2021-076 Bijlage 8 - Verslag Klankbordgroepen warmte.pdf
Tekst van het document
Transitievisie Warmte Gemeente Nijkerk Verslaglegging klankbordgroepen warmte
2020-2021
Klankbordgroep sessie 1 – 11 november Tijdens deze eerste bijeenkomst van de Klankbordgroep warmte hebben we het gehad over de Transitievisie Warmte (TVW) en wat die betekent voor gemeente Nijkerk. Daarbij hebben we gediscussieerd over wat belangrijk is in de warmtetransitie en wat terug zou moeten komen in de TVW. Daarbij werden de volgende punten naar voren gebracht.
•
Het kostenplaatje is het meest interessant voor inwoners. Wat kost een maatregel en hoe verdient zich dat terug?
•
Qua technische ontwikkelingen zitten we nog aan de voorkant en betalen dus nog de hoofdprijs.
•
Wanneer je als inwoner gaat verduurzamen zijn de eerste financiële hobbels pittig. En daarmee een hoge drempel.
•
Wat het meeste oplevert is isoleren. Het verdient zich het makkelijkste terug en is letterlijk het meest voelbaar (comfort).
•
Isolatiewaarde moet wel hoog zijn.
•
Isoleren zou speerpunt van de gemeente moeten zijn.
•
Let op: de warmte in huis houden is fijn in de winter. Maar in de (lange) zomer willen mensen juist koelte. En kopen dan energieslurpende airco’s.
•
Isolatie helpt ook bij het koel houden van een woning (wordt minder snel warm door warmte van buitenaf).
•
Behoefte aan een apparaat dat ’s zomers koelt en ’s winters verwarmt.
• •
• • •
Door inwoners aan te moedigen om te investeren in isolatie, win je als gemeente tijd om de komende jaren de innovaties in de gaten te houden en dan een plan te trekken. Doordat wijken in verschillende periodes en met diverse technieken zijn gebouwd en ook verschillen qua indeling en systemen is er niet één blauwdruk die op iedere wijk past. Het wordt eerder een vermenging van systemen. Maak de transitie behapbaar. Met kleine stapjes, realistische doelstellingen, maak inzichtelijk wat het inwoners oplevert. Stap 1: isoleren. Van het aardgas af is pas een latere stap. Deelnemers van de klankbordgroep vrezen dat mensen de transitie teveel bagatelliseren. Dat ze denken dat we toch niet van het aardgas af gaan. We moeten dus werken aan bewustwording. En realisme.
•
•
• •
Twee inwoners die hun huis van boven tot onder hebben verduurzaamd geven aan dat ze (financiële) steun van het rijk zijn misgelopen. Doordat er een subsidiepot leeg was voor dat jaar liepen ze een groot bedrag mis. En daarna konden ze er geen aanspraak meer op maken, omdat ze de werkzaamheden al hadden uitgevoerd. Daarin misten ze de juiste informatie en flexibiliteit. Eén inwoners vertelt dat hij begon met naden en kieren dichten tegen de tocht. Vervolgens stapte hij over op dubbelglas. Uiteindelijk hele zolder (werkplek) aangepakt. Van het één kwam het ander. Jong stel vertelt: bij verbouwing meest verdiept in isolatie-mogelijkheden. Wat het energieloket vertelden wisten we eigenlijk allemaal al. 65-jarige inwoner zegt niet zoveel meer te gaan doen, want hij haalt het er gezien zijn leeftijd toch niet meer uit.
Klankbordgroep sessie 2 – 3 maart Programma: ❖ Wat is je naam en waar woon je (welke wijk)? ❖ Wat verwacht je van vanavond? ❖ Welke vraag/zorg/idee heb je voor de gemeente? ❖ Brainstorm
VERWACHTINGEN VAN DE KLANKBORDGROEP ❖ Welke verwachtingen heb je bij de bijeenkomsten met de klankbordgroep?
‘’Benieuwd naar welke kosten op inwoners af gaan komen’’
‘’Benieuwd naar wat er op het gebied van de energietransitie en aardgasvrij gaat gebeuren in de gemeente’’
VRAGEN AAN DE GEMEENTE Vraag
Antwoord
Wat zijn de kosten van de energietransitie en om van het aardgas af te gaan?
De kosten voor de energietransitie lijken heel hoog te zijn. We willen jullie graag meer vertellen over wat deze kosten precies zijn, maar helaas kunnen we dat nog niet. Het is nog niet helemaal bekend hoe we dit allemaal gaan betalen. We weten bijvoorbeeld nog niet welke subsidies en financiële constructies de Rijksoverheid in de toekomst beschikbaar gaat stellen. Ook weten we nog niet hoe de Rijksoverheid om wil gaan met het feit dat kosten voor de energietransitie per huis en per wijk kunnen gaan verschillen.
Wat betekent woonlastenneutraliteit?
Het kabinet ziet ‘woonlastenneutraliteit’ als het gelijk blijven of lager worden van de maandelijkse lasten die een huishouden betaalt aan energie (gas, elektriciteit, warmte) en hypotheeklast of huur. Dat wil zeggen dat de verlaging van de energierekening van een huishouden minimaal gelijk is aan de maandelijkse financieringskosten of huurverhoging op het moment dat de energiebesparende maatregelen worden genomen. Door de maatregelen verbetert daarnaast vaak ook het wooncomfort en zal de waarde van een woning naar verwachting stijgen (Bron: Klimaatakkoord).
Hoe ziet de warmtetransitie eruit voor bedrijven?
De gemeente is gesprekken aan het opstarten met bedrijven, mede in samenhang met de mogelijkheden voor zon op grote daken. En we hopen op initiatieven van bedrijven die restwarmte hebben omdat ze bijvoorbeeld een grote koelvraag hebben.
VRAGEN AAN DE GEMEENTE Vraag
Antwoord
Welke warmtebronnen zijn er in de gemeente Nijkerk?
Er zijn weinig warmtebronnen in de gemeente Nijkerk aanwezig. Momenteel wordt er onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor restwarmte vanuit de industrie, thermische energie uit oppervlaktewater (TEO) en geothermie. Het is nog niet helemaal bekend welke rol deze warmtebronnen gaan spelen voor de gemeente Nijkerk. Dit wordt ook nog in regionaal verband onderzocht (in de Regionale Energie Strategie).
Hoe weegt het advies van de klankbordgroep mee?
De adviezen en vragen van de klankbordgroep nemen we mee in 1) het proces dat we gaan doorlopen en 2) in het rapport van de Transitievisie Warmte. Zo nemen we de adviezen bijvoorbeeld mee in onze participatiestrategie en de volgorde waarop wijken kansrijk zijn om van het aardgas af gaan. De vragen die door de klankbordgroep worden gesteld maken ons ook bewust van de vragen die andere inwoners waarschijnlijk ook hebben. Daar kunnen we ons nu beter op voorbereiden.
Waar kunnen we als inwoner nu al rekening mee houden?
Sommige maatregelen kun je nu al nemen zonder dat je daar later spijt van krijgt. Het gaat hierbij vooral om energiebesparende maatregelen, zoals extra isolatie. Ons eigen energieloket is er om inwoners te helpen bij dit soort keuzes: https://www.duurzaam-nijkerk.nl/inwoner/energieloket-nijkerk/.
VRAGEN AAN DE GEMEENTE Vraag
Antwoord
Wordt de warmtebron houtverbranding ook meegenomen?
In de basis is houtverbranding niet doorgerekend als in de technische analyses die achter de Transitievisie warmte zitten. In de transitievisie warmte worden echter nog geen definitieve keuzes gemaakt over het energiesysteem. In Nijkerk zien we afhankelijk van het gebied mogelijkheden voor individuele mogelijkheden (per gebouw) en / of warmtenetten. Het staat op voorhand niet vast met welke warmtebron de individuele gebouwen of warmtenetten gevoed worden. Technisch gezien kan dit biomassa (hout) zijn. Dit is echter niet in Nijkerk in beeld en is gezien het maatschappelijk draagvlak geen waarschijnlijke optie.
Is bio-energie van drijfmest een oplossing?
Ja, hiervan kan biogas (of groengas) geproduceerd worden. Dit is een van de oplossingen die expliciet meegenomen is als duurzame warmtebron. Vanuit maatschappelijke kosten bezien is dit zelfs een aantrekkelijke optie; het vergt immers relatief aanpassingen aan de woning en infrastructuur. Er kan in Nederland echter veel minder biogas geproduceerd worden dan er vraag naar is als we overstappen op duurzame warmtebronnen. Het is daarom nog niet duidelijk in hoeverre het beperkte beschikbare biogas voor de woningen in Nijkerk beschikbaar zal komen. Het is echter niet waarschijnlijk dat hiervan voldoende beschikbaar zal zijn. Het dient daarom ingezet te worden waar dit het hards nodig is. De potentie en mogelijkheden voor biogas zal verder onderzocht worden de komende jaren.
We moeten gaan investeren in energie/warmte bronnen. Hoe gaan we voorkomen dat investeringen hierin worden gedaan door partijen die niet uit de gemeente Nijkerk komen?
Door het heft zoveel mogelijk in eigen handen te nemen en samen te werken met onze inwoners. Bijvoorbeeld door een warmtecoöperatie op te richten
Hoe zit het met de proefwijken? Daar wordt gekeken wat de mogelijkheden zijn? Maar men gaat niet direct van het gas af? Zijn zij de laatste in de rij voor definitieve aanpak?
De proefwijken (Rensselaer en Campenbuurt) gaan niet per sé als eerste of als laatste van het aardgas af. Omdat in deze wijken de straten over een poosje open gaan voor onderhoud, zijn we benieuwd of inwoners misschien zelf al toe zijn aan verduurzamen, zodat we -eventueel- rekening kunnen houden met een wens vanuit de bewoners om stappen te nemen om aardasvrij te worden. Dat zijn we aan het inventariseren.
BRAINSTORM ❖ Wat is de meest optimale manier voor participatie? Brainstorm: Hoe zorgen we ervoor dat u en uw buurtgenoten betrokken raken bij het aardasvrij maken van hun wijk/buurt/dorp/buurtschap? ❖ ❖ ❖ ❖
Wanneer bent u en zijn uw buren ‘goed’ betrokken? Wie kunnen we betrekken? Wat kunnen we dan doen? En hoe doen we dat? Wat kan de klankbordgroep doen?
❖ Eind van de brainstorm: samenvatten van ideeën
Digitaal aan de slag
DE IDEEËN ❖ De ingevulde Mural is te vinden in de bijlage ❖ De volgende slides (deel 1 tot en met 7) bevatten een samenvatting van al onze ideeën
DE IDEEËN (DEEL 1) Firma’s die energiescans/warmtes cans uitvoeren, uitnodigen tijdens vergaderingen van Vve’s
Door van het verhaal over de duurzaamheidsscan een goed verhaal te maken kunnen de bewoners enthousiast gemaakt worden en zodoende het benodigde aantal stemmen te krijgen om tot uitvoering over te gaan
Om je buren mee te krijgen, moet het aantrekkelijk worden gemaakt mee te doen
De discussie wordt heftiger als besluiten al genomen zijn, voordat inwoners kunnen meedenken. Keuzevrijheid is voor inwoners namelijk belangrijk
Men moet geïnformeerd worden over de verschillende warmteopties en beschikbare warmtebronnen
Het is belangrijk dat inwoners kunnen meebeslissen
Mensen zijn ‘goed’ betrokken als ze ervan overtuigd zijn dat aanpassingen in onze huidige manier van leven nodig zijn
De energietransitie is voor veel mensen nog een ‘ver van mijn bed show’. Het is nog niet altijd duidelijk waarom we überhaupt met de energietransitie aan de slag gaan
DE IDEEËN (DEEL 2) Transparantie naar inwoners is belangrijk. Informeren naar inwoners via bijvoorbeeld weekbladen. De gemeente heeft al best veel gedaan. Het is belangrijk dat naar inwoners te communiceren
Het aanstellen van ambassadeurs kan helpen om inwoners te enthousiasmeren mee te denken over aardgasvrije wijken
Er is nog weinig draagvlak voor waarom we van het aardgas moeten gaan. Hier moeten mensen over worden geïnformeerd
Informeren in ‘Jip en Janneke’ taal Het moet aan inwoners duidelijk worden gemaakt welke keuzes inwoners wel en niet hebben. In het geval van een warmtenet is het handig van te voren al duidelijk te hebben wie geïnteresseerd is
Er kan worden gewerkt met een appgroep per wijk
Mensen zien vaak meer beren op de weg dan voordelen
Mond-tot-mond informeren werkt goed. Vertel je buren over de energietransitie
DE IDEEËN (DEEL 3) Er zijn veel contrasterende ideeën in de energietransitie. Bijvoorbeeld: de warmtebron die wordt gebruikt om van het aardgas af moet gaan, moet ook schoon zijn
Informeren over de energietransitie tijdens de verkiezingen
Mensen moeten niet het gevoel hebben dat er hen iets opgelegd wordt
Duurzaamheidsscans laten maken
Vragen en antwoorden op de website van de gemeente plaatsen
Het helpt om voorbeelden van andere gemeenten te laten zien
Het helpt om successen van anderen te laten zien
Voorlichten in centrum, bibliotheek en wijken
Duidelijke verwachtingen creëren aan voorkant
Mensen zijn ‘goed’ betrokken als ze het gevoel hebben gehoord te zijn
Mensen zijn ‘goed’ betrokken als er een plan ligt waar draagvlak voor is
Reageren/informeren naar aanleiding van landelijke berichtgeving (bijvoorbeeld over tegenvallende pilots aardgasvrije wijken Rijk)
DE IDEEËN (DEEL 4) Isoleren, je kunt sowieso gaan besparen, ‘aardgasvrijgereed’ of ‘transitiegereed’ maken.
Betrek mensen zo vroeg mogelijk want discussie komt er toch, en die wordt heftiger als je het uitstelt
Werk met een aantal pilot woningen in de wijken. Maak mensen jaloers...
Wanneer betrekken? In wijken waar de ketel 16 jaar oud is, komt de vraag van vervanging. Dat is een logisch moment.
Ruimte houden voor voortschrijdend inzicht
Nieuwere woningen zijn makkelijker dan nijkerk centrum. Dat zou een strategie kunnen zijn in de volgorde: snel successen laten zien.
DE IDEEËN (DEEL 5) Vve’s betrekken
Iedereen heeft zijn eigen kanalen, eg (lokale) tv, krant, social media. Gebruik meerdere kanalen. Kaartje in de bus , met verwijzing naar website, verkiezingsbureaus posters op de deur
Alle bewoners moeten betrokken worden
De klankbordgroepleden kunnen in gesprek gaan met buren
Koplopers een rol geven Duurzaamheidscoaches langs de deuren van mensen laten gaan
Mensen die kennis van zaken hebben en de energietransitie kunnen uitleggen moeten betrokken worden
Lokale bedrijven betrekken
Mensen met gelijksoortige problematiek/uitdagingen en ervaringen bij elkaar brengen
HOE WAS DE SESSIE? ❖ Er is behoefte wat dieper in te gaan op de technische mogelijkheden er zijn en welke in onze situatie het beste zijn ❖ Het helpt als vragen aan de klankbordgroep voorafgaand aan de sessie al worden opgestuurd ❖ Er zijn ook zorgen over de energietransitie • Hoe zorgen we dat het geen Poolse landdag wordt? • Heeft de regering zich laten leiden door lobbyisten met uitsluitend dollartekens in hun ogen • Er is nog veel te winnen met energiebesparing. Denk aan het verminderen van vervoersbewegingen, de levensduur van onze producten langer mee laten gaan, verminderen afval • Waar komt het geld vandaan? ❖ Al met al was de sessie wel leerzaam, nieuwe dingen gehoord om te delen met buren VvE ❖ Het tijdstip en dag (woensdag van 19.30 – 21.30) komt prima uit Wat doen we met de oogst? ‘’De oogst van deze sessie met de klankbordgroep wordt onder meer gebruikt om een plan voor participatie met bewoners binnen de gemeente Nijkerk binnen het traject richting aardgasvrije wijken’’.
Klankbordgroep sessie 3 – 24 maart Terugblik op de eerste avond: nog vragen?
De techniek induiken Introductie en uitleg Voorlopige uitkomsten Vragen beantwoorden Brainstorm: Wat maakt een wijk kansrijk om van het aardgas af te gaan? Wat zijn de belangrijkste criteria? Brainstorm Hoe was de sessie? En vragenronde
Vragen
Klankbordgroep sessie 4 – 15 september Terugblik vorige bijeenkomst van de klankbordgroep Aan de hand van een aantal sheets wordt toegelicht wat er in de vorige klankbordgroep bijeenkomst besproken is. Ook wordt laten zien welke adviezen van zowel de klankbordgroep als van de inwoners zijn opgenomen in de visie. De leden geven aan dat zij zich kunnen vinden in de genoemde punten. Er wordt aandacht gevraagd voor koeling en airco’s. Deze zorgen ook voor een aanzienlijke belasting op het energienet. Ook wordt aangegeven dat kosten erg belangrijk zijn. Zo hebben veel gepensioneerden geen interesse om te verduurzamen. Er wordt aangegeven dat de gemeente bezig is met 2 voorbeeldwoningen in de wijken Campenbuurt en Rensselaer. Aan de hand van deze voorbeeldwoningen kunnen inwoners berekenen wat de kosten zullen zijn voor het verduurzamen van hun eigen woning. Toelichting op de vier sporen Uitgangspunt voor deze sporen zijn de maatschappelijke kosten. Het doel is om de maatschappelijke kosten zo laag mogelijk te houden Spoor 1: mogelijke warmtenetten in Nijkerk en Hoevelaken. Spoor 2: herinrichting van de wijken Campenbuurt en Rensselaer. Vanuit dat uitgangspunt kijken we naar meekoppelkansen voor deze wijken. Enerzijds onderzoek naar verzwaring van het energienetwerk, anderzijds onderzoek naar mogelijke warmtenetten. Spoor 3: onderzoek naar hybride warmtepompen en all-electric.
Dit betreffen nieuwe wijken. De meeste huizen zijn al goed geïsoleerd en daarom geschikt voor all-electric. Spoor 4: individuele initiatieven in Nijkekerveen en het landelijke gebied. Voorbeelden: windmolens, zonnepanelen.
Vragen/opmerkingen - Is het verplicht om mee te doen aan een warmtenet als dit in de wijk komt? De gemeente kan inwoners niet verplichten om mee te doen. Het is alleen niet precies te zeggen hoe lang het gasnet blijft liggen. Uiteindelijk is het de bedoeling dat iedereen aardgasvrij wordt. - Wat zijn de bronnen voor een warmtenet in Nijkerk, bijvoorbeeld door restwarmte van bedrijven. Er is onderzoek gedaan naar restwarmte in Nijkerk. Er zijn wel een aantal bedrijven die restwarmte produceren. Echter is de business case op dit moment niet rendabel. Dus kostentechnisch is het momenteel (nog) niet interessant. - Wat zijn de ontwikkelingen en mogelijkheden van biogas / groen gas en waterstof. Is het mogelijk om het huidige gasnetwerk te gebruiken voor waterstof? Het is momenteel nog niet haalbaar om waterstof op grote schaal in te zetten voor stedelijk gebruik, zowel technisch als qua kosten. - Wordt in de gesprekken met Liander ook meegenomen dat er steeds meer airco’s en elektrische auto’s komen, die invloed hebben op de druk op het netwerk? Dit is iets waarvoor we aandacht hebben, maar ook voor Liander is de transitie een hele opgave. Veel is nog niet bekend.
Tips van de klankbordgroep - Gebruik bij zonnepanelen de stroom op de piektijden. Zet dus juist wel overdag je wasmachine aan en laad overdag ook je auto op. Dus op het moment van opwekken gebruik je de stroom van je eigen opwek. Dat draagt bij aan het voorkomen van overbelasting van het netwerk. - Kom vooral niet langs de deuren om mensen aan te sporen om te verduurzamen. Dat is storend. Zorg als gemeente voor de juiste informatie en bij interesse zoeken we het zelf wel uit. - Vertel het verhaal van jouw verduurzaming aan je omgeving, bijvoorbeeld aan mensen uit de wijk. Ga het gesprek met die mensen aan. Iemand merkt dat als hij vertelt waarom hij geïnvesteerd heeft in verduurzaming, dan begint de bal te rollen en worden anderen ook enthousiast. Pak dus de rol van ambassadeur. Anderen delen deze ervaringen.
- Concept ‘gluren bij de buren’. Iets organiseren zodat je bij duurzame inwoners kunt binnenkijken en zien wat zij aan verduurzaming hebben gedaan. -
De kosten zijn vaak de reden waarom veel mensen niet willen verduurzamen.
- Maak duidelijker dat de 4 sporen nog onderzocht worden. In de samenvatting lijkt het alsof de sporen door de gemeente zijn bedacht en dat het al vaststaat dat het op die manier gaat gebeuren. Het is fijn om te merken dat nog niets vast staat. En het is goed om toe te voegen waarom voor deze 4 sporen gekozen is. Enerzijds is dit dus de aanname van het zo laag mogelijkheden van de maatschappelijke kosten en voor campenbuurt en rensselaer (spoort 2) heeft het te maken met de meekoppelkansen in verband met de herinrichting van de wijk. - Ook is het prettig om wat meer perspectief te krijgen. Bijvoorbeeld bij het vervangen van de cv-ketel. Wanneer er vanuit de gemeente plannen liggen op korte termijn, dan willen inwoners dit weten. Maar ook wanneer er in een wijk de komende 10 jaar nog niks gebeurt. Een globale planning tot 2030.
Tips (vervolg) - Communicatie is heel belangrijk, zeker ook aandacht voor de doelgroep met een wat lager iq die moeite kunnen hebben met moeilijke woorden. - Suggestie voor spoor 0 → isolatie. (NB: bij alle sporen is aandacht voor isolatie is) - De mogelijkheid voor het aanvragen van een energiescan via de gemeente is heel goed. De gemeente wordt gezien als een betrouwbare partij.
Ten slotte Er wordt gevraagd aan de klankbordgroep hoe zij denken over kleinschalige gezamenlijke initiatieven, zoals bijvoorbeeld warmte uit de grond halen. Een iemand heeft hier ervaring mee en licht toe hoe dit bij haar is gegaan. Bij haar was het echter een individueel initiatief. In het kader van de kleinschalige gezamenlijke initiatieven wordt gevraagd of er ook mogelijkheid is om samen met buren gebruik te maken van de opbrengst van zonnepanelen. Zeker wanneer de salderingsregeling stopt kan dit soort initiatieven ontstaan. Er wordt aangegeven dat dit ook in het bedrijfsleven wordt onderzocht. Dit kan bijdragen aan het verlagen van de belasting op de energienetten. Daarnaast wordt de hoop uitgesproken dat er een stuk buurtopslag komt waarin te veel geproduceerde stroom opgeslagen kan worden.