren harder dan landelijk. Ongeveer tienduizend mensen hiervan zijn uitgedrukt in de traditionele begrippen - middelbaar opgeleid, zevenduizend zijn hoog en zesduizend zijn laag opgeleid. Daarmee heeft Nijkerk een beroepsbevolking met een relatief groot aandeel middelbaar opgeleiden. Het aandeel Wo- en Hbo-ers binnen de Nijkerkse beroepsbevolking neemt de afgelopen jaren wel toe. De krapte op de arbeidsmarkt was de afgelopen jaren fors. Er is vooral een tekort aan goed opgeleide Mbo-werknemers. Via gericht economisch beleid wordt er gewerkt aan vermindering van dit tekort.
Economie en Corona De gevolgen van de coronapandemie maken duidelijk dat de positieve economische lijnen niet automatisch kunnen worden doorgetrokken naar de toekomst. Dit is ook sterk sectorafhankelijk gebleken. Ook in onze gemeente heeft de crisis zeker invloed, hebben de maatregelen gaten geslagen in investeringsbudgetten en reserves van bedrijven en neemt de werkloosheid voor het eerst sinds jaren weer toe. Wij blijven dit goed monitoren en hierover in overleg met onze ondernemers en hun vertegenwoordigers. Daarnaast spelen er ontwikkelingen die ook vóór de invoering van de maatregelen tegen het virus al van invloed waren op onze economie. De nationale werkgeversorganisaties stellen begin dit jaar dat we er steeds minder goed in slagen om economische groei te laten leiden tot brede welvaart. Behalve economische groei ziet het bedrijfsleven een inclusieve samenleving, met werk en gelijke kansen, en een duurzame leefomgeving als prioriteit. Dezelfde conclusie bracht de Nederlandse planbureaus eerder al tot het advies om veel meer vanuit brede welvaart naar oplossingen voor de crisis te zoeken. De winst zit daarmee eerder in kwaliteit, dan in kwantiteit. 41
De geldt ook voor de economische ruimte binnen onze gemeentegrenzen. Die is beperkt en er is wel meer nodig voor een vitale economie. We zullen efficiënt moeten zijn om binnen die grenzen het verdienvermogen van onze economie te vergroten, op een manier waarbij iedereen mee kan doen en die duurzaam is. Onze detailhandel De detailhandel is belangrijk voor de Nijkerkse economie en voor de levendigheid en aantrekkelijkheid van onze centra. De winkelmarkt verandert in hoog tempo en het blijft belangrijk om goed op veranderingen in te kunnen spelen. In 2019 is daarom de Detailhandelsstructuurvisie (DSV) gemeente Nijkerk 2019 – 2025 vastgesteld. Met de DSV kan de gemeente anticiperen op landelijke en lokale ontwikkelingen. Deze visie maakt keuzes omtrent de toekomstige positie van centra en van overige locaties, zoals (detailhandel op) de bedrijventerreinen en in Nijkerkerveen. Het vitaal en aantrekkelijk houden van de lokale winkelstructuur in een krimpende fysieke winkelmarkt is een uitdaging en zal veel aandacht krijgen. Onze woon- en werkbalans in evenwicht Nijkerk is een werk- en woongemeente met ingaande pendel die ongeveer net zo groot is als de uitgaande pendel. Onze woon-werk balans, het aantal banen en de omvang van de beroepsbevolking, is in evenwicht, beiden zijn ongeveer even groot. De gemeente Nijkerk kan dus theoretisch voorzien in de eigen werkgelegenheidsbehoefte.
Deze balans is economisch gezien gunstig. In de praktijk bestaat er een frictie tussen vraag en aanbod, die deels wordt opgevangen met de inzet van arbeidsmigranten, zo’n 1.200 personen in 2021, waarvan er circa 350 ook in onze gemeente wonen. Onze economie vraagt om ruimte voor ondernemen Onze gemeente Nijkerk gaat groeien in de richting van 50.000 inwoners. Banengroei is dan nodig om het evenwicht met de groei van de bevolking en het draagvlak voor voorzieningen te behouden. Dit vraagt om gelijke tred te houden wat betreft de inzet op economische ontwikkeling, om een vitale woon- én werkgemeente te blijven. Voldoende en vitale bedrijventerreinen zijn daarbij erg belangrijk voor onze gemeente. Ruim de helft van de totale werkgelegenheid is te vinden op de bedrijventerreinen en deze verhouding zal niet substantieel gaan veranderen verwachten wij. Dit aandeel is in de afgelopen jaren zelfs nog licht toegenomen. Relevant is dat de helft van het aantal banen op bedrijventerreinen op de wat oudere bedrijventerreinen Arkervaart West en Oost te vinden is. Inzetten op een toekomstbestendige kwaliteit van deze bestaande terreinen is daarom een belangrijk aandachtspunt. Er is eind 2021 nog maar beperkt mogelijkheid om nieuwe bedrijfskavels uit te geven. Wij doen dat via een kwalitatieve aanpak.
Dit selectieve uitgiftebeleid zetten wij voort zonder de focus op werkgelegenheidsgroei te verliezen. Daarom is werkgelegenheid een belangrijk criterium bij de vestiging van nieuwe bedrijven van buiten de gemeente - en willen we ook doorgaan met onze ‘rode loper aanpak’, waarin we ondernemers met raad en ondersteuning bijstaan, zodat deze zorgvuldiger, sneller en beter kan schakelen bij uitbreidingsen vestigingsvragen. Voor de komende 10 tot 20 jaar ontstaat hierdoor een flinke uitbreidingsvraag voor economische ruimte, veroorzaakt door autonome groei van onze bestaande bedrijvigheid, door vestigende bedrijven van buiten, door de vraag naar extra vervangings- en schuifruimte voor bedrijven en door maatschappelijke opgaven. 42
Groei van het aantal inwoners stelt de gemeente voor de uitdaging om de werkgelegenheid mee te laten groeien, kwantitatief en kwalitatief. Dit vraagt om ruimte voor (nieuwe) werklocaties. Er zijn meer uitdagingen. Als we voorop willen lopen, dan moet onze economie op tijd vernieuwen, door aan te haken op grote trends zoals digitalisering en verduurzaming van de economie.
Klaar maken voor ‘next economy’ We staan aan de vooravond van een omslag naar een ‘next economy’. Met next economy wordt een economie bedoeld waarin sterk ontwikkelde wetenschap en hoogwaardige kennis cruciaal zijn, waar voortdurende creativiteit en innovatie noodzaak zijn, waarbij sprake is van een sterke onderlinge afhankelijkheid door globalisering in een wereld met een grote culturele en demografische diversiteit. Daarbij ervaren we steeds meer druk op de ruimte en hebben we duurzame ambities en moeten we rekening houden met klimaatverandering. Samen werken aan een sterke en duurzame economie voor de toekomst, waarvan de hele samenleving in de gemeente Nijkerk profijt ondervindt. Dát is wat we voor ogen hebben en met die gedachte hebben wij de afgelopen jaren ons economisch beleid gevoerd en daarom hebben wij in oktober 2021 de nieuwe ‘Economische Visie gemeente Nijkerk 2030 – Bloeiende economie voor brede welvaart’ vastgesteld. Die lijn willen we voortzetten, bestendigen en nog meer in de praktijk brengen. Onderzoek naar (mobiliteit)HUB’s Er wordt veel gesproken over het ontwikkelen van speciale knooppunten, zogeheten hubs, waar mensen gemakkelijk kunnen overstappen van de fiets naar een elektrische deelauto of op de bus naar een treinstation en weer verder. Maar ook hubs waar goederen gemakkelijk van het 43
ene naar het andere transportmiddel overgeslagen kunnen worden. Met deze hubs wordt meer beoogd dan alleen het creëren van een overstappunt. Bij een hub kun je eenvoudig en veilig je fiets stallen of er met het openbaar vervoer komen, je kunt je elektrische auto er opladen en er is plek om tijdelijk te werken of je boodschappen te laten bezorgen of te doen. De mogelijkheden om hubs te ontwikkelen en te realiseren worden op provinciaal en regionaal niveau onderzocht. In samenwerking met onze regio onderzoeken wij de mogelijkheden naar de ontwikkeling van een kleine mobiliteitshub. Een mobiliteitshub is een hoogwaardige fysieke locatie die een gevarieerd aanbod van duurzame en actieve vervoersmiddelen combineert met aangename verblijfsmogelijkheid. Hubs horen tegenwoordig bij de ambitie van een duurzaam bereikbaar gebied. Met deze verkenning wordt gekeken naar mogelijke hubs binnen het kennishart die kunnen bijdragen aan het verduurzamen van de bereikbaarheid. Onze opgaven De volgende hoofdopgaven zijn belangrijk voor ons economisch ontwikkelperspectief, als we in de gemeente ook in de toekomst een bloeiende economie met een brede welvaart voor iedereen willen bereiken.
In het uitvoeringsprogramma bij de eind 2021 vastgestelde Economische Visie gemeente Nijkerk 2030 worden deze opgaven concreet uitgewerkt: • banen voor snelgroeiende beroepsbevolking (meer banen); • inzet op economische verbreding én verdieping (meer bedrijven); • voldoende toekomstbestendige werklocaties (meer ruimte); • samenwerken als partners met een goede rolverdeling (meer samen); • een experiment met een ‘mobiliteitshub’ op een goed gekozen locatie om lessen voor de toekomst uit te kunnen trekken.
3.1.4 Voorzieningen Onze kernen in de gemeente beschikken in de basis over een compleet en aantrekkelijk voorzieningenniveau. Dit willen wij ook zo houden. Ons geldend beleid, zoals vastgelegd in de Nota maatschappelijk vastgoed 2013-2025, de Sportnota 2013-2025 en het Integraal huisvestingsplan primair en voortgezet onderwijs 2019-2035 bevat de uitgangspunten voor het maatschappelijk vastgoed en is leidend in het faciliteren van nieuwe voorzieningen, voor zover het de basisvoorzieningen betreft. Belangrijke uitgangspunten in ons beleid zijn: • we streven naar een evenwichtige spreiding van voorzieningen over de gemeente, rekening houdend met de schaal en de diversiteit van de drie kernen en van de gemeente als geheel; • we hebben vooral een regierol. Beheer en exploitatie van maatschappelijke voorzieningen brengen wij zoveel mogelijk onder bij externe partners: een exploitant, een maatschappelijke organisatie of verenigingen; • we investeren in basisaccommodaties zoals deze zijn genoemd in de Nota maatschappelijk vastgoed.
De niet-basisaccommodaties laten wij over aan particuliere initiatiefnemers en aan de verantwoordelijkheid van verenigingen of maatschappelijke organisaties; • we kiezen alleen voor het ontwikkelen van nieuwe voorzieningen als is gebleken dat de bestaande optimaal worden benut en waar mogelijk multifunctioneel worden gebruikt; • bij de realisatie van nieuwe woonwijken ontwikkelen en realiseren wij maatschappelijke voorzieningen op basis van een onderzoek naar de behoefte aan dergelijke voorzieningen; 44
•
•
we stimuleren een gezonde leefstijl van inwoners. In ruimtelijke zin betekent dit niet alleen het faciliteren van voldoende sportaccommodaties maar ook dat de openbare ruimte moet uitnodigen om te bewegen en te ontmoeten. Daarnaast zetten we in op een vitaal en rijk verenigingsleven, omdat dit bijdraagt aan de gezondheid en het welbevinden van onze inwoners en de betrokkenheid bij de maatschappij vergroot. we zetten ons in voor verduurzaming van ons maatschappelijk vastgoed. Bij vervanging of renovatie van vastgoed streven we naar (B)ENG: (Bijna) Energie Neutrale Gebouwen.
Als we kiezen voor een verdere groei van onze gemeente om in de vraag naar woningen te voorzien, vraagt dit ook om uitbreiding van voorzieningen op het gebied van onderwijs, sport, cultuur, zorg en overige maatschappelijke en vrijetijdsvoorzieningen (bioscoop, theater, kinderboerderij enzovoort) functies. Deze voorzieningen zijn onontbeerlijk voor het in stand houden van onze vitale gemeenschap. Onderwijs en kinderopvang Het is onze verantwoordelijkheid te voorzien in voldoende faciliteiten voor (speciaal) basis- en voortgezet onderwijs. Bij een grote woonwijk betekent dit de noodzaak tot het bouwen van een nieuwe basisschool, zoals onlangs in Doornsteeg. Bij kleinere woonwijken zal een afweging gemaakt moeten worden tussen de uitbreiding van bestaande basisscholen of verplaatsing van een bestaande school. We gaan door met het renoveren of vernieuwen van oudere schoolgebouwen, zodat deze onderwijskundig en qua duurzaamheid weer toekomstbestendig zijn voor de komende 25 of 40 jaar. Bij renovatie of nieuwbouw van een basisschool gaan we ook met het schoolbestuur in gesprek over de (ruimtelijke) wensen voor kinderopvang. De realisatie en financiering van voldoende ruimte voor kinderopvang zien wij echter niet als een gemeentelijke taak, maar moet door de schoolbesturen en kinderopvangorganisaties gezamenlijk worden opgepakt.
Voortgezet onderwijs en speciaal (basis)onderwijs is kernoverstijgend. Bevolkingsgroei kan ook leiden tot de noodzaak voor extra ruimte voor deze onderwijssoorten. Uitgangspunt is om dit (zoveel als mogelijk) te concentreren op de huidige locaties. Samen met het Van Lodenstein College wordt momenteel een locatiestudie gedaan voor de vervanging/renovatie die voorzien is na 2025. Voor alle onderwijshuisvesting geldt dat we deze zo duurzaam mogelijk willen realiseren, rekening houdend met het Bouwbesluit, Frisse scholen klasse B en (B)ENG-eisen. Sporten, bewegen en spelen Alle kernen beschikken over een divers aanbod aan sport- en speelvoorzieningen. Er zijn veel sportverenigingen waar talloze vrijwilligers actief zijn. De bevolkingsgroei kan het noodzakelijk maken de gymcapaciteit te vergroten. Dit kan door het vergroten van huidige sporthallen of door het realiseren van een nieuwe sporthal of sportzaal. Ook vanuit de binnensport neemt de druk op de aanwezige sporthallen toe, met name in de wintermaanden. We moeten afwegingen maken over vervanging, renovatie en/of uitbreiding van de binnensportaccommodaties om de (toekomstige) knelpunten op te lossen. Wat betreft de buitensport is het nodig een keuze te maken ten aanzien van de verdeling van onze sportaccommodaties in de kern Nijkerk.
Indien op termijn de voorkeur uitgaat naar woningbouw aan de zuidzijde van de kern dient in dat kader een keuze te worden gemaakt of verplaatsing van een deel van de sportaccommodaties noodzakelijk is om te zorgen voor een 45
betere spreiding. Tevens kan de groei van de bevolking leiden tot vraag naar extra buitensportterrein. Mogelijk kunnen we dit oplossen door verdichting van de bestaande capaciteit (door middel van omzetting van natuurgras in kunstgras), maar een uitbreiding van de buitensportaccommodaties is op termijn ook niet uit te sluiten. Om het bewegen en spelen in de openbare ruimte beter te faciliteren kan gedacht worden aan de aanleg van beweegpleinen, hardlooproutes, sportveldjes, stedelijke sportfaciliteiten, wandelpaden en speelplekken. Dit moet een integraal onderdeel vormen bij de gebiedsontwikkeling en stedenbouwkundige uitwerking van zowel nieuwe woonlocaties als in bestaande wijken. Daarbij kunnen ook schoolpleinen een grotere rol gaan spelen in het bewegen en spelen als deze ook buiten de schooltijden om openbaar toegankelijk zijn. Openbare ruimte Er is behoefte aan plekken in de openbare ruimte waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en waar mensen kunnen bewegen en sporten. Dit geldt voor de kernen, maar ook voor het buitengebied. De openbare ruimte speelt een steeds belangrijkere rol bij het versterken van de leefomgeving ter bevordering van de gezondheid en de milieukwaliteit. Voeding en bewegen bepalen niet alleen onze gezondheid; gezondheid wordt ook bepaald door de fysieke en sociale omgeving waarin we ons bevinden.
De aanwezigheid van voldoende groen, plekken met rust (stilte), verkoelend water (klimaatadaptatie) en aantrekkelijke en gevarieerde openbare ruimten zijn niet alleen van belang voor onze gezondheid en welzijn, het nodigt ook uit tot bewegen (bijvoorbeeld goede fiets- en wandelvoorzieningen en buitenspeelmogelijkheden). Er wordt bovendien steeds meer buiten clubverband gesport (hardlopen/fietsen/bootcamp). De openbare ruimte speelt bij deze trends een steeds belangrijkere rol. In de plannen dient hiermee rekening te worden gehouden door in de inrichting van de openbare ruimte voldoende mogelijkheden te bieden voor voldoende groen, water, ontmoeting, bewegen en sporten. Dit draagt bij aan een goede gezondheid en welzijn van onze inwoners. Kunst- en culturele voorzieningen In de kernen zijn meerdere culturele verenigingen actief. Verder heeft elke kern zijn eigen bibliotheekvestiging en heeft de gemeente musea en bijzondere historische monumenten. Ook zijn er uiteenlopende culturele evenementen en tradities, die grotendeels door de inzet van vrijwilligers een divers en levendig cultuuraanbod opleveren. De Boerenmaandag Nijkerk en de Dorpsdag Hoevelaken zijn twee voorbeelden. Bovendien wonen en werken er meerdere professionele kunstenaars in onze gemeente. Met de groei van onze bevolking neemt ook de behoefte aan voorzieningen voor kunst en cultuur steeds meer toe.
Daarbij denken wij onder andere aan een cultureel centrum of dorpshuis, een (film)theater, bioscoop, museum, kunstateliers en/of overige podiumkunsten. Het ontwikkelen van deze voorzieningen is grotendeels een zaak voor de markt. Wij zijn ons evenwel bewust dat de behoefte eraan toeneemt. Wij ondersteunen daarom initiatieven waarbij levendigheid en ontmoeting belangrijke doelstellingen zijn. De komende jaren richten we daarom de openbare ruimte steeds meer in dat deze ook uitdaagt om als “podium” te gebruiken. Daarnaast willen we zorgen voor meer kunstobjecten in de openbare ruimte en borgen we het onderhoud voor bestaande en nieuwe kunstwerken (onder andere vanuit dialoogvoorstel “Poorten van Nijkerk”).
46
Onze opgaven Vanuit deze beschrijving en analyse van trends en maatschappelijke ontwikkelingen komen wij voor het thema ‘voorzieningen’ tot de volgende opgave: • voorzien in voldoende woningen en passende werkgelegenheid vraagt ook bijhorende voorzieningen voor zorg, onderwijs, sport, kunst, cultuur en recreatie. De keuze voor een bepaalde groei vraagt daarom voldoende ruimte voor dergelijke voorzieningen; • aandacht voor ontmoeten, bewegen en spelen in de openbare ruimte bij de ontwikkeling van woon- en werkgebieden.
3.1.5 Mobiliteit Nederlanders reizen steeds vaker. In de Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse 2017 (NMCA) berekende het Ministerie van Infrastructuur en Milieu dat door de economische groei, de bevolkingsgroei en de verbeteringen aan de infrastructuur de mobiliteit in de komende jaren verder toeneemt, zowel voor ons werk als voor onze vrije tijd. In 2020 is onder verantwoordelijkheid van het Planbureau voor de Leefomgeving en het Centraal Planbureau nader onderzoek uitgevoerd naar de meest recente ontwikkelingen in de mobiliteit in Nederland. Uit dit onderzoek ‘Ontwikkeling mobiliteit’ komt naar voren dat naar verwachting de mobiliteit zich in Nederland rustig zal blijven ontwikkelen. De belangrijkste opgaven betreffen de mobiliteit binnen en tussen de steden, het openbaar vervoer en het vracht- en bestelverkeer. Nieuwe technologie De overstap naar de elektrische auto is onvoorspelbaar en leidt tot onzekerheid over de verwachte mobiliteitsontwikkelingen. De elektrische auto’s kunnen de groei van het autoverkeer versterken, maar tot 2030 is maar een klein deel van het totale autopark elektrisch. Pas na 2030 zou het aandeel kunnen toenemen. Het effect van nieuwe technologische ontwikkelingen op de mobiliteit is naar verwachting tot 2040 beperkt.
Ontwikkelingen als autodelen en Mobility as a Service (MaaS), waarin meer nadruk komt te liggen op flexibel gebruik van mobiliteit in plaats van het bezit, leiden tot meer mobiliteit voor mensen die geen auto hebben, maar tegelijkertijd mogelijk ook tot minder autobezit. Het effect van de zelfrijdende auto is tot 2040 waarschijnlijk ook beperkt. Bereikbaarheid gaat over meer dan autogebruik en files Uit het onderzoek van PBL en CPB blijkt ook dat het verbeteren van de bereikbaarheid samenhangt met de beschikbaarheid van banen op korte afstand van het woonadres. Ook de schaalvergroting in voorzieningen, de verkeersveiligheid en het gevoel van sociale veiligheid zijn van invloed om bestemmingen te bereiken en deel te nemen aan de samenleving. Het verbeteren van de bereikbaarheid is niet alleen mogelijk via het sneller of toegankelijker maken van transportsystemen, zodat afstanden makkelijker worden overbrugd. Er zijn ook andere mogelijkheden, zoals het verkleinen van af te leggen afstanden met compacte steden en een goed bereikbaar voorzieningenaanbod in de woonomgeving. Fietsverkeer Het aantal fietskilometers neemt al vele jaren toe (bron: compendium voor de Leefomgeving). Daarin speelt onder andere de populariteit van de elektrische fiets een belangrijke rol in. De fiets