CConstaterende datNijkerk
Koppel je AI →
Document · PDF

2022-021 Bijlage - Evaluatie 11 pilots Sociaal Domein.pdf

Raadsvergadering 21 april 2022, gemeente NijkerkBij agendapunt: Evaluatie 11 pilots Sociaal Domein (2022-021)22.986 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Bijlage: Evaluatie 11 pilots Sociaal Domein De projecten die in deze bijlage aan de orde komen zijn: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Paashuis WelKOM huis Welzijn op Recept Leun en Steun WMO -> WLZ Steady Base

1. 2. 3. 4. 5.

Eigen Plan Passend Onderwijs – Jeugdhulp Jongeren in beeld Schuldhulpverlening – Vroegsignalering Stop drugs Nijkerk

In het kort hieronder de bevindingen per project 1

Naam Doel

Omschrijving

Resultaat (inhoudelijk & financieel)

Besluit:

2

Naam Doel Omschrijving

Paashuis • Sociale cohesie versterken en ervaringen van overlast/onveiligheid terugdringen. • Eigenaarschap van inwoners bij hun wijk vergroten. Er wordt aangesloten bij de behoeften die in de wijk leven en gestuurd op verbinding. De groep wijkbewoners die de activiteiten bezoekt wordt groter. Dit geldt ook voor de diversiteit van de groep. Inwoners doen mee aan activiteiten ook als zij een beperking hebben, uitdeelactie Sinterklaas, 285 buurtlunches, 40 paasmaaltijden, jongerenavonden, etc. Kosten € 15.000 Kostenreductie / -besparing: in financieel opzicht zijn er voor de gemeente geen directe besparingen. Maatschappelijk gezien zijn er mooie resultaten geboekt. Activiteit voortzetten Het Paashuis kan gezien worden als een basisaccommodatie (nota maatschappelijk vastgoed). De functie draagt bij aan het transformatieproces waarbij het doel is om de inwoners zoveel en zo lang mogelijk zelfstandig zijn/haar leven te laten leiden. Deze interventies dragen bij aan de transformatie die we in Nijkerk nastreven. In de programmabegroting 2022 – 2025 is aangegeven dat structurele inbedding van het Paashuis wordt betrokken bij de gebiedsontwikkeling van de wijk Paasbos. Welzijn op Recept Vanuit eerstelijnszorg mensen met psychosociale klachten via de welzijnscoach begeleiden naar het welzijnswerk.

De huisartsen en praktijkondersteuners bespreken met hun patiënten de verwijsmogelijkheid richting welzijnsinstellingen. Indien de patiënten mee willen doen, maken de verwijzers een verwijsbrief en sturen deze via het verwijssysteem naar de welzijnscoach. Binnen twee weken hebben Welzijnscoach en inwoner contact met elkaar. De welzijnscoach zorgt voor terugkoppeling richting verwijzer.

Resultaat (inhoudelijk & financieel)

Tot en met oktober 2021 zijn ruim 100 inwoners vanuit de eerstelijn verwezen. 34 huisartsen/POH’ers hebben een of meerdere verwijzingen gedaan. Kosten gemeente € 55.000 per jaar Kostenreductie / -besparing: in financieel opzicht zijn er voor de gemeente geen directe besparingen. Wel zijn er besparingen bij derden doordat medische behandelingen / - bezoeken worden voorkomen. De interventies voorkomen duurdere zorg. Maatschappelijk: Voorkomen vereenzamen / sociaal isolement bij ruim 100 inwoners. Financiële besparingen: Omdat de financiering van het welzijnswerk bij de gemeente ligt en die voor de zorg bij de zorgverzekeraar, is er voor de gemeenten in die zin nog geen sprake van een terugverdien effect in de kosten.

Advies

Zie bijlage Tussenevaluatie Welzijn op Recept. • Activiteit structureel voortzetten onder de voorwaarde dat er tot aanvullende financiering wordt besloten. Hiervoor wordt een afzonderlijke voorstel opgesteld. • Bij de voorjaarsnota 2022 dit voornemen voor een integrale afweging voor te leggen aan de gemeenteraad. Deze interventies dragen bij aan de transformatie die we in Nijkerk nastreven.

3

Naam Doel

Omschrijving

WelKOM huis • bieden noodzakelijke levensstructuur • voorkomen dat problemen groter worden • minder (dure) professionele inzet Het WelKOM huis kent een indicatievrije toegang en is daardoor een laagdrempelige inloopvoorziening voor mensen met verward gedrag. Het biedt naast de mogelijkheid van inloop ook dagbesteding en verzorgd laagdrempelige bedrijfsactiviteiten en sociale vaardigheidstrainingen. De activiteiten bij het WelKOM huis richten zich dus op cliënten die psychisch kwetsbaar zijn, waaronder zorgmijders. Alle bezoekers worden waar nodig outreachend ondersteund. Indien zij enige tijd niet op de locatie zijn gezien worden zij gebeld en/of thuis bezocht.

Resultaat (inhoudelijk & financieel)

2019 gemiddeld 70 bezoekersdagdelen per week. 2020 gemiddeld 84. Bezoek: 2019 - 170 pers. 2020 – 126 (i.v.m. Corona) (waarvan circa 18 personen een GGZ indicatie zouden krijgen). Kosten gemeente € 150.000, bijdrage derden € 90.000 totaal € 240.000. Bezoekersaantallen zijn zuivere resultaten omdat de voorziening voor de start er niet was. Kostenreductie / -besparing: in financieel opzicht zijn er voor de gemeente geen directe besparingen binnen de begroting. Het betreft een nieuwe voorziening. Uit de registratie is niet op te maken of de cliënten op andere wijze via een vergoeding van de gemeente begeleid werden. Wel kan worden aangegeven dat als de cliënten via de reguliere indicaties in aanmerking zouden komen de kosten waarschijnlijk hoger zouden liggen. De besparing zou dan uitkomen tussen de € 22.000 - € 49.000. Maatschappelijk gezien zijn er mooie resultaten geboekt en worden cliënten laagdrempelig geholpen om grotere problemen te voorkomen.

Advies

Zie bijlage Evaluatierapport WelKOM huis 2019-2020. • Voorziening structureel voortzetten onder de voorwaarde dat er tot aanvullende financiering wordt besloten. Hiervoor wordt een afzonderlijke voorstel opgesteld. • Bij de voorjaarsnota 2022 dit voornemen voor een integrale afweging voor te leggen aan de gemeenteraad. • Aanscherpen en monitoren afspraken niet-arbeidsmatigeversus arbeidsmatige dagbesteding. • Uitkomsten gesprekken tussen VNG, Rijk en zorgverzekeraars (DBC-financiering) betrekken bij de besluitvorming voorjaarsnota. Deze interventies dragen bij aan de transformatie die we in Nijkerk nastreven.

4

Naam Doel

Omschrijving

Leun en Steun • inzetten op algemene voorzieningen in plaats van maatwerkvoorzieningen • kostenreductie Waar mogelijk inzet lichte begeleiding in plaats van reguliere begeleiding. (niet altijd is reguliere begeleiding noodzakelijk)

Resultaat (inhoudelijk & financieel)

Besluit

5

Naam Doel Omschrijving

Resultaat (inhoudelijk & financieel)

Hierdoor ontstaat de mogelijkheid de zorg af te schalen naar goedkopere begeleiding. Dit past binnen de transformatiegedachte om in te zetten op de eigen kracht van de inwoner. Per oktober 2021 is het project beëindigd en in het reguliere werk (inkoop) opgenomen. Besparing t.o.v. vorige situatie circa € 21,00 per uur per cliënt. Kostenreductie / -besparing: Schatting uren sinds oktober 2021 is 450 X € 21,00 = € 9.450. Project is inmiddels beëindigd. Activiteit is opgenomen in het “productenboek” en maakt onderdeel uit van het regulier aanbod. Hierover is in het kader van de verordening en de beleidsregels voor de WMO reeds besloten. WMO -> WLZ Verwijzen WMO-cliënten naar WLZ financieringsvorm. Samenwerking met externe partner is gestopt. De ambtelijke organisatie heeft, ten koste van andere werkzaamheden, extra aandacht aan deze werkzaamheden besteed. Bekeken wordt of en hoe de eigen expertise is uit te bouwen. Afgelopen jaar tenminste 10 cliënten doorgeleid. Besparing circa € 440.000 (structureel).

Besluit

6

Naam Doel

Omschrijving

10 dagdelen dagbesteding € 334,00 (p/wk), 8 uur begeleiding € 528 (p/wk), 4 uur HbH € 972 (p/wk), 46 weken (p/jr.). Werkzaamheden voortzetten en bekijken of de expertise in de reguliere werkzaamheden kan worden ingebed. Steady Base • zorg op maat per cliënt • met ambulante begeleiding zelfstandig wonen of in het uiterste geval doorstromen naar Beschermd Wonen. • Nijkerkse jongeren niet buiten de gemeente naar een zorginstelling Steady Base/De Hilt is een voorziening voor tijdelijk verblijf voor jongvolwassenen (17-23 jaar) waarvoor de gebruikelijke residentiele jeugdhulpvoorzieningen te zwaar zijn of waarvoor Beschermd Wonen (vanaf 18 jaar) te zwaar is, maar begeleid wonen vooralsnog te licht. Deze voorziening waarin behandeling en begeleiding in combinatie met wonen plaatsvindt was niet beschikbaar in de gemeente Nijkerk. Voorheen vond verwijzing plaats naar een zwaardere en duurdere drie-milieuvoorziening onder de (verlengde) jeugdwet.

Resultaat (inhoudelijk & financieel)

15 jongeren zijn ingestroomd (niet bekend is of zij uit Nijkerk afkomstig waren) 2 jongeren zijn uitgestroomd naar Beschermd wonen (1 op wachtlijst) 5 jongeren uitgestroomd naar zelfstandig wonen met ambulante begeleiding 5 inwonend bij netwerk Geconstateerd is dat de zorgverlener over de afgelopen jaren onvoldoende heeft verantwoord en gemeente te laat heeft gemonitord. Dit is reden geweest tot opschalen naar bestuurlijk niveau. Uitkomst is dat kwalitatieve monitoring van de begeleiding nu enkel gericht is op rechtmatigheid en doelmatigheid van de beschikbaar gestelde middelen. Kosten gemeente € 148.000. Kostenreductie / -besparing: Er is geen sprake van kostenreductie (er is niet afgeschaald van zwaardere naar lichtere zorg). Wel is er sprake van besparing op kosten doordat hiermee is voorkomen dat doorstroming van de jongeren heeft plaatsgevonden. De besparing wordt geraamd op (8 x € 48.100= € 384.800 -/- € 148.000 =) € 236.800. Maatschappelijk: In de eigen gemeente is een adequate opvang die wisselend door cliënten wordt beoordeeld. De jongeren vallen allen onder de WMO wet en niet onder de Jeugdwet. In het kader van WMO geldt (nog) niet woonplaatsbeginsel. In de toekomst wel. Financieel: Waar de mensen uit Steady Base Nijkerk naar elders vertrekken om te wonen is die gemeente verantwoordelijk voor de kosten (want daar ingeschreven).

Voor het eerste (half) jaar wordt door de gemeente van herkomst voor de overgang financiering meegegeven. Voor Beschermd Wonen kunnen we vanuit de regio niet per inwoner een kostenberaming maken.

Besluit

• • •

Met huidige aanbieder en project stoppen. Voor achterblijvende cliënten (gemeente heeft zorgplicht) is gezocht naar adequate andere opvang elders. Een aanbieder betrekken bij de uitwerking van beleid rond wonen met zorg / beschermd wonen die in staat is om flexibel mee te bewegen met de vraag die er ligt..

7

Naam Doel

Omschrijving

Eigen Plan • Complexe zorgvragen op een “makkelijke” manier aanpakken. • Oplossingen voor jongeren die tussen wal en schip vallen in de zorg en/of het sociaal domein. • Bevorderen van zelfredzaamheid en de rol die jongeren, ouders en voogden moeten oppakken. (verantwoordelijkheid bij het gezin, hierop aanspreken en blijven monitoren). Er is niet gewerkt vanuit een businesscase. Er is aangesloten bij een programma waarbij de maatschappelijke problemen worden onderzocht en niet alleen geanalyseerd, maar tegelijkertijd worden opgelost. Binnen dit project is o.a. gebleken dat: • Drempel naar hulp m.b.t. verslaving hoog is voor jongeren en voor zorgmijders. • Binnen het transformatieproces moet worden gekeken of Eigenplan nog past binnen de huidige visie van werken of dat dit extern moet / kan worden belegd. • De succesfactoren zijn: hulpverlener is man, assertief, spreekt Arabisch en sluit aan bij de belevingswereld van jongeren (is tevens kwetsbaar).

Resultaat (inhoudelijk & financieel)

Besluit

8

Naam Doel

Omschrijving

Resultaat (inhoudelijk & financieel)

In 2020 zijn 14 gezinnen geholpen. Kosten gemeente € 15.000 per jaar (geraamd binnen regulier budget). De interventies voorkomen duurdere zorg. Activiteit voortzetten, deze interventies dragen bij aan de transformatie die we in Nijkerk nastreven. Passend Onderwijs – Jeugdhulp Voorkomen dat jongeren met gedragsproblematiek uitvallen en zonder startkwalificatie in uitkering, intensieve zorgtrajecten of criminaliteit belanden. Praktijkschool Accent beschikt elke dag over een schoolcoach. De schoolcoach biedt aandacht en ondersteuning aan leerlingen waarvoor het (even) niet lukt om mee te doen in de klas. Na evaluatie van het project aan het einde van schooljaar 2019 – 2020 is de pilot gestopt. Het project leverde geen baten op voor de gemeente, (zowel financieel als immaterieel). De evaluatie leverde op dat de huidige invulling de volgende meerwaarde heeft: • meer rust en ruimte voor de leerling;

• •

bijdrage aan zelfregulerend vermogen en daarmee aan meer rust in de klas; taakverlichting van orthopedagoog en docenten.

Er zijn aanbevelingen gegeven die handvatten bieden om de manier van werken zodanig aan te passen, dat er veel meer baten te realiseren zijn voor de doelgroep en daarmee ook voor de gemeente (positieve effecten op het terrein van jeugdhulp, vinden van een baan in de toekomst etc.). Gezien de transformatie- en taskforceopgave op het terrein van passend onderwijs en jeugdhulp, de gemeentelijke taak m.b.t. het Nationaal Plan Onderwijs (NPO) en de specifieke populatie leerlingen van Accent, wordt geadviseerd om met het NPO (middelen), aan de slag te gaan met een aangepaste variant van de pilot met als overkoepeld doel het verbinden van passend onderwijs en jeugdhulp (met een goede 0meting).

Besluit

9

Naam Doel

Omschrijving

Resultaat (inhoudelijk & financieel)

Kosten / baten Berekend is dat de gemeente bij voortzetting in de huidige vorm geen financiële en immateriële baten heeft en wel financiële lasten (€ 41.000). De school heeft bij voortzetting zowel financiële als immateriële baten (=/-€ 50.000 aan baten en € 5.000 aan lasten) en de jongeren immateriële baten. Project is al gestopt. Bij de inzet van de NPO-gelden rekening houden met de aanbeveling uit dit project. Jongeren in beeld • Sluitende aanpak Jeugdwerkloosheid. • Zoveel mogelijk jongeren bereiken en in beeld hebben. • Nijkerkse jongeren in de leeftijd van 23 tot 27 jaar benaderen, desgewenst te ondersteunen en in beeld te krijgen. Gemeente Nijkerk ontvangt periodiek een rapport over de doelgroep. Na screening van de rapportage ontvangen jongeren een brief waarin ondersteuning wordt aangeboden bij het zoeken naar een opleiding/baan. Via whatsapp kunnen de jongeren contact leggen met een medewerker van de gemeente. In 2019 hebben 5 jongeren gereageerd op de brief via whatsapp. Resultaten: • 2x doorverwijzing naar RMC; • 1x doorverwijzing naar Plangroep en gebiedsteam vanwege schulden; • 1x gesproken en afgesloten i.v.m. Wajonguitkering; • 1x vervolgcontact is afgehouden.

In 2020 (eerste kwartaal) hebben 3 jongeren gereageerd op de brief via whatsapp. Resultaten: • 1x doorverwijzing naar accountmanager voor ondersteuning richting werk; • 2x gesproken en afgesloten. In 2021 hebben 4 jongeren op de brief gereageerd via whatsapp. Resultaten: • 2x doorverwijzing naar Jongerenloket; • 1x gesproken en ondersteund i.v.m. belemmering rondom verblijfplaats; • 1x wens voor fysiek vervolgcontact i.v.m. complexe problematiek.

Besluit

10

Naam Doel

Omschrijving

Resultaat (inhoudelijk & financieel)

Besluit

11

Naam Doel

Omschrijving

In financiële zin betreft het de inzet van capaciteit van de eigen organisatie. Dit is (nu) niet te kwantificeren. Activiteit voortzetten, gelet op de resultaten is het wenselijk deze werkzaamheden voort te zetten, de werkzaamheden dragen bij aan de transformatie die we in Nijkerk nastreven. Schuldhulpverlening – Vroegsignalering Schuldenproblematiek terugdringen om zo grote gevolgen op het dagelijks functioneren van mensen te beperken. Door outreachend te werken wordt op basis van achterstanden in de betaling van de kosten van noodzakelijke levensbehoeften (huur, zorgverzekering, energie en water) snel zichtbaar waar mensen zijn met (beginnende) financiële problemen. Er kan dan vroegtijdig ondersteuning worden geboden. De werkzaamheden vanuit dit project zijn m.i.v. 1-1-21 een wettelijke taak van de gemeente geworden (Wgs). Met convenantpartners (woningbouwcoöperaties, nutsbedrijven, zorgverzekeraars) is gekozen voor een proactieve aanpak en is verwerkt in de reguliere werkzaamheden binnen de eigen gemeentelijke organisatie. De werkwijze opnemen in het beleidsplan schuldhulpverlening 2021- 2025 en wordt nader uitgewerkt uitvoeringsplan schuldhulpverlening in 2022.

Stop drugs Nijkerk • bewustwording creëren over drugsgebruik onder ouders en jongeren; • vroegsignalering en goede toeleiding naar zorg; • gerichte aanpak op de omgevingsfactoren familie en vrienden en nazorg; • drugsaanbod en overlast van drugsgebruik in kaart brengen. Er zijn verschillende activiteiten opgepakt, waaronder:

Resultaat (inhoudelijk & financieel)

Besluit

Voorlichting V.O. Alcohol- en Preventiedag, convenant ‘Verslavingspreventie op scholen’ gesloten, bijeenkomsten P.O. met verslavingsexperts, themabijeenkomsten Jeugd en Jongerenwerk, theatervoorstellingen over drugs, alcoholmatigingsproject FrisValley, etc. Resultaten: Het betrof activiteiten gericht op bewustwording. In hoeverre dit leidt tot besparingen dan wel bezuinigingen is niet concreet te maken. Financieel: Bekostiging vindt plaats vanuit het preventiebudget. Dit budget is met de taakstellend bezuiniging inmiddels met € 10.000 verlaagd. Binnen de resterende middelen is dit project uitgevoerd. Blijf activiteiten uitvoeren gericht op preventie. Betrek de leefomgeving daarbij verbindt dit met lopende projecten (JOGG, etc.). Zet daarbij meer in op data gestuurd handelen waarbij het IJslandse preventiemodel ondersteunend kan zijn. N.B. De gemeenteraad heeft een uitgebreide evaluatie ontvangen via een raadsinformatiebrief d.d. 18 januari 2022.

Tussenevaluatie Welzijn op Recept gemeente Nijkerk 7 september 2021 (definitief)

Tussenevaluatie Welzijn op Recept augustus/september 2021. Inhoudsopgave Inleiding ____________________________________________________________________________ 2 Wat levert Welzijn op Recept op? ________________________________________________________ 3 Kostenperspectief ___________________________________________________________________________ 3 Impact voor inwoners en de maatschappelijke impact ______________________________________________ 3

Kansen en aandachtspunten in de uitvoering ______________________________________________ 5 Kansen en risico’s ___________________________________________________________________________ 5

Benodigde investering _________________________________________________________________ 5 Ontwikkelpunten voor de toekomst ______________________________________________________ 6 Wat is het advies? ____________________________________________________________________ 7 Korte uitleg van Welzijn op Recept _______________________________________________________ 8 Werkwijze WOR Nijkerk________________________________________________________________ 8 Bijdrage aan de transformatie: Minder medicaliseren, meer veerkracht en sociale zelfredzaamheid __ 9 Wat is er in Nijkerk bereikt? ___________________________________________________________ 10 Hoeveel is er verwezen naar Welzijn op Recept? __________________________________________________ 10 Wat gaan mensen doen vanuit Welzijn op Recept? ________________________________________________ 11 Wat is de invloed van de corona pandemie? _____________________________________________________ 12 Hoe ervaren inwoners de begeleiding? _________________________________________________________ 12 Ervaringen rondom de samenwerking tussen zorg en welzijn ________________________________________ 13

Bijlage 1 Welzijn op Recept versus gebiedsteam ___________________________________________ 15 Bijlage 2 Interviews kranten en landelijke kennisnetwerk ___________________________________ 16 Bijlage 3 Ervaringen van inwoners over wat Welzijn op Recept hen brengt. _____________________ 17

1

Tussenevaluatie Welzijn op Recept gemeente Nijkerk 7 september 2021 (definitief) Vrouw, 75 jaar: “Ik ben nog maar net begonnen met Welzijn op Recept. Ik ben ernstig ziek en mijn wens is om af en toe naar buiten te kunnen met iemand. Even een winkeltje in of een kopje koffie drinken. Na het kennismakingsgesprek met de welzijnscoach is er voor mij een vrijwilliger gevonden. Ik heb onlangs met haar kennis gemaakt en het klikt goed. Hier ben ik erg dankbaar voor. Binnenkort gaan we erop uit. Daar verheug ik mij op! Het maakt me blij vanbinnen. Dit soort kleine dingen geven mijn leven meer zin!”

Inleiding “Welzijn op Recept is een gezonde verwijs optie.” (POH GGZ Hoevelaken) In 2014 zijn de eerste gesprekken over Welzijn op Recept in Nijkerk geweest vanuit de gezondheidscentra en de welzijnsorganisatie Sigma in het kader van ‘werken vanuit Positieve Gezondheid’. Deze aanvraag is toen niet door de gemeente gehonoreerd. In 2017 is tijdens de Dialoog Samen aan Zet wederom Welzijn op Recept ter sprake gekomen en is er een vooronderzoek gedaan bij de partners. Er bleek voldoende draagvlak voor Welzijn op Recept en op basis hiervan is een leer- en ontwikkelplan opgesteld. Dit plan is door de gemeente gehonoreerd met als doel om in drie jaar te leren hoe deze werkwijze vorm te geven met de verwachting het daarna, indien succesvol, te borgen. In de zomer van 2019 is, met de projectgroep waarin welzijn en de eerstelijnszorg vertegenwoordigd is, gestart met de uitwerking van de werkwijze voor Nijkerk, Nijkerkerveen en Hoevelaken waarbij gezamenlijke werkafspraken en de verwijssystemen gerealiseerd zijn. Bij aanvang is er afstemming geweest met het gebiedsteam en Nijkerk Sportief en Gezond over de afbakening en samenwerking rondom Welzijn op Recept. Vanaf 2020 is gestart met verwijzen vanuit twee huisartsenpraktijken. En vanaf medio mei 2020 kunnen alle huisartsen verwijzen naar het welzijnswerk. De financiering voor deze leer-en ontwikkelfase loopt tot juli 2022.

Vanuit de werkgroep heeft twee keer per jaar ambtelijke terugkoppeling plaatsgevonden. Deze tussenevaluatie, op 2/3 deel van de projectperiode, is bedoeld om inzicht te geven in de ervaringen met Welzijn op Recept in de afgelopen 2 jaar en geeft aan wat noodzakelijk is om deze werkwijze vanaf juli 2022 voort te kunnen zetten. Ook geeft het aan op welke manier Welzijn op Recept bijdraagt aan de transformatie die de gemeente Nijkerk voor ogen heeft. Deze tussenevaluatie is op verzoek van de gemeente Nijkerk in de zomer van 2021 gemaakt zodat het meegenomen kan worden bij de bespreking van de begroting voor de komende jaren. Dit rapport is een aanvulling op de input voor de voorjaarsnotitie die begin april 2021 is ingediend bij het college en de betrokken ambtenaren en de raadsinformatie brief die medio juli 2021 is verzonden naar de griffie. Vanuit de werkgroep, waarin Sigma Welzijn en alle huisartsenpraktijken in de gemeente Nijkerk vertegenwoordigd worden, is het advies: Zet deze samenwerking tussen zorg en welzijn vanaf juli 2022 voor op een structurele werkwijze. Zorg dat de succesfactoren zoals aangegeven in deze evaluatie geborgd blijven. En ben als gemeente nauwer betrokken bij de verdere doorvoering van deze transformatie. Een verdere uitwerking van het advies staat op pagina 7.

Man, 58 jaar: Welzijn op Recept heeft mijn leven een positieve draai gegeven. Ik was depressief en somber, alle dagen waren hetzelfde, ik had weinig contact met anderen. In het kennismakingsgesprek kon ik niet aangeven, wat ik graag zou willen of leuk vind. Vroeger sportte ik veel, dat ben ik weer op gaan pakken. Ik vind het leuk en fijn om te doen! Wat ik merkte is, dat ik hierdoor ook wat ben afgevallen. Alles haakt in elkaar: Ik ben meer gaan letten op mijn eetpatroon en snoep in de avond niet meer. Doordat ik sport en overdag meer bezigheden heb, ik doe ook een schilder activiteit, slaap ik ’s nachts veel beter. Ik ben in de avond écht moe. En door de contacten en activiteiten overdag is het ineens minder erg om in de avond alleen thuis te zijn. Dat is soms wel prettig eigenlijk. Er is meer balans gekomen in mijn leven, mijn leefstijl en mijn stemming. Het heeft mijn eigenwaarde vergroot, nu ik ook ben afgevallen”.

2

Tussenevaluatie Welzijn op Recept gemeente Nijkerk 7 september 2021 (definitief)

Wat levert Welzijn op Recept op? Wat Welzijn op Recept oplevert kan bekeken worden vanuit kostenperspectief en vanuit waarde voor de inwoners zelf. Daarbij komen ook de maatschappelijke effecten naar voren.

Kostenperspectief Voor de kostenbesparing moet domein overstijgend gekeken worden zoals ook gebeurt bij de transformatie gedachte. Dit is echter geen eenvoudige opgave, zeker niet op lokaal niveau. Daarom pakt het landelijke kennisnetwerk Welzijn op Recept dit de komende jaren op en gaat samen met onderzoeksbureaus de maatschappelijke en financiële impact van Welzijn op Recept onderzoeken en bespreken met landelijke partijen zoals het ministerie van VWS en zorgverzekeraars. Er zijn al enkele kleinere onderzoeken geweest zoals de procesevaluatie voor Welzijn op Recept en de retrospectieve studie met Marc Pomp in 2015 in Nieuwegein1. Deze laten zien dat er sterke indicaties zijn dat Welzijn op Recept de zorgconsumptie in eerstelijns- en de tweedelijnszorg2 verlaagt. (Informatie vanuit het landelijke kennisnetwerk Welzijn op Recept). Onderzoeken die zich richten op de lange termijn effecten laten het volgende zien: Engels onderzoek over ‘social prescribing’ laat zien dat de effecten op zorgconsumptie en zorgkosten in de tweedelijn en het eerstehulpbezoek dalen (gemiddeld met 25%) en het welbevinden van patiënten, hun zelfredzaamheid en sociale contacten toenemen. Uit 4 Engelse studies die de Sociale Return of Investment (SROI) berekende van projecten vergelijkbaar met Welzijn op Recept, kwam een gemiddelde SROI van £2,30 per geïnvesteerde £1 in het eerste jaar.

Dit betekent dat elke geïnvesteerde Britse pond een sociale waarde van £2,30 oplevert 3. Social Prescribing4 in Engeland is breder dan Welzijn op Recept in Nederland, bijv. ook verwijzing naar schuldhulpverlening of oppakken van huisvestingsproblemen zijn daarbij een onderdeel, maar er valt voldoende te vergelijken. (Informatie vanuit het landelijke kennisnetwerk Welzijn op Recept). Ook kan er gekeken worden naar de andere manier van werken vanuit Positieve Gezondheid van huisarts Hans Peter Jung in Afferden5, die erg lijkt op de samenwerking die ook via Welzijn op Recept wordt gerealiseerd tussen eerstelijnszorg en het sociaal domein. Deze andere werkwijze heeft duidelijk laten zien dat 1 euro geïnvesteerd in de eerstelijnszorg en welzijn 4 euro minder kosten in tweedelijnszorg, diagnostiek, minder medicatie oplevert. Daarnaast levert het de juiste zorg op de juiste plek op, het verhoogt het welbevinden en zelfredzaamheid van de Welzijn op Recept deelnemers en het geeft de huisartsen die ermee werken meer werkplezier. Hier hoort ook andere financiering bij waarbij de productieprikkel is uitgeschakeld. Om dit te realiseren is de samenwerking met de zorgverzekeraar belangrijk. Er zijn dus sterke indicaties dat de samenwerking tussen eerstelijnszorg en het welzijn zorgt voor een transformatie waarbij er minder zorgkosten in de tweedelijnszorg worden gemaakt.

Omdat de financiering van het welzijnswerk bij de gemeente ligt en die voor de zorg bij de zorgverzekeraar, is er voor de gemeenten in die zin nog geen sprake van een terugverdien effect in de kosten. Door als gemeente, zorg en welzijn meer samen op te trekken richting de zorgverzekeraar kan dit mogelijk veranderen. Wel levert het andere effecten op die de gemeente voor haar inwoners wil bereiken. Daarover leest u hieronder meer.

Impact voor inwoners en de maatschappelijke impact De impact voor inwoners is lastig te kwantificeren. De gedachte vooraf was om het te meten met behulp van vragenlijst onderzoek. Echter er is geen eenvoudig meetinstrument om dat ‘hard’ te maken. Niet alle inwoners die verwezen zijn, konden of wilden door de corona situatie meedoen aan activiteiten waardoor het Welzijn op Recept traject niet volledig is doorlopen. Slechts van enkele inwoners zijn goede voor- en nametingen geweest wat voor het totaal geen representatief beeld geeft.

1

Marc Pomp, Inge Velthuijzen, Jeannette Smiesing, Karen de Groot, Miriam Heijnders, Effectstudie Welzijn op Recept: Studie naar zorggebruik, sociale participatie en kosten, Rapport voor ZonMW, 2015 2 Met 1e lijnszorg bedoelen we : huisartsen en paramedici, met 2 e lijnszorg bedoelen we: ziekenhuiszorg, specialistische zorg, spoedeisende zorg 3 https://welzijnoprecept.nl/wp-content/uploads/2018/09/Rapport-Realist-Review-WoR-versie-18_09.pdf 4 https://www.england.nhs.uk/personalisedcare/social-prescribing/ 5 https://www.henw.org/artikelen/meer-tijd-voor-patienten-minder-verwijzingen

3

Tussenevaluatie Welzijn op Recept gemeente Nijkerk 7 september 2021 (definitief)

In Nieuwegein zijn in 2015 de effecten bij deelnemers aan Welzijn op Recept al onderzocht door middel van kwalitatief onderzoek6. Deze resultaten wijzen in dezelfde richting als we in Nijkerk horen in zestal interviews en de eindgesprekken tussen welzijnscoach en deelnemers. De zes van deze verhalen staan door dit verslag heen beschreven en ze staan in bijlage 3. Effecten aangegeven vanuit inwoners: - Een ander gevoel gekregen en negatieve levensgebeurtenissen anders bekijken. - Meer om naar uit te kijken op een dag/in de week. Mensen ervaren meer structuur in de dag en/of hebben meer zin in de dag. - Afleiding hebben ‘je zit niet zo in jezelf, je kunt je gedachten ventileren bij een maatje’. - Fysiek en sociaal actiever zijn, er meer op uit gaan, meer bewegen, vaker andere mensen opzoeken (wat ze voorheen niet meer uit zichzelf deden). - Mensen zijn assertiever, zelfverzekerder en weten beter wat ze zelf willen. - Ervaren verbondenheid en vinden gelijkgestemde. - Beter zijn gaan slapen (mede door meer zingeving en fysieke activiteit overdag) - Wederkerigheid ervaren door het doen van vrijwilligerswerk of iets betekenen voor een ander (i.p.v. zich alleen zorgvrager te voelen) - Het leven weer leuker en aangenamer vinden - Zich blijer en gelukkiger voelen. Positiever in het leven staan. - Van een neerwaartse spiraal weer veerkracht en positieve draai in het leven ervaren.

De resultaten in andere gemeenten wijzen in dezelfde richting als in Nijkerk. En zoals eerder genoemd is, zijn er onderzoeken gedaan naar Welzijn op Recept en ‘social prescribing’ in Engeland die ook laten zien dat het welbevinden van mensen toeneemt en mensen meer onderlinge verbondenheid ervaren. Ook in Nijkerk zien we dat terug bijvoorbeeld bij de mensen die een maatje hebben gevonden of contacten met buren en vrienden weer hebben opgepakt. Ook zijn er meerdere mensen die vrijwilligerswerk zijn gaan doen. Omdat meer dan 50% van de deelnemers nog niet bekend was bij Sigma voor deze vragen, geeft dit een indicatie dat er een nieuwe groep inwoners wordt bereikt en die worden toegeleid naar het voorliggend veld. Maatschappelijke effecten Welzijn op Recept: • Meer sociale verbondenheid • Meer vrijwilligers • Meer (mogelijk ook eerder) benutten van activiteiten in het voorliggend veld • Toename van fysieke en mentale gezondheid van inwoners

6

Welzijn op Recept: een duwtje in de rug bij het weer aangaan van sociale contacten. Heijnders M.L., Meijs J.J., de root C.M. https://in.booksc.me/book/55159836/0b4734

4

Tussenevaluatie Welzijn op Recept gemeente Nijkerk 7 september 2021 (definitief)

Kansen en aandachtspunten in de uitvoering Kansen en risico’s Er is een SWOT analyse gemaakt waarin de sterke en zwakke punten zijn weergegeven voor Welzijn op Recept. Hierin is te zien welke sterkte punten, ontwikkelpunten, externe kansen en bedreigingen er zijn. Sterktes *Het verwijssysteem en de terugkoppeling zijn in orde. *Er is 1 aanspreekpunt voor welzijn. *De welzijnscoach is laagdrempelig benaderbaar voor inwoners en zorgverleners. *De bejegening en begeleiding van de welzijnscoach wordt als prettig ervaren. *Welzijnscoach heeft goed zicht op sociale kaart rondom organisaties en activiteiten. *Er is geen wachtlijst. *De praktijkbezoeken door welzijnscoach helpen om Welzijn op Recept op de kaart te houden. *De gezamelijke werkgroep Welzijn op Recept houdt de samenwerking tussen zorg en welzijn gaande. *Aanwezige procesbegeleiding behoudt focus en voortgang. En linken met landelijke ontwikkelingen.

Bedreigingen *Onzekerheden rondom de corona pandemie en maatregelen rondom (groeps)activiteiten. *Welzijn op Recept is niet opgenomen in de voorjaarsnota 2021.

*Vervolg financiering gemeente nog onduidelijk, dit vormt risico voor vroegtijdig vertrek welzijnscoach. *Capaciteit van 1 welzijnscoach is onvoldoende bij meer verwijzingen per verwijzer. Kans op wachtlijsten. *Veranderende bekostiging voor de (multidisciplinaire) samenwerking in de eerstelijnszorg (O&I) waardoor er minder projectmatige inzet vanuit gezondheidscentra Nijkerk beschikbaar is5.

Zwaktes / Ontwikkelpunten *Het aantal verwijzingen per verwijzer is lager dan op basis van de populatie mag worden verwacht. *Er zijn geen structurele formele/informele contactmomenten, geen MDO's met welzijn. *De eerstelijnszorgverleners hebben weinig tijd voor contact onderhouden en 'samen leren'. *De werkgroep is enkel informerend en inspirerend, heeft geen invloed op praktijkvoering. *De bekendheid van Welzijn op Recept bij inwoners is nog laag dat bemoeilijkt het gesprek in de spreekkamer. *De functie van welzijnscoach is relatief nieuw en ontwikkeld zich verder. De begeleidingsmethodieken die de welzijnscoach hanteert breiden zich uit. *1 coach is kwetsbaar voor uitval. *De formatieplaats van de welzijnscoach en procesbegeleider is op basis van projectsubsidie.

Kansen *Indien er meer vragen komen rondom eenzaamheid/kwetsbare ouderen en langer thuis wonen, kunnen de PCSO gelden ingezet worden om activiteiten ontwikkelen. *Welzijn op Recept en het meerjarige ontwikkeltraject gezondheidscentra Nijkerk 'Samen Gezond (verder) sluiten op elkaar aan. *In Hoevelaken is traject gestart rondom samenwerken in de eerstelijnszorg.

*Subsidie ZonMw voor lokale ondersteuning bij veranderen praktijkvoering bij huisartsen. *Landelijk kennisnetwerk doet meer onderzoek om impact van Welzijn op Recept te onderbouwen *Gemeente Nijkerk zet in op transformatie en Welzijn op Recept sluit daarop aan.

7

Benodigde investering De benodigde investering in Welzijn op Recept zit voornamelijk in tijdsinvestering en personele inzet. Hieronder een toelichting daarop. Welzijnscoach Landelijk is berekend dat voor 0,5 fte de welzijnscoach z’n 50-70 cliënten voor Welzijn op Recept goed kan ondersteunen en begeleiden8. Dit ligt in lijn met de huidige ervaringen in Nijkerk. Het gaat dan om tijd voor begeleiden van de inwoners, administratie en terugkoppeling van verwijzing, contacten onderhouden met de verwijzers en de organisaties in het voorliggend veld (sociale kaart kennen). De tijd voor gesprekken varieert sterk per Welzijn op Recept traject. Met de ene persoon blijkt telefonisch dat iemand toch geen behoefte heeft aan Welzijn op Recept en bij de andere persoon zijn er meerdere gesprekken gedurende een half jaar. Gemiddeld is de tijdsinvestering voor de gesprekken 3 a 4 uur per persoon (dit is exclusief reistijd). 7 8

https://www.gc-nijkerk.nl/organisatie-infrastructuur/ https://welzijnoprecept.nl/integraal-inkoopadvies-welzijn-op-recept/

5

Tussenevaluatie Welzijn op Recept gemeente Nijkerk 7 september 2021 (definitief) Daarnaast verzorgt de welzijnscoach de terugkoppeling aan de huisarts, wordt het dossier bij Sigma bijgewerkt en in deze projectperiode is er ook een uitgebreidere registratie i.v.m. de monitoring. Afhankelijk van de vraag van de inwoner is de welzijnscoach bezig met de afstemming met derden bijvoorbeeld collega mantelzorgondersteuning, het Welkomhuis, gebiedsteam of de welzijnscoach zoekt informatie op voor de betreffende inwoner. Ook de contacten onderhouden met de zorgverleners en aanbieders van activiteiten i.v.m. het kennen van de sociale kaart vergt tijd. Daarnaast neemt de welzijnscoach deel aan de werkgroep vergaderingen en is het belangrijk om bij- en nascholingen te volgen rondom bijv. gesprekstechnieken, omgaan met eenzaamheid etc. Procesbegeleiding De projectbegeleider is 2 tot 4 uur per week betrokken en behoudt het overzicht over het gehele traject en de benodigde vervolgacties. Deze onderhoudt ook het netwerk op projectniveau en is een sparring-partner voor de welzijnscoach. De procesbegeleider zorgt voor het monitoren van de voortgang, maken van verantwoordingsrapportages. De procesbegeleider begeleidt de werkgroep vergaderingen, maakt de notulen en nieuwsbrieven en houdt de landelijke ontwikkelingen bij. Dit alles neemt veel projectmatig werkzaamheden weg bij de welzijnscoach.

Werkgroep leden De werkgroep komt 5 tot 6 keer per jaar bij elkaar voor een ontmoeting van 1,5 à 2 uur. Hierbij gaat het vooral over de voortgang en de leer- en verbeterpunten in de Welzijn op Recept werkwijze. En de werkgroep is een klankbord voor de welzijnscoach en procesbegeleider. Daarnaast zijn de huisartsen de linking pin naar de hagro’s en sturen zij de nieuwsbrieven door naar hun collega’s. Deze tijdsinvestering door de eerstelijnszorgverleners en betrokken managers komt niet uit de projectfinanciering en is een vorm van cofinanciering/eigen tijdsinvestering.

Ontwikkelpunten voor de toekomst Welzijn op Recept is als interventie onderbouwd vanuit de positieve psychologie en in vele gemeenten beproefd. Ook in Nijkerk is de interventie met succes gestart en alle huisartsenpraktijken kúnnen verwijzen. Het verwijsproces en samenwerking tussen zorg en welzijn is qua werkproces en veilige verwijsroute geregeld. De basis staat. Er zijn ook nog ontwikkelpunten die bij een vervolg meegenomen worden: 1. Komen tot een bredere samenwerkingsrelatie. Elkaar kennen en begrijpen is essentieel voor samenwerken en blijft een punt van aandacht. De huisartsen en POH’ers geven aan dat het vertrouwen in de welzijnscoach toeneemt door de terugkoppelingen en praktijkbezoeken. Echter de formele en informele contacten tussen welzijnscoach en de zorgverleners zijn niet structureel geborgd. Aandacht voor en investeren in deze samenwerking blijft nodig. Het is aan te raden om: • de aankomende jaren meer structurele contactmomenten te organiseren bijvoorbeeld middels multidisciplinaire overleggen of casusbesprekingen. • ook vaker informele ontmoetingen organiseren zoals gezamenlijke koffiemomenten en gezamenlijke bij- en nascholingen. Daarnaast onderzoeken we of het creëren van een werkplek voor de welzijnscoach bij de gezondheidscentra helpt om de contacten tussen zorg en de welzijnscoach te verbeteren. 2.

Meer impact creëren door meer verwijzingen naar welzijn. Vanuit de wetenschap dat 20-50% van alle spreekuurcontacten bij de huisarts psychosociale problematiek betreft waarbij niet een medisch maar sociaal maatschappelijk probleem onderliggend speelt, is 10-12 verwijzingen per huisarts per jaar weinig. Het vraagt een veranderproces rondom het anders omgaan met psychosociale problematiek door zorgverleners en inwoners. Dit veranderproces kan alleen gerealiseerd worden vanuit de huisartsenpraktijken zelf en door meer bekendheid te geven onder inwoners aan deze verwijsmogelijkheid. Het gesprek over de verwijzing gaat makkelijker wanneer verwijzen naar welzijn als ‘vanzelfsprekend’ wordt gevonden. De werkgroep kan dit stimuleren.

3.

Het bieden van continuïteit van Welzijn op Recept en verhogen betrokkenheid vanuit de gemeente, draagt mogelijk bij aan de bereidheid om ook meer gebruik te maken van het welzijnswerk en vanuit de eerstelijnszorg te blijven investeren in deze samenwerkingsrelatie. Het kan ook helpend zijn als de gemeente als partner nauwer betrokken is bij Welzijn op Recept en meer samen met de eerstelijnszorg optrekt in de transformatie. Vanuit de samenwerking, tussen de gemeente, welzijn en de huisartsen Eemland, kan

6

Tussenevaluatie Welzijn op Recept gemeente Nijkerk 7 september 2021 (definitief) gezamenlijk het gesprek aan gegaan worden met de preferente zorgverzekeraar, in Nijkerk is dat Zilverkruis Achmea9, over meten van effecten en shared shavings.

Wat is het advies? Als werkgroep adviseren we, op basis van de tot nu toe behaalde effecten, om Welzijn op Recept op een structurele manier te borgen vanaf juli 2022. De succesfactoren uit de SWOT analyse (zie pagina 5) laten zien wat nodig is om deze samenwerking tussen zorg en welzijn te borgen zodat het bijdraagt aan de transformatie. Het hebben van één aanspreekpunt, de welzijnscoach, is voor zorgverleners in de eerstelijn essentieel gebleken voor een goede samenwerking. Om dit vanaf juli 2022 voort te zetten is het borgen van deze functie/formatieplaats bij Sigma nodig. Advies is om minimaal de huidige bezetting te faciliteren: • Inzet welzijnscoach 20 uur per week • Inzet procesbegeleider gem. 2 uur per week De inzet van de procesbegeleiding is bedoeld voor de doorontwikkeling van Welzijn op Recept en bestendigen van de de lokale, domein overstijgende samenwerking. Voor de komende jaren is er per jaar een basisbedrag nodig van 55.000 euro. Het advies is om de looptijd van de volgende fase te koppelen aan de meerjarige subsidiebeschikking voor Sigma, zodat de verantwoording van Welzijn op Recept in de jaarverantwoordingen van de organisatie meegenomen kan worden en er voor een volgende contractperiode besproken kan worden of deze interventie toegevoegd wordt aan de basisdiensten van de organisatie ten behoeve van inwoners van de gemeente Nijkerk.

Omdat de samenwerking tussen zorg en welzijn nog niet vanzelfsprekend is én Welzijn op Rcept zich nog verder ontwikkelt, is het advies om naast de welzijnscoach ook uren op te blijven nemen voor procesbegeleiding en samenwerking. Inzet van de projectleider is nodig voor de verbinding met de landelijke ontwikkelingen en voor het (in samenspraak met de werkgroep) formuleren, monitoren en evalueren van resultaatafspraken voor de volgende periode. Daarnaast is het advies om het (ook tot nu toe gerealiseerde) halfjaarlijks ambtelijk overleg te handhaven om de voortgang en effecten te bespreken. Wanneer Welzijn op Recept nog beter wordt benut door de eerstelijnszorg en meer inwoners via de welzijnscoach verwezen worden naar het voorliggend veld, dan zou er jaarlijks de mogelijkheid moeten zijn om het budget daarop aan te passen om wachtlijsten te voorkomen. Dit past o.i. in het proces van transformatie. Daarnaast adviseren we de gemeente Nijkerk om de samenwerking met de eerstelijnszorg en deze (en andere vormen van) domein overstijgende samenwerking ook onderdeel te maken van de transformatie visie. De gemeente kan samen met de werkgroep en de huisartsen (Huisartsen Eemland10) in gesprek met de preferente zorgverzekeraar, Zilverenkruis Achmea11, om de transformatie verder door te zetten en de financiering hierop te laten aansluiten.

Dit geeft ook meer garanties voor het borgen van de inzet van eerstelijns zorgverleners op diverse thema’s. De gemeente kan wat betreft Welzijn op Recept bijvoorbeeld het initiatief nemen tot het sluiten van een convenant met daarin de benodigde lange termijn investeringen, resultaatafspraken en shared savings. Laten we samen de ‘wissels om zetten’!

Voor uitgebreidere informatie over wat Welzijn op Recept is, wat er toe nu toe bereikt is in Nijkerk en wat de bevindingen zijn van de betrokken zorgverleners en inwoners, verwijzen we u naar de volgende hoofdstukken.

9 https://www.volksgezondheidenzorg.info/node/10773/tabel 10

https://huisartseneemland.nl https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/zorgverzekering/regionaal-internationaal/regionaal#node-grootstezorgverzekeraarconcern-gemeente 11

7

Tussenevaluatie Welzijn op Recept gemeente Nijkerk 7 september 2021 (definitief)

Korte uitleg van Welzijn op Recept Welzijn op Recept is een interventie ontwikkeld vanuit een gezondheidscentrum in Nieuwegein ingegeven vanuit het feit dat bij de huisartsen veel patiënten komen met klachten die geen medische oplossing vragen. Deze psychosociale klachten worden nu vaak gemedicaliseerd. De klachten blijven bestaan en mensen komen vaak herhaaldelijk terug bij de huisarts. Welzijn op Recept helpt inwoners en de eerstelijnszorgverleners om op een andere manier om te gaan met deze klachten gebaseerd op de 6 pijlers van duurzaam geluk van hoogleraar Jan Walburg. Hiermee sluit deze interventie aan bij het werken vanuit Positieve Gezondheid en Positieve Psychologie. Inmiddels wordt deze interventie in meer dan 100 gemeenten aangeboden in samenwerking tussen huisartsen, gemeenten en het welzijnswerk. Vrouw, 66 jaar: “Na Welzijn op Recept heb ik een ander gevoel gekregen over alleen zijn. Ik vind dat nog steeds heel moeilijk, maar heb meer gekregen om naar uit te kijken. Ik heb nu mijn vrijwilligerswerk en 2 maatjes. Dit geeft me afleiding: je zit niet zo in jezelf, je kunt je gedachten ventileren bij iemand. Mijn maatje is ook alleen. Hierdoor kan ik mijn gevoel met haar delen over het gemis van mijn partner. Zij begrijpt precies wat ik bedoel. We fietsen veel samen.

Met z’n tweeën is het leuker, ik voel me blijer en ik kom weer, waar je alleen niet zo snel Werkwijze WOR Nijkerk komt, bv. op een terras.” !” “Door de actie van mijn huisarts heb ik nu meer perspectief in mijn leven.” (Reactie inwoner) De werkwijze van Welzijn op Recept in de gemeente Nijkerk is vrijwel gelijk aan wat het landelijk kennisnetwerk Welzijn op Recept heeft uitgewerkt. Er is een welzijnscoach bij Sigma aangesteld die naar inwoners en eerstelijnszorgverleners hét gezicht en aanspreekpunt vormt voor Welzijn op Recept. De welzijnscoach biedt kortdurende ondersteuning aan inwoners die verwezen zijn vanuit de eerstelijnszorg. Het gaat dan om enkele gesprekken gedurende een periode van 2-6 maanden. Deze welzijnscoach kent de lokale sociale kaart goed en onderhoudt contacten met organisaties in het voorliggend veld. Het grootste deel van het projectbudget wordt besteed aan de inzet van deze welzijnscoach. De huisartsen en praktijkondersteuners bespreken met hun patiënten de verwijsmogelijkheid naar welzijn. Indien de patiënten mee willen doen, maken de verwijzers een verwijsbrief op en sturen deze naar de welzijnscoach via een AVG proof verwijssysteem. Wat betekent dat de inwoners niet alleen een folder hebben gekregen over welzijn maar ze ook zijn aangemeld zodat de Welzijnscoach binnen 2 weken contact met de inwoner opneemt.

De welzijnscoach zorgt ook voor een terugkoppeling richting de verwijzer. Deze terugkoppelingen komen in het Huisartsen Informatie Systeem (HIS). Welzijn op Recept is daarmee geen vrijblijvende suggestie maar een volwaardige verwijzing. De welzijnscoach heeft 1 of meerdere gesprekken met de inwoner over wat er nodig is om weer meer levensgeluk te ervaren. Soms komt het tot één activiteit bijvoorbeeld het meedoen met de scootmobiel club en soms tot meerdere activiteiten. Het kan zijn dat de inwoners de activiteiten helemaal zelf oppakken of dat de welzijnscoach helpt met zoeken of meegaat bij een 1e keer. Op projectniveau is er een werkgroep die de samenwerking tussen zorg en welzijn stimuleert. Zij hebben het werkproces uitgewerkt, verzorgen de communicatie rondom Welzijn op Recept richting verwijzers en patiënten en monitoren de voortgang en leerpunten vanuit het project en geven suggesties hoe dit verbetert kan worden. Zowel vanuit het welzijn als de eerstelijnszorg zijn vertegenwoordigers in deze werkgroep. Er is 1 huisarts uit Hoevelaken en

8

Tussenevaluatie Welzijn op Recept gemeente Nijkerk 7 september 2021 (definitief) 1 huisarts uit Nijkerk en zij zijn vanuit de Hagro’s de contactpersonen. De gemeente neemt op haar verzoek geen deel aan de werkgroep. Wel is er elk half jaar een overleg met ambtenaren om de voortgang te bespreken. Hoe verhoudt Welzijn op Recept zich tot de andere diensten van Sigma? Welzijn op Recept zorgt voor een betere verwijs- en samenwerkingsrelatie tussen welzijn en de eerstelijnszorg waar dit voorheen sporadisch was en er geen samenwerkingsafspraken waren. De huisartsen informeerden hun patiënten soms al wel over welzijnsactiviteiten echter dat was vrijblijvend. Het landelijk kennisnetwerk heeft aangegeven dat 5060% van deze mensen daarmee niet bij het welzijnswerk komen. Door de verwijsbrief en opvolging vanuit de welzijnscoach wordt binnen 2 weken contact opgenomen. De werkwijze zorgt dat er een groep inwoners bij Sigma komt die eerder niet kwamen, meer dan 50% van de deelnemers was nog niet bekend bij Sigma. Uiteraard werkt de welzijnscoach samen met haar collega’s en het kan zijn dat een andere professional binnen Sigma de begeleiding verder oppakt bijvoorbeeld in het geval van mantelzorgvragen.

Hoe verhoudt Welzijn op Recept zich tot de inzet van de gebiedsteams? Al bij de start van Welzijn op Recept is er met de gebiedsteams coördinatoren besproken waar Welzijn op Recept voor dient en wat bij de gebiedsteams thuishoort. De gebiedsteams zijn er voor inwoners met zwaardere of complexere problematiek en/of waar een beschikking voor nodig is. Dit is ook zo in het projectplan aangegeven. (Zie bijlage 1) In de praktijk is het een enkele keer voorgekomen dat er iemand verwezen is die beter door het gebiedsteam geholpen kon worden. Indien dit gebeurt bespreekt de welzijnscoach dit met de inwoner, koppelt dit terug aan de verwijzer en legt de nodige contacten.

Bijdrage aan de transformatie: Minder medicaliseren, meer veerkracht en sociale zelfredzaamheid Hoe draagt Welzijn op Recept bij aan de transformatie die de gemeente Nijkerk voor ogen heeft? Zoals genoemd is Welzijn op Recept een interventie om minder te medicaliseren en meer ‘de juiste zorg op de juiste plek te bieden’ voor inwoners met psychosociale klachten. Het activeert inwoners om activiteiten te ondernemen vanuit verbondenheid en wederkerigheid. Welzijn op Recept wordt op meerdere plekken genoemd in het kader van anders werken of transformeren. Het is een praktische uitwerking op lokaal niveau van een grotere beweging in Nederland die in het laatste rapport van de Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving wordt samengevat in: de wissels omzetten.12 Hoe gaan we komen van ons richten op problemen van individuen naar een samenleving van veerkracht? Van medicaliseren naar sociale zelfredzaamheid? Voor de langere termijn zit de meerwaarde in het doorbreken van de automatische reflex om oplossingen voor psychosociale problemen in het medische domein te zoeken. En dat inwoners door de welzijnscoach en vanuit verbondenheid met anderen geholpen worden bij levensgebeurtenissen. Het normaliseren van het omgaan met levensgebeurtenissen in plaats van het medicaliseren daarvan. Daarmee sluit Welzijn op Recept aan bij de transformatie gedachte van de gemeente Nijkerk.

Vrouw, 70 jaar: “Ik heb Welzijn op Recept als heel positief ervaren. Het was voor mij echt nodig weer iets te ondernemen. Ik was somber en depressief. Ik heb er een maatje aan overgehouden en ben vrijwilligerswerk gaan doen. Ik sta nu positiever in het leven. Het is fijn om samen te kunnen optrekken. Ik ben meer in beweging en beteken ook iets voor een ander. Ik zat in een rouwproces. Nu kan ik erover praten met iemand die mij begrijpt, dat geeft rust. 12 https://www.raadrvs.nl/documenten/publicaties/2021/3/8/wissels-omzetten Ik heb nu meer het gevoel, dat ik er weer toe doe, ik heb zin in de dag en mag anderen helpen. Ik slaap beter en beweeg meer. Alleen ging ik er niet op uit, zat “achter de geraniums:”. Ik zat in een neerwaartse spiraal en door het contact met mijn maatje en mijn vrijwilligerswerk heb ik weer meer zin in de dag. Ik kijk uit, naar wat ik ga ondernemen. Ook het feit dat ik iets voor een ander doe maakt, dat ik me beter 9 voel.”

Tussenevaluatie Welzijn op Recept gemeente Nijkerk 7 september 2021 (definitief)

Wat is er in Nijkerk bereikt? Eerder is uitgelegd hoe de werkwijze van Welzijn op Recept in Nijkerk is. Hier onder wordt toegelicht hoeveel inwoners via die weg verwezen zijn naar het welzijnswerk, wie er verwijst. We schetsen wat mensen gaan doen vanuit Welzijn op Recept en hoe zij de begeleiding ervaren. Ook geven we aan wat de invloed van corona is geweest op de uitvoering van Welzijn op Recept.

Hoeveel is er verwezen naar Welzijn op Recept? Vanaf mei 2020 kunnen alle huisartsen en praktijkondersteuners in de gemeente Nijkerk een welzijnsrecept uitschrijven. Eind juli 2021 zijn er 84 inwoners vanuit de eerstelijn verwezen naar Welzijn op Recept middels het afgesproken verwijsproces.

Aantal verwijzingen per praktijk 35 30 25 20 15 10 5 0

32 16

14

9

8 2

1

2

Het aantal huisartsen en praktijkondersteuners dat een of meerdere keren naar WOR verwijst neemt nog steeds toe. Begin 2020 waren het 2 verwijzers, in maart 2021 hadden 25 huisartsen/POH’ers een of meerdere verwijzingen gedaan en in juli 2021 is dat gegroeid naar 34 verwijzers. Steeds meer huisartsen en praktijkondersteuners zien Welzijn op Recept als ‘nieuwe’ verwijsmogelijkheid.

“Ik verwijs nooit tijdens de eerste gesprekken naar Welzijn op Recept. Het is belangrijk eerst mensen te leren kennen. Als ik merk dat de balans zoek is en het mensen niet lukt om zelf in actie te komen dan vertel ik erover. Ik geef altijd aan dat mensen vrijblijvend met de welzijnscoach kennis kunnen maken. Dat ik de welzijnscoach ken en deze laagdrempelig bereikbaar is voor inwoners werkt positief.” (POH GGZ Hoevelaken) Het is positief dat steeds meer huisartsen en praktijkondersteuners verwijzen naar Welzijn op Recept. Echter het is nog een kleine groep die frequent verwijst. Circa 5 verwijzers halen gemiddeld 1 verwijzing per maand. Onderzoek landelijk laat zien dat in een normale huisartsenpraktijk 20%-50% van de spreekuurcontacten wordt besteed aan psychosociale problematiek. Het gaat om patiënten die door levensgebeurtenissen “vast komen te zitten” in het ziektemodel en hierdoor vaker bij de huisarts, praktijkondersteuners en andere eerstelijnszorgverleners komen. Het betreft mensen die nog over onvoldoende veerkracht beschikken om zelfstandig te herstellen.13 Hiermee wordt duidelijk dat er in Nijkerk nog veel meer naar Welzijn op Recept verwezen kán worden. Dit is een van de verbeterpunten voor de komende jaren.

leeftijd inwoners verwezen naar WOR 25 20 15 10 5 0 20-30

30-40

40-50

50-60

60-70

70-80

80-90

90-100

De interventie wordt benut voor alle leeftijdscategorieën. Verwezen inwoners zijn tussen 20 en 95 jaar oud en de gemiddelde leeftijd is 66 jaar. Er zijn 62 vrouwen en 22 mannen verwezen. Eind juli 2021 had 58% van de verwezen patiënten had nog niet eerder gebruik gemaakt van de diensten van Sigma. Mensen die eerder eenmalig of voor langere tijd bij Sigma kwamen deden dat vooral voor ouderenadvies, formulierenhulp of hebben al eens contact gehad over het zoeken naar vrijwilligerswerk.

“Welzijn op Recept is juist de komende periode belangrijk sowieso door de toename van eenzaamheid die ik in mijn spreekkamer signaleer.” (POH Somatiek Gezondheidscentra Nijkerk)

13 https://welzijnoprecept.nl/integraal-inkoopadvies-welzijn-op-recept/

10

Tussenevaluatie Welzijn op Recept gemeente Nijkerk 7 september 2021 (definitief) Vrouw, 61 jaar: “Er is geen druk, er wordt met je meegekeken, dat is heel fijn. Niets moet alles mag, je wordt gestimuleerd om iets te doen! Ik doe nu vrijwilligerswerk en wil dat graag uitbreiden, dat geeft me nog meer structuur. Verder ben ik gaan wandelen, dat doe ik nu 2x in de week, met een oud-collega. Door mijn vrijwilligerswerk ben ik weer onder de mensen, ben ik minder bezig met mezelf. Ik laat alles op dat moment los. Je bent er op dat moment voor de medemens. Ik heb ook geleerd om beter mijn grenzen aan te geven. Ik doe weer mee en durf nu dingen te doen, die ik voorheen niet deed, bv. iets bespreekbaar maken van wat me niet zint. Dat is nieuw voor me, maar het doet me goed. “

Wat gaan mensen doen vanuit Welzijn op Recept? • Bij 23 mensen is er één of zijn er meerdere passende activiteit(en) gevonden en is het WOR traject afgesloten. • Bij 10 mensen waren alleen de gesprekken met de welzijnscoach al voldoende om zelf weer acties te ondernemen of zich prettiger te voelen. • Bij 20 mensen loopt het Welzijn op Recept traject nog soms is er al wel een passende activiteit gevonden. Soms konden de gewenste activiteiten niet doorgaan of willen mensen wachten tot de corona periode voorbij is. • Bij 12 andere mensen kwam het uiteindelijk niet tot een passende activiteit bijvoorbeeld doordat ze door ziekte uitgevallen zijn of het bleek dat bijvoorbeeld de problematiek te zwaar was en inzet van gebiedsteam of POH GGZ meer passend was. De welzijnscoach neemt dan, met toestemming van de inwoner, contact op met de huisarts of het gebiedsteam voor een warme overdracht. • •

Met 2 mensen is geen contact gekregen. 17 mensen hebben, om uiteenlopende redenen waaronder de corona situatie, aangegeven nu geen behoefte te hebben aan een Welzijn op Recept traject.

“Voor mij waren 3 gesprekken genoeg om mij vooruit te helpen. Was nuttig en prettig.” (Reactie inwoner) “Ik denk dat mensen met Alzheimer wel iets kunnen hebben aan begeleiding maar het ligt aan de fase waarin ze zijn.” (Reactie inwoner) Het grootse deel van de mensen heeft afgelopen periode contact gekregen met een (vrijwilligers) maatje of heeft contacten in de buurt opgepakt. Daarnaast zijn mensen vrijwilligerswerk gaan doen of willen dit na corona gaan doen. Sommige inwoners zijn in contact gekomen met de mantelzorgconsulent en het Centrum voor Levensvragen (zingeving en rouw). Ook gingen er mensen naar het taalcafé, kregen hulp bij financiën of hulp bij solliciteren. Enkele inwoners zijn gaan bewegen of hebben een cursus mindfulness gevolgd.

11

Tussenevaluatie Welzijn op Recept gemeente Nijkerk 7 september 2021 (definitief) Vrouw, 46 jaar: “Ben met allerlei klachten naar de huisarts gegaan, die Welzijn op Recept adviseerde. Door corona kon ik geen activiteit oppakken want het meeste lag stil. Heb wel regelmatig met de welzijnscoach gesproken. Dit is fijn er wordt met je meegekeken en je hoeft niet alles alleen te doen. Het is fijn om je hart te kunnen luchten. Het heeft me ook aan het denken gezet. Mijn klachten zijn niet verminderd, maar ik ben wel meer gaan tekenen. Dat levert rust op en minder stress. Ook probeer ik meer te kijken naar de mogelijkheden en minder naar wat niet kan. Ik heb nog steeds veel zorgen, maar kan het door te tekenen even achter me laten. Ik hoop, dat ik na de vakantie vrijwilligerswerk kan oppakken”.

Wat is de invloed van de corona pandemie? Vanaf het voorjaar van 2020 konden alle huisartsenpraktijken verwijzen naar Welzijn op Recept en toen begon ook de corona crisis. In de eerste golf konden mensen minder makkelijk naar de huisarts en waren de huisartsen druk met het opzetten van speciale coronaspreekuren en veranderen van hun praktijkvoering. Dit heeft de verwijzingen naar welzijn geremd. De huisartsen en praktijkondersteuners merken gedurende de hele corona situatie dat veel patiënten terughoudender zijn en minder snel de huisarts bezoeken. Soms leidt dit tot een positief effect omdat mensen zelf tot andere oplossingen komen. En aan de andere kant zijn er ook zorgen omdat huisartsen minder zicht hebben op hoe het met mensen gaat en over een grotere groep inwoners die eenzaamheid en sociaal isolement ervaren. De huisartsen merken dat er een groep mensen is die langere tijd passiever zijn en bijvoorbeeld geen sociale activiteiten ondernemen en soms ook spanning of angst ervaren om dat wel weer op te pakken. Dit speelt ook mee bij Welzijn op Recept, sommige mensen hielden zelf vervolg stappen af. Of de activiteiten waar men heen wilde lagen stil. De welzijnscoach was er juist om met de inwoners te kijken naar wat er wel kan zoals een maatje, bewegen in de buitenlucht etc. Echter niet iedereen heeft hierdoor het hele traject van Welzijn op Recept kunnen doorlopen.

Hoe ervaren inwoners de begeleiding? Deelnemers wordt gevraagd om anoniem, via een vragenlijst, aan te geven hoe zij het proces ervaren rondom Welzijn op Recept. 16 deelnemers hebben dit na beëindiging van het traject volledig ingevuld. Deze zestien mensen voelden zich altijd serieus genomen door de welzijnscoach en gaven allemaal aan dat de welzijnscoach voldoende tijd voor hen had. Ze ervaren het contact als prettig, positief, verhelderend. “Een prettig mens.” “Het is voor mij een prettig en veilig contact geweest.” (Reactie inwoner) “Ze klinkt aan de telefoon al heel prettig en vriendelijk, dat maakt het direct al een stuk makkelijker/laagdrempelig om af te spreken en in gesprek te gaan.” (Reactie inwoner) 13 van de 16 mensen vonden dat de welzijnscoach duidelijke informatie gaf. Twee mensen vonden dit meestal het geval en 1 persoon vond het informatief. 6 van de 16 mensen vonden dat de welzijnscoach altijd goed hielp om te achterhalen wat iemand graag wil gaan doen. Bij 5 van de 16 mensen was dit meestal het geval. En 5 mensen gaven aan dat het bij hen niet nodig was omdat ze uiteindelijk niet naar een activiteit wilde of inmiddels zelf al stappen hadden ondernomen. “Ze heeft goed geluisterd en meegedacht.” “Ik voelde me gehoord.” (Reactie inwoner) De meeste mensen vonden het een goede keuze van de huisarts of praktijkondersteuner om naar Welzijn op Recept te verwijzen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Nijkerk&id=8fd58edb-b8a1-4401-990b-0c8519f2f2cf