2021-055 Beleids- beheerplan Gemeentelijke begraafplaatsen Nijkerk (incl. bijlagen 1, 2.1, 2.2, 3, 6, 7, 9.1 en 9.2).pdf
Tekst van het document
VERSIE 14-9-2021
Gemeentelijke begraafplaatsen Nijkerk Nabij, kwaliteit, service en betaalbaar Gemeente Nijkerk, 2021 - 2026
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
Inhoudsopgave 1.
2.
3.
4.
5.
6.
Inleiding ........................................................................................................................................... 5 1.1
Beleids-, beheerplan gemeentelijke begraafplaatsen ............................................................. 5
1.2
Reikwijdte van dit document .................................................................................................... 5
1.3
Participatie en procesverantwoording ..................................................................................... 5
Uitgangspunten voor het onderzoek ............................................................................................... 7 2.1
Nabij, Kwaliteit, Service en Betaalbaar ................................................................................... 7
2.2
Sterfteprognose ....................................................................................................................... 7
2.3
Aantal begravingen gemeente Nijkerk .................................................................................... 8
2.4
Uitgangspunten berekenen capaciteit en exploitatie ............................................................... 9
2.5
Beschouwing capaciteitsberekening ..................................................................................... 11
2.6
Dit gaan we doen ................................................................................................................... 11
Begraafplaats Nijkerk .................................................................................................................... 12 3.1
Omschrijving begraafplaats ................................................................................................... 12
3.2
Resultaten inventarisatie oude begraafplaats ....................................................................... 12
3.3
Resultaten inventarisatie nieuwe en uitbreiding begraafplaats ............................................. 13
3.4
Groot onderhoud.................................................................................................................... 14
3.5
Capaciteitsberekening ........................................................................................................... 14
3.6
Dit gaan we doen ................................................................................................................... 15
Begraafplaats Nijkerkerveen ......................................................................................................... 17 4.1
Omschrijving begraafplaats ................................................................................................... 17
4.2
Resultaten inventarisatie ....................................................................................................... 17
4.3
Groot onderhoud.................................................................................................................... 18
4.4
Capaciteitsberekening ........................................................................................................... 18
4.5
Dit gaan we doen ................................................................................................................... 18
Begraafplaats Hoevelaken ............................................................................................................ 20 5.1
Omschrijving begraafplaats. .................................................................................................. 20
5.2
Resultaten inventarisatie oude begraafplaats ....................................................................... 20
5.3
Resultaten inventarisatie nieuwe begraafplaats .................................................................... 21
5.4
Groot onderhoud.................................................................................................................... 22
5.5
Capaciteitsberekening ........................................................................................................... 22
5.6
Dit gaan we doen ................................................................................................................... 23
Wettelijke kaders en ontwikkelingen.............................................................................................. 24 6.1
De Wet op de lijkbezorging 2018........................................................................................... 24
G e m e e n t e l i j k e
7.
8.
9.
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
-
2 0 2 6
6.2
Modernisering Wet op de lijkbezorging ................................................................................. 24
6.3
Besluit op de lijkbezorging 2020 ............................................................................................ 25
6.4
Beheersverordening en nadere regels gemeentelijke begraafplaatsen Nijkerk .................... 25
6.5
Verordening lijkbezorgingsrechten ........................................................................................ 26
6.6
Dit gaan we doen ................................................................................................................... 26
Trends op het gebied van lijkbezorging ......................................................................................... 27 7.1
Bijzondere begraafplaatsen en crematorium ......................................................................... 27
7.2
Duurzaamheid ....................................................................................................................... 28
7.3
Service en dienstverlening .................................................................................................... 29
7.4
Bovengronds begraven ......................................................................................................... 30
7.5
Kinderen betrekken bij het rouwproces ................................................................................. 31
7.6
Begraafplaats als bijzondere gedenkplaats ........................................................................... 31
7.7
Dit gaan we doen ................................................................................................................... 31
Exploitatiebegroting en maatregelen ............................................................................................. 33 8.1
De basis op orde.................................................................................................................... 33
8.2
De uitgaven stabiel ................................................................................................................ 35
8.3
De inkomsten omhoog ........................................................................................................... 36
8.4
Inzet extra reserves en overige inkomsten ............................................................................ 38
Monitoren en evalueren ................................................................................................................. 40 9.1
Evaluatie en actualiseren van het beleid 2026 ...................................................................... 40
9.2
Jaarlijkse rapportage bestuur ................................................................................................ 40
Bijlagen: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.
2 0 2 1
Beleidsevaluatie plan 2015 – 2019. Resultaten participatie. Beoordeling kwaliteit begraafplaatsen. Capaciteitsberekening inclusief marge. Capaciteitsberekening exclusief marge. Het baarhuis Nijkerkerveen. Vergelijking tarieven gemeenten. Plan van aanpak graftermijn onbepaalde tijd. Exploitatiebegroting en voorziening groot onderhoud.
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
1. Inleiding 1.1 Beleids-, beheerplan gemeentelijke begraafplaatsen De gemeente Nijkerk houdt en beheert drie gemeentelijke begraafplaatsen. Deze liggen in onze kernen Nijkerk, Nijkerkerveen en Hoevelaken. Het meest recente beleids-, beheerplan voor het houden en beheren van deze begraafplaatsen dateert uit 2015. In de periode 2015 - 2019 was ons beleid gericht op het realiseren van voldoende capaciteit en een kostendekkende exploitatiebegroting. De gemeente heeft op basis van dit plan onder andere de volgende maatregelen uitgevoerd: De begraafplaats in Nijkerk is uitgebreid en de gemeente heeft een aantal graven geruimd. De aula in Hoevelaken is verkocht. De maatregelen voor groot onderhoud zijn uitgevoerd. De gemeente werkt met het programma Key2 begraven. De uitgaven zijn op een aantal onderdelen verlaagd en de tarieven met 10% verhoogd. In bijlage 1 is evaluatie van het beleidsplan 2015 – 2019 opgenomen. Op dit moment hebben we behoefte aan een nieuw beleids-, beheerplan waarin de gemeente de richting en ambitie voor de komende vijf jaar vastlegt. Dit betekent dat we voor de komende 10 jaar de capaciteit en exploitatie hebben berekend. Daarnaast hebben we samen met het ingenieursbureau Kybys onderzoek gedaan naar nieuwe ontwikkelingen op het gebied van begraven. Op basis hiervan doen we aanbevelingen voor de komende vijf jaar.
De resultaten zijn beschreven in dit beleidsplan. In 2026 actualiseren we dit beleidsplan voor de verdere toekomst.
1.2 Reikwijdte van dit document Dit plan geeft voor de periode 2021 – 2026 richting aan het beleid en beheer van de gemeentelijke begraafplaatsen. Op basis van dit beleidsplan en het genomen besluit actualiseert de gemeente de: Beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen Nijkerk. Nadere regels begraafplaatsen 2014. Verordening lijkbezorgingsrechten.
1.3 Participatie en procesverantwoording Bij het opstellen van dit plan hebben we op verschillende momenten met betrokkenen gesproken. Betrokkenen zijn: uitvaartondernemers, aangrenzende bewoners en organisaties. De resultaten van deze participatie zijn opgenomen in bijlage 2. Op 3 en 17 juni 2021 hebben een beeldvormende en consulterende bijeenkomst plaatsgevonden met de gemeenteraad. Zij hebben kaders meegegeven voor de uitwerking van het plan. Uitvaartondernemers We hebben de wensen van uitvaartondernemers geïnventariseerd door middel van een online enquête en tijdens een bijeenkomst. De online enquête is in februari 2020 afgenomen bij de vier uitvaartondernemers die in 2019 regelmatig van onze diensten gebruik hebben gemaakt. Op 2 februari 2021 hebben we de uitvaartondernemers gesproken. Zij hebben uitgangspunten meegegeven voor dit plan.
Pagina 5 van 40
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
Aangrenzende bewoners De aangrenzende bewoners zijn geïnformeerd over het voornemen om het beleid te actualiseren. Op 25 en 26 mei hebben bijeenkomsten plaatsgevonden met onze buren van de opslaglocatie en de uitbreidingslocatie in Nijkerkerveen. Daarnaast hebben we gesproken met de beheerder van de begraafplaats van de katholieke kerk in Nijkerk. Procesverantwoording Om te komen tot een invulling van dit plan hebben we een aantal (proces)stappen gevolgd: 1. Om te beginnen hebben we de uitgangspunten bepaald. De uitgangspunten zijn omschreven in hoofdstuk 2. Deze zijn de basis voor het capaciteit- en exploitatieonderzoek. 2. Het ingenieursbureau Kybys heeft per begraafplaats een visuele inventarisatie uitgevoerd. Tijdens deze inventarisatie is de huidige kwaliteit beoordeeld op ruimtelijke kwaliteit, voorzieningenniveau en het beheer en onderhoud. Ook is een analyse uitgewerkt van de behoefte en capaciteit op de begraafplaatsen. De uitkomsten van de inventarisatie en analyse zijn per begraafplaats beschreven in hoofdstuk 3, 4 en 5. 3. Op termijn verwachten we een aantal wijzingen in de Wet op de lijkbezorging. De gevolgen van deze wijzigingen voor onze bedrijfsvoering of inrichting van de begraafplaatsen zijn beschreven in hoofdstuk 6. 4.
Op dit moment zijn een aantal trends op het gebied van lijkbezorging actueel, zoals de toenemende vraag naar islamitische en natuur(lijke) begraafplaatsen. We hebben onderzoek gedaan naar deze en andere trends, en de aanbevelingen voor de gemeente Nijkerk omschreven. Het resultaat staat in hoofdstuk 7. 5. Op basis van deze informatie zijn twee varianten uitgewerkt. Deze zijn als basis meegenomen voor de exploitatiebegroting zoals omschreven in hoofdstuk 8. 6. In de periode 2021 -2026 houden we de vinger aan de pols als het gaat om de uitvoering van de maatregelen, de capaciteit en de exploitatie van de begraafplaatsen. Hoe en wanneer we dit monitoren en evalueren staat omschreven in hoofdstuk 9.
Pagina 6 van 40
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
2. Uitgangspunten voor het onderzoek Voor het uitvoeren van het onderzoek zijn een aantal uitgangspunten geformuleerd. In dit hoofdstuk onderbouwen we deze uitgangspunten.
2.1 Nabij, Kwaliteit, Service en Betaalbaar De essentie voor het begraafbeleid is verwoord in vier kernfactoren: Nabij, Kwaliteit, Service, en Betaalbaar. Deze factoren zijn in kader 1 omschreven en staan centraal bij de verdere uitwerking van het beleid en beheer van de begraafplaatsen. Het beleid voor de begraafplaatsen heeft emotionele en zakelijke kanten. Bij de voorbereiding hebben we beide aspecten in beeld gehouden en meegewogen. Kader 1: kernfactoren Nabij, Kwaliteit, Service en Betaalbaar.
We zijn nabij, als locatie, organisatie en persoon. We begrijpen dat het (verwerken van) verlies, afscheid en wijze van herdenken persoonlijk is. Een begraafplaats is een plaats waar nabestaanden en bezoekers tot rust komen. Mensen voelen zich er welkom en bezoekers kunnen op eigen wijze invulling geven aan het afscheid en herdenken van hun dierbaren.
De begraafplaatsen hebben ieder hun eigen karakter en deze respecteren we. We zien de begraafplaatsen als groene aanvulling op onze al groene openbare ruimte. We zorgen ervoor dat de begraafplaats er verzorgd uitziet. Dit betekent dat we de begraafplaatsen verzorgen op kwaliteitsniveau A.
We bieden service aan nabestaanden, bezoekers en mensen die interesse hebben om op onze begraafplaats te worden begraven of bijgezet. Dit betekent dat de begraafplaats voor iedereen toegankelijk is en we nabestaanden, bezoekers en anderen zo veel mogelijk ontzorgen.
We houden begraven en asbestemmingen betaalbaar voor de gemeente én de mensen die van onze service gebruikmaken. We hebben aandacht voor een werkbare balans tussen de inkomsten en de uitgaven en streven daarbij naar een 100% kostendekkende exploitatiebegroting van de begraafplaatsen.
2.2 Sterfteprognose Om te beginnen hebben we voor de begraafplaatsen een capaciteitsberekening gemaakt. Dit betekent dat we hebben onderzocht of voor de komende jaren voldoende ruimte beschikbaar blijft voor het doen begraven of bijzetten.
Pagina 7 van 40
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
Als basis voor de capaciteitsberekening gebruiken we informatie over regionale en lokale sterfteprognoses. Voor onze regio kijken we dan naar de sterfteprognose van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en dan specifiek van het COROP-gebied Veluwe waarbinnen de gemeente Nijkerk valt. Het COROP-gebied Veluwe omvat naast de gemeente Nijkerk ook de gemeenten Apeldoorn, Barneveld, Ede, Elburg, Epe, Ermelo, Harderwijk, Hattem, Heerde, Nunspeet, Oldebroek, Putten, Scherpenzeel, Voorst en Wageningen1. In de prognose van het CBS zijn demografische ontwikkelingen in het gebied verwerkt, enerzijds de vergrijzing van de bevolking en de toename van de gemiddelde leeftijd bij overlijden en anderzijds eventuele (stedelijke) uitbreidingen en de huidige en toekomstige leeftijdsopbouw van de bevolking. Figuur 1 geeft de sterfteprognose weer van het COROP-gebied Veluwe en de landelijke sterfteprognose. Op basis van deze figuur concluderen we dat het regionale sterftecijfer tot 2030 stijgt. Deze stijging is ook zichtbaar als we de sterftecijfers van de gemeente Nijkerk analyseren. In de afgelopen tien jaar is het sterftecijfer in de gemeente Nijkerk met 25% gestegen. De afgelopen twee jaar is deze redelijk stabiel gebleven rond 300 overledenen per jaar (bron: CBS). We verwachten dat het sterftecijfer na 2030 daalt.
Dit is verklaarbaar als gevolg van de vergrijzing van de naoorlogse geboortegolf (babyboom).
Figuur 1: Sterfteprognose landelijk en in COROP regio (bron: Kybys).
2.3 Aantal begravingen gemeente Nijkerk Na overlijden kunnen mensen gecremeerd of begraven worden. In de afgelopen dertig jaar is het aantal crematies in Nederland sterk gestegen. In 2020 was het landelijk gemiddeld 66%. Het landelijke begraafcijfer was toen ongeveer 34% (bron: Landelijke Vereniging van Crematoria). In de regio van de gemeente Nijkerk ligt deze verhouding anders. De ervaring van uitvaartondernemers is dat ongeveer 70% van de mensen kiest voor de mogelijkheid tot begraven en 30% voor crematie. Het is mogelijk dat geleidelijk meer mensen kiezen voor crematie. Hierdoor kan de vraag naar een asbestemming op de begraafplaats toenemen. Reden hiervoor is dat de landelijke cultuur verandert en crematie meer geaccepteerd is.
1
Zie ook: https://www.cbs.nl/nl-nl/achtergrond/2011/02/regionale-bevolkingspiramide-corop/coropgebieden.
Pagina 8 van 40
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
Mensen mogen vrij kiezen voor een gemeente of begraafplaats waar ze worden begraven of bijgezet. Vaak kiezen mensen voor een locatie in de buurt van de familie, waar ze wonen of waar ze geboren zijn. Het aantal begravingen in de gemeente Nijkerk blijft redelijk stabiel en ligt gemiddeld tussen 200 en 250 per jaar. Dit is weergegeven in figuur 2.
Figuur 2: Aantal begravingen periode 2016 - 2020.
Op de gemeentelijke begraafplaats kiest het overgrote deel van de nabestaanden of stervenden ervoor om in een particulier graf begraven te worden2. Dit is meer dan 90%. Een klein deel van de mensen kiest ervoor om hun dierbare te begraven in een algemeen graf3. Ongeveer 5% kiest voor een asbestemming zoals een urnennis, urnengraf of om uitgestrooid te worden op een strooiveld.
2.4 Uitgangspunten berekenen capaciteit en exploitatie Voor het berekenen van de capaciteit en de exploitatie maken we een prognose van het aantal uitgiften. Voor de capaciteitsberekening en beschikbare ruimte is de prognose van de uitgifte van particuliere graven zwaarwegend. In dit onderzoek hebben we de prognose van deze graven gebaseerd op de gemiddelden over de jaren 2016 – 2019. Deze gegevens staan weergegeven in tabel 1. Bij een bijzetting wordt door de gemeente geen nieuw graf uitgegeven. Een overledene wordt dan bijgezet in een bestaand particulier graf, urnennis of urnengraf (bijvoorbeeld de man, vrouw of andere dierbare). Bij het berekenen van de cijfers zoals weergegeven in tabel 1 zijn we uitgegaan van de volgende percentages bijzettingen: Begraafplaats Nijkerk: 58%. Begraafplaats Nijkerkerveen: 40%. Begraafplaats Hoevelaken: 37%.
2
Een particulier graf is: Een graf, grafkelder daaronder begrepen, waarvoor aan een natuurlijk of rechtspersoon het uitsluitend recht is verleend tot: - het doen begraven en begraven houden van overledenen; - het doen bijzetten en bijgezet houden van asbussen met of zonder urnen; - het uitstrooien van as. 3
Een algemeen graf is: Een graf bij de gemeente in beheer waarin gelegenheid wordt geboden tot het doen begraven van overledenen en het bijzetten van asbussen met of zonder urn.
Pagina 9 van 40
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
Tabel 1: Prognose uitgiften particuliere graven.
Prognose uitgifte incl. marge. Prognose uitgifte excl. marge.
Nijkerk
Nijkerkerveen
Hoevelaken
Totaal
78 61
13 10
29 24
121 95
27% marge voor de uitgiften particuliere graven Gedurende de analyse van het aantal uitgiften constateerden we een verschil tussen managementgegevens. Deze afwijking is ongeveer 27%. We hebben deze 27% verrekend bij de capaciteitsberekening en de exploitatiebegroting. Hierbij zijn we steeds uitgegaan van de kritische hoeveelheid. Dit betekent dat de capaciteit is berekend op basis van de prognose uitgifte inclusief marge. Met dit uitgangspunt houden we ook rekening met de uitbreiding van het stedelijk gebied in de gemeente Nijkerk en omgeving, en de lichte stijging van het aantal overledenen tot 2030. De kostendekking is berekend op basis van de prognose uitgifte exclusief marge. Reden hiervoor is dat de gemeente kostendekking ook belangrijk vindt en het beheer van de begraafplaats betaalbaar moet blijven. We verwachten dat de vraag naar asbestemmingen op de begraafplaats in Hoevelaken toeneemt en de vraag naar particuliere graven afneemt. Voor Hoevelaken is daarom gerekend met een prognose uitgifte inclusief marge van 29 particuliere graven. Termijnen en uitbreidingen Bij het berekenen van de capaciteit is het uitbreiden van de begraafplaatsen buiten beschouwing gelaten. Wel hebben we de aflopende graftermijnen meegenomen in de berekening. In figuur 3 is deze trend voor de aflopende termijnen van particuliere grafrechten weergegeven.
Op basis van deze figuur concluderen we dat rond 2025 / 2026 grafrechten komen te vervallen. Deze conclusie is verklaarbaar. Voor 1975 verleende de gemeente Nijkerk grafrechten voor een onbepaalde tijd. Na 1975 is dit gewijzigd, en gaf de gemeente grafrechten uit voor een termijn van 50 jaar. De termijnen voor deze grafrechten lopen na 2025 af.
Figuur 3: Trend aflopende termijnen grafrechten.
Pagina 10 van 40
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
Wordt een termijn niet verlengd, dan vervalt het graf aan de gemeente en kan het opnieuw worden uitgegeven. Voor dit onderzoek zijn we ervan uitgegaan dat 50% van de nabestaanden in Nijkerk en Hoevelaken de graftermijn verlengt, in Nijkerkerveen is dat 80%. Dit uitgangspunt hebben we getoetst bij uitvaartondernemers, de Landelijke Organisatie Begraafplaatsen en houders van andere begraafplaatsen. Mede op basis van deze informatie vinden we dit uitgangspunt passend voor de situatie in de gemeente Nijkerk.
2.5 Beschouwing capaciteitsberekening De capaciteitsberekeningen zijn opgenomen in bijlage 4 en 5 van dit plan. Uit de capaciteitsberekening blijkt dat in 2038 een capaciteit-probleem ontstaat voor het doen begraven in een particulier graf. In 2057 ontstaat een probleem voor het doen begraven in een algemeen graf. Op dit moment zijn er een aantal uitbreidingsmogelijkheden beschikbaar, bijvoorbeeld op de begraafplaats in Nijkerkerveen en Nijkerk. We richten de uitbreidingslocatie in Nijkerkerveen in, en maken het gedeelte tegen de begraafplaats van de katholieke kerk (op het oude deel van de begraafplaats Nijkerk) gereed voor begraven. Op dit moment kunnen rechthebbenden voor langere termijnen (tot en met 80 jaar) grafrechten voor een particulier graf afsluiten. We verkorten de termijn voor particuliere graven tot een termijn van 20 en 30 jaar. Daarna kan de rechthebbende het grafrecht steeds met 10 jaar verlengen. Het voordeel is dat we het contact met de rechthebbende behouden en rechthebbenden na deze periode opnieuw kiezen of ze het graftermijn willen verlengen. In 2024 / 2025 stellen we een ruimingsplan op voor de graven waarvan de grafrechten niet worden verlengd. Op basis van dit plan voeren we de ruimingen uit en geven de graven opnieuw uit. We verkorten de termijnen voor de asbestemmingen en verlagen de tarieven.
We verwachten dat dit beter aansluit bij de wensen van mensen die van deze optie gebruik (willen) maken. Tot slot zijn nog andere maatregelen mogelijk. Deze zijn in dit plan beschreven. Op basis de in dit plan genoemde maatregelen verwachten we dat we eventueel pas na 2050 ruimte nodig hebben voor een vierde gemeentelijke begraafplaats.
2.6 Dit gaan we doen We nemen de volgende maatregelen om begraven op de begraafplaatsen mogelijk te houden: We maken het gedeelte tegen de begraafplaats van de katholieke kerk (op het oude deel begraafplaats Nijkerk) gereed voor begraven. We richten de uitbreidingslocatie op de begraafplaats in Nijkerkerveen in. We verkorten de termijn voor particuliere graven tot een termijn van 20 en 30 jaar. We stellen een ruimingsplan op voor de graven waarvan het graftermijn is opgezegd of vervallen. Op basis van dit plan voeren we de ruimingen uit en geven de graven opnieuw uit. We verkorten de termijn van asbestemmingen van 20 naar 10 jaar. Tegelijkertijd verlagen we de tarieven voor asbestemmingen. In de volgende hoofdstukken gaan we verder in op de afzonderlijke begraafplaatsen en de te nemen maatregelen. In hoofdstuk 8 gaan we verder in op de tarieven en de exploitatiebegroting.
Pagina 11 van 40
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
3. Begraafplaats Nijkerk Het ingenieursbureau Kybys heeft een visuele inventarisatie en analyse uitgevoerd op de begraafplaatsen van de gemeente Nijkerk. De resultaten van het onderzoek op de begraafplaats in Nijkerk zijn in dit hoofdstuk omschreven en zijn weergegeven in bijlage 3.
3.1 Omschrijving begraafplaats De begraafplaats Nijkerk ligt aan de Frieswijkstraat en dateert uit 1828. De begraafplaats bestaat uit drie delen. Deze zijn weergegeven op figuur 4. Deel 1 (blauw): De oude begraafplaats heeft de status van een gemeentelijk monument. Het oude deel van de begraafplaats grenst aan de ene kant aan de katholieke begraafplaats en aan de ander kant aan de Frieswijkstraat. Op dit gedeelte liggen voornamelijk oude en deels monumentale graven. Vanwege de maatvoering is het arbeidsintensief om de graven opnieuw uit te geven.
Figuur 4: Begraafplaats Nijkerk.
Deel 2 en 3 (geel en paars): Het nieuwe deel van de begraafplaats is na 1959 in gebruik genomen. Op dit deel van de begraafplaats staat ook een gedenkboom voor prematuur geboren kinderen.
Op de begraafplaats in Nijkerk zijn twee delen die kans bieden als uitbreidingslocatie (in het rood weergegeven). Eerste is de uitbreidingslocatie bij de Van Rensselaerstraat. Deze is nog niet bestemd als begraafplaats. We houden deze ruimte beschikbaar de begraafplaats. Het tweede gedeelte ligt tegen de begraafplaats van de katholieke kerk (op het oude deel begraafplaats Nijkerk). Dit gedeelte maken we gereed voor begraven.
3.2 Resultaten inventarisatie oude begraafplaats De kwaliteiten en aandachtpunten zijn in deze paragraaf samengevat.
Pagina 12 van 40
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
Omschrijving + + + + ! ! ! ! !
Onderhoudsniveau A. De grafmonumenten zijn goed onderhouden. De paden zijn in redelijke tot goede staat. Dit deel van de begraafplaats heeft een karakteristieke uitstraling. Er zijn weinig voorzieningen zoals afvalbakken, watertappunten, bankjes. Op de oude begraafplaats is het lastig om graven machinaal te delven. Reden hiervoor is dat de graven dicht op elkaar liggen. Kansen voor grafkelders. Opmerking van de uitvaartondernemers. Aandacht voor het groen en de paden aan de rand (tussen heg en begraafplaats) aan de Van Oldenbarneveltstraat. Een aantal monumenten zijn gebroken.
Conclusie De kwaliteit van het beheer en de inrichting is hoog. We constateren een aantal aandachtpunten en er zijn kansen voor het verbeteren van het serviceniveau door het plaatsen van extra voorzieningen zoals afvalbakken, watertappunten en banken. Daarnaast kunnen we bij eventuele uitbreiding de aanleg van grafkelders overwegen. Op de oude begraafplaats zijn een aantal monumenten gebroken. Doen we hier niets, dan bestaat het risico dat dit deel van de begraafplaats “verrommelt”. We kunnen dit beperken door te werken aan een beheerplan en deze uit te voeren. Bij het opstellen van een beheerplan houden we rekening met herstel en behoud van monumenten.
3.3 Resultaten inventarisatie nieuwe en uitbreiding begraafplaats De kwaliteiten en aandachtpunten zijn in deze paragraaf samengevat.
Omschrijving + + + + + + !
Onderhoudsniveau A+. Er zijn voldoende voorzieningen (afvalbakken, watertappunten, bankjes). De paden zijn in goede staat. Er is voldoende ruimte om graven te delven. De grafmonumenten zijn goed onderhouden. De begraafplaats heeft een moderne inrichting en opvallend is de begraafplaats voor prematuur geboren kinderen met gedenkboom. Zichtbaarheid omgeving (woningen).
Pagina 13 van 40
G e m e e n t e l i j k e
! !
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
Er is geen bewegwijzering en grafnummering. Er zijn kansen voor het vergroten serviceniveau door rollators, rolstoelen en openbaar toilet beschikbaar te stellen.
Conclusie De kwaliteit van het beheer en de inrichting op het nieuwe deel en gedeelte van de uitbreiding is hoog. De voorzieningen zijn op orde. Het serviceniveau kan worden verbeterd door het aanbrengen van bewegwijzering.
3.4 Groot onderhoud De komende vijf jaar voeren we het volgende groot onderhoud uit: Verbeteren van de laanstructuur oude begraafplaats - Frieswijkstraat tot baarhuis (groen). Herinrichten van de opslag Nijkerk. Inrichten van een kringlooprek in combinatie met een gasopslag Nijkerk. Bij de voorbereiding van dit plan hebben we gesproken met omwonenden aan de Van Goltsteinstraat en Van Furstenburchstraat. Het verslag van deze bijeenkomst is opgenomen in bijlage 2 van dit plan. Tijdens dit gesprek zijn onder andere de volgende afspraken gemaakt: We hebben afgesproken dat we bij het herinrichten van de opslag in Nijkerk hinder en vervoersbewegingen beperken. De achterzijde van het terrein wordt afgeschermd. Dit zorgt voor meer privacy voor de bewoners aan de Van Furstenburchstraat. We vergroten de opslag van het groenafval aan de voorzijde (Frieswijkstraat). Bij een uitvaart plaatsen we de kantelbakken zo mogelijk in de buurt van het gedolven graf. We houden de uitbreidingslocatie aan de Van Rensselaerstraat beschikbaar voor toekomstige uitbreiding van de begraafplaats. Wordt dit terrein in de toekomst gereed gemaakt voor begraven, dan overwegen we om een gedeelte van het opslagterrein aan deze zijde te realiseren. De gemeente vermindert geluidshinder door de huidige shovel te vervangen door een elektrische shovel.
Ook onderzoeken we alternatieven voor de kantelbakken die gebruikt worden bij het begraven.
3.5 Capaciteitsberekening Het aantal uitgegeven grafrechten staat weergegeven in tabel 2. Op basis hiervan hebben we een capaciteitsberekening voor de begraafplaats in Nijkerk uitgevoerd (bijlage 4 en 5). De uitgangspunten voor dit onderzoek zijn omschreven in hoofdstuk 2 van dit plan. Als we de begraafplaats in Nijkerk in zijn geheel beschouwen dan concluderen we dat er: Tussen 2038 en 2044 een capaciteit-probleem ontstaat voor particuliere graven. In 2044 een capaciteit-probleem ontstaat voor algemene graven. Op korte termijn (2025) extra urnenruimte nodig is.
Pagina 14 van 40
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
Tabel 2: Resultaten inventarisatie begraafplaats Nijkerk. Deel 1: Oude begraafplaats
Deel 2: Nieuwe begraafplaats
Deel 3: Uitbreiding
Graven
Graven
Graven
In 2020: totaal 49 vrije graven.
In 2020: totaal 196 vrije graven.
Er worden alleen particuliere
Er worden alleen particuliere
graven uitgegeven.
Gemiddelde uitgifte per jaar: 1
graven uitgegeven.
particuliere graf.
1.500 graven voor onbepaalde tijd
Gemiddelde uitgifte per jaar: 6 643 graven voor onbepaalde tijd
Er zijn 615 particuliere en 53 algemene graven uitgegeven.
particuliere graven.
In 2020: totaal 668 vrije graven.
Gemiddelde uitgifte per jaar: 54 particuliere graven.
Gemiddelde uitgifte per jaar: 7
uitgegeven.
uitgegeven.
Asbestemmingen
Asbestemmingen
Asbestemmingen
Er zijn op dit gedeelte geen
In 2020: totaal 25 urnennissen.
asbestemmingen.
3 urnennissen zijn vrij.
algemene graven.
In 2020: totaal 30 urnennissen en 63 urnengraven.
Gemiddelde uitgifte per jaar:
16 urnennissen zijn vrij.
minder dan 1 urnennis.
32 urnengraven zijn vrij.
Gemiddelde uitgifte per jaar: 4 urnennissen of urnengraven.
Opmerking
Opmerking
Op de oude en nieuwe begraafplaats zijn tot 1975 graven voor onbepaalde tijd
In dit deel is er nog geen afstand van
uitgegeven. Daarna werden graven voor 50 jaar uitgegeven. Vanaf 2025 lopen
particuliere graven gedaan. Ook zijn de
termijnen af.
termijnen van algemene graven nog niet verstreken (vanaf 2024).
De afmetingen van de graven op het oude deel voldoen niet aan de huidige standaarden. Tevens liggen de rijen dicht op elkaar waardoor machinaal delven niet mogelijk is. Willen we actief blijven begraven op het oude deel, dan zullen we maatregelen moeten treffen. Opties zijn: extra tarief heffen voor handmatig begraven, of de structuur aanpassen. Aandachtpunt: De structuur van de begraafplaats maakt onderdeel uit van gemeentelijk monument.
3.6 Dit gaan we doen Op termijn ontstaat op de begraafplaats in Nijkerk een capaciteit-probleem. We nemen de volgende maatregelen om begraven op deze begraafplaats mogelijk te houden: We maken het gedeelte tegen de begraafplaats van de katholieke kerk (op het oude deel) gereed voor begraven. We overwegen bij deze uitbreiding vijf grafkelders en geven deze uit als particulier graf. We houden de uitbreidingslocatie aan de Van Rensselaerstraat beschikbaar voor toekomstige uitbreiding van de begraafplaats. Wordt dit terrein in de toekomst gereed gemaakt voor begraven, dan overwegen we om een gedeelte van het opslagterrein aan deze zijde te realiseren. We stellen een beheerplan op voor de oude begraafplaats. Bij het opstellen van dit beheerplan houden we rekening met herstel van monumenten. We voeren de maatregelen uit die nodig zijn in het kader van groot onderhoud: verbeteren van de laanstructuur oude begraafplaats - Frieswijkstraat tot baarhuis (groen), herinrichten van de opslag Nijkerk, inrichten van een kringlooprek in combinatie met een gasopslag Nijkerk.
Pagina 15 van 40
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
We hebben afgesproken dat we de opslag zodanig inrichten dat we hinder en vervoersbewegingen beperken. De achterzijde van het terrein wordt afgeschermd. Dit zorgt voor meer privacy voor de bewoners aan de Van Furstenburchstraat. We vergroten de opslag van het groenafval aan de voorzijde (Frieswijkstraat). Bij een uitvaart plaatsen we de kantelbakken zo mogelijk in de buurt van het gedolven graf. De gemeente vermindert geluidshinder door de huidige shovel te vervangen door een elektrische shovel en onderzoekt alternatieven voor de kantelbakken die gebruikt worden bij het begraven.
We voeren een herinrichting uit op de opslaglocatie, beperken hinder voor de omgeving en vervoersbewegingen aan de Van Goltsteinstraat en Van Furstenburchstraat.
Pagina 16 van 40
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
4. Begraafplaats Nijkerkerveen Het ingenieursbureau Kybys heeft een visuele inventarisatie en analyse uitgevoerd op de begraafplaatsen. De resultaten van het onderzoek op de begraafplaats in Nijkerkerveen staan in dit hoofdstuk omschreven en zijn weergegeven in bijlage 3.
4.1 Omschrijving begraafplaats De begraafplaats Nijkerkerveen ligt aan de Van Dijkhuizenstraat en is via een lang pad toegankelijk. De begraafplaats is weergegeven op figuur 5. Vooraan op de begraafplaats staat een gebouw (baarhuis) met een klok. Dit gebouw wordt niet meer als aula gebruikt en is ingericht als onderkomen voor de aannemer en de medewerkers van de begraafplaats. Deze ruimte wordt ook voor opslag gebruikt. Grenzend aan de begraafplaats is ruimte beschikbaar voor een uitbreiding. We maken dit gedeelte gereed voor begraven en wijzigen de bestemming. Figuur 5: Begraafplaats Nijkerkerveen.
4.2 Resultaten inventarisatie De kwaliteiten en aandachtpunten zijn in deze paragraaf samengevat.
Omschrijving + + + + ! ! ! !
Onderhoudskwaliteit A. De begraafplaats is overzichtelijk en de lege graven zijn genummerd. De betonplaatpaden zijn in een goede tot zeer goede staat. De grafmonumenten zijn goed onderhouden. Het depot (zand, kratten, ijzeren bakken) ligt in het zicht, naast de kindergraven. De kindergraven hebben geen herkenbaar ‘eigen plekje’. Er is weinig tot geen bewegwijzering. De algemene graven zijn wat rommelig onderhouden.
Pagina 17 van 40
G e m e e n t e l i j k e
! !
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
Op de begraafplaats zijn geen asbestemmingen. Er zijn kansen voor het vergroten serviceniveau door rollators, rolstoelen en openbaar toilet beschikbaar te stellen.
Conclusie De kwaliteit van het beheer en inrichting is hoog. We breiden deze begraafplaats uit en overwegen een eigen plek voor kindergraven, gedenkboom voor prematuur geboren kinderen en asbestemmingen. De bestemming van deze locatie moet gewijzigd worden in “Maatschappelijk – begraafplaats”. We gebruiken het baarhuis op de begraafplaats als onderkomen voor dagelijks beheer. Optie is om het baarhuis te verkopen en beschikbaar te stellen voor andere (maatschappelijke) doelen. Gevolg is wel dat we een nieuw onderkomen moeten bouwen met toilet en opslag. We hebben deze optie doorgerekend en de resultaten zijn opgenomen in bijlage 6. Op basis hiervan concluderen we dat deze optie (financieel) niet aantrekkelijk is. Mogelijk dat we in het baarhuis op termijn een openbaar toilet kunnen realiseren.
4.3 Groot onderhoud De komende vijf jaar voeren we het volgende groot onderhoud uit: Kappen en herplanten van 10 bomen.
4.4 Capaciteitsberekening Het aantal uitgegeven grafrechten staan weergegeven in tabel 3. Op basis hiervan hebben we een capaciteitsberekening voor de begraafplaats in Nijkerkerveen uitgevoerd (bijlage 4 en 5). De uitgangspunten voor dit onderzoek zijn omschreven in hoofdstuk 2 van dit plan. Als we de begraafplaats in Nijkerkerveen beschouwen dan concluderen we dat er: Tussen 2030 en 2036 een capaciteit-probleem ontstaat voor particuliere graven. In 2060 een capaciteit-probleem ontstaat voor algemene graven. Geen urnenruimten beschikbaar zijn. Tabel 3: Resultaten inventarisatie begraafplaats Nijkerkerveen. Nijkerkerveen Graven
In 2020: 145 vrije graven,
Er zijn 128 particulier en 17 algemene graven uitgegeven.
Gemiddelde uitgifte per jaar: 10 particuliere graven.
Gemiddelde uitgifte per jaar: In de afgelopen vijf jaar is er één persoon begraven in een algemeen graf.
215 graven voor onbepaalde tijd uitgegeven.
Er zijn geen asbestemmingen,
4.5 Dit gaan we doen In 2030 ontstaat op de begraafplaats in Nijkerkerveen een capaciteit-probleem. We nemen de volgende maatregelen om begraven op deze begraafplaats mogelijk te houden: De uitbreidingslocatie gereed maken voor begraven. Bij deze uitbreiding kunnen de faciliteiten voor de begraafplaats in Nijkerkerveen vergelijkbaar worden ingericht met de andere
Pagina 18 van 40
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
begraafplaatsen in Nijkerk. Dit betekent dat er aandacht wordt gegeven aan een gedenkboom voor prematuur geboren kinderen, eigen plek voor kindergraven en asbestemmingen. Bij de voorbereiding van dit plan hebben we met de omwonenden van de uitbreidingslocatie gesproken. Het verslag van deze bijeenkomst is opgenomen in bijlage 2 van dit plan. We hebben onder andere afgesproken dat we hen betrekken bij de voorbereiding van het ontwerp en specifiek aandacht hebben voor de inpassing van de erfafscheiding, privacy en bedrijfsvoering. De bestemming van deze locatie moet gewijzigd worden in “Maatschappelijk – begraafplaats”. We voeren de maatregelen uit die nodig zijn in het kader van groot onderhoud: kappen en herplanten van 10 bomen.
We werken met aangrenzende bewoners en andere betrokkenen aan een mooi en passend ontwerp voor de uitbreidingslocatie.
Pagina 19 van 40
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
5. Begraafplaats Hoevelaken Het ingenieursbureau Kybys heeft een visuele inventarisatie en analyse uitgevoerd op de begraafplaatsen. De resultaten van het onderzoek op de begraafplaats in Hoevelaken staan in dit hoofdstuk omschreven en zijn weergegeven in bijlage 3.
5.1 Omschrijving begraafplaats. De begraafplaats Hoevelaken ligt aan het Kerkepad en bestaat uit drie langgerekte percelen. Bij de entree is een aula aanwezig welke wordt geëxploiteerd door een uitvaartondernemer. De begraafplaats is weergegeven op figuur 6. De begraafplaats bestaat uit twee delen: een oud en een nieuw deel. Op het oud deel is het oude historische karakter merkbaar. De structuur van de begraafplaats en de afmetingen van de graven wijken op deze locatie af van de overige begraafplaats. Het nieuwe deel is open en ruimtelijk en er zijn moderne elementen aanwezig. De begraafplaats is opgezet met ronde vormen en bruggetjes. De uitbreiding is in 2013 gerealiseerd. De inrichting van de uitbreiding sluit aan bij het nieuwe deel. De begraafplaats is aan de achterzijde bereikbaar door middel van een poort. Figuur 6: Begraafplaats Hoevelaken.
5.2 Resultaten inventarisatie oude begraafplaats De kwaliteiten en aandachtpunten zijn in deze paragraaf samengevat.
Pagina 20 van 40
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
Omschrijving + + + + + !
Onderhoudskwaliteit A. Er is voldoende ruimte om indien nodig graven te delven. De begraafplaats heeft een mooie entree. De grafstenen zijn in redelijke tot goede staat. De paden zijn in goede staat. De kindergraven liggen dicht op elkaar, dit vergt meer inspanning bij het ruimen.
Conclusie De kwaliteit van het beheer en inrichting is hoog.
5.3 Resultaten inventarisatie nieuwe begraafplaats De kwaliteiten en aandachtpunten zijn in deze paragraaf samengevat.
Omschrijving + + + + + + + + ! ! ! !
Onderhoudskwaliteit A+. De paden zijn in zeer goede staat. De inrichtingselementen zijn modern, schoon en goed onderhouden. Rustige omgeving aan ene kant, sportvelden aan andere kant. Er is invulling gegeven aan kindergraven, gedenkboom en begraafplaats voor prematuur geboren kinderen. Er is plek voor urnennissen, urnengraven en strooiveld. Er is bewegwijzering aanwezig. Er zijn moderne en gebruiksvriendelijke inrichtingselementen. Het depot ligt in het zicht. Uitvaartondernemers merken op dat er kansen zijn voor uitbreiding van asbestemming, bijvoorbeeld in de vorm van een urnentuin, en onderzoeken mogelijkheden strooiveld. Uitvaartondernemers merken op dat het mogelijk is om de begraafplaats vanuit de achterzijde toegankelijk te maken voor bezoekers. Er zijn kansen voor het vergroten serviceniveau door rollators, rolstoelen en openbaar toilet beschikbaar te stellen.
Pagina 21 van 40
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
Conclusie De kwaliteit van het beheer en inrichting is zeer hoog. Het serviceniveau is goed. Aanbeveling is om de mogelijkheden voor asbestemmingen uit te breiden en de begraafplaats aan de achterzijde toegankelijk te maken voor bezoekers.
5.4 Groot onderhoud De komende vijf jaar voeren we het volgende groot onderhoud uit: Vervangen van de haag op het oude deel. Herinrichten opslag Hoevelaken.
5.5 Capaciteitsberekening Het aantal uitgegeven grafrechten staan weergegeven in tabel 4. Op basis hiervan hebben we een capaciteitsberekening voor de begraafplaats in Hoevelaken uitgevoerd (bijlage 4 en 5). De uitgangspunten voor dit onderzoek zijn omschreven in hoofdstuk 2 van dit plan. Op basis van deze berekening concluderen we dat er: Tussen 2042 en 2048 een capaciteit-probleem ontstaat voor particuliere graven. In 2101 een capaciteit-probleem ontstaat voor algemene graven. In 2037 extra ruimte nodig is voor urnenruimten.
Tabel 4: Resultaten inventarisatie begraafplaats Hoevelaken. Hoevelaken oude deel
Hoevelaken nieuw en uitbreiding
Graven
Graven
In 2020: totaal 2 vrije particuliere graven.
352 graven voor onbepaalde tijd uitgegeven.
Gemiddelde uitgifte: sporadisch.
Dit deel van de begraafplaats is vol.
Gemiddelde uitgifte per jaar: 23 particuliere graven.
Er zijn mogelijkheden om graven te ruimen en
Gemiddelde uitgifte per jaar: 1 algemeen graf.
In 2020: totaal 502 vrije graven. Er zijn 426 particuliere graven en 76 algemene graven uitgegeven.
opnieuw uit te geven. Asbestemmingen
Asbestemmingen
In 2020: totaal 32 vrije urnennissen.
In 2020: totaal 17 vrije urnengraven.
Gemiddelde uitgifte per jaar: 2 urnenissen.
Gemiddelde uitgifte per jaar: 0 urnengraven.
Gemiddelde uitgifte per jaar: 6 uitstrooien as.
Er zijn op dit gedeelte geen asbestemmingen.
Pagina 22 van 40
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
5.6 Dit gaan we doen De begraafplaats biedt voldoende capaciteit tot 2042. Dit betekent dat het niet nodig is om op korte termijn maatregelen uit te voeren die de capaciteit vergroten. We nemen de volgende maatregelen om aan te sluiten bij wensen: We breiden asbestemmingen uit. Dit betekent dat we de mogelijkheden onderzoeken voor een urnentuin en alternatieve inrichting voor het strooiveld. We maken de begraafplaats aan de achterzijde toegankelijk voor bezoekers. We voeren de maatregelen uit die nodig zijn in het kader van groot onderhoud: vervangen van de haag op het oude deel en herinrichten opslag Hoevelaken.
In de toekomst kunnen nabestaanden hun dierbaren herdenken in de mooie, natuurlijke urnentuin.
Pagina 23 van 40
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
6. Wettelijke kaders en ontwikkelingen In dit hoofdstuk omschrijven we de wettelijke kaders voor de lijkbezorging en de gemeentelijke begraafplaatsen. Deze zijn omschreven in de Wet op de lijkbezorging, het Besluit op de lijkbezorging, de Beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen Nijkerk, en Nadere regels begraafplaatsen 2014. We gaan in op een aantal regels en (toekomstige) ontwikkelingen in de wetgeving.
6.1 De Wet op de lijkbezorging 2018 De Wet op de lijkbezorging (Wlb) is een Nederlandse wet die oorspronkelijk in 1991 is vastgesteld. De wet is voor het laatst in 2018 gewijzigd. In de Wet op de lijkbezorging is geregeld wat er na het overlijden met een lichaam van een overleden persoon moet gebeuren. Er is vastgelegd welke zorg de houder van de begraafplaats moet verlenen voor de lijkbezorging, welke procedures er doorlopen moeten worden na het overlijden, aan welke eisen een begraafplaats moet voldoen en wat er geregistreerd moet worden. In de gemeente Nijkerk lopen de komende periode een aantal graftermijnen af. In dat kader zijn met name artikel 27 en 28 van de Wet op de lijkbezorging van bijzonder belang. Artikel 31 gaat in op het ruimen van graven. De gemeente houdt een register bij van rechthebbenden en gebruikers. Bij het aflopen van een termijn doet de gemeente daarvan een schriftelijk mededeling aan de gebruiker of rechthebbende. Deze sturen we naar het adres dat bij ons bekend is. Heeft de rechthebbende of gebruiker een BurgerServiceNummer heeft opgegeven, dan kan de gemeente deze via de BasisRegistratie Personen (BRP) koppelen aan het register van de begraafplaats. De gemeente heeft echter geen plicht meer om het BRP te (doen) raadplegen.4 De rechthebbende of gebruiker is zelf verantwoordelijk voor het doorgeven van de juiste naam- en adresgegevens.
Artikel 62 e.v. van de Wet op de lijkbezorging gaat in op de asbestemming. Een asbus kan worden bijgezet in een in het bijzonder daarvoor bestemd gedeelte van het crematorium, in of op een graf, op een afzonderlijke plaats op een begraafplaats, of in een buiten een crematorium of begraafplaats gelegen bewaarplaats. Op de gemeentelijke begraafplaatsen zijn mogelijkheden voor het bijzetten van asbussen en het uitstrooien van as. In de Algemene Plaatselijke Verordening gemeente Nijkerk zijn regels opgenomen over het uitstrooien van as op andere locaties dan de begraafplaats.
6.2 Modernisering Wet op de lijkbezorging We verwachten in 2021 nieuwe aanpassingen van de Wet op de lijkbezorging. Twee belangrijke aanpassingen zijn het toestaan van resomeren en verkorten van de uitvaarttermijn.5 Beide onderwerpen zijn hieronder toegelicht. Resomeren Op dit moment staat de Wet op de lijkbezorging toe dat een overledene wordt begraven, gecremeerd of ter beschikking wordt gesteld aan de wetenschap. Het is waarschijnlijk dat hieraan een nieuwe manier wordt toegevoegd: resomeren. Resomeren is een techniek waarbij het lichaam in een chemisch bad binnen drie uur wordt ontbonden. Bij resomeren vindt geen directe uitstoot van
4
Zie ook: toelichting model-beheerverordening begraafplaatsen, VNG 3 februari 2010. Zie ook: kamerstuk 35 077 Initiatiefnota van het lid Den Boer “naar een moderne Uitvaartwet” en kamerstuk 30 696 Wijziging van de Wet op de lijkbezorging 5
Pagina 24 van 40
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
schadelijke stoffen plaats en wat overblijft is as, net als na crematie. Het toestaan van resomeren kan leiden tot meer vraag naar asbestemmingen. Verkorten van de uitvaarttermijn Voorgesteld wordt om afwijken van de uitvaarttermijn eenvoudiger te maken. De uitvaarttermijn is de periode waarin een lichaam na overlijden begraven of gecremeerd mag worden. In de Wet op de lijkbezorging staat hierover: “Begraving of crematie geschiedt niet eerder dan 36 uren na het overlijden en uiterlijk op de zesde werkdag na het overlijden.” (artikel 16 Wlb). In deze periode is er nog tijd beschikbaar voor bijvoorbeeld een lijkschouw en procedurele stappen. Na een arts te hebben gehoord kan de burgemeester een andere termijn stellen voor de begraving of crematie. Voor begraving of crematie binnen 36 uur na het overlijden is op dit moment overeenstemming met de officier van justitie nodig (artikel 17 Wlb). Andere wijzigingsvoorstellen Tot slot zijn er nog een aantal wijzigingsvoorstellen in behandeling genomen. Zoals het wijzigen van de termijn waarin de uitvaartonderneming as vrijgeeft na een crematie en het gebruik van de term ´lijk´ in de overlijdensverklaring.
6.3 Besluit op de lijkbezorging 2020 In de Wet op de lijkbezorging wordt verwezen naar het Besluit op de lijkbezorging. In het Besluit op de lijkbezorging zijn onder andere uitvoerende zaken opgenomen die betrekking hebben op de wijze van begraven en registratie van crematie en bestemming van as. Het Besluit op de lijkbezorging is voor het laatst op 1 januari 2020 aangepast.
6.4 Beheersverordening en nadere regels gemeentelijke begraafplaatsen Nijkerk Volgens de Wet op de lijkbezorging mag de gemeente een aantal zaken in een gemeentelijke verordening regelen. Deze zijn besloten in de Beheersverordening gemeentelijke begraafplaatsen Nijkerk. In deze verordening zijn onder andere afspraken vastgelegd die betrekking hebben op de grafrechten, het beheer van de graven en de algemene voorzieningen van de begraafplaats6. Het vaststellen van de beheersverordening is een bevoegdheid van de gemeenteraad. Voorschriften voor grafbedekkingen, technische eisen en andere praktische afspraken zijn vervolgens vastgelegd in de Nadere regels begraafplaatsen 2014. In de nadere regels staan bijvoorbeeld afspraken over hoeveel personen in een graf begraven mogen worden. Het vaststellen van de nadere regels is een bevoegdheid van het college van B en W. Onze beheerverordening en de nadere regels zijn voor het laatst in 2014 geactualiseerd. We stellen voor om deze verordening en de nadere regels te actualiseren op basis van nieuwe wetgeving, afspraken die dit in het kader van dit beleidsplan worden vastgesteld en ervaringen uit de dagelijkse praktijk. We actualiseren dan direct de hele verordening en nadere regels, dus inclusief het moderniseren van taalgebruik.
6
Onder algemene voorzieningen verstaat de gemeente bijvoorbeeld meubilair, paden, beplanting en gebouwen die de gemeente aanlegt en onderhoudt. Aanleg en onderhoud op individuele graven is een verantwoordelijkheid van de rechthebbende, deze vallen niet onder algemene voorzieningen.
Pagina 25 van 40
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
6.5 Verordening lijkbezorgingsrechten Rechthebbenden en gebruikers betalen voor het grafrecht, begraven en het onderhoud van de begraafplaats. De tarieven zijn vastgelegd in de Verordening lijkbezorgingsrechten. De gemeenteraad stelt deze verordening jaarlijks vast. De Verordening lijkbezorgingsrechten wordt op basis van dit beleidsplan en het besluit van de gemeenteraad geactualiseerd.
6.6 Dit gaan we doen We actualiseren de beheersverordening, de nadere regels en de verordening lijkbezorgingsrechten op basis van het besluit van het college en de gemeenteraad. Dit betekent dat we in ieder geval de volgende wijzigingen verwerken: 1. Moderniseren van het taalgebruik en actualiseren van de afspraken uit dit beleidsplan, wetgeving en ervaringen uit de dagelijkse praktijk. 2. Artikel opnemen over het doorgeven van wijzigingen van naam- en adresgegevens. 3. De termijnen voor particuliere graven en asbestemmingen actualiseren. 4. Tarieven en begraafproducten actualiseren op basis van het genomen besluit.
Pagina 26 van 40
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
7. Trends op het gebied van lijkbezorging In dit hoofdstuk wordt ingegaan op een aantal trends en ontwikkelingen op het gebied van lijkbezorging. Eén van deze trends is een grotere behoefte aan bijzondere begraafplaatsen.
7.1 Bijzondere begraafplaatsen en crematorium De mogelijkheden en behoefte naar andere vormen van begraven wordt groter. Hierdoor vergroot de verscheidenheid in type begraafplaatsen. In deze paragraaf omschrijven we een aantal mogelijkheden. Islamitisch begraven In tabel 5 zijn begraafplaatsen vermeld waar het mogelijk is om volgens de islamitische cultuur te worden begraven. In Nederland wonen veel mensen met een islamitische achtergrond. Een gedeelte van deze mensen wil na overlijden in Nederland begraven worden. Dit heeft tot gevolg dat de behoefte naar islamitische begraafplaatsen toeneemt. De inrichting van een islamitische begraafplaats verschilt in een aantal opzichten van de inrichting van de gemeentelijke begraafplaats in de gemeente Nijkerk. Op de begraafplaats staat bijvoorbeeld een tafel waar de overledene opgebaard kan worden en waar het gebed plaatsvindt. Tevens is er een voorziening aanwezig voor de rituele wassing. De overledene wordt na overlijden zo snel mogelijk begraven. Volgens de islamitische cultuur ligt de overledene alleen in een graf (bij voorkeur zonder kist) en op de rechterzij met het aangezicht in de richting van de Ka’aba in Mekka. De islamitische cultuur stelt eeuwige grafrust als voorwaarde. In het verleden was er op de gemeentelijke begraafplaats in Nijkerk een gedeelte ingericht voor islamitisch begraven.
Destijds bleek hier weinig vraag naar en mede om deze reden geven we geen islamitische graven meer uit. Op dit moment heeft de gemeente op de gemeentelijke begraafplaatsen een capaciteit probleem en is het niet mogelijk om een eeuwige grafrust te garanderen. Daarom is het herintroduceren van een islamitisch gedeelte op de gemeentelijke begraafplaats is niet interessant. Stel de gemeente ontvangt van een initiatiefnemer een verzoek voor het inrichten een islamitische begraafplaats, dan nemen we deze in behandeling. Dit betekent dat er (conform de geldende procedures) een toets plaatsvindt in het kader van ruimtelijke ordening en welzijn. Tabel 5: Islamitisch begraven in de regio.
Plaats
Naam
Regio Amersfoort Zeist Utrecht
Verzoek ingediend voor islamitische begraafplaats. Islamitisch deel op de gemeentelijke begraafplaats Zeist. Twee gemeentelijke begraafplaatsen met een Islamitisch gedeelte: Kovelswadeop Daelwijck Volledig Islamitische begraafplaats, bijna vol, wens tot uitbreiding: Raza Ul Mawa Islamitisch gedeelte: Kranenburg Islamitisch gedeelte: Moscowa
Almere Zwolle Arnhem
Begraven op eigen terrein De laatste jaren lijkt een toenemende belangstelling te ontstaan om dierbaren op eigen terrein te begraven. Dit is wettelijk toegestaan, mits de gemeente hiervoor toestemming verleent. Bij het begraven op eigen terrein wijst de gemeenteraad op verzoek van een eigenaar een gedeelte van
Pagina 27 van 40
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
diens grond aan als bijzondere begraafplaats. Daarbij spelen overwegingen van ruimtelijke ordening en welzijn een rol van betekenis. In dit verband wordt ook gewezen op de langdurige en aanzienlijke ruimtelijke gevolgen van het begraven op eigen terrein en de langdurige plicht tot handhaving van de ongestoorde grafrust. In onze gemeenten zijn er een aantal landgoederen die familieleden en dierbaren op hun eigen terrein begraven. Natuur-begraven Een natuurbegraafplaats is een voor begraven gereserveerd gebied in de natuur, op de hei of in het bos. In Nederland zijn er ongeveer 20 natuurbegraafplaatsen. Het marktaandeel van de natuurbegraafplaatsen stijgt maar is nog steeds klein. Naast commerciële natuurbegraafplaatsen zijn er ook een aantal bestaande gemeentelijke begraafplaatsen waar natuurgraven worden uitgegeven. Kenmerk van een natuurbegraafplaats is dat er bij het begraven natuurlijke materialen worden gebruikt. Daarnaast zijn de graftermijnen vaak eeuwigdurend. Voor nabestaanden is een voordeel. Zij betalen eenmalig een bedrag en hoeven daarna niet meer te betalen voor de kosten van verlengingen en onderhoud. Voor de gemeente Nijkerk is het op dit moment niet interessant om een natuurbegraafplaats te houden. Stel de gemeente ontvangt van een initiatiefnemer een verzoek voor het inrichten een natuurbegraafplaats, dan nemen we deze in behandeling.
Dit betekent dat er, net als bij de islamitische begraafplaats, (conform de geldende procedures) een toets plaatsvindt in het kader van ruimtelijke ordening en welzijn. Crematorium In de omgeving van de gemeente Nijkerk liggen een aantal crematoria, bijvoorbeeld in de gemeente Harderwijk, Apeldoorn en Amersfoort. Stel een initiatiefnemer dient een verzoek in voor het oprichten van een crematorium in de gemeente Nijkerk, dan nemen we deze in behandeling.
7.2 Duurzaamheid Mensen zijn steeds meer bewust van hun omgeving. Dit resulteert bij sommigen in de wens om zo duurzaam en natuurvriendelijk mogelijk te (worden) begraven. Door de overledene te begraven in afbreekbare kleding, met een kist van goed afbreekbaar materiaal komen er minder milieuonvriendelijke stoffen in de bodem. Mensen kunnen onder andere kiezen voor een kist die is opgebouwd uit natuurlijke schimmels7 of afbreekbare urnen (voor bijzetten in een graf). In onze nadere regels stellen we de voorwaarde dat een grafmonument een minimale levensduur heeft van 10 tot 15 jaar. Binnen dit kader zijn verschillende duurzame materialen mogelijk. Hergebruik grafmonumenten Het maken van grafmonumenten heeft een grote impact op het milieu. Op het moment dat een rechthebbende of gebruiker afstand doet van het monument, dan wordt deze vaak vernietigd. Een aantal gemeenten en steenhouwers zetten zich daarom in voor het hergebruik van het monument. Dit doen zij door aan te sluiten bij Circle Stone. Grafmonumenten kunnen bijvoorbeeld hergebruikt worden in een urnenmuur of herdenkingsmuur. We sluiten aan bij dit initiatief. Biodiversiteit en duurzaamheid in de bedrijfsvoering Bij duurzaam en natuurvriendelijk begraven staat de balans tussen mens, milieu en economie (people, planet en profit) centraal. Op de begraafplaats kan nog extra worden ingezet op duurzaamheid door 7
Zie bijvoorbeeld: https://www.deingenieur.nl/artikel/doodskist-van-levende-schimmels.
Pagina 28 van 40
G e m e e n t e l i j k e
b e g r a a f p l a a t s e n
N i j k e r k
2 0 2 1
-
2 0 2 6
het behouden en bevorderen van biodiversiteit, terugdringen van energieverbruik, beperken van transportkilometers en vermijden van gebruik milieuonvriendelijke stoffen. Op dit moment houden we op de begraafplaatsen al rekening met de biodiversiteit. Dit is bijvoorbeeld zichtbaar op de oude begraafplaats van Nijkerk waar nestkasten hangen en we aandacht hebben voor bij- en vlindervriendelijke beplanting. De komende jaren houden we nog extra aandacht voor het vergroten van de biodiversiteit door het strooiveld in te zaaien met een bloemenmengsel en in stand te houden door middel van extensief beheer. Ook houden we bij de plantenkeuze rekening met bloemen- en struikensoorten die goed zijn voor vlinders en bijen. Dit kan bijvoorbeeld door het inrichten van themavelden, zoals: rozenvelden, vlindertuinen of bloemenweiden. Binnen de duurzaamheidgedachte (zie onder andere Routekaart Energieneutraal Nijkerk 2050) , en met als doel hinder te beperken, voeren we het onderhoud (zoals snoeien) al grotendeels uit met behulp van elektrisch materieel. Aanvullend vervangen we de huidige shovel door een elektrische shovel. Dit draagt bij aan de duurzaamheidsambitie van de gemeente. Andere opties die de gemeente nog kan overwegen zijn: Huidige shovel behouden voor de begraafplaatsen in Hoevelaken en Nijkerkerveen, en daarmee hinder en vervoersbewegingen nog verder beperken.