CConstaterende datNijkerk
Koppel je AI →
Document · PDF

2022-062 Bijlage 2 - Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk 2040 (zonder gele arceringen).pdf

Raadsvergadering 24 november 2022, gemeente NijkerkBij agendapunt: Vaststelling Omgevingsvisie 1.0 Gemeente Nijkerk 2040 en Mobiliteitsvisie Nijkerk (2022-062)32.911 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk 2040

GEMEENTE NIJKERK November 2022

0

Inhoudsopgave 1

Waarom een Omgevingsvisie ................................................................................... 11 1.1

Aanleiding .............................................................................................................................. 11

1.2

Doel, plangebied, tijdshorizon en status ............................................................................... 11

1.2.1

Doel Omgevingsvisie...................................................................................................... 11

1.2.2

Plangebied en tijdshorizon ............................................................................................ 12

1.2.3

Status ............................................................................................................................. 12

1.3

Ons vertrekpunt .................................................................................................................... 14

1.4

Beschrijving totstandkoming visie ......................................................................................... 14

1.4.1

Bouwstenen ................................................................................................................... 14

1.4.2

Het Koersdocument....................................................................................................... 15

1.4.3

Het MER ......................................................................................................................... 15

1.5

2

Een schets van de gemeente Nijkerk ........................................................................ 20 2.1

Hoe staan wij ervoor ............................................................................................................. 20

2.2

Onze geschiedenis (het verhaal van de gemeente Nijkerk) .................................................. 20

2.3

Onze landschappen en cultuurhistorie ................................................................................. 23

2.4

Het landelijk, provinciaal en regionaal beleid ....................................................................... 24

2.4.1

De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) ............................................................................ 28

2.4.2

Omgevingsvisie Gaaf Gelderland................................................................................... 29

2.4.3

Blauwe Omgevingsvisie Waterschap Vallei en Veluwe ................................................ 30

2.5

Onze positie in de regio ......................................................................................................... 31

2.5.1

Regio’s Arnhem, Nijmegen en Foodvalley..................................................................... 31

2.5.2

Regio Foodvalley............................................................................................................ 34

2.5.3

Regio Amersfoort .......................................................................................................... 35

2.5.4

Regionaal Adaptatie Plan Regio Vallei en Veluwe ......................................................... 36

2.6

3

Samen met onze inwoners, ondernemers, verenigingen en instellingen ............................. 19

Doorwerking van het beleid van overige overheden ............................................................ 37

Opgaven en kernwaarden ........................................................................................ 38 3.1

Opgaven (beschrijving analyse, trends en maatschappelijke ontwikkelingen)..................... 38

3.1.1

Gemeente Nijkerk in 2050 energieneutraal en klimaatbestendig. ............................... 38

3.1.2

Woningbouw ................................................................................................................. 40

3.1.3

Werken .......................................................................................................................... 42

3.1.4

Voorzieningen................................................................................................................ 48

3.1.5

Mobiliteit ....................................................................................................................... 50

3.1.6

Landelijk gebied ............................................................................................................. 53

1

3.2

4

Onze kernwaarden ................................................................................................................ 57

3.2.1

De kracht van de Gemeente Nijkerk ............................................................................. 57

3.2.2

Kernwaarden ................................................................................................................. 58

3.2.3

Omgevingskwaliteit ....................................................................................................... 61

Visie......................................................................................................................... 62 4.1

Onze visie op de opgaven ...................................................................................................... 62

4.1.1

Opbouw van onze visie.................................................................................................. 62

4.1.2

Sturing aan onze opgaven ............................................................................................. 62

4.1.3

Onze opgaven en onze rol ............................................................................................. 62

4.1.4

De rol van overige overheden ....................................................................................... 63

4.1.5

‘Samen Nijkerk’, de samenleving aan zet ...................................................................... 64

4.1.6

‘Ja, mits’ beleid (dynamisch afwegingskader) ............................................................... 64

4.2

Nijkerk: een duurzame gemeente ......................................................................................... 70

4.2.1

Ons cultuurhistorisch erfgoed ....................................................................................... 70

4.2.2

Opstellen programma omgevingskwaliteit ................................................................... 73

4.2.3

De rol van de gemeentelijke adviescommissie ............................................................. 75

4.2.4

Omschakeling naar gebruik duurzame energiebronnen en aanpassingen aan klimaat 75

4.2.5

Aardgasvrij ..................................................................................................................... 77

4.2.6

Schone luchtakkoord, beperken geluidsoverlast en sanering asbestdaken ................. 79

4.2.7

Circulaire economie ....................................................................................................... 80

4.2.8

De openbare ruimte ...................................................................................................... 81

4.2.9

Groen/blauwe zones ..................................................................................................... 82

4.2.10

Openbare ruimte verbinden met landelijk gebied ........................................................ 86

4.3

Nijkerk: een dynamische gemeente ...................................................................................... 99

4.3.1

Naar een toekomstbestendige gemeente ..................................................................... 99

4.3.2

Woningbouw ............................................................................................................... 100

4.3.3

Hoogbouw, verdichting/transitie en de openbare ruimte .......................................... 101

4.3.4

Werklocaties ................................................................................................................ 107

4.3.5

Nieuwe woon- en werklocaties ................................................................................... 114

4.3.6

Verstedelijking en mobiliteit (OV-knooppunten en fiets- en wandelvoorzieningen) . 118

4.3.7

Nieuwe wegverbindingen aan randen van Nijkerk ..................................................... 122

4.3.8

Reconstructie knooppunt Hoevelaken ........................................................................ 123

4.3.9

Voorzieningen.............................................................................................................. 123

4.4

Nijkerk: een groen en mooi landelijk gebied....................................................................... 128

4.4.1

Duurzame landbouw ................................................................................................... 128

2

5

6

4.4.2

Versteviging natuur en aandacht voor biodiversiteit .................................................. 131

4.4.3

Aandacht voor recreatie .............................................................................................. 132

4.4.4

Autonome ontwikkelingen (menukaart Foodvalley) ................................................... 134

Gebiedsgerichte ontwikkeling en realisatie .............................................................136 5.1

Van visie naar ontwikkeling en realisatie, een inleiding op gebiedsprofielen .................... 136

5.2

Gebiedsprofielen nader uitgewerkt .................................................................................... 136

5.2.1

Landelijk gebied ........................................................................................................... 136

5.2.2

Nijkerk.......................................................................................................................... 141

5.2.3

Hoevelaken .................................................................................................................. 145

5.2.4

Nijkerkerveen .............................................................................................................. 147

5.2.5

De buurtschappen Holkerveen, Driedorp en Appel .................................................... 148

Van visie naar ontwikkeling en realisatie .................................................................150 6.1

Samen aan de slag ............................................................................................................... 150

6.2

Omgevingstafel.................................................................................................................... 150

6.3

Participatie .......................................................................................................................... 151

6.4

Onze eigen verantwoordelijkheid ....................................................................................... 151

6.5

Kostenverhaal ...................................................................................................................... 151

6.6

Investeringsstrategie ........................................................................................................... 152

3

Samenvatting Voor de gemeente Nijkerk hebben wij in deze Omgevingsvisie de ontwikkelingsmogelijkheden in de fysieke leefomgeving uitgewerkt. De visie omvat het hele grondgebied van de gemeente en heeft een doorkijk tot 2040. Deze omgevingsvisie is een samenhangende visie met strategische hoofdkeuzes van beleid voor de volgende zes thema’s: (1) duurzame ontwikkeling, (2) wonen, (3) werken, (4) mobiliteit, (5) voorzieningen en (6) het landelijk gebied. Onze omgevingsvisie is een dynamische visie. Dat wil zeggen dat wij regelmatig de visie zullen aanpassen aan ontwikkelingen in de samenleving. De eerste aanpassingen dienen zich al snel aan als wij in de komende jaren onze visie aanvullen met thema’s als milieu, gezondheid en veiligheid. Inwoners in onze gemeente wonen, werken en verblijven er op een prettige manier. Het gevarieerde aanbod in zowel stedelijk als landelijk wonen op het schakelpunt tussen Randstad en de Veluwe in combinatie met een aantrekkelijk landschap met vijf cultuurhistorische parels, zoals de binnenstad van Nijkerk en een volwaardig voorzieningenniveau maakt het voor velen aantrekkelijk in deze gemeente te wonen. Onverkort staan wij voor een groot aantal opgaven in onze gemeente.

Opgaven om het te kort aan woningen terug te dringen, om de leefomgeving aan te passen aan de veranderingen in het klimaat, de omschakeling naar duurzame opwekking van energie, om te zorgen voor voldoende ruimte voor bedrijven en voor een blijvend groeiende recreatiebehoefte, om de verandering naar een duurzame landbouw te ondersteunen en te stimuleren en om steviger in te zetten op biodiversiteit en schone vormen van mobiliteit zoals de fiets als vervoermiddel. Naast deze opgaven willen wij zorgdragen voor banen voor de snelgroeiende beroepsbevolking, inzetten op economische verbreding én verdieping, zorgen voor voldoende toekomstbestendige werklocaties en vinden wij samenwerking met onze partners belangrijk voor een goede rolverdeling. Het resultaat hiervan is een vitale economie, belangrijk voor de welvaart en het welzijn van de huidige en toekomstige inwoners van de gemeente. 1. Kernwaarden Onze opgaven pakken wij op door voort te bouwen op de afspraken die wij in de Structuurvisie NijkerkHoevelaken vastgelegd hebben om te zorgen voor voldoende woningen, werkgelegenheid, voorzieningen enzovoort. Wij doen dit door onze keuzes te wegen met behulp van een drietal kernwaarden: 1. balans (duurzame ontwikkeling), 2. ontwikkelingen passend bij de maat en schaal van de gemeente’ (kwaliteit voor kwantiteit), 3. verbinden.

Kernwaarden die voortkomen uit de kracht van onze gemeenschap en die wij uit willen dragen. De kernwaarden vormen te samen ‘de bril’ hoe wij naar onze gemeente kijken en waar wij naartoe willen. Wij beschouwen de kernwaarden als algemene principes die wij gebruiken voor het maken van duidelijke integrale afwegingen. Immers, een keuze voor meer woningbouw heeft gevolgen voor de werkgelegenheid, vraagt om maatregelen voor het bevorderen van een goede verkeersdoorstroming en voor het op niveau houden van onze voorzieningen. Keuzes over de thema’s wonen, werken, mobiliteit, voorzieningen, het landelijk gebied en duurzame ontwikkeling hangen heel nauw met elkaar samen. 2. Cultuurhistorie en erfgoed Een belangrijke grondslag van onze keuzes is het in stand houden en zo mogelijk versterken van onze cultuurhistorische waarden en ons erfgoed. Het is een belangrijke randvoorwaarde in onze keuzes voor

4

de ontwikkeling van de gemeente. Het is ook een belangrijke voorwaarde om mee te werken aan initiatieven en activiteiten van burgers en ondernemers. Wij gaan uit van een positieve grondhouding tegenover initiatieven uit de samenleving. Initiatieven die bijdragen aan een duurzame ontwikkeling, die passen bij de maat en schaal en verbindend werken kunnen rekenen op een ‘Ja, mits’. Dat wil zeggen dat wij mee willen werken aan initiatieven die bijdragen aan een gezonde en veilige fysieke leefomgeving en die de cultuurhistorische waarden en erfgoed in onze gemeente respecteren. 3. Duurzame ontwikkeling De opgave om in 2050 energieneutraal te zijn is vastgelegd in de Routekaart Nijkerk Energieneutraal 2050. De thema’s waar op wordt ingezet, zijn: duurzame opwek, aardgasvrij & energiebesparing, duurzame mobiliteit. De strategie is als volgt: 1. we verkleinen en verduurzamen het aandeel verbruikte energie, door in de gebouwde omgeving de energievraag te verkleinen en over te stappen op aardgasvrij, en ook verkleinen we de energievraag van mobiliteit; 2. we vergroten het aandeel duurzaam opgewekte energie, in eerste instantie middels zonne- en windenenergie, waarbij zon zowel op daken, restgronden als op land. Daarnaast benutten we de mogelijkheden voor het opwekken van andersoortige duurzame energie, bijvoorbeeld duurzame warmte.

Begin 2020 is onderzocht hoeveel duurzame energie opgewekt zou kunnen worden op daken, restgronden en door middel van het overkappen van grote parkeerterreinen in de gemeente. Door gebruik te maken van daken, restgronden en het overkappen van grote parkeerterreinen blijkt maximaal ongeveer 260 TJ duurzame energie opgewekt te kunnen worden. Daarnaast is het onze ambitie om in 2030 minimaal 280 TJ extra aan de opwek van duurzame energie te realiseren in de vorm van ten minste twee windturbines en maximaal veertig hectare aan zonnevelden. Hiervoor heeft de Raad mei 2020 een drietal zoekgebieden aangewezen, zoals weergegeven op de Visiekaart. 4. Wonen en werken Wij geven het bouwen van voldoende woningen voor onze inwoners in onze visie prioriteit door het bouwtempo in de komende tien jaren van gemiddeld 200 woningen per jaar te verhogen naar gemiddeld 250 woningen per jaar. De huidige ontwikkellocaties voor woningbouw in Nijkerk (Doornsteeg fase 3, Spaanse leger), Hoevelaken (Klaarwater) en Nijkerkerveen (de afzonderlijke deelplannen) bieden nog ruimte om tot 2032 in het aangepaste bouwtempo te voorzien. Met De Flier, Spoorkamp en Hoevelaken-Zuid is er tot 2032 ook nog ruimte voor nieuwe kantoren en bedrijvigheid. De bereikbaarheid van de kernen komt door de groei wel onder druk te staan.

In de mobiliteitsvisie hebben wij rekening gehouden met deze groei en de gevolgen voor onze mobiliteit. Aangegeven is hoe wij met het (hoofd)wegennet de groei kunnen opvangen. Voor de periode na 2032 is het nodig te zoeken naar nieuwe uitleglocaties voor woningbouw en voor bedrijvigheid. Deze behoefte volgt uit onze opgaven en ambities en de daarmee samenhangende keuze voor groei. Wij zetten in op het bouwen van woningen, bedrijven en voorzieningen in onze kernen. Verdichting en/of transitie is aan de orde als deze keuze verantwoord en doordacht is. Bouwen in onze drie kernen is echter complex en het betreffen lastige, tijdrovende en dure processen. Gezien onze ambities

5

ontkomen we er ook niet aan om uit te breiden. Ons standpunt is daarin dat sprake moet zijn van een weloverwogen verhouding tussen verdichten/transitie enerzijds en uitbreiden anderzijds. Een aantal deelgebieden in de kernen Nijkerk en Hoevelaken biedt mogelijkheden om in samenhang met de omliggende wijken het gebied te vernieuwen en sterker en beter te maken. Op de kaart ‘Visiekaart Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk 2040’ hebben wij inzichtelijk gemaakt waar wij kansen zien voor woningbouw en bedrijvigheid. In onze gemeente zien wij ruimte voor hoogbouw. Niet alleen locaties waar verdichting ruimte biedt voor woningbouw zijn geschikt voor hoogbouw. Ook nieuwe uitbreidingslocaties komen in aanmerking. Hoogbouw biedt ons tevens mogelijkheden voor meervoudig ruimtegebruik. Bedrijven en maatschappelijke functies op de begane grond met woningen op de verdiepingen. Op onze Visiekaart geven wij inzicht op welke locaties wij hoogbouw ruimtelijk aanvaardbaar vinden. Om onze woningbouwopgave in te vullen beschikken wij op dit moment met onze woningbouwlocaties al over ruimte voor 2.150 tot 2.750 woningen tot 2032. Onze inschatting is dat er in de komende tien jaren nog eens 300 tot 500 woningen ontwikkeld kunnen worden op inbreidingslocaties. Na 2032 zien wij mogelijkheden voor inbreiding voor nog eens 400 tot 700 woningen.

Afhankelijk van de bevolkingsgroei, woningbehoefte en het bouwtempo van omliggende gemeenten zullen er vanaf 2032 aanvullende woningbouwlocaties nodig zijn. Naast de bouw van woningen op inbreidingslocaties, waaronder Stadshaven, de stationsgebieden en de verspreid liggende kleinere locaties zien wij mogelijkheden voor woningbouw in de volgende uitleggebieden: 1. het gebied ten westen van Nijkerkerveen tussen Vrouwenweg en Laakweg tot aan de Amersfoortseweg. In aanvulling op dit gebied houden wij de optie open voor woningbouw rond Holkerveen. Een keuze voor deze optie betekent dat wij bewust de keuze maken een deel van de woningbehoefte uit Nijkerk op te vangen in Nijkerkerveen en omgeving. Deze locatie heeft onze voorkeur, omdat er mogelijkheden zijn voor een goede ontsluiting met station Vathorst (HOV = Hoogwaardig Openbaar Vervoer) via de fiets; 2. in het gebied ten zuidoosten van het Spaanse Leger tot aan de Oude Amersfoortseweg zien wij kansen voor sportvoorzieningen en /of woningbouw. Bij deze ontwikkeling willen wij rekening houden met de wensen van betrokkenen in het gebied. Wij doen dit met behulp van een Gebiedsprogramma waarmee wij de mogelijkheden voor sportvoorzieningen en woningen verkennen. In deze verkenning houdt de gemeente rekening met de mogelijkheid van een zachte overgang naar het buitengebied toe; 3.

het gebied rond de beoogde nieuwe stationslocatie Corlaer. De ontwikkeling van het gebied voor woningbouw versterkt de kans op een station op de lijn Amersfoort-Zwolle, mits het gaat om een substantieel aantal woningen en indien deze ontwikkeling gecombineerd wordt met de ontwikkeling van het gebied ten zuidoosten van het Spaanse Leger tot aan de Oude Amersfoortseweg. De ontwikkeling van woningbouw met het realiseren van P+R Nijkerk – Corlaer sluit ook aan bij het Ontwikkelbeeld Regio Amersfoort, waarin het openbaar vervoer richting Nijkerk in de hoofdstructuur een belangrijke rol speelt, met onder andere het realiseren van een P+R Nijkerk – Corlaer; 4. wij gaan op zoek naar uitbreidings-, schuif- en vervangingsruimte voor onze bedrijven voor de komende 15 á 20 jaar met een omvang van circa 15 tot 20 hectare in Nijkerk en een kleinschaliger uitbreiding in Hoevelaken;

6

5. met de ontwikkeling van het woongebied Klaarwater in combinatie met de mogelijkheden voor verdichting ter hoogte van het station aan de noordzijde van de spoorlijn en A1 is er in Hoevelaken voldoende ruimte voor woningbouw tot 2040. 5. Mobiliteit Het bouwen van meer woningen om het tekort terug te dringen leidt tot meer (auto)mobiliteit. Tegelijkertijd bestaat er de wens de automobiliteit in de kernen terug te dringen en doorgaand (auto)verkeer tegen te gaan. Met deze doelstellingen voor mobiliteit ontkomen wij er niet aan te investeren in ons hoofdwegennet om een veilige afwikkeling van het verkeer en de bereikbaarheid in de komende jaren te garanderen. De investeringen in mobiliteit gaan uit van een viertal principes: 1. duurzame mobiliteit; 2. veiligheid van het verkeer en vervoer; 3. leefbaarheid; 4. bereikbaarheid. In onze visie krijgt het stimuleren van fietsen en wandelen en overige vormen van langzaam verkeer (e-fiets, snor- en bromfietsen en scootmobielen) voorrang. De uitkomsten uit de participatie hebben ons dit volstrekt duidelijk gemaakt. De opgave bestaat uit het optimaliseren van de voorzieningen voor het langzame verkeer in het stedelijk gebied en het verbeteren van de verbindingen tussen de kernen en de omliggende gemeenten. Verkeersveiligheid heeft bij deze optimalisatie en verbeterslagen absolute prioriteit.

Om het stimuleren van het langzame verkeer kracht bij te zetten stellen wij een programma ‘uitvoering mobiliteitsvisie’ op met speciale aandacht voor deze doelgroep voor de periode van 2023 tot 2026. Het programma is een vervolgstap op het onderdeel stimuleren langzaam verkeer in onze Mobiliteitsvisie. Onze aandacht voor wat betreft de mobiliteit gaat in het bijzonder uit naar de volgende keuzes. De inbreidingslocatie omgeving station Nijkerk/Luxool voor woningbouw en werklocaties aan de noordzijde en oostzijde ontsluiten wij met een nieuwe verbinding door middel van het doortrekken van de Berencamperweg ter hoogte van de rotonde met de Vetkamp richting Bloemendaalseweg. Het doortrekken van de Berencamperweg combineren wij met een verbeterde doorstroming op deze weg en met de aanleg van een nieuwe tunnel ter hoogte van de Wallerstraat. Aan de oostzijde vindt de ontsluiting plaats van de inbreidingslocatie omgeving station Nijkerk/Luxool voor woningbouw en werklocaties richting oude Barneveldseweg – Paasbosweg naar N301. Deze noordoostelijke verbinding is een voorwaarde om te zorgen voor een goede ontsluiting van de inbreidingslocatie station Nijkerk en Luxool. De ontwikkeling van een woonlocatie ten zuidoosten van het Spaanse Leger combineren wij met het doortrekken van de rondweg Arkemheen vanaf de rotonde aan de Amersfoortseweg richting rotonde Barneveldseweg/Chopinlaan.

De nieuwe verbinding leggen wij zo dicht mogelijk langs de spoorlijn Amersfoort-Zwolle om bestaande infrastructuurlijnen zoveel mogelijk te combineren. De verbindingsweg tussen beide rotondes combineren wij met een verruiming van de capaciteit op de Arkemheenweg. Daarmee realiseren wij een verbeterde doorstroming aan de zuidoost- en zuidzijde (N301 en Arkemheenweg) richting aansluiting Vathorst/Nijkerk-Zuid op de A28. Deze zuidoostelijke verbinding is een voorwaarde voor een verbeterde ontsluiting van de oostzijde van Nijkerk om het (auto)verkeer uit de bebouwde kom

7

van Nijkerk te weren en staat los van de keuze voor woningbouw ter hoogte van de Oude Amersfoortseweg. Beide nieuwe verbindingen aan de zuidoost- en noordzijde verbinden wij niet met elkaar. Een knip in de noord-oostzijde voorkomt dat het open karakter naar het buitengebied toe te veel wordt aangetast en doorgaand verkeer van deze route gebruik gaat maken. Op deze wijze verbeteren en versterken wij de ontsluiting aan de zuidoost- en noordoostzijde van Nijkerk, maar kiezen wij niet voor een rondweg om Nijkerk. Met ProRail kijken wij welke bestaande spoorwegovergangen kunnen worden vervangen door een tunnel ter verbetering van de doorstroming en vergroting van de veiligheid. In Nijkerk en omgeving komen mogelijk zes overwegen in aanmerking. Om het gemotoriseerde verkeer in het centrumgebied af te schalen gaan wij in onze visie uit van een tunnel voor langzaam verkeer ter hoogte van Spoorstraat/Oude Barneveldseweg ter vervanging van de bestaande spoorwegovergang en de oversteekplaats voor voetgangers op het station. 6. Voorzieningen Wat betreft de buitensport maken wij in de kern Nijkerk de volgende keuzes met betrekking tot de verdeling van onze sportaccommodaties: • de voorkeur gaat in eerste instantie uit zoveel mogelijk de bestaande sportcomplexen te intensiveren.

Verdichting van de bestaande capaciteit is bijvoorbeeld mogelijk door middel van omzetting van natuurgras in kunstgras; • als intensivering onvoldoende ruimte biedt, zoeken wij ruimte voor het realiseren van een nieuw sportcomplex aan de zuidwestzijde van Nijkerk (omgeving De Flier) of het gebied ten zuidoosten van het Spaanse Leger tot aan de Oude Amersfoortseweg om te kunnen voldoen aan de reële behoefte die er is aan sportterreinen. Deze keuze hangt mede samen met de volgende punten uit onze visie: a. de groei van de bevolking kan leiden tot vraag naar extra buitensportterrein; b. de groei van de kern Nijkerk of Nijkerkerveen met nieuwe woongebieden stelt ons op termijn voor de keuze te zorgen voor een betere spreiding van sportvoorzieningen in Nijkerk. Immers, de keuze voor een nieuwe sportaccommodatie kan aan de orde zijn als op termijn de voorkeur uitgaat naar woningbouw aan de zuidzijde van de kern; c. tot slot hangt deze keuze ook nauw samen met de uitkomsten uit ons gebiedsonderzoek omgeving Station Nijkerk/Luxool, de verkenning naar de mogelijkheden voor inbreiding en de financiële gevolgen van een eventuele verplaatsing van (een deel van) de sportfaciliteiten die nu in gebied Luxool gevestigd zijn. Alhoewel uitbreiding van sportaccommodaties geen doel op zich is voor ons, is op termijn dus niet uit te sluiten dat nieuwe voorzieningen nodig zijn.

Wij werken deze voorstellen verder uit in de gebiedsprogramma’s voor (1) omgeving Oude Amersfoortseweg/Spaanse Leger en (2) station Nijkerk/Luxool. Aan dit laatste programma gaat een verkenning vooraf waarin wij onderzoeken of Luxool een geschikt gebied is voor woningbouw. 7. Openbare ruimte Veel aandacht besteden wij aan de openbare ruimte. Het gaat om de bestaande openbare ruimte, maar ook om de openbare ruimte die we creëren in nieuwe woon- en werkgebieden. We doen dit inclusief (de openbare ruimte is er voor iedereen), energiek, duurzaam, met aandacht voor wonen werken en verblijven in de openbare ruimte, ondernemend en veilig.

8

We passen de bestaande openbare ruimte aan de nieuwe tijden aan door rekening te houden met de klimaatveranderingen. In de nieuwe woon- en werkgebieden is het van groot belang zorgvuldig met de openbare ruimte om te gaan; zeker in gebieden waar er sprake is van verdichting in samenhang met hoogbouw. Wij zetten in op de ontwikkeling van groen/blauwe zones in de kernen en leggen verbindingen naar het landelijk gebied waar we stevige groen/blauwe zones willen ontwikkelen. Zones die ingericht kunnen worden voor verschillende doeleinden, zoals ontmoeten, wandelen, fietsen en sporten. Maar ook om de biodiversiteit te verstevigen en groene verbindingen te leggen tussen bestaande natuurgebieden. Aandacht is er dus op alle niveaus van straat naar wijk/buurtniveau tot het schaalniveau van ons landelijk gebied. 8. Landelijk gebied Wij blijven werken aan een vitaal platteland en steunen de veranderingen in het voedselsysteem waarbinnen de agrarische sector gezond, circulair is en in verbinding staat met ketenpartners en maatschappij. Wij blijven de sector onverminderd steunen en waar nodig faciliteren om deze vraagstukken en uitdagingen het hoofd te bieden, onder ander door deel te blijven nemen aan het ‘Landbouwnetwerk Regio Foodvalley’.

Samen met het Rijk, de provincies Gelderland en Utrecht en waterschap Vallei & Veluwe werkt gemeente Nijkerk in Regio Foodvalley aan de regionale vertaling van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) naar de Veluwe en onze regio, Regio Foodvalley. Dit gebeurt onder de noemer ‘Regionaal Perspectief voor het Landelijk Gebied’ (RPLG). Vanuit de provincie Gelderland krijgt dat vorm in het Veluwe Arrangement (VA). Daarin komen de afspraken te staan voor de hele Veluwe en omgeving om de doelen vanuit het NPLG te realiseren. Dit proces is voor de regio Foodvalley geslaagd als daarmee ook het behoud en het versterken van de sociaaleconomische vitaliteit van het landelijk gebied van de regio is gewaarborgd. Het behoud van een sterke agrifoodketen (inclusief de kennisontwikkeling) is daarvoor een belangrijke bouwsteen. De inzet die de gemeente Nijkerk, samen met de andere gemeenten in Regio FoodValley doet in de transitie van het landelijke gebied is groot. De ontwikkeling van de Agrifood sector is daarin een essentiële schakel voor zowel het economisch verdienvermogen maar ook voor de leefbaarheid.

Daarom sturen we op de ontwikkeling van een sector die voldoende omvang heeft om boeren en ketenpartijen vitaal te houden, koploper wil zijn op het gebied van innovatie, onderzoek, onderwijs en duurzaamheid, zo georganiseerd is dat de primaire bedrijven ook een goed verdienmodel hebben en een verbetering van natuur, biodiversiteit, bodem- en waterkwaliteit en landschap. De uitkomsten uit het RPLG vertalen wij in een volgende versie van onze Omgevingsvisie. Wij blijven daarbij in beginsel voldoende ruimte bieden aan de sector met de bestaande agrarische diversiteit om zich te ontwikkelen op een economisch rendabele en duurzame wijze, met respect voor de kwaliteiten van het landschap, de cultuurhistorie en de natuur. Onze voorkeur gaat uit naar grondgebonden landbouw. Wij handhaven ons beleid dat nieuwvestiging van niet-grondgebonden agrarische bedrijven of het starten van een neventak niet mogelijk is. Bestaande grondgebonden agrarische bedrijven krijgen ruimte om zich verder te ontwikkelen binnen de kaders van de provinciale verordening en overige milieuregels. Wij stimuleren initiatieven die gericht zijn op een omslag naar kringloop- of natuurinclusieve landbouw.

9

9. Verstevigen natuur en aandacht voor biodiversiteit Wij verstevigen onze aandacht voor natuur en bevorderen de biodiversiteit door: • mee te werken aan de ontwikkeling van nieuwe natuurgebieden daar waar dit past binnen de kaders van ons Landschapsontwikkelingsplan of de grenzen van het Gelders natuurnetwerk; • het verstevigen van bestaande bomenlanen en het aanleggen van nieuwe bomenlanen, voor zover deze nieuwe lanen passen binnen de ontwerprichtlijnen van ons Landschapsontwikkelingsplan; • te werken aan ‘Impuls biodiversiteit 2020-2024’ waarbij de nadruk ligt op biodiversiteit; het gaat om het opstellen van biodiversiteisplannen, het aanleggen van bijenoases langs het spoor en recreatiewater, bedrijventerreinen en weilanden. 10. Recreatie De toenemende vraag naar recreatie vertaalt zich naar het realiseren van uitbreiding van bestaand en nieuw groen, recreatief aantrekkelijke verbindingen, goede zwemwaterlocaties en nieuw vrijetijdsaanbod, zoals kleinschalige hotels, mogelijkheden voor binnenrecreatie zoals bowlen/ bioscoop, kano/sloepenverhuur, kinderboerderij enzovoort.

10

1

Waarom een Omgevingsvisie

1.1

Aanleiding Voor de komende tien tot vijftien jaren staan wij in onze gemeente voor een aantal grote opgaven. Onze bevolking blijft groeien en dit vraagt om het bouwen van meer woningen. Deze woningen moeten bovendien aardgasvrije, energiezuinige woningen zijn, goed bereikbaar zijn met aandacht voor de kwaliteit in de openbare ruimte, dat wil zeggen met ruimte voor groen, water en overige voorzieningen om in te kunnen spelen op de klimaatverandering. Mooie wijken waar je prettig woont, waar je kunt werken aan huis, waar op bedrijventerreinen ruimte is voor ondernemers die hun bedrijf willen verduurzamen. Onze kernen liggen in een omgeving die rijk is aan een grote diversiteit aan landschappen en aan cultuurhistorische erfgoed. De noodzaak bestaat in deze landschappen te werken aan natuurontwikkeling, wateropvang en biodiversiteit. Daarnaast staat de landbouw voor de opgave te verduurzamen naar (kringloop)landbouw en moeten ondernemers voldoende economisch perspectief worden geboden voor gezond ondernemen in een gezonde omgeving. Grote opgaven die om keuzes vragen. Het zijn geen eenvoudige keuzes; makkelijke oplossingen zijn er niet meer. De Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk 2040 helpt ons bij het maken van deze keuzes.

Keuzes die gebaseerd moeten zijn op onze kernwaarden ‘Balans (duurzame ontwikkeling)’, ‘ontwikkelingen passend bij de maat en schaal van de gemeente’ en ‘verbinden’. Deze kernwaarden hebben wij in paragraaf 3.2 verder toegelicht. De Omgevingsvisie is daarmee een brede visie op een groot aantal onderwerpen. Belangrijk voor de gemeente zijn wonen, werken, mobiliteit, voorzieningen en het landelijk gebied met landbouw en natuur als belangrijkste functies. In al deze thema’s speelt duurzame ontwikkeling een belangrijke rol, maar los hiervan bevat deze visie ook onze keuzes voor de invulling van energietransitie en de aanpassingen aan de klimaatverandering.

1.2

Doel, plangebied, tijdshorizon en status

1.2.1 Doel Omgevingsvisie De structuurvisie uit 2011 biedt ons te weinig houvast om goed antwoord te kunnen geven op de (ruimtelijke) opgaven waar we nu voor staan. De vastgelegde locaties voor woningbouw en bedrijventerreinen zijn voor een groot deel inmiddels benut. De huidige opgave voor woningbouw vergt nieuwe keuzes en er bestaat grote behoefte ons economisch scherper te profileren. Regionaal staan wij voor nieuwe uitdagingen waar het gaat om keuzes voor woningbouw, mobiliteit, biodiversiteit en de ontwikkeling naar een duurzame landbouw. Daarnaast zijn er thema’s zoals energietransitie en klimaatadaptatie die ten tijde van de structuurvisie niet speelden, maar van ons nu wel (ruimtelijke) keuzes vragen. Om deze reden hebben wij deze Omgevingsvisie opgesteld. Het doel van de Omgevingsvisie is de geldende structuurvisie uit 2011 te actualiseren met als oogmerk te beschikken over een heldere strategische visie op de fysieke leefomgeving voor het grondgebied van Nijkerk tot 2040. Daarbij beperken wij ons in deze eerste Omgevingsvisie tot de zes thema’s duurzame ontwikkeling, wonen, werken, mobiliteit, voorzieningen en landelijk gebied. Een strategische visie voor deze zes thema’s die gericht is op:

11

• • •

een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving; de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied; de hoofdzaken van het voor de fysieke leefomgeving te voeren integrale beleid.

De omgevingsvisie, als opvolger van onze Structuurvisie Nijkerk-Hoevelaken uit 2011, is de ruimtelijke vertaling van onze geformuleerde ambities. De omgevingsvisie is het eerste document van de Omgevingswet dat we in gebruik nemen. In de komende jaren stellen wij ook een Omgevingsplan op. De visie vormt tevens de grondslag voor ons Omgevingsplan dat de regels bevat voor de fysieke leefomgeving in de gemeente. Het Omgevingsplan vervangt al onze geldende bestemmingsplannen en alle verordeningen over de fysieke leefomgeving. De wetgever verplicht ons een Omgevingsplan voor het gemeentelijk grondgebied vast te stellen. Met de omgevingsvisie kunnen wij ook verder aan de slag met het Omgevingsplan.

1.2.2 Plangebied en tijdshorizon De omgevingsvisie gaat over heel het gemeentelijk grondgebied, zoals weergegeven op kaart 1 ‘Grens plangebied Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk 2040’. De visie bevat keuzes voor de periode tot 2030 met een doorkijk tot 2040. De visie geeft aan: 1. waar bestaande kwaliteiten liggen en waar ruimte ligt voor nieuwe ontwikkelingen; 2. op welke wijze de gemeente bij wil en bij kan dragen aan plannen en wensen van inwoners en ondernemers, passend bij de visie.

1.2.3 Status Onze omgevingsvisie krijgt in tegenstelling tot de Structuurvisie Nijkerk/Hoevelaken 2030 uit 2011, een dynamisch karakter. De nieuwe visie is nooit ‘af’. Als de opgaven in de leefomgeving zijn uitgevoerd of wijzigen passen wij de visie hierop aan. Niet ééns in de tien jaar, maar op het moment dat dit noodzakelijk is. Deze werkwijze sluit aan bij de Omgevingswet, waarin gesproken wordt over de ‘beleidscyclus’. Met de vaststelling van de omgevingsvisie vervalt de Structuurvisie Nijkerk/Hoevelaken 2030. De omgevingsvisie is opgesteld in de geest van de Omgevingswet, hetgeen blijkt uit het integrale karakter van de visie. De Omgevingswet is echter nog niet in werking getreden. Strikt formeel is de omgevingsvisie dus nog een structuurvisie als bedoeld in de Wet ruimtelijke ordening. Deze wet vormt nu nog de grondslag voor het vaststellingsbesluit. Na vaststelling van de omgevingsvisie start het traject om te komen tot een daadwerkelijke integrale omgevingsvisie conform de vereisten uit de Omgevingswet. De eerste, vastgestelde omgevingsvisie omvat namelijk een zestal hoofdthema’s. De wetgever heeft voor ogen dat de omgevingsvisie de gehele fysieke leefomgeving omvat en ook uitspraken doet over bijvoorbeeld veiligheid, gezondheid, klimaatadaptie, milieu, bodem, enzovoort.

Volgens de huidige berichtgeving vanuit de Rijksoverheid dient de omgevingsvisie uiterlijk in 2024 klaar te zijn.

12

Kaart 1: Grens plangebied - Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk 2040

13

Het wil niet zeggen dat deze belangen in de afwegingen geen rol hebben gespeeld. Het maken van de keuzes in de visie ging gelijk op met de procedure voor een milieueffectrapportage (zie paragraaf 1.4.3) om op deze wijze voornoemde belangen mee te wegen in onze keuzes.

1.3

Ons vertrekpunt Met de omgevingsvisie bouwen wij voort op ons bestaande beleid. Ons coalitieakkoord, de structuurvisie Nijkerk/Hoevelaken 2030, beleidsnota’s, waaronder begrepen de recent vastgestelde beleidsnota’s Woonvisie gemeente Nijkerk 2020+, de Detailhandelsstructuurvisie 2019-2025 Gemeente Nijkerk, de Mobiliteitsvisie Gemeente Nijkerk (i.o.), het Landschapsontwikkelingsplan en actuele onderzoeken die de gemeente voor de visie heeft uitgevoerd vormen het vertrekpunt voor de omgevingsvisie. Ontwikkelingen houden niet op aan de grens van onze gemeente. Ontwikkelingen op landelijk en regionaal niveau beïnvloeden de keuzes die wij wensen te maken. In onze keuzes houden wij daarom ook rekening met het beleid van overige overheden, zoals het Rijk, Provincie Gelderland, Waterschap Veluwe & Vallei, Regio Amersfoort en Regio Foodvalley. Deze instanties hebben in hun eigen (ontwerp)visies beschreven welke beleidsonderdelen verplicht doorwerken en met welke beleidsonderdelen gemeente Nijkerk verzocht wordt rekening te houden. Het gaat om concrete afspraken over verstedelijking (aantallen te bouwen woningen), over landbouw (afspraken over stikstofreductie) en natuur en over klimaatadaptatie en energietransitie.

In een afzonderlijke bijlage ‘Beleid overige overheden’ bij deze visie zijn de belangrijkste beleidsnota’s van overige overheden samengevat en beoordeeld op de effecten voor de gemeente Nijkerk.

1.4

Beschrijving totstandkoming visie

1.4.1 Bouwstenen In december 2018 hebben wij gesprekken met deskundigen gevoerd over de zes thema’s: duurzame ontwikkeling, wonen, werken, mobiliteit, voorzieningen en landelijk gebied. Over deze zes thema’s vonden in februari 2019 verspreid over de drie kernen interviews en enquêtes plaats met inwoners. Tevens boden wij iedereen in deze periode de mogelijkheid om via onze website vragen te beantwoorden. De uitkomsten hebben wij gebruikt en vastgelegd in de notitie “Bouwstenen Omgevingsvisie Nijkerk”. Deze notitie is na behandeling in onze gemeenteraad de grondslag geweest voor het opstellen van een vijftal ruimtelijke scenario’s. Vijf denkrichtingen waarin de gemeente zich de komende jaren zou kunnen ontwikkelen. Elke denkrichting leverde een ander eindbeeld op. In het MER (zie paragraaf 1.4.3) zijn deze denkrichtingen beoordeeld op de effecten op onze leefomgeving. Dit is gedaan op basis van vijf integrale ambities voor de leefomgeving: 1. gezonde, veilige leefomgeving; 2. leefbaarheid; 3. kwaliteit stedelijk gebied; 4. kwaliteit landelijk gebied; 5. duurzaamheid. De ‘Groei van wonen’ is op basis van het MER uit de vijf denkrichtingen gekozen als uitgangspunt voor het opstellen van het Koersdocument Omgevingsvisie. Deze denkrichting zet extra in op de 14

uitbreiding van woningen in de gemeente Nijkerk, namelijk 250 in plaats van 200 woningen per jaar. Dit betekent ook verder uitbreiding van werk- en overige voorzieningen en passende maatregelen voor mobiliteit. Uitbreiding van het stedelijk gebied is hiervoor noodzakelijk.

1.4.2 Het Koersdocument In voorbereiding op de omgevingsvisie hebben wij onze ideeën en plannen verder uitgewerkt en geconcretiseerd in een Koersdocument ‘Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk 2040’. Het koersdocument gaf op hoofdlijnen onze visie weer hoe wij in samenwerking met en voor de inwoners willen zorgen voor onze leefomgeving. Onze voorkeur hebben wij in februari en maart 2021 opnieuw aan onze inwoners, ondernemers, verenigingen en instellingen voorgelegd. De vele gesprekken over ons Koersdocument hebben ons een duidelijk beeld gegeven dat wij de juiste lijnen hebben uitgezet en de juiste toon hebben gekozen. Uiteraard zijn er in de gesprekken en de enquêtes nuances aangebracht, maar ook is het ons voor enkele onderwerpen duidelijk geworden dat er juist een steviger keuze gemaakt mag worden. Zo is ons uitdrukkelijk meegegeven in de visie de woningbouwopgave voorrang te geven. Ons is ook duidelijk geworden dat er aandacht en ruimte moet zijn voor bestaande bedrijven, voor transformatie en verduurzaming (schuifruimte), voor een blijvend groeiende recreatiebehoefte en dat er steviger op biodiversiteit en op het fietsverkeer als vervoermiddel moet worden ingezet; het fietsverkeer juist omdat de ontwikkeling van de elektrische fiets heel snel gaat en benut moet worden.

Het Koersdocument, inclusief de notitie en het verslag ‘Resultaten participatie Koersdocument’, is op 27 mei 2021 door de gemeenteraad vastgesteld als basis voor de omgevingsvisie.

1.4.3 Het MER Met de omgevingsvisie hebben wij tegelijkertijd een Milieueffectrapport (MER) opgesteld. Voor het MER is de procedure voor de milieueffectrapportage1 (m.e.r.) doorlopen. Op deze wijze wegen wij de milieubelangen mee in onze besluitvorming over de omgevingsvisie. Er is bewust voor gekozen niet uitsluitend de milieubelangen te wegen. Ook thema’s zoals veiligheid, gezondheid, historisch kapitaal en opleiding & inkomen zijn in de afweging van belangen betrokken. De term ‘Milieueffectrapport’ is daarom eigenlijk te beperkt. Deze term handhaven wij wel om aansluiting te houden bij de wettelijke terminologie uit de Wet milieubeheer. Tabel 1 bevat alle thema’s die wij in de afwegingen hebben betrokken. De elementen ‘people’, ‘planet’ en ‘prosperity’ vormen gezamenlijk de drie elementen van duurzaamheid. People staat voor mensen, planet voor onze planeet/ecologie) en prosperity staat voor maatschappelijke welvaart. Als deze drie elementen met elkaar in balans zijn is er sprake van duurzame ontwikkeling. Tabel 1: De drie P’s voor duurzame ontwikkeling People Planet Prosperity Gezondheid Ecologisch kapitaal Vestigingsklimaat & werk Veiligheid Energie & grondstoffen Wonen Aantrekkelijke leefomgeving Water, bodem & ondergrond Opleiding & inkomen Sociaal Historisch kapitaal bereikbaarheid Bron: MER Omgevingsvisie Nijkerk, 4 februari 2020. Anteagroup

1

Het is gebruikelijk de afkortingen (de) m.e.r. en (het) MER te gebruiken. De afkorting m.e.r. met kleine letters en puntjes ertussen staat voor de volledige procedure, de milieueffectrapportage. MER met hoofdletters, zonder puntjes staat voor het milieueffectrapport, het rapport dat hierbij opgesteld wordt.

15

Deze indeling sluit aan bij de kernwaarden voor onze Omgevingsvisie (zie hoofdstuk 4) ‘Balans in de verhouding people, planet en prosperity’. De keuzes in de omgevingsvisie zijn gebaseerd op de uitkomsten uit het MER en de Aanvulling MER. Vermeld dient te worden dat er voor de energietransitie een afzonderlijke m.e.r.-procedure doorlopen wordt. De ontwikkelingen die met deze energietransitie samenhangen zijn in deze omgevingsvisie meegenomen. Het MER van de energietransitie houdt rekening met de (nieuwe) ontwikkellocaties uit de omgevingsvisie. Om deze reden bevat het MER voor de energietransitie ook de visiekaart met een beschrijving van de ontwikkelingen en de gevolgen hiervan voor de energietransitie. Andersom houdt het MER voor de omgevingsvisie rekening met de ontwikkelingen vanuit de energietransitie en staan om deze reden de locaties van de windturbines en zonneveld(en) op de visiekaart aangegeven. Het ontwerpMER is voorgelegd aan de onafhankelijke Commissie voor de m.e.r. Deze commissie heeft op 13 mei 2022 een bezoek gebracht aan de gemeente. Tijdens dit bezoek is een toelichting gegeven op de omgevingsvisie en de resultaten uit het MER. De leden van de commissie hebben op deze dag tevens verschillende ontwikkelingslocaties bezocht en bekeken. De commissie heeft op 30 juni 2022 haar advies gegeven over het MER.

Dit advies heeft aanleiding gegeven de effecten op enkele onderdelen nader te onderzoeken en het MER aan te vullen met de uitkomsten uit dit onderzoek. Het advies van de Commissie voor de m.e.r., het MER en de Aanvulling MER zijn als bijlage bij de Omgevingsvisie gevoegd. Het MER helpt ons bij het maken van keuzes om de fysieke leefomgeving doelmatig te beheren, te gebruiken en te ontwikkelen met als oogmerk een veilige en gezonde fysieke leefomgeving te bereiken en in stand te houden. Als eerste stap is een leefomgevingsfoto gemaakt van onze gemeente. Deze foto geeft een beeld van de staat van de fysieke leefomgeving. Het beschrijft de huidige situatie van de fysieke leefomgeving en geeft een doorkijk naar de verwachte toekomstige staat op basis van trends en ontwikkelingen. De leefomgevingsfoto is als het ware een nulmeting om de effecten van de ontwikkelingen in de toekomst te kunnen beoordelen. De 0-meting geeft aan hoe de fysieke leefomgeving er voor staat op het moment dat huidig beleid en autonome ontwikkelingen voortgezet worden, zonder dat het nieuwe omgevingsbeleid in werking treedt. Vervolgens hebben wij in het MER vijf denkrichtingen opgesteld en afgewogen waarin de gemeente zich tot 2040 kan ontwikkelen. Niet met het doel om uiteindelijk één richting te kiezen, maar om op deze manier de kaders voor de toekomstige ontwikkeling van de gemeente te schetsen.

Deze denkrichtingen zijn opgesteld op basis van vijf groeiscenario’s met wisselende accenten, namelijk: 1. trendmatige, autonome groei: de gemeente voorziet in voldoende ruimte voor wonen, werken, mobiliteit en voorzieningen ten behoeve van de autonome bevolkingsgroei en op basis van het huidige beleid; 2. groei gericht op recreatie en ontspanning: de gemeente zet in op groei van het ecologisch en historisch kapitaal. Recreatie en ontspanning staan daarbij centraal; 3. sociale, duurzame groei: de gemeente zet in op het vergroten van de onderlinge betrokkenheid van de inwoners en biedt ruimte aan initiatieven uit de samenleving; 4. groei gericht op wonen: de gemeente voorziet in een duidelijke extra opgave voor wonen;

16

5. groei gericht op wonen en werken: naast een extra uitbreiding van het woonaanbod, zet de gemeente ook in op meer werkgelegenheid binnen de eigen gemeente. Op basis van de effectbeoordelingen op deze vijf denkrichtingen en de uitkomsten uit participatie over de denkrichtingen is het Koersdocument Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk opgesteld. Daarin is de keuze gemaakt voor ‘Groei van wonen’, dat wil zeggen groei gericht op wonen, waarin wij voorzien in een extra opgave voor wonen, met de kanttekening dat er gezorgd moet worden voor voldoende werklocaties en voldoende toekomstbestendige bedrijventerreinen, binnen de mogelijkheden om de ermee samenhangende mobiliteitsvraagstukken op te kunnen lossen en voldoende voorzieningen voor de inwoners te creëren. Het Koersdocument hebben wij uitgewerkt in de omgevingsvisie. Met de visie als basis willen wij in de komende jaren enkele belangrijke ontwikkelingen in gang zetten. Ontwikkelingen, zoals het uitbreiden van de woningvoorraad door woningen te bouwen in de kernen, maar ook in nieuwe uitbreidingsgebieden, zorgdragen voor voldoende werklocaties en voldoende toekomstbestendige bedrijventerreinen en het verbeteren van de voorzieningen voor het langzame verkeer. Anderzijds stelt de omgevingsvisie de kaders voor deze ontwikkelingen door thematische ambities voor bijvoorbeeld groen en water, cultuurhistorie en duurzaamheid vast te leggen.

Effecten op de leefomgeving De omgevingsvisie is in dit MER beoordeeld op de effecten op de leefomgeving. Hierbij zijn aandachtspunten en aanbevelingen gesignaleerd. Daarmee leveren de uitkomsten ons waardevolle aandachtspunten voor deze visie en voor verdere beleidsuitwerking op.

Bron: MER Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk 2040, maart 2022 17

Het MER laat ons zien bij diverse beoordelingen dat er in de verdere uitwerking van ons omgevingsbeleid belangrijke keuzes te maken zijn, die de uiteindelijke effecten op de leefomgeving bepalen. Dit is terug te zien in de score voor de aanbevelingen en maatregelen. Zo zijn er over de Gebiedsuitwerkingen voor woningbouw belangrijke keuzes te maken over de inrichting van het gebied en de woningbouwprogrammering. Door in de uitwerkingen overkoepelende kaders te stellen voor bij voorbeeld de groenblauwe inrichting (maatregel) kan de gemeente zorgen voor verbetering van het akoestisch leefklimaat en afname van hittestress. Met een overkoepelende visie op het kwalitatieve woningbouwprogramma (woningtype en -klasse) kan voorkomen worden dat de nieuwbouw slecht aansluit op de vraag naar woningen. Ook de kwaliteit van het woongebied verbetert hierdoor. Bij hittestress blijft de score licht negatief, doordat de woningbouw leidt tot een aanzienlijke uitbreiding van het stedelijk gebied, wat tot toename van het hitte-eilandeffect kan leiden. Voorts is uit de Aanvulling op het MER af te leiden dat de woningbouwlocatie bij Nijkerkerveen op alle aspecten (licht) positief scoort. Alleen voor ecologie zijn naar verwachting maatregelen nodig om negatieve stikstofeffecten weg te nemen. Voor de overige locaties zijn diverse licht negatieve scores te verwachten.

In de uitwerking is veel ‘winst’ te behalen, bijvoorbeeld met de aanleg van groen en water; dit is positief voor het voorkomen van hittestress en bevordert de kwaliteit van het stedelijk gebied. Mobiliteitsmaatregelen kunnen daarnaast een belangrijke bijdrage leveren aan het verbeteren van de luchtkwaliteit en het verminderen van geluidoverlast. De ambities voor mobiliteit en landschap spelen daarom een belangrijke rol bij de effectbeoordeling van de woningbouwontwikkelingen. De ambities voor mobiliteit beïnvloeden de woningbouwontwikkeling van Nijkerk. De maatregelen voor mobiliteit vergroten de bereikbaarheid, maar kunnen ook een nieuwe bron van overlast zijn. De inzet op fiets en OV kan de woon- en leefkwaliteit positief beïnvloeden als wij hierbij ook maatregelen nemen om autogebruik te ontmoedigen. De ambities voor landschap dragen positief bij aan de kwaliteiten van zowel het stedelijk gebied als het landelijk gebied. Tegelijkertijd kan de ambitie voor landschap belemmerend werken voor woningbouw. Het MER bevat om deze reden de aanbeveling de mogelijkheid voor een gemeentebreed stikstofprogramma te onderzoeken. Voor de woningbouwontwikkeling is -logischerwijs- verdere stedenbouwkundige uitwerking van de locaties nodig. De vertaling van de mobiliteitsvisie naar een uitvoeringsprogramma, voorafgaand aan de uitwerking van de woningbouwlocaties, is aan te bevelen.

De mobiliteitsvisie stelt de kaders voor mobiliteitskeuzes binnen de woningbouwontwikkeling, zoals parkeernormen en inrichting van wegen en de openbare ruimte. De MER toont ook aan dat de ambities voor het landelijk gebied ingrijpend zijn voor de landbouwsector. Om verlies van werkgelegenheid en economische waarde van de landbouwsector te voorkomen of te beperken bevat de Omgevingsvisie, mede naar aanleiding van een reactie van de landbouwsector, het voorstel voor het landelijk gebied een programma

18

op te stellen, waarin onder andere aandacht wordt geschonken aan de effecten van alle ambities op de landbouwsector in onze gemeente. De uitkomsten uit het m.e.r.-onderzoek tonen de waarde aan van dit instrument. We blijven het gebruiken in onze gebieds- en themaprogramma’s en onze projecten. Het levert ons een waardevolle bijdrage hoe onze fysieke leefomgeving zich verder ontwikkelt.

1.5

Samen met onze inwoners, ondernemers, verenigingen en instellingen Het gemeentebestuur (college en gemeenteraad) hecht veel waarde aan het belang van participatie van burgers, ondernemers en maatschappelijke instanties over de omgevingsvisie. Het gaat immers over het beheer en de inrichting van onze dagelijkse leefomgeving met als planhorizon 2040. Het betreft dus een breed en complex onderwerp, waarvoor een stevige basis en draagvlak nodig is. Een goed gesprek en een stevige discussie met de samenleving is daarom een voorwaarde om tot een goede en gedragen visie voor de fysieke leefomgeving komen. In het afgelopen 1,5 jaar hebben wij om deze reden verschillende participatiebijeenkomsten georganiseerd, ondanks alle beperkingen als gevolg van de coronarichtlijnen, met als doel informatie te verzamelen en ons onderzoek uit te voeren. Deze omgevingsvisie is zodoende tot stand gekomen in samenspraak met een groot aantal deskundigen, partners, belangengroepen en bewoners. Met hen hebben wij speciale bijeenkomsten, expertmeetings en gesprekken gevoerd. Voor de burgers hebben wij twee keer een enquête gehouden met als doel aanvullende informatie uit de samenleving op te halen voor de Omgevingsvisie.

Het doel van deze participatie was om ons enerzijds een goed beeld te vormen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving en om anderzijds duidelijkheid te krijgen over de gewenste ontwikkelingsmogelijkheden, het gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied in de gemeente Nijkerk. Alle inbreng en uitkomsten uit de participatie komen nu samen in deze Omgevingsvisie.

19

2

Een schets van de gemeente Nijkerk

2.1

Hoe staan wij ervoor In de voorbereiding op de Omgevingsvisie hebben wij verschillende onderzoeken uitgevoerd, hebben wij vele gesprekken gevoerd met deskundigen en is er geënquêteerd onder bewoners. Het verzamelen van alle informatie had tot doel ons een goed beeld te vormen van de huidige en de te verwachten staat van onze leefomgeving. Hoe kijken wij tegen onze leefomgeving aan? Wat vinden wij belangrijk en willen wij beschermen? Welke ontwikkelingen verwachten we de komende jaren? Hoe ziet onze leefomgeving er in de toekomst uit en welke inzichten en aandachtspunten levert dat op? Met behulp van dit beeld hebben wij onze opgaven geformuleerd en er onze visie en oplossingen voor aandragen. Dit hoofdstuk bevat een beknopte samenvatting van de resultaten hoe wij naar onze gemeente kijken en waar wij staan. Voor een uitvoerige beschrijving verwijzen wij naar de bijlagen, waaronder ‘Leefomgevingsfoto Nijkerk’ (4 februari 2020, Anteagroup) bij dit document. Hoofdstuk 3 beschrijft voor de zes thema’s de ontwikkelingen en de trends voor de komende jaren. Hoofdstuk 3 eindigt voor elk thema met een opsomming van de opgaven waar wij de komende jaren aan willen werken.

2.2

Onze geschiedenis (het verhaal van de gemeente Nijkerk) Onze gemeente Nijkerk telt momenteel (1 januari 2021) 43.598 inwoners2 en is ruim 72 km2 groot. Er wonen gemiddeld 600 inwoners op één km2.3 De gemeente kent drie grote kernen Nijkerk, Nijkerkerveen en Hoevelaken en buurtschappen Holkerveen, Appel en Driedorp. De gemeente ligt in de Gelderse Vallei tussen Veluwe, Randmeren en Utrechtse Heuvelrug. De gemeente is goed ontsloten via de rijkswegen A28 en A1 en de spoorlijnen Amersfoort-Zwolle met station Nijkerk en Amersfoort-Ede/Wageningen met station Hoevelaken. Ons is uit alle gesprekken duidelijk geworden dat de inwoners het wonen in de kernen en buurtschappen als prettig ervaren. In de kernen zijn de basisvoorzieningen aanwezig of op zeer korte afstand bereikbaar. Alle kernen in de gemeente kenden een explosieve groei na de Tweede Wereldoorlog. Dat heeft geresulteerd in een veelheid aan naoorlogse wijken. Kaart 2 ‘Bestaande situatie/huidige ontwikkelingen’ geeft een beeld van de bestaande situatie, met daarop tevens aangegeven de nog te ontwikkelen nieuwe woon- en wijklocaties. Nijkerk is een aantrekkelijke gemeente om te wonen, te werken en te verblijven. Veel inwoners wonen al generaties lang in één van onze drie kernen of het landelijk gebied. Men voelt zich verbonden via familie, religie en/of werk.

Elke kern, elke streek heeft zijn eigen ‘identiteit’, die gewaardeerd en gekoesterd wordt. Gemiddeld bouwden wij in de afgelopen jaren de volgende aantallen woningen: • in de periode 2017-2021: gemiddeld 270 woningen per jaar; • in de periode 2016-2021: gemiddeld 252 woningen per jaar; • in de periode 2015-2021: gemiddeld 242 woningen per jaar.

2

Bron: Statline CBS, april 2021 Ter vergelijking in Amersfoort wonen gemiddeld 2.447 personen op één km2. Het betrekkelijke lage aantal in Nijkerk wordt veroorzaakt door het grote landelijk gebied dat de gemeente rijk is 3

20

Kaart 2: Bestaande situatie / huidige ontwikkelingen

21

De gemeente Nijkerk is een woon- én werkgemeente. De centrale ligging in Nederland, nabij de Randstad en de goede ontsluiting door rijks-/provinciale wegen maakt het voor velen niet alleen aantrekkelijk in onze gemeente te wonen, maar er ook te werken. De Nijkerkse economie heeft zich de afgelopen jaren positief en robuust ontwikkeld. Bij elkaar weten de duizenden bedrijven en maatschappelijke instellingen in de gemeente in 2020 meer dan 23.700 banen te creëren voor een beroepsbevolking van ongeveer 23.200 inwoners in 2020. De gemeente kent meer bedrijven per 100 inwoners dan gemiddeld in Nederland en Gelderland. Het totaal aantal vestigingen bedraagt 4.380 in 2020. De afgelopen jaren is het aantal bedrijven jaarlijks steeds iets toegenomen. Ten opzichte van de regio en de provincie kent de gemeente relatief veel vestigingen in de industrie, bouw en groot- en detailhandel. Daarmee kunnen we Nijkerk kenmerken als gemeente van ‘makers en doeners’. Nijkerk is wat betreft bedrijfsomvang een gemeente die draait op het midden- en kleinbedrijf. We zien het ook terug in de namen van veel van oorsprong familiebedrijven die hier vaak al generaties zijn gevestigd. De vele bedrijven die zich de afgelopen jaren van elders hier gevestigd hebben zijn ook overwegend mkb-bedrijven. Ook de vrijetijdseconomie is een steeds belangrijker en groeiende economische sector in onze gemeente.

Bewoners en toeristen genieten in hun vrijetijd van het groeiende aanbod van Nijkerk. Zo draagt een gezonde vrijetijdseconomie bij aan een fijne leefomgeving en een vitale lokale economie. Ons landelijk gebied karakteriseren wij als een cultuurhistorisch en landschappelijk waardevol gebied. In paragraaf 2.3 gaan wij op de kwaliteiten van ons landschap en cultuurhistorie dieper in. Ons landelijk gebied is tevens te karakteriseren als een functioneel gemengd gebied met een groot agrarisch productielandschap, veel natuurwaarden en verspreid liggende agrarischaanverwante en overige bedrijven. De agrarische sector blijft van groot belang voor ons landelijk gebied. De sector beheert een groot deel van het landelijke gebied. In de gemeente zijn veel gezinsbedrijven gevestigd die een bijdrage leveren aan onze economie. De sector zorgt voor werkgelegenheid in het landelijk gebied, maar ook bij aanverwante bedrijven in de kernen. Het is een beeldbepalende functie in ons landschap en is daarmee een belangrijke pijler voor de bestaande cultuurhistorische en landschappelijke waarden in het landelijk gebied. De omschakeling van vele voormalige agrarische bedrijven naar wonen heeft in de afgelopen twintig á dertig jaar gezorgd voor een forse toename van het aantal burgerwoningen. De verwachting is dat meer agrarische ondernemers hun bedrijf gaan beëindigen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Nijkerk&id=8e7cbf8c-8e73-4785-862c-f9bdb88db991