2021-029 Accountantsverslag 2020 (definitief).pdf
Tekst van het document
ACCOUNTANTSVERSLAG 2020
Gemeente Nijkerk
Aanbiedingsbrief
Aan:
Geachte leden van de raad,
de raad van de gemeente Nijkerk T.a.v. A. Verhoef-Franken, raadsgriffier Postbus 1000 3860 BA NIJKERK
Wij hebben de jaarrekening 2020 van gemeente Nijkerk (hierna te noemen ‘gemeente’) gecontroleerd. Zoals afgesproken in onze opdrachtbevestiging d.d. 2 oktober 2020, ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2020. In dit verslag hebben we de belangrijkste bevindingen en conclusies van de jaarrekeningcontrole opgenomen.
Utrecht, 30 juni 2021 Kenmerk: 1.071.154/DP/TV/1257
Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij afgestemd met de verantwoordelijke portefeuillehouder. Een afschrift van dit verslag is toegezonden aan het college van burgemeester en wethouders. Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. Dit jaar kwamen daar nog de gevolgen van het coronavirus bij, waardoor wij niet bij u op locatie konden langskomen en alle informatie en vragen digitaal hebben moeten afstemmen. Het gevolg hiervan was een iets minder efficiënt proces vanwege de inherente beperkingen aan de digitale middelen. Desondanks denken wij dat het proces goed is verlopen. Bij deze willen wij alle betrokken medewerkers van de gemeente bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking tijdens de controle. Wij hopen u met dit verslag van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te geven. Met vriendelijke groet, BDO Audit & Assurance B.V. namens deze,
Ter informatie De digitale versie van dit document is vanaf de inhoudsopgave interactief. Aan de hand van de navigatiebalk onderaan de pagina en/of de menustructuur bovenaan de pagina kan door het document genavigeerd worden. VORIGE PAGINA
VOLGENDE PAGINA
INHOUDSOPGAVE
DASHBOARD
drs. G.J. Verwoert RA Partner en extern accountant gemeente Nijkerk
Inhoudsopgave
1. DASHBOARD
2. UITKOMSTEN JAARREKENINGCONTROLE
4. BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3. RESULTAAT & FINANCIËLE POSITIE
4
1. Dashboard
1.1 Dashboard accountantscontrole
1.1 Dashboard accountantscontrole STREKKING CONTROLEVERKLARING
AANDACHTSPUNTEN VOOR 2021
De jaarrekening 2020 is getrouw.
De baten en lasten als ook de balansmutaties in de jaarrekening 2020 zijn in overeenstemming met relevante wet- en regelgeving tot stand gekomen.
5
Ongecorrigeerde controleverschillen blijven onder de goedkeuringstolerantie.
Jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening.
De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het BBV wordt nageleefd.
De WNT is nageleefd.
Wij hebben onze bevindingen ten aanzien van de SiSa bijlage opgenomen in bijlage B.
De onzekerheden voor de gemeente en haar financiën als gevolg van het Coronavirus zijn toereikend toegelicht.
RESULTAAT 2020
Op basis van de interim- en jaarrekeningcontrole 2020 zijn de belangrijkste aandachtspunten voor komend jaar:
De gemeente Nijkerk heeft voor circa € 3,1 miljoen aan TOZO uitkeringen verstrekt.
DASHBOARD
JAARREKENING
9.744
-1.197
-2.773
Mutatie reserves
Invoering rechtmatigheidsverantwoording.
Proces jaarrekeningcontrole en vermogen van de gemeente Nijkerk.
Anticiperen op coronavirus.
Tussentijdse winstneming in totaal circa € 1,1 miljoen.
Onzekerheden in het sociaal domein zijn met € 2,1 miljoen ten opzichte van de controletoleranties relatief hoog.
-114
Beheersing van de inkoopfunctie en preventieve controle op naleving Europese en interne aanbestedingsregels.
Sociaal domein
-12.517
de
(financiële)
zelfcontrolerend gevolgen
van
het
De bij de controle gehanteerde goedkeuringstolerantie bedraagt 1% van de totale lasten. Op basis hiervan is de goedkeuringstolerantie bepaald op € 1.104.000 voor fouten en € 3.312.000 voor onzekerheden.
Projectspecifieke risico’s zien met name toe op de exploitatie De Flier ad. € 1,8 miljoen.
-1.083
Saldo van baten en lasten
Grondexploitaties
Begroting (na wijziging)
Beheersing tekorten sociaal domein.
BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN
Totale boekwaarde per ultimo 2020 bedraagt € 25 miljoen. De verliesvoorziening ca. € 292K.
2020
ONTWIKKELING GREX / SOCIAAL DOMEINen plezierig verlopen. De samenwerking is constructief
(x €1.000)
Resultaat
Ten opzichte van de begroting is het resultaat van de gemeente Nijkerk € 1,6 miljoen gunstiger uitgevallen. Het resultaat 2020 wijkt relatief slechts 1,2% af van de begroting na wijziging. Dit duidt op een adequaat voorspellend vermogen.
UW FINANCIËLE POSITIE VERGELEKEN
RATIO WEERSTANDSVERMOGEN 11,00 10,00
Op basis van de spendanalyse hebben wij de lasten uit hoofde van een aantal contracten als onrechtmatig meegewogen in ons oordeel. De geconstateerde fouten hebben betrekking op diensten en leveringen en bedragen voor 2020 € 439.000 waarbij opgemerkt wordt dat dit contracten uit voorgaande jaren betreffen.
9,00
Er is één begrotingsoverschrijding geconstateerd op programma Ruimte die in zijn geheel wordt gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten vanuit grondverkopen en tussentijdse winstnemingen. Deze overschrijding telt derhalve niet mee in ons oordeel.
4,00
Er is geen overschrijding investeringskredieten.
FINANCIËLE POSITIE
geconstateerd
van
BEVINDINGEN
de
10,10
8,00
7,70
6,70
7,00 6,00 5,00
3,90
3,00 2,00 1,00
2017
BIJLAGEN
2018
2019
2020
6
2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole
2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole 2.2 De jaarrekening is getrouw 2.3 Rechtmatigheid van de jaarrekening 2.4 Proces jaarrekeningcontrole en zelfcontrolerend vermogen 2.5 Aandachtspunten voor 2021
2.1 Corona en impact op de jaarrekeningcontrole COVID-19 enorme impact op boekjaar 2020. Zie hiervoor onze managementletter en de BADO-notitie.
7
Inleiding: COVID-19 en de jaarrekening 2020 De situatie en ontwikkelingen rond het coronavirus hebben een grote impact gehad op het afgelopen jaar en dus ook op de jaarrekening over het boekjaar 2020. Ook voor 2021 zal dit naar verwachting nog in belangrijke mate het geval zijn. Wij hebben in onze managementletter u hierover ook al geïnformeerd en zijn de afgelopen periode meerdere keren in overleg geweest met uw organisatie. Eind februari is de BADO-notitie met betrekking COVID-19 “effecten en risico's voor decentrale overheden” uitgekomen. In deze notitie is een groot aantal aandachtspunten beschreven voor het opstellen en controleren van de jaarrekening 2020. Deze notitie is behandeld in de Sectorcommissie Decentrale Overheden van de NBA en is daarmee ook richtinggevend geweest bij onze controle van de jaarrekening 2020. Wij verwijzen voor deze aandachtspunten, de impact op getrouwheid en rechtmatigheid, de controleaanpak en de specifieke attentiepunten ten aanzien van de posten in de jaarrekening naar deze notitie (zie: notitie-effecten-en-risicos-corona-voor-jaarrekening2020-decentrale-overheden.pdf (nba.nl)). Wij hebben onder andere aandacht gehad voor de rechtmatigheid van de subsidies, rechtmatigheid van inkopen en het eventuele stuwmeer vakantiedagen.
In deze paragraaf informeren wij u over het proces van onze controle in relatie tot COVID-19 en onze specifieke bevindingen die impact hebben op onze controle, de verslaggeving en onze controleverklaring. Voor een analyse van het resultaat verwijzen wij naar de jaarrekening (Toelichting baten en lasten corona 2020) en naar paragraaf 3.1 van dit verslag.
Het proces van de totstandkoming en controle van de jaarrekening
De gevolgen van COVID-19 zijn nader toegelicht in de jaarrekening, echter niet in een paragraaf Corona
DASHBOARD
De totstandkoming van de jaarrekening en het proces van de controle in relatie tot COVID-19 Zoals aangegeven in onze aanbiedingsbrief heeft onze controle van de jaarrekening grotendeels digitaal en op afstand plaatsgevonden. Naar aanleiding van dit proces hebben wij de volgende opmerkingen: • Ook al zijn we het digitale werken al meer dan een jaar gewend, het blijft mooi om te constateren dat het mogelijk is geweest de jaarrekening tijdig op te stellen en te controleren. De samenwerking was, ondanks alle COVID-19 maatregelen, plezierig en constructief. • De controle van COVID-19 gerelateerde aspecten in de jaarrekening heeft geleid tot additionele tijdsbesteding, waarover wij u per brief d.d. 26 januari 2021 reeds hebben geïnformeerd. Het controleproces heeft hierdoor deels vertraging opgelopen. Zo diende nog relatief veel werkzaamheden ten aanzien van de TOZO uitkeringen door de gemeente uitgevoerd te worden. • Het proces is ten opzichte van voorgaand jaar ten aanzien van de jaarafsluiting en de oplevering bij de start van de controle verbeterd. Er zijn echter nog belangrijke verbeterpunten voor de kwaliteit van de documentatie. Dit wordt nader toegelicht in paragraaf 2.4. Impact op verslaggeving Het BBV kent zoals bekend een aantal verplicht voorgeschreven paragrafen.
Het staat de gemeente vrij om naast de verplichte paragrafen zelf paragrafen aan de begroting of jaarstukken toe te voegen. COVID-19 is een gebeurtenis die niet slechts aan één programma of taakveld is toe te rekenen. Het heeft betrekking op de gehele gemeente en heeft betrekking op veel programma’s en taakvelden. De gemeente heeft er niet voor gekozen om in één overzichtelijke paragraaf toe te lichten welke gevolgen COVID-19 op de gemeente Nijkerk heeft (gehad) en welke maatregelen, activiteiten en werkzaamheden de gemeente heeft genomen. De gevolgen van COVID-19 zijn nader toegelicht per programma in de jaarrekening. Dit is samengevat in het overzicht baten en lasten Corona 2020 op p.99 van de jaarrekening.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.2 De jaarrekening is getrouw De jaarrekening 2020 is getrouw
8
Wij hebben bij de jaarrekening 2020 van de gemeente Nijkerk een goedkeurende controleverklaring afgegeven met betrekking tot de getrouwheid. Een goedkeurende verklaring met betrekking tot getrouwheid betekent dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2020 als van de activa en passiva per 31 december 2020 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). Wij hebben enkele controleverschillen geconstateerd van beperkte omvang welke door de gemeente zijn gecorrigeerd. Naast de geconstateerde en verwerkte controleverschillen, zijn tijdens onze controle tevens resterende controleverschillen geconstateerd ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 55.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. De rapporteringstolerantie is conform het vastgestelde controleprotocol 2020. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x €1.000)
FOUTEN
ONZEKERHEDEN
VERWIJZING
-
372.343
§ 4.2
1.748.233
§ 4.2
Getrouwheid Sociaal domein – pgb Jeugdzorg en Wmo Sociaal domein – Onzekerheden t.a.v. Wmo en jeugdzorg ZIN -
2.120.576
Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)
1.104.000
3.312.000
Performance materialiteit (80% van de materialiteit) *
883.000
2.649.000
Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie
55.000
55.000
Totaal
* De performance materialiteit is een afgeleide van de materialiteit en hanteren wij als een afslag voor niet ontdekte fouten als gevolg van het gebruik maken van steekproeven en deelwaarnemingen in de controle
Wij hebben, voor zover mogelijk, het college verzocht om deze controleverschillen te corrigeren. Het college heeft gemotiveerd aangegeven dat zij van oordeel is dat deze posten zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel. Deze verschillen en de analyse van de impact zijn bevestigd in de bevestiging van het college bij de jaarrekening. Er resteren geen onverwerkte controleverschillen.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.3 Rechtmatigheid van de jaarrekening De baten en lasten als ook de balansmutaties in de jaarrekening 2020 zijn in overeenstemming met relevante wet- en regelgeving tot stand gekomen
9
Naast de gecorrigeerde en ongecorrigeerde controleverschillen in het kader van de getrouwheid van de jaarrekening zijn de volgende controleverschillen ten aanzien van het aspect rechtmatigheid geconstateerd. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 55.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. In het kader van de rechtmatigheidscontrole hebben wij de juiste toepassing van de Europese aanbestedingsrichtlijnen gecontroleerd aan de hand van een zogenaamde spendanalyse. Naar aanleiding van deze spendanalyse blijkt dat sprake is van onrechtmatigheden voor contracten van een aantal aanbieders. Hierbij dient opgemerkt te worden dat er in 2020 geen nieuwe contracten als onrechtmatig zijn aangemerkt. Een deel van deze contacten zien toe op inhuur van diverse medewerkers ten behoeve van stedenbouwkundige werkzaamheden, wegenschaven en landschapsonderhoud die door de gemeente in 2021 relatief eenvoudig aanbesteed kunnen worden. POST / OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x €1.000)
FOUTEN
ONZEKERHEDEN
VERWIJZING
Ongesaldeerde getrouwheidsfouten en/of onzekerheden
-
2.120.576
-
Sociaal domein – pgb Jeugdzorg en Wmo
-
Rechtmatigheid
Aanbestedingsrechtmatigheid
439.426 439.426
2.120.576
Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)
1.104.000
3.312.000
Performance materialiteit (80% van de materialiteit)
883.000
2.649.000
Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie
55.000
55.000
Er resteren geen onverwerkte controleverschillen.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.4 Proces jaarrekeningcontrole en zelfcontrolerend vermogen Terugblik
Observaties: • Eigen organisatie blijft kwetsbaar • Afhankelijkheid van derden • Aanlevering verbeterd, maar kan nog beter • Corona
Samenwerking constructief en plezierig Advies: Evaluatie zelfcontrolerend vermogen
DASHBOARD
10
Proces jaarrekeningcontrole en zelfcontrolerend vermogen Het controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. In ons accountantsverslag 2019 hebben wij stilgestaan bij de kwaliteit van documentatie van de jaarafsluiting en het proces van de jaarrekeningcontrole 2019. Voor de controle 2020 hebben we nieuwe afspraken met uw organisatie gemaakt en heeft de gemeente Nijkerk stappen gezet om dit proces te verbeteren. De jaarrekeningcontrole 2020 is meer gespreid in de tijd en verwachtingen zijn vooraf duidelijk besproken. Hoewel het proces ten opzichte van 2019 is verbeterd, hebben wij wel een aantal observaties: • De gemeente Nijkerk blijft kwetsbaar door de beperkte beschikbaarheid van eigen mensen en de hiermee samenhangende inhuur van tijdelijke medewerkers die betrokken zijn voor relevante elementen in het jaarrekening proces. • De gemeente is afhankelijk van derden, zoals GBLT en Jeugdhulpregio Foodvalley. Ten aanzien van de uitbestede diensten aan Jeugdhulpregio Foodvalley merken wij op dat de gemeente Nijkerk hier erg afhankelijk van is en niet tijdig beschikt over relevante managementinformatie. Zie verder ook hoofdstuk 4.2.
• Hoewel de stukken die wij als accountant dit jaar hebben gekregen kwalitatief beter zijn dan voorgaand jaar, blijven deze moeilijk zelfstandig leesbaar en hebben wij veel documentatie en vragen moeten terugleggen in de organisatie. Voorbeelden zijn de controle van voorzieningen en de SiSa-regelingen. Mede als gevolg hiervan zijn tijdspaden zoals deze vooraf met uw gemeente zijn overeengekomen niet gehaald. • Tenslotte heeft de Coronacrisis en de financiële situatie van de gemeente (ook dit jaar) impact gehad op het proces. Ondanks dit hebben wij de persoonlijke samenwerking met de betrokken medewerkers als constructief en plezierig ervaren. Wij constateren een ambitie om voortgang te realiseren, maar bovenstaande zet de controle en de doorlooptijden onder druk. In onze optiek is hierin een meer directieve sturing opportuun. Het is daarom van belang dat de gemeente Nijkerk dit proces evalueert en investeert in het zelfcontrolerend vermogen van de gemeente en het jaarrekeningproces.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
2.5 Aandachtspunten voor 2021
11
Inleiding Naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening 2020 hebben wij een aantal bevindingen en aanbevelingen over het afgelopen boekjaar weergegeven. Daarnaast willen wij, vanuit onze natuurlijke adviesfunctie, de volgende aandachtspunten voor het komende jaar benoemen. 1. Beheersing tekorten sociaal domein Wij hebben in onze management letter 2020 van de gemeente Nijkerk geattendeerd op het belang van creëren van grip op de lasten binnen het sociaal domein, specifiek de monitoring van de kosten jeugdzorg bij Foodvalley. Voor boekjaar 2020 is de lastenoverschrijding op de jeugdkosten € 423K ten opzichte van de begroting na wijzigingen. Het aandachtspunt vanuit de management letter 2020 benadrukken wij derhalve nogmaals in dit verslag. Zie voor een verdere toelichting over het Sociaal Domein paragraaf 4.2. Zoals wij in paragraaf 4.2 tevens benadrukken, is het vormgeven van het M&O beleid voor de TOZO-regeling een aandachtspunt voor de gemeente. Naast het bepalen van het M&O beleid bestaat voor de gemeente de uitdaging om toezicht te houden op de uitbesteding van de beheersing van de TOZO-gelden. Onderdeel hiervan is het opstellen van een rapportagecyclus waarin periodiek inzicht wordt verkregen in de controleresultaten uit dit proces. 2.
Beheersing van de inkoopfunctie en preventieve controle op naleving Europese en interne aanbestedingsregels In 2020 is een aantal contracten onterecht niet Europees aanbesteed. Bij de uitvoering van onze controle op de spendanalyse kwamen diverse aandachtspunten naar voren die eventueel ook in volgend boekjaar opnieuw een rechtmatigheidsfout kunnen veroorzaken. Wij benadrukken het belang van de tussentijds uit te voeren spendanalyse en kritisch eventuele bijzonderheden te evalueren. Ons advies verder is om meer preventieve beheersingsmaatregelen te treffen, ter borging van de naleving van de Europese aanbestedingswetgeving. 3. Proces jaarrekeningcontrole en zelf controlerend vermogen van de gemeente Nijkerk In paragraaf 2.4 hebben wij enkele observaties gegeven over het proces van de jaarrekeningcontrole en geconstateerd dat het zelf controlerende vermogen van de gemeente Nijkerk aandacht behoeft. 4. Invoering rechtmatigheidsverantwoording De rechtmatigheidsverantwoording is vanuit onze voorgaande rapportages uitgebreid toegelicht. De gemeente Nijkerk heeft de afgelopen jaren zichtbaar aandacht besteed aan de implementatie van de rechtmatigheidsverantwoording binnen de organisatie in samenspraak met de overige BLNP gemeenten. Wij zien de VIC van de gemeente Nijkerk als een belangrijke schakel voor het implementatieproces van de rechtmatigheidsverantwoording.
Zie voor een verdere toelichting ook paragraaf 4.1. 5. Anticiperen op de (financiële) gevolgen van het coronavirus Zoals wij in paragraaf 2.1 hiervoor hebben aangegeven, en ook blijkt uit de opgenomen toelichting Corona in de jaarstukken van de gemeente Nijkerk, hebben de situatie en ontwikkelingen rond het coronavirus een grote impact gehad op het afgelopen jaar en dus ook op de jaarrekening over het boekjaar 2020. Ook voor 2021 zal dit naar verwachting nog in belangrijke mate het geval zijn. Wij zien de impact van COVID-19 en de bekostiging van de gevolgen hiervan ook voor 2021 als belangrijk aandachtspunt voor de gemeente om nauwgezet te blijven volgen en (tussentijds) aan de raad over te rapporteren.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
12
3. Resultaat & financiële positie
3.1 Resultaat 2020 3.2 Dashboard financiële positie 3.3 Ons beeld van uw financiële positie
3.1 Resultaat 2020 Resultaat 2020 bedraagt € 1,2 miljoen negatief
13
Het resultaat van gemeente Nijkerk over het jaar 2020 bedraagt circa € 1.197.000 nadelig. In het onderstaand overzicht is het resultaat in het kort weergegeven: OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (x 1.000)
2020
BEGROTING NA WIJZIGINGEN
VERSCHIL
IN %
Saldo van baten en lasten
-1.083
-12.517
11.434
9,3
Onttrekkingen reserves
9.964
17.328
-7.364
-6,0
Dotatie aan reserves
-10.079
-7.584
-2.495
-2,0
Resultaat
-1.197
-2.773
1.576
1,3
In de jaarrekening zijn de belangrijkste afwijkingen ten opzichte van de gewijzigde begroting 2020 toegelicht. Het resultaat 2020 wijkt (berekend op basis van de begrote lasten ad € 123.021K) ongeveer 1,3% af van de totale begrote lasten (na wijziging). Op basis van onze ervaringsnorm bij decentrale overheden is een afwijking van 2-3% inherent aan een complex begrotingsproces. Net zoals voorgaande jaren kan daarmee worden geconstateerd dat het voorspellend vermogen van de gemeente adequaat is. Belangrijkste afwijkingen in het resultaat 2020 op programma’s toegelicht in de jaarrekening
DASHBOARD
Voor een analyse van het saldo wordt in de jaarstukken verwezen naar de toelichting van baten en lasten, pagina 96 e.v. in de jaarstukken. De gegeven toelichtingen van de belangrijkste bevindingen betreffen onder andere: Hogere kosten WMO hulpmiddelen, begeleiding, huishoudelijke hulp en schuldverlening ad € 199K Negatief resultaat jeugdhulp € 504K Voordelig resultaat op leerlingenvervoer (mede als gevolg van Corona) ad € 101K Hogere opbrengsten omgevingsvergunningen ad € 184K Diverse voordelen op de bedrijfsvoering ad € 73K Positief resultaat op de financieringsfunctie ad € 358K Hogere storting voorziening pensioenverplichtingen wethouders ad € 306K Vrijval voorziening sportmaterialen en roerende zaken stadshuis ad € 468K
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3.2 Dashboard financiële positie
14
RATIO WEERSTANDSVERMOGEN
SOLVABILITEITSRATIO
55,0%
12,00 10,00
10,10
8,00
5,90
7,70
6,70 5,71
3,20
35,0% B18
JR 18
B 19
JR 19
B 20
Gemid. NL*
41,0%
40,0%
Gemeente Nijkerk
34,10% PB18 JR18 PB19 JR19 PB20 JR20
JR20
NETTO SCHULDQUOTE
RATIO GRONDEXPLOITATIE
35,0%
60,0% 50,0%
20,0%
43,0%
30,0%
0,00
30,0%
50,0%
45,0% 40,0%
2,00
40,0%
45,0%
50,0%
6,00 4,00
52,0%
54,0%
25,0%
29,0%
26,0%
25,0% Gemid. NL*
42,0% 21,0%
30,0%
48,8% 46,0%
39,0%
Gemeente Nijkerk
10,0%
20,0%
28,0% 22,0%
15,0%
24,0%
23,0% Gemeente Nijkerk 12,0%
10,0%
Gemid. NL*
5,0% 0,0%
0,0%
PB18 JR18 PB19 JR19 PB20 JR20
PB18 JR18 PB19 JR19 PB20 JR20
* De bron voor de gemiddelden NL betreft het gemiddelde voor gemeenten in de categorie 25.000 – 50.000 inwoners. Data gebaseerd op Benchmark Nederlands Gemeenten van BDO.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
3.3 Ons beeld van uw financiële positie
Kengetallen moeten in relatie tot elkaar worden bezien
15
Onze rol in relatie tot het weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark.
Signaleringswaarden GTK 2020 als referentiewaarden
Signaleringswaarden volgens het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader 2020 (GTK 2020) Vanuit hun taak als financieel toezichthouder hebben de twaalf provincies een gemeenschappelijk financieel toezichtkader opgesteld dat vanaf begrotingsjaar 2021 gaat gelden. In het GTK 2020 zijn signaleringswaarden opgenomen voor de financiële kengetallen zoals opgenomen in het jaarverslag van de gemeente. Wij hebben deze signaleringswaarden als referentie gebruikt bij ons beeld van uw financiële positie.
Uw financiële positie is goed
Weerstandsvermogen Gemeente Nijkerk In de paragraaf weerstandsvermogen heeft het college een overzicht opgenomen van de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bedraagt volgens deze paragraaf € 21,4 miljoen. In het weerstandsvermogen ultimo 2020 is een bedrag van € 7,5 miljoen meegeteld van vrij aanwendbare bestemmingsreserves. In geval van calamiteiten is het mogelijk om een deel van deze reserves een andere aanwending te geven. In de paragraaf weerstandsvermogen zijn de relevante risico’s benoemd. De Gemeente Nijkerk heeft op basis van interne berekeningen het totale bedrag aan risico’s waaraan de organisatie is blootgesteld bepaald op € 2,8 miljoen. De ratio weerstandsvermogen is bepaald door de beschikbare weerstandscapaciteit ad € 21,4 miljoen te delen op de onderkende gewogen risico’s zijnde de benodigde weerstandscapaciteit ad € 2,8 miljoen. Dit resulteert in een ratio weerstandsvermogen van 7,7. Het weerstandsvermogen van de Gemeente Nijkerk is volgens het GTK 2020 uitstekend te noemen.
Uw ratio weerstandsvermogen is 7,7 en daarmee uitstekend
De gemeente kan (ruimschoots) aan haar lange termijnverplichtingen voldoen Financieel risico als gevolg van de grondexploitatie is relatief risicovol
DASHBOARD
Solvabiliteit en netto schuldquote De solvabiliteit bedraagt ultimo 2020 43% (2019: 45%). Voor de solvabiliteit geldt dat hoe hoger dit percentage is, hoe beter de Gemeente Nijkerk in staat is om haar verplichtingen op lange termijn te voldoen. De netto schuldquote bedraagt 46% (2019: 39%) en gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen 45% (2019: 38%). De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden. De solvabiliteit valt in de categorie B van het GTK waarbij de netto-schuldquote in de categorie A valt. Ratio grondexploitatie Voor de ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, hoe minder risico hierin zit volgens het GTK. De ratio grondexploitatie van de Gemeente Nijkerk is 23% (2019: 24%) (de waarde van de grond ten opzichte van de totale baten). De waarde van de grond ten opzichte van de totale baten van de gemeente is hiermee ruim boven het gemiddelde van vergelijkbare gemeenten in Nederland echter wordt dit als wenselijk geacht door de gemeente.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
16
4. Belangrijkste bevindingen
4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording 4.2 Sociaal domein uitgelicht 4.3 Ontwikkeling grondexploitaties 4.4 BBV, WNT en SiSa 4.5 Begrotingsrechtmatigheid 4.6 Significante schattingsposten 4.7 Overige bevindingen
4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording (1/2)
Nog aandachtspunten in de interne beheersing. Onze controle vooral gegevensgericht. Zie ook managementletter 2020.
17
Interne beheersing en onze controleaanpak Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij een interim-controle uitgevoerd. De bevindingen naar aanleiding van deze controle hebben wij opgenomen in onze managementletter d.d. 11 januari 2021 met kenmerk 1.071.154/NS/TV/20. Samenvattend hebben wij geconstateerd dat er bij uw gemeente, net als veel andere gemeenten, nog diverse aandachtspunten resteren. Dit betekent niet dat uw gemeente niet in control is, maar wel dat het in control zijn voor ons niet toetsbaar blijkt uit controlesporen in de processen en systemen. Derhalve konden wij het afgelopen jaar voor onze controle niet steunen op uw interne beheersing en hebben wij de jaarrekening voornamelijk achteraf en gegevensgericht gecontroleerd (middels deelwaarnemingen, cijferbeoordelingen, steekproeven etc.). Wij hebben in onze managementletter opgeroepen om uw ambities en mogelijkheden op het gebied van de interne beheersing te bepalen, zodat wij ook onze controleaanpak daarop kunnen aanpassen. Enerzijds omdat het niveau van interne beheersing de primaire verantwoordelijkheid is van het college / de organisatie en anderzijds om te voorkomen dat wij de lat in onze controleaanpak te hoog leggen en daar elk jaar met dezelfde bevindingen over blijven rapporteren.
Fraude De komende jaren zal er vanuit de accountantscontrole nog nadrukkelijker aandacht worden gegeven aan fraudepreventie. Onze beroepsorganisatie de NBA heeft hiertoe een notitie “Best practice maatregelen frauderisicobeheersing voor bestuurders en toezichthouders” onderhanden. In deze notitie komt nadrukkelijk de rol van bestuurders en toezichthoudende organen zoals de gemeenteraad bij het voorkomen en detecteren van fraude aan de orde. Door de nadruk te leggen op het voorkomen van fraude kunnen de gelegenheden tot fraude afnemen. Dit vraagt om actief toezicht op risico’s en beheersmaatregelen ter voorkoming van fraude. Ook de accountant heeft hierin een belangrijke rol. Landelijk vinden er diverse pilots plaats waar in de controleverklaring 2020 van de accountant uitgebreider wordt gerapporteerd over het thema fraude. De best practice van de NBA is erop gericht het fraudebewustzijn en de frauderisicobeheersing te vergroten. Graag vestigen wij uw aandacht op het vergroten van de actieve rol van de gemeenteraad / auditcommissie ten aanzien van frauderisicobeheersing.
Bijvoorbeeld door jaarlijks één of meerdere onderkende frauderisico’s (en indien van toepassing de interne beheersingsmaatregelen die zijn genomen om deze frauderisico’s te mitigeren) nader te laten onderzoeken door de verbijzonderde interne controle of bijvoorbeeld als themaonderzoek voor te leggen aan de rekenkamercommissie. Bijvoorbeeld voor een specifieke frauderisicoanalyse die als basis dient voor het interne controleplan, op het gebied van transacties met verbonden partijen en/of qua (ongeautoriseerde) toegangsmogelijkheden tot (privacygevoelige) data in de systemen van de gemeente. De gemeente beschikt reeds over een klokkenluidersregeling, maar nog niet over een algemeen fraudebeleid, een fraude-incidentplan of beleidslijnen of procedures met betrekking tot de Wwft. Het gaat hierbij niet alleen om beleid, maar vooral om de wijze van beheersing hiervan.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.1 Interne beheersing en rechtmatigheidsverantwoording (2/2)
Invoering rechtmatigheidsverantwoording
18
Update Invoering rechtmatigheidsverantwoording door het college In onze eerdere rapportages zijn wij ingegaan op de ontwikkeling van de rechtmatigheidscontrole door de externe accountant naar de rechtmatigheidsverantwoording door het college. De commissie BBV heeft in december 2020 de concept notitie rechtmatigheidsverantwoording met de nadere spelregels voor de rechtmatigheidsverantwoording ter consultatie openbaar gemaakt. Wij hebben vernomen dat op deze consultatie veel reacties zijn binnengekomen die door de commissie BBV worden verwerkt. Gelijktijdig vindt de wetsbehandeling in de Tweede Kamer plaats. Daarna volgen nog de nodige aanpassingen van het BBV en andere wetgeving. Formele besluitvorming hierover is nog niet genomen, echter inmiddels is de verwachting dat de rechtmatigheidsverantwoording in 2022 wordt ingevoerd. De invoering van de rechtmatigheidsverantwoording heeft gevolgen voor de (interne) beheersing van de organisatie en ook de rol van de accountant verandert hierdoor. Wij verwachten dat dit voor de meeste gemeenten een uitdaging is, maar naar onze mening ook een kans voor uw organisatie en interne beheersing. Bij invoering van de rechtmatigheidsverantwoording wordt de gemeente Nijkerk immers zelf verantwoordelijk voor de rechtmatigheidsverantwoording en moet het college een (onderbouwde) mededeling doen omtrent de naleving van de rechtmatigheid.
De wetswijziging is niet alleen een technische verandering maar ook een cultuurverandering die effect heeft op de bedrijfsvoering van de organisatie.
Stand van zaken binnen uw gemeente
Stand van zaken binnen uw gemeente Gemeente Nijkerk heeft inmiddels diverse stappen genomen ter voorbereiding op de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording. Er is door de ambtelijke organisatie in BLNP-verband een projectplan geschreven voor de implementatie van de rechtmatigheidsverantwoording. Er is een Notitie Visie en Kaderstelling Rechtmatigheidsverantwoording 2021 opgesteld en er vindt periodiek overleg plaats met collega’s van de andere BLNP gemeenten waarin ideeën worden uitgewisseld. De notitie is specifiek geschreven voor de raden van de BLNP-gemeenten en gaat nader in op een tweetal aspecten van de rechtmatigheidsverantwoording, te weten: - De visie en ambitie op de rechtmatigheidsverantwoording; en - De kaderstelling van de raad voor de rechtmatigheidsverantwoording. De visie van de gezamenlijke BLNP-gemeenten is op dit moment BLNP-breed te kiezen voor de Variant Basis en als ambitie uit te spreken om via een groeimodel stap voor stap te bewegen in de richting van en te kiezen voor Variant Basis++. Variant Basis (welke betekent “basis op orde, transparant verantwoorden rechtmatigheid en stap voor stap beter willen worden”) wordt na één of twee jaar geëvalueerd. Wij hebben dit in onze managementletter benoemd als variant 1 en meest reële keuze.
Het voorstel van de gezamenlijke colleges van de BLNP- gemeenten is om BLNP-breed te kiezen voor het starten met een verantwoordingsgrens van 3% en ook daarin te kiezen voor een groeimodel. Afhankelijk van de uitkomst van de evaluatie kan op termijn, passend bij de ambitie en de mogelijkheden van dat moment, gekozen worden voor een lager percentage, bijvoorbeeld 2% of 1%. Ook de verantwoordingsgrens van 3% wordt daarom na één of twee jaar geëvalueerd. Na de presentatie van het Projectplan implementatie rechtmatigheidsverantwoording in het college / MT in maart is de bespreking van de Notitie met colleges en delegatie van de raden gepland in april – juni 2021 en de bespreking van het raadsvoorstel en -besluit vaststelling visie en kaderstelling rechtmatigheidsverantwoording in de raden van de BLNP-gemeenten in september – december 2021.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.2 Sociaal domein uitgelicht (1/3)
Sociaal domein 2020 bedragen circa € 43,1 miljoen
19
Sociaal domein in de jaarrekening De lasten van gemeente Nijkerk met betrekking tot het sociaal domein bedragen over 2020 (op basis van de taakvelden) ruim € 43,1 miljoen. In hoofdlijnen zijn deze lasten als volgt opgebouwd: ONDERDEEL (x 1.000)
Realisatie 2020
Begroting 2020
Realisatie 2019
Jeugdzorg
13.978
13.555
12.688
Wmo
11.701
11.886
10.293
Participatiewet
17.378
21.267
14.077
Totaal
43.057
46.708
37.058
Voor Jeugdzorg geldt dat de uitgaven de afgelopen jaren zijn gestegen ten opzichte van de begroting. Deze stijgingen ontstaan voornamelijk door een toenemende vraag. De landelijke financiële ontwikkelingen zijn zorgwekkend en een steeds groter deel van de beschikbare middelen in de begroting van gemeenten wordt hierdoor besteed aan het sociaal domein. Dergelijke stijgingen zijn op de lange termijn niet houdbaar, temeer ook omdat de gemeenten de aanvullende uitgaven niet kunnen claimen bij het Rijk. De stijging in de lasten Participatiewet zijn voornamelijk te verklaren door de verstrekte TOZO regelingen van de gemeente Nijkerk. Zie voor een nadere toelichting ook pagina 21 in dit verslag. Onzekerheden Sociaal domein (WMO en jeugdzorg ZIN) De gemeente heeft bij een groot aantal zorginstellingen Jeugdzorg en Wmo ingekocht. Ten aanzien van de jeugdzorg heeft de gemeente Nijkerk via Foodvalley de zorg ingekocht en instellingen gecontracteerd voor een totaalbedrag van € 12.090K. De uitvoering wordt gedaan door de gemeente zelf. Contract beheer, financiën en facturatie wordt door de Foodvalley uitgevoerd. Met betrekking tot de lasten vraagt de gemeente om een controleverklaring bij de verantwoordingen van de instellingen die steekproefsgewijs gecontroleerd worden door de gemeente.
Voor een groot aantal aanbieders heeft de gemeente over 2020 een controleverklaring ontvangen ten aanzien van de geleverde zorg over 2020. Uit de controle blijken geen onjuistheden. Uit deze controle blijkt dat van een aantal zorginstellingen nog onvoldoende controle-informatie is ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Dit zorgt voor een onzekerheid van € 1.024K m.b.t. Jeugdzorg en € 725K voor Wmo. Dit betreft vooral zorgaanbieders waarvoor geen controleverklaring bij een productieverantwoording kon worden geleverd.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.2 Sociaal domein uitgelicht (2/3) Rechtmatigheids- en getrouwheidsfouten PGB’s mede gebaseerd op projectiebrieven SVB
20
Geraamde fout in de persoonsgebonden budgetten De SVB controleert zorgovereenkomsten, toetst facturen en declaraties en betaalt uit aan zorgverleners of andere instellingen. Uw gemeente verstrekt de beschikkingen pgb en is verantwoordelijk voor een adequate cliëntregistratie en het vaststellen van de prestatielevering. Uit de accountantscontrole 2020 bij de SVB blijkt dat landelijk sprake is van een oordeel met beperking. Ten aanzien van de rechtmatigheidsfouten zijn de foutpercentages opgenomen in de gemeente specifieke projectiebrieven. Voor gemeente Nijkerk zijn de percentages voor rechtmatigheidsfouten en voor getrouwheidsfouten voor zowel de Wmo als Jeugdzorg opgenomen in onderstaande tabel: PGB PER CATEGORIE
FINANCIËLE RECHTMATIGHEIDSFOUT
FINANCIËLE GETROUWHEIDSFOUT
Jeugdzorg
1,68%
1,98%
Wmo
1,29%
1,87%
De financiële rechtmatigheidsfout voor pgb voor de gemeente Nijkerk bedraagt circa € 12.926, bestaande uit € 4.694 Wmo en € 8.231 Jeugdzorg. Voor de getrouwheidsfouten geldt dat deze gelijk zijn voor alle gemeenten in Nederland. De financiële getrouwheidsfout bedraagt € 16.506, bestaande uit € 6.805 Wmo en € 9.701 Jeugdzorg. Wij nemen van deze posten geen bedrag mee in onze oordeelsvorming, omdat deze onder de tolerantie vallen. Onzekerheden prestatieleveringen pgb’s € 372K
De SVB toetst niet op levering van de zorg. Hierdoor is er sprake van een onzekerheid. De gemeente verkrijgt echter zekerheid door intern ingerichte processen, zoals het toekenningsproces, waardoor deze onzekerheid deels teniet wordt gedaan. De processen van pgb Jeugdzorg en Wmo lopen op een aantal onderdelen verschillend, waardoor voor Jeugdzorg en Wmo niet dezelfde zekerheid wordt verkregen. Tevens verkrijgt de gemeente aanvullende zekerheid vanwege de ontvangsten van het CAK. Op basis van het zekerheidspercentage dat de gemeente Nijkerk hierdoor verkrijgt, zijn de onzekerheden voor pgb in totaal geraamd op circa € 372K. Via de Nederlandse Beroepsorganisatie voor Accountants (NBA) is een review gedaan in overleg met ons waardoor wij kunnen steunen op de werkzaamheden van de accountant van de SVB. Daarbij concluderen wij dat de formele fouten zoals geconstateerd door de accountant van de SVB geen impact hebben op het rechtmatigheidsoordeel over de jaarrekening 2020 van uw gemeente.
Totale onzekerheid afgerond € 2,1 miljoen
Samenvattend: onzekerheden Wmo en Jeugdzorg fors De onzekerheden in de lasten Wmo en Jeugdzorg ten aanzien van de prestatielevering van de zorg zijn relatief hoog. Voor 2020 (zie ook de tabel in 2.2) geldt een totaalbedrag aan onzekerheden van ruim € 2,1 mln (op 25.679 mln totale zorgkosten Wmo en jeugd). Wij concluderen daarmee dat de gemeente Nijkerk ten aanzien van de prestatielevering nog stappen kan zetten. Hierbij valt te denken aan het periodiek zelfstandig vaststellen (klantgesprekken, steekproeven, bellen cliënten) van de geleverde zorgprestaties van zorginstellingen maar ook nadere afspraken maken met Foodvalley hierover. Verder hebben wij begrepen dat diverse teams binnen de gemeente Nijkerk trainingen hebben gevolgd in het kader van ‘transformatie SD’ voor analyses met een Power BI-tool. Middels het tussentijds vaststellen van de geleverde zorgprestaties neemt tevens de afhankelijk van de jaarlijkse productieverantwoordingen met bijbehorende controleverklaringen door zorgaanbieders af.
4.2 Sociaal domein uitgelicht (3/3) Tozo-regeling
Geen bevindingen SiSa-bijlage TOZO Specifieke eisen aan verantwoording en controle Tozo regelingen
21
Tozo-regelingen De Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandige ondernemers (Tozo) is een van de steunmaatregelen van het kabinet om zelfstandige ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis en voorziet in een aanvullende uitkering voor levensonderhoud en in een lening voor bedrijfskapitaal om liquiditeitsproblemen op te vangen. De regeling kent verschillende tranches met verschillende rechtmatigheidsvereisten: Tozo 1: aanvragen tussen 1 maart 2020 tot 1 juni 2020
Tozo 2: aanvragen vanaf 1 juni 2020 tot 1 oktober 2020
Tozo 3: aanvragen vanaf 1 oktober 2020 tot 1 april 2021
Uw gemeente heeft in het kader van de Tozo-regeling een voorschot van het rijk ontvangen van € 8.575.000. Via de SiSa-bijlage bij de jaarrekening legt u verantwoording af aan het rijk. De bestedingen in het kader van de Tozo-regeling over 2020 bedragen € 2.917.000 voor levensonderhoud en € 214.527 verstrekking in het kader van bedrijfskapitaal. Voor het resterende deel heeft de gemeente Nijkerk een schuld opgenomen op haar balans. Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd aan de hand van de aanwijzingen van het ministerie in de nota verwachtingen accountantscontrole d.d. 8 april 2021 en de nadere richtlijnen van de sector commissie decentrale overheden van de NBA. Uit onze controle zijn geen fouten en onzekerheden gebleken. Een van de specifieke aspecten ter zake de Tozo regelingen zoals die volgen uit de Nota verwachting accountantscontrole SiSa 2020 betreft het beleid ter bestrijding van Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O) met behulp van zogenaamde IB-signalen. Het ministerie van SZW heeft het Inlichtingenbureau (IB) gevraagd een informatieproduct te ontwikkelen voor de Tozo regeling. Dit om gemeenten te ondersteunen bij de controle van de aanvullende uitkering aan ondernemers. Van gemeenten wordt verwacht dat zij in aanvulling op het bestaande M&O beleid specifiek aandacht aan de Tozo besteden.
Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Nijkerk nog geen formeel M&O beleid heeft gedefinieerd voor de TOZO-regelingen. Wij adviseren u om dit beleid op te stellen waarin de opzet van uw interne beheersing op de TOZO-regeling wordt beschreven. In 2021 wordt door uw accountant de naleving van dit beleid getoetst op bestaan en werking.
Uitgebreide analyse op gekorte inkomsten TOZO en IB-signalen uitgevoerd
Van de gemeente Nijkerk mag worden verwacht dat in dit beleid is vastgelegd hoe bijvoorbeeld wordt omgegaan met IB-signalen. In dit kader hebben wij voor 2020 vastgesteld dat uitvraag en opvolging van de IB-signalen door de gemeente voor TOZO 1 toereikend is geweest. Dit hebben wij mede vastgesteld aan de hand van de verkregen analyse op de ontvangen IB-signalen van het inlichtingen bureau en de door de gemeente gekorte inkomsten TOZO levensonderhoud in Suite. Verder adviseren wij om in het nog op te stellen M&O beleid op te nemen hoe een risico-selectie is gemaakt (inclusief de afweging van de risico’s en de motivering welke risico’s wel en welke niet worden onderzocht), welke steekproeven worden genomen en wanneer (tijdspanne) welke controle plaatsvindt.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.3 Ontwikkeling grondexploitaties
22
Actualisatie en bijstelling grondexploitaties De veruit grootste balanspost met betrekking tot onderhanden projecten betreft de voorraden (grondexploitaties). Door de invloed van de parameters (zoals kostenstijgingen, fasering, druk op verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd. De risico's voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot drie P’s: Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt? Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn. Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen etc.) in de projecten in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente? Prijs: inherent gevolg van de economische crisis was dat de verkoopprijzen van woningen en dus van grond onder druk stonden. COVID19 lijkt dit effect in ieder geval voor woningbouw (nog) niet te hebben, maar op termijn kan dit wel een rol gaan spelen voor andere grondexploitaties. Ook de stikstofcrisis speelt nog steeds.
Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd, rekening houdend met het risico dat gronden later of in het geheel niet worden afgenomen?
Redelijkheid belangrijkste schattingselementen vastgesteld
Verliesvoorziening beperkt
DASHBOARD
Deze drie P’s zijn tijdens de jaarrekeningcontrole besproken met uw medewerkers. De grondexploitaties zijn met deze uitgangspunten per 31 december 2020 geactualiseerd. Tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening moet worden getroffen. Voornoemde actualisatie heeft geleid tot een afname in voorzieningen voor verlieslatende projecten ad € 770.000 en een tussentijdse winstneming van € 1,065 miljoen in de jaarrekening 2020. Tijdens het jaarrekeningtraject waren alle besluiten omtrent de nieuwe parameters in de grondexploitatie genomen. De uitgewerkte plannen en de bijbehorende berekeningen zijn gedurende de controle met uw medewerkers doorgesproken. Op basis van onze controle merken wij dat de organisatie veel kennis heeft van zowel de algemene ontwikkelingen als de lokale ontwikkelingen. Ultimo 2020 is een aantal grondexploitaties, waaronder Nijkerkerveen, De Flier, Spoorkamp en Doornsteeg nog lopend. Ultimo 2020 is de omvang van de voorziening grondexploitaties € 292K op een bruto boekwaarde van € 25,3 miljoen. De verlaging van de voorziening in 2020 heeft voor € 0,6 miljoen betrekking op de exploitatie Westkadijk die is afgesloten. De totale uitgaven voor 2020 waren circa € 11 miljoen. In 2020 zijn de inkomsten ruim € 11,4 miljoen.
De prognose voor de komende jaren is positief voor de geactualiseerde grondexploitaties.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.4 BBV, WNT en SiSa
23
BBV wordt nageleefd
Bevindingen ten aanzien van naleving van de wettelijke verslaggevingsregels (BBV) Wij hebben vastgesteld dat gemeente Nijkerk de wettelijke verslagleggingsregels (BBV) heeft nageleefd.
WNT-verantwoording voldoet aan de vereisten
Naleving van de (publicatieverplichtingen) WNT De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing en vervangt tegelijkertijd de Wopt (Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens). Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2020 niet meer bedragen dan € 201.000 per jaar. De externe accountant is belast met de controle op de naleving van de WNT door de instelling. Overschrijding van de bezoldigingsnorm wordt aangemerkt als een onverschuldigde betaling, die door de topfunctionaris terugbetaald moet worden aan de instelling. Gebeurt dit niet, dan is BDO als accountant wettelijk verplicht om bij het ministerie melding te doen van deze onverschuldigde betaling. Wij hebben tevens een meldingsplicht indien u geen of onjuiste gegevens heeft gepubliceerd in de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2020 van de gemeente Nijkerk niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening 2020 van de gemeente Nijkerk voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.
Geen bevindingen SiSa-bijlage
DASHBOARD
SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachting accountantscontrole SiSa 2020. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij uw specifieke uitkeringen geen fouten of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. Zie tevens Bijlage B.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.5 Begrotingsrechtmatigheid (1/2)
Overschrijding baten en onderschrijding lasten
24
Lastenoverschrijdingen in het kader van begrotingsrechtmatigheid In totaal heeft uw gemeente circa € 123 miljoen aan lasten begroot na wijziging, tegenover circa € 110 miljoen aan werkelijke lasten in 2020. Dit is in totaal een onderschrijding van € 13 miljoen. Aan baten had uw gemeente een bedrag van € 110,5 miljoen begroot na wijziging, tegenover € 109,3 miljoen aan werkelijke baten in 2020. In totaal gaat het om een lagere realisatie van baten van € 1,2 miljoen. Naast het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten kent een gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen in dan wel onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van door u genomen besluiten. In 2020 is er per saldo circa € 114 K aan de reserves gedoteerd zodat het gerealiseerde resultaat € 1,2 miljoen negatief bedraagt. De gemeenteraad autoriseert de begroting en stelt de kaders voor het college vast. Het college is verantwoordelijk voor de uitvoering van het beleid binnen de gestelde begroting. Begrotingsafwijkingen dienen tijdig gesignaleerde en gerapporteerd te worden aan de gemeenteraad.
Bij begrotingsoverschrijdingen die niet gedurende het jaar zijn voorgelegd aan de gemeenteraad is formeel sprake van een onrechtmatigheid. Echter hoeven deze overschrijdingen niet altijd te worden meegewogen in het accountantsoordeel bijvoorbeeld indien de overschrijdingen geheel of grotendeels worden gecompenseerd door direct gerelateerd opbrengsten of overschrijdingen bij open-einde regelingen. In de toelichting op het overzicht van baten en lasten zijn de begrotingsoverschrijdingen nader weergegeven en geanalyseerd.
Begrotingsrechtmatigheid
DASHBOARD
Controle begrotingsrechtmatigheid Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2020, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. De toe te passen normen voor dit begrotingscriterium zijn gebaseerd op artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moeten door de raad nader worden ingevuld en geconcretiseerd. Dit gebeurt door middel van de begroting en via de verordening op het financieel beheer ex artikel 212 van de Gemeentewet. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota Rechtmatigheid van de Commissie BBV. Belangrijk hierbij is dat het overschrijden van de begroting altijd onrechtmatig is, maar niet in alle gevallen hoeft te worden meegewogen in het accountantsoordeel. In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moet gekeken worden naar de lastenoverschrijdingen per programma. Zie hierna voor een overzicht van de lastenoverschrijdingen per programma en de overschrijdingen van investeringskredieten.
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.5 Begrotingsrechtmatigheid (2/2)
Overschrijding baten/lasten
25
Zoals blijkt uit de figuur hieronder is op één programma’s een begrotingsoverschrijding op de lasten te constateren. Dit is in te delen in de onderstaande categorieën zoals opgenomen in de Kadernota Rechtmatigheid van de Commissie BBV. ONRECHTMATIG LASTENOVERSCHRIJDING THEMA
Ruimte (totaal €1.666.000)
BEGROTINGSAFWIJKING
TELT NIET MEE IN OORDEEL
De overschrijding wordt voornamelijk veroorzaakt door de bouwgrondexploitatie. Echter worden deze aanvullende lasten gecompenseerd door direct gerelateerde aanvullende baten. Dit heeft derhalve geen impact op ons oordeel. (Categorie C)
TELT WEL MEE IN OORDEEL
Wij verwijzen voor een inhoudelijke en meer specifieke analyse van de begrotingsafwijkingen naar de analyse begrotingsafwijkingen, zoals opgenomen in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2020. Kredietoverschrijdingen In het kader van de begrotingsrechtmatigheid hebben wij tevens de lastenoverschrijdingen op investeringskredieten beoordeeld om vast te stellen of de gerealiseerde uitgaven binnen de door de gemeenteraad geautoriseerde begroting zijn gebleven. Uit deze analyse blijkt dat er geen investeringskredieten worden overschreden.
DASHBOARD
JAARREKENING
FINANCIËLE POSITIE
BEVINDINGEN
BIJLAGEN
4.6 Significante schattingsposten Schattingen zijn in het algemeen neutraal van aard.
26
Inherent aan het opmaken van een jaarrekening is dat het college schattingen moet maken. Bepaalde schattingen zijn van bijzonder belang door hun invloed op de jaarrekening en de waarschijnlijkheid dat toekomstige gebeurtenissen significant afwijken van de verwachtingen van het management. Een goed inzicht in de jaarrekening vereist kennis van deze posten. Als onderdeel van de controle hebben wij de aanvaardbaarheid van de schattingen beoordeeld. In het hierna opgenomen overzicht hebben wij van de jaarrekeningposten waaraan een belangrijke schatting ten grondslag ligt grafisch weergegeven op welke wijze wij de door het college gebruikte mate van prudentie inschalen. BEDRAG (x € 1.000)
POST IN DE JAARREKENING
BEOORDELING HUIDIG BOEKJAAR
TOELICHTING SCHATTING
11.242
De gemeente maakt een inschatting van de inbaarheid van de uitzettingen. Op de waardering van de debiteuren is per 31 december 2020 een voorziening van € 252K in mindering gebracht. De voorziening is, in samenhang met de mogelijke gevolgen uit hoogte van het coronavirus beperkt en niet verder als zodanig toegelicht in de jaarrekening 2020.
20.343
De gemeente maakt een inschatting van de omvang van de voorziening middels beheerplannen en parameters. Realisatie op de voorzieningen is, na vrijval van enkele voorzieningen, in lijn met de verwachtingen in de beheerplannen. Uw gemeente is verder bezig met het actualiseren van diverse beheerplannen, medio 2021 zal dit gereed zijn.
Waardering materiële vaste activa
109.733
De gemeente maakt een inschatting van de opbrengstwaarde van de activa zonder maatschappelijke functie. De afschrijvingen zijn consistent met voorgaand jaar berekend. Er is geen sprake van een duurzame waardevermindering per 31 december 2020.
Waardering financiële vaste activa
1.119
De gemeente maakt een inschatting van de inbaarheid van de verstrekte leningen. Er is geen voorziening getroffen voor oninbaarheid van verstrekte leningen per 31 december 2020.
292
Op de waardering van de grondexploitaties is per 31 december 2020 een voorziening van € 292K in mindering gebracht. Dit is conform de berekende waarde van de betreffende grondexploitaties.
Openstaande uitzettingen
Voorzieningen
Waardering grondexploitaties, voorziening conservatief
neutraal
optimistisch
4.7 Overige bevindingen
27
Gecorrigeerde controlebevindingen: Op pagina 8 van dit verslag zijn reeds de ongecorrigeerde controleverschillen weergeven. Naast de ongecorrigeerde controleverschillen, zijn tijdens onze controle controleverschillen geconstateerd welke zijn gecorrigeerd door het management. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)
FOUTEN
ONZEKERHEDEN
Getrouwheid Vrijval voorzieningen zonder actueel beheerplan Totaal
468.443 -468.443
-
Naast bovenstaand gecorrigeerd controleverschil zijn door de gemeente Nijkerk diverse reguliere correctieboekingen doorgevoerd die samenhangen met het reguliere afsluitproces van de gemeente Nijkerk naar aanleiding van verkregen documentatie omtrent productieverantwoordingen WMO en jeugdzorg en verbonden partijen, samenvattend: Voordelen uit betere resultaten verbonden partijen (VGGM & ODDV) á € 280.000 Nadelen WMO-jeugdzorg á € 725.000 Per saldo, tezamen met de vrijval van de voorzieningen, een resultaatimpact van € 24.000. Overige bevindingen Verdere professionalisering kwaliteitstoetsingen sociaal domein alsmede VIC rapportages Door de gemeente Nijkerk worden er door het kwaliteitsteam en de VIC diverse dossier gecontroleerd. Op basis van de werkvoorraad en de mutaties hierin worden er diverse steekproeven per stroom binnen het sociaal domein uitgevoerd. Hierbij worden selecties geheel willekeurig getrokken en wordt dit beknopt in resultaten uitgewerkt in Checkpoint. Als accountant maken wij gebruik van deze resultaten waarbij wij voor 2020 hebben geconstateerd dat de dossiervorming en hetgeen is gecontroleerd (te) beperkt was. Als gevolg van de huidige methodiek van wijze van selecteren wordt er geen rekening gehouden met de financiële omvang per zorgstroom en wordt er geen risico inschatting gemaakt voorafgaand aan de steekproefbepaling.
Dit resulteert in het feit dat de gemeente veel werkzaamheden verricht die, naar onze mening, relatief weinig toegevoegde waarde hebben voor de gemeente Nijkerk. In tijden van onderbezetting op de afdelingen in het sociaal domein lijkt ons dit geen wenselijke situatie. Wij adviseren hierbij om een risicogerichte aanpak te formaliseren in samenspraak met uw VIC. Verder merken wij op dat het ontbreekt aan een gedegen dossiervorming en een zogenaamd ‘controlespoor’ hoe door de desbetreffende functionarissen tot een bepaald oordeel is gekomen. Gehanteerde stukken zijn niet centraal opgeslagen, zijn lastig en verspreid te vinden in Djuma en de kennis is zeer gecentraliseerd waarbij de gemeente Nijkerk erg afhankelijk is van enkele functionarissen. Ook worden er beperkt tot geen formele VIC rapportages opgesteld danwel gerapporteerd binnen de organisatie en vindt hier geen verdere sturing op plaats. Mede in het licht van de aanstaande rechtmatigheidsverantwoording kan de gemeente Nijkerk hier nog stappen in te zetten.
28
Bijlagen
A
Onze controle
B
Bevindingen SiSa-bijlagen
29
A. Onze controle
A. Onze controle (1/3)
30
Doel en object van de controle Het doel van de controle is het geven van een onafhankelijk oordeel of de financiële overzichten van de gemeente Nijkerk, in alle van materieel belang zijnde opzichten, zijn opgesteld in overeenstemming met het BBV. Voor een uitgebreide beschrijving van onze aanpak verwijzen wij naar onze opdrachtbevestiging d.d. 2 oktober 2020 met kenmerk 1.071.154/NS/SB/1438. Materialiteit Afwijkingen kunnen ontstaan als gevolg van fouten of fraude en zijn materieel indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat deze, afzonderlijk of gezamenlijk, van invloed kunnen zijn op de economische beslissingen die gebruikers op basis van deze jaarrekening nemen. De materialiteit beïnvloedt de aard, timing en omvang van onze controlewerkzaamheden en de evaluatie van het effect van onderkende afwijkingen op ons oordeel. Bij onze controlewerkzaamheden hebben wij als uitgangspunt de door de raad vastgestelde toleranties gehanteerd. De raad heeft ons daarbij opgedragen om bij onze oordeelsvorming en rapportering uit te gaan van de hierna vermelde goedkeurings- en rapporteringstolerantie. Op basis van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) en onze professionele oordeelsvorming hebben wij de materialiteit voor de jaarrekening als geheel bepaald op € 1.104.000.
Wij houden ook rekening met afwijkingen en/of mogelijke afwijkingen die naar onze mening voor de gebruikers van de jaarrekening om kwalitatieve redenen materieel zijn. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 55.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. Onze controle richt zich tevens op de getrouwheid en rechtmatigheid van de informatie in de WNT-verantwoording en de SiSa-bijlage van de jaarrekening. Voor de WNT en SiSa gelden specifiek voorgeschreven rapporteringstoleranties die veelal lager zijn dan uw rapporteringstolerantie. Wij passen deze voorgeschreven WNT- en SiSa-toleranties eveneens op correcte wijze toe. Onafhankelijkheid Nederlands recht en overige beroepsregels, zoals de Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO), vereisen dat wij onafhankelijk zijn ten opzichte van onze controle cliënten. Wij zijn van mening dat door ons is voldaan aan deze eisen. Wij bevestigen dat we geen giften hebben gegeven aan dan wel aangenomen van de organisatie of haar personeel. Wij hebben de overige dienstverlening naast de controle van de jaarrekening beoordeeld aan de hand van onze beroepsregels en hebben geconcludeerd dat het type dienstverlening en de vergoeding onze onafhankelijkheid niet beïnvloeden.