CConstaterende datNijkerk
Koppel je AI →
Document · PDF

2021-025 bijlage 1a Koersdocument Omgevingsvisie 2040 (aangepast nav geamendeerd besluit).pdf

Raadsvergadering 27 mei 2021, gemeente NijkerkBij agendapunt: Koersdocument Omgevingsvisie gemeente Nijkerk 2040, een kaderstelling voor onze omgevingsvisie (2021-025)18.006 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

KOERSDOCUMENT OMGEVINGSVISIE GEMEENTE NIJKERK 2040 EEN DYNAMISCHE EN DUURZAME GEMEENTE VASTGESTELD

Koersbepaling en kaderstelling voor de omgevingsvisie

27 mei 2021

27 mei 2021

Inhoud

4.1

Onze opgaven ............................................................................................ 21

1

4.2

Onze visie op de opgaven .......................................................................... 22

2

3

Waarom eerst een kaderstelling .......................................................................... 5 1.1

Opgave ........................................................................................................ 5

4.2.1

Kaders voor de visie .............................................................................. 22

1.2

Doelstelling en tijdshorizon ......................................................................... 5

4.2.2

De samenleving aan zet......................................................................... 22

1.3

MER Omgevingsvisie Nijkerk ....................................................................... 6

1.4

Hoe komt de Omgevingsvisie tot stand en welke status krijgt het ............. 7

4.3.1

Een hoger bouwtempo .......................................................................... 23

Een schets van de gemeente ................................................................................ 8

4.3.2

Eerst bestaand stedelijk gebied en huidige ontwikkellocaties benutten 23

4.3

Nijkerk een dynamische gemeente ........................................................... 23

2.1

Hoe staan wij ervoor ................................................................................... 8

2.2

Vertrekpunt/het (beleids)kader .................................................................. 8

4.3.3

Regio FoodValley en het Food Production Cluster ................................ 26

2.3

Aantrekkelijke gemeente ............................................................................ 8

4.3.4

De centra in de kernen .......................................................................... 26

2.4

Het landschap met ons cultureel erfgoed en de ruimtelijke kwaliteit ...... 11

4.3.5

Havenkom ............................................................................................. 28

Onze kernwaarden en ambities tot 2040 ........................................................... 17

4.3.6

Nieuwe woon- en werklocaties ............................................................. 29

3.1

De kracht van de gemeente Nijkerk .......................................................... 17

4.3.7

Mobiliteit ............................................................................................... 31

3.2

Omgevingskwaliteit ................................................................................... 18

4.3.8

Ontsluiting hoofdwegenstructuur ......................................................... 32

3.3

Kernwaarden ............................................................................................. 18

4.3.9

OV-voorzieningen .................................................................................. 33

Balans (duurzame ontwikkeling) ........................................................... 18

4.3.10

Fiets- en wandelpaden ...................................................................... 33

3.3.2 Ontwikkelingen passen bij de maat en schaal van de gemeente’ (kwaliteit voor kwantiteit) .................................................................................. 18

4.3.11

Culturele, educatieve en recreatieve voorzieningen ........................ 34

4.3.12

Het initiatief meer centraal stellen ................................................... 36

3.3.3

4.3.13

Effecten van onze keuzes op de fysieke leefomgeving ..................... 37

3.3.1

3.4

Verbinden ............................................................................................. 19 Onze ambities ............................................................................................ 19

4 Van opgaven en beleidskoers naar kaders en keuzes voor de nieuwe Omgevingsvisie ........................................................................................................... 21

4.4

Nijkerk een duurzame gemeente .............................................................. 37

4.4.1

Duurzame ontwikkeling......................................................................... 37

4.4.2

Energietransitie ..................................................................................... 37

2

4.4.3

Verduurzaming maatschappelijk vastgoed ........................................... 39

4.4.4

Klimaatadaptatie ................................................................................... 39

4.4.5

Beperken fijnstof- en geluidsoverlast en sanering asbestdaken .......... 39

4.4.6

Duurzame mobiliteit ............................................................................. 40

4.4.7

Verminderen restafval en zwerfafval.................................................... 40

4.5 4.5.1

Twee invalshoeken ............................................................................... 41

4.5.2

Stevige groene bufferzones .................................................................. 41

4.5.3

Nieuwe vitale woonwijken .................................................................... 41

4.5.4

Autonome ontwikkelingen.................................................................... 42

4.6 5

Nijkerk, een groen en gezond landelijk gebied ......................................... 41

Beoordeling (milieu)effecten op onze koers ............................................. 44

Tot slot: de kaders samengevat .......................................................................... 46

3

Voorwoord In het Coalitieakkoord 2018-2020 ‘Verbinden met ambitie’ staat ons voornemen om een Omgevingsvisie op te stellen. Een visie waarin wij verantwoorde, integrale en duurzame keuzes vastleggen voor het (toekomstig) gebruik van onze fysieke leefomgeving. Deze visie dient antwoord te geven op de vragen hoe wij onze leefomgeving willen gebruiken en inrichten en waar en op welke wijze we wel of niet gaan bouwen. Een visie met een doorkijk tot 2040. De aanstaande omgevingswet verplicht ons vóór 2024 te beschikken over een samenhangende visie met strategische hoofdkeuzes van beleid en opgaven voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn. Wij werken in een aantal stappen naar deze integrale omgevingsvisie toe. De urgentie en actualiteit van enkele ruimtelijke vraagstukken vragen van ons op kortere termijn een aantal belangrijke keuzes. Keuzes die sterk samenhangen met de bevolkingsgroei en de ruimtelijke gevolgen hiervan. Er is dus sprake van een groeidocument dat tot 2024 telkens wordt aangevuld, zodat wij in 2024 beschikken over een integrale omgevingsvisie. Deze kaderstelling is de eerste stap tot deze integrale omgevingsvisie. Het bevat onze visie en onze wensen en ideeën over het gebruik en de inrichting van de leefomgeving in de gemeente Nijkerk.

Het is de weerslag van anderhalf jaar samenspraak met deskundigen, enquêtes en discussies met de raad over verschillende toekomstscenario’s (denkrichtingen). De specifieke kaders welke de gemeenteraad ons in de discussie meegeeft en waarbinnen

het gesprek met de samenleving plaatsvindt zijn met een tekstvak weergegeven.

De kaders waarbinnen het gesprek met de samenleving plaatsvindt zijn met deze tekstvakken weergegeven.

In de komende maanden gaan wij met de samenleving in gesprek over onze keuzes en de alternatieven uit dit document. Met dit document vragen wij u aan welke eisen de Omgevingsvisie dient te voldoen? Zijn de opgaven goed verwoordt? Hoe kijkt u tegen onze keuzes aan?

Over enkele onderwerpen zijn meerdere keuzes te maken. Deze zijn in een afzonderlijk kader weergegeven als alternatief. Deze alternatieven zijn niet per definitie de keuze van het college. Wij willen er vooral mee duidelijk maken welke keuzes er nog meer te maken zijn, hoe ver wij hierin kunnen gaan en waar onze grenzen liggen. Tot slot geven deze alternatieven stof tot nadenken waarmee wij onze visie willen aanscherpen.

Wij hebben ons in deze fase beperkt tot een zestal thema’s. De thema’s zijn duurzame ontwikkeling, wonen, werken, mobiliteit, voorzieningen en het landelijk gebied. Na afloop van de gesprekken met de samenleving werken wij onze koers uit tot een ontwerp Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk 2040. College van Burgemeester & wethouders september 2020

4

1

Waarom eerst een kaderstelling

1.1 Opgave Wij (het college van burgemeester & wethouders) willen na goed overleg met en in afstemming met onze gemeenteraad een gesprek met de inwoners, ondernemers en belangenvertegenwoordigers in de gemeente om keuzes te maken voor de toekomst in de gemeente Nijkerk. Keuzes bijvoorbeeld over de plekken voor het bouwen van nieuwe woningen en voorzieningen. Voortdurend vragen wij ons af hoe we de leefomgeving om ons heen moeten inrichten, hoe wij de omgeving het beste kunnen beheren en welke aanpassingen er nodig zijn. Deze vragen dwingen ons na te denken over de toekomst van de gemeente en over onze rol hierin. Het maken van afgewogen keuzes voor de inrichting van onze leefomgeving in de komende jaren vraagt om een visie op die omgeving. Om deze reden hebben wij ons voorgenomen een Omgevingsvisie op te stellen. Een visie die ons handvatten biedt om keuzes te maken over de onderwerpen wonen, werken, mobiliteit en voorzieningen. Maar ook over het landelijk gebied en over duurzame ontwikkeling bevat onze visie concrete voorstellen. Onderwerpen die direct de inrichting van de openbare ruimte om ons heen raken. Een inspirerende visie waar het ‘bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede Omgevingskwaliteit’1 doel is.

Een visie, die uitnodigt tot investeren, waar de zelfredzame, mondige burger inkleuring én uitvoering geeft aan het eigen woon-, werk- en leefmilieu. Wij willen niet meer zozeer hiërarchisch vanuit ‘een visie’ aangeven hoe het zou moeten. Wij willen deelnemen op basis van een gezamenlijke ‘visie en doel’. Wel stellen wij met dit document duidelijke kaders vast. De kaders bevatten al gemaakte keuzes en besluiten. Deze kaders geeft de raad ons mee en staan niet ter discussie. De kaders geven duidelijkheid en ruimte, omdat met de

kaders is aangegeven wat wij gaan doen en binnen welke grenzen het gesprek met de samenleving kan plaatsvinden. Daarbinnen is volop ruimte voor iedereen die hier haar steentje aan wil bijdragen. Wij hebben ons zelf daarbij de voorwaarde gesteld deze visie samen met de inwoners, ondernemers en belangenvertegenwoordigers tot stand te brengen. Wij maken daarbij dankbaar gebruik van alle uitkomsten uit gesprekken en debatten die wij in de afgelopen jaren met de samenleving hebben gevoerd. In het najaar gaan wij met alle belangstellenden uit de samenleving in gesprek. De uitkomsten werken wij uit tot een ontwerp Omgevingsvisie. 1.2 Doelstelling en tijdshorizon Dit document bevat concrete kaders voor onze Omgevingsvisie. Het document: • geeft weer wat de maatschappelijke opgave is; • beschrijft de koers hoe wij in samenwerking met en voor de inwoners willen zorgen voor de fysieke leefomgeving om ons heen; • geeft een voorkeur aan voor onze antwoorden op de opgaven en biedt ook enkele alternatieven; • bevat onze voornemens met enkele kaarten, inclusief een reflectie op de afspraken uit de consulterende commissievergadering over het bepalen van de juiste koers voor de omgevingsvisie: welke afspraken zijn gemaakt en hoe komen wij deze na? • geeft een beschrijving van het wettelijk kader; • bevat tot slot een beschrijving van het vervolg van het proces.

De Omgevingsvisie gaat over heel het gemeentelijk grondgebied en bevat keuzes voor de periode tot 2030 met een doorkijk tot 2040. De definitieve visie geeft aan:

5

1. waar bestaande kwaliteiten liggen en waar ruimte ligt voor nieuwe ontwikkelingen (behoud bestaande kernwaarden en –kwaliteiten en versterken identiteit); 2. op welke wijze het gemeentebestuur als partner, bij wil en bij kan dragen aan plannen en wensen van inwoners en ondernemers, passend bij de visie. Onze Omgevingsvisie krijgt in tegenstelling tot de structuurvisie Nijkerk/Hoevelaken 2030 uit 2009 een dynamisch karakter. De nieuwe visie is nooit ‘af’. Als de opgaven in de leefomgeving zijn uitgevoerd of wijzigen passen wij de visie hierop aan. Niet ééns in de tien jaar, maar op het moment dat dit noodzakelijk is. Deze werkwijze sluit aan bij de Omgevingswet, waarin gesproken wordt over de ‘beleidscyclus’2. Na vaststelling van de eerste Nijkerkse omgevingsvisie start het traject om te komen tot een daadwerkelijke integrale omgevingsvisie conform de vereisten uit de omgevingswet. De eerste, vastgestelde omgevingsvisie omvat namelijk slechts een zestal hoofdthema’s. De wetgever heeft voor ogen dat de omgevingsvisie de gehele fysieke leefomgeving omvat en ook uitspraken doet over bijvoorbeeld veiligheid, gezondheid, klimaatadaptie, milieu, bodem, enzovoort. Volgens de huidige berichtgeving vanuit de Rijksoverheid dient de omgevingsvisie uiterlijk in 2024 klaar te zijn.

De Omgevingsvisie gaat over heel het gemeentelijk grondgebied en bevat keuzes voor de periode 2020 tot 2040. De visie passen wij aan op het moment dat dit noodzakelijk is.

1.3 MER Omgevingsvisie Nijkerk Met de Omgevingsvisie stellen wij tegelijkertijd een Milieueffectrapport op. Voor het MER doorlopen wij de procedure voor de milieueffectrapportage3. Op deze wijze laten wij de milieubelangen meewegen in onze besluitvorming over de Omgevingsvisie. Er is bewust voor gekozen niet uitsluitend de milieubelangen te wegen. Ook thema’s zoals veiligheid, gezondheid, historisch kapitaal en opleiding & inkomen zijn in de afweging van belangen betrokken. De term ‘Milieueffectrapport’ is daarom eigenlijk te beperkt. Deze term handhaven wij wel om aansluiting te houden bij de wettelijke terminologie uit de Wet milieubeheer. Tabel 1 bevat alle thema’s die wij in de afwegingen hebben betrokken. De elementen ‘people’, ‘planet’ en ‘prosperity’ vormen gezamenlijk de drie elementen van duurzaamheid. People staat voor mensen, planet voor onze planeet/ecologie) en prosperity staat voor maatschappelijke welvaart. Als deze drie elementen met elkaar in balans zijn is er sprake van duurzame ontwikkeling. Tabel 1 De drie P’s voor duurzame ontwikkeling People

Planet

Prosperity

Gezondheid Ecologisch kapitaal Vestigingsklimaat & werk Veiligheid Energie & grondstoffen Wonen Aantrekkelijke Water, bodem & ondergrond Opleiding & inkomen leefomgeving Sociaal Historisch kapitaal bereikbaarheid Bron: MER Omgevingsvisie Nijkerk, 4 februari 2020. Anteagroup

Deze indeling sluit aan bij de kernwaarden voor onze Omgevingsvisie (zie hoofdstuk 4) ‘Balans in de verhouding people, planet en prosperity’. De

6

keuzes in ons kaderdocument zijn gebaseerd op de uitkomsten uit het MER dat met de Omgevingsvisie in wisselwerking tot stand komt. Het MER is als bijlage bij dit document gevoegd.

De definitieve Omgevingsvisie bevat uiteindelijk een samenvatting waarin kernachtig en integraal de uitkomsten van al deze verzamelde gegevens vermeld staan om vast te stellen wie wij zijn en waar wij staan.

1.4

Hoe nu verder? In het najaar leggen wij de bewoners, de ondernemers en alle overige belangenvertegenwoordigers onze keuzes en kaders voor de visie voor. Door bij hen advies en raad in te winnen betrekken wij de samenleving bij het maken van de keuzes voor de visie op onze fysieke leefomgeving. Met behulp van concrete vragen willen wij inzicht krijgen of wij de juiste koers voor de omgevingsvisie hebben ingezet: waarover bestaat in brede zin consensus en waar liggen de verschillen in opvatting die in belangrijke mate sturend zijn voor het vervolg van het opstellen van de Omgevingsvisie? Met behulp van de uitkomsten uit de gesprekken met de samenleving werken wij een compleet ontwerp van de omgevingsvisie uit. Dit ontwerp leggen wij, gezamenlijk met het MER, na instemming van onze gemeenteraad te zijner tijd voor iedereen ter inzage. Na deze procedure stelt de gemeenteraad op voorstel van ons de Omgevingsvisie vast, zo nodig aangepast naar aanleiding van de ingediende zienswijzen. Met de vaststelling van de Omgevingsvisie vervalt de Structuurvisie Nijkerk/Hoevelaken 2030.

Hoe komt de Omgevingsvisie tot stand en welke status krijgt het

Wat is er tot nu toe gedaan? Een visie op de toekomst van de gemeente Nijkerk is niet mogelijk zonder kennis over de gemeente in het verleden en heden. Om deze reden is er veel informatie verzameld en is uitvoerig onderzoek uitgevoerd naar alle ontwikkelingen in de gemeente. In de periode van december 2018 tot en met begin maart 2019 zijn er gesprekken gevoerd met belanghebbenden en deskundigen. Er zijn in de drie kernen bij inwoners en bedrijven in deze periode enquêtes afgenomen. Deze vragenlijst is tevens op de gemeentelijke website geplaatst en gedurende twee weken opengesteld voor het publiek. Op 18 april 2019 en op 20 juni 2019 hebben wij met onze raad gesproken over de bouwstenen voor de Omgevingsvisie. De commissie heeft aangegeven behoefte te hebben om nog verder te willen spreken over de koersbepaling voor de op te stellen omgevingsvisie, met als resultaat een vijftal denkrichtingen met een milieueffect-beoordeling. Deze denkrichtingen hebben wij op 12 maart 2020 met onze gemeenteraad besproken. De uitkomsten van de effectbeoordeling hebben een belangrijke rol gespeeld in de keuzes voor dit koersdocument. Op 18 juni 2020 en op 9 juli 2020 vonden er vervolgdebatten plaats met onze raad over een aantal strategische vraagstukken. Alle uitkomsten hebben wij gebruikt bij het opstellen van dit koersdocument en bij het formuleren van de kaders.

Wij nemen te zijner tijd al deze uitkomsten uit de participatie in bijlagen in onze visie op.

7

2 Een schets van de gemeente 2.1 Hoe staan wij ervoor In de aanloop naar dit kaderdocument hebben wij verschillende onderzoeken uitgevoerd, hebben wij gesprekken gevoerd met deskundigen en is er geënquêteerd onder bewoners. Het verzamelen van alle informatie had tot doel ons een goed beeld te geven van de huidige en de te verwachten staat van onze leefomgeving. Wat zijn de aanwezige waarden binnen de fysieke leefomgeving? Welke ontwikkelingen verwachten we de komende jaren? Hoe ziet onze leefomgeving er in de toekomst uit en welke inzichten en aandachtspunten levert dat op? Met behulp van dit beeld kunnen wij onze opgaven goed formuleren en er een oplossing voor aandragen. Dit hoofdstuk bevat een beknopte samenvatting van de resultaten. Voor een uitvoerige beschrijving verwijzen wij naar de bijlagen, waaronder ‘Leefomgevingsfoto Nijkerk’ (4 februari 2020, ANTEAGROUP) bij dit document. 2.2 Vertrekpunt/het (beleids)kader Met de Omgevingsvisie bouwen wij voort op ons bestaande beleid. Ons coalitieakkoord, de structuurvisie Nijkerk/Hoevelaken 2030, beleidsnota’s, waaronder begrepen de recent vastgestelde beleidsnota’s Woonvisie gemeente Nijkerk 2020+, de Detailhandelsstructuurvisie 2019-2025 Gemeente Nijkerk en het Landschapsontwikkelingsplan en actuele onderzoeken die de gemeente voor de visie heeft uitgevoerd vormen het vertrekpunt voor de Omgevingsvisie.

Ontwikkelingen houden niet op aan de grens van onze gemeente. Ontwikkelingen op landelijk en regionaal niveau beïnvloeden de keuzes die wij wensen te maken. In onze keuzes houden wij daarom ook rekening met het beleid van overige overheden, zoals het Rijk, Provincie Gelderland,

Waterschap Veluwe & Vallei, Regio Amersfoort en Regio FoodValley. Deze instanties hebben in hun eigen (ontwerp)visies beschreven welke beleidsonderdelen verplicht doorwerken en met welke beleidsonderdelen gemeenten verzocht worden rekening te houden. Het gaat om concrete afspraken over verstedelijking (aantallen te bouwen woningen), over landbouw (afspraken over stikstofreductie) en natuur en over klimaatadaptatie en energietransitie. In bijlage 1 ‘Beleid overige overheden’ zijn de belangrijkste beleidsnota’s van overige overheden samengevat en beoordeeld op de effecten voor de gemeente Nijkerk.

Het beleid van overige overheden is een belangrijk kader voor onze keuzes. Besluiten van en afspraken met andere instanties waarmee wij rekening moeten houden.

2.3 Aantrekkelijke gemeente De gemeente Nijkerk telt momenteel (1 januari 2020) 43.176 inwoners en is ruim 72 km2 groot. Er wonen gemiddeld 600 inwoners op één km2. De gemeente kent drie grote woonkernen Nijkerk, Nijkerkerveen en Hoevelaken en enkele buurtschappen zoals Holkerveen, Appel en Driedorp. De gemeente ligt in de Gelderse Vallei tussen Veluwe, Randmeren en Utrechtse Heuvelrug. De gemeente is goed ontsloten via de rijkswegen A28 en A1 en de spoorlijnen Amersfoort-Zwolle en Amersfoort-Apeldoorn. Het wonen in de kernen en buurtschappen ervaren de inwoners als prettig. In de kernen zijn de basisvoorzieningen aanwezig of op zeer korte afstand bereikbaar.

8

Alle kernen in de gemeente kenden een explosieve groei na de tweede wereldoorlog. Dat heeft geresulteerd in een veelheid aan naoorlogse wijken (Oranjewijk, Beulekamp, Paasbos en Rensselaer). Kaart 1 - Bestaande situatie/huidige ontwikkelingen geeft een beeld van de bestaande situatie, met daarop tevens aangegeven de nog te ontwikkelen nieuwe woon- en wijklocaties. Nijkerk is een aantrekkelijke gemeente om te wonen, te werken en te verblijven. Veel inwoners wonen al generaties lang in één van onze drie kernen of het landelijk gebied. Men voelt zich verbonden via familie, religie en/of werk. Elke kern, elke streek heeft zijn eigen ‘identiteit’, die gewaardeerd en gekoesterd wordt. Gemiddeld bouwen wij 200 woningen per jaar. Door de toename van de bevolking en een veranderende samenstelling van de bevolking blijft de vraag naar woningen groot.

Uit ons onderzoek blijkt dat: • het aantal huishoudens blijft groeien van 16.800 in 2017 naar 20.000 in 2035; • de ontwikkeling van de huishoudens tot 2035 een lichte stijging van het aantal gezinnen (+240) laat zien en een sterke stijging van één- en tweepersoonshuishoudens (+2.575), in het bijzonder van huishoudens in de leeftijdscategorie van 75+; • door de toenemende vergrijzing en de afname van het aantal mensen dat een huishouden deelt is er meer behoefte aan kleinere (gelijkvloerse) woningen; • de behoefte naar woningen verder onder druk komt te staan als gevolg van groeiende werkgelegenheid en door de ontwikkelingen in de regio’s en Randstad;

•

er sprake is van een toenemende vraag naar woningen in elke prijsklasse, waaronder een grote vraag naar sociale huurwoningen. In de zeer recent vastgestelde woonvisie wordt om deze reden ingezet op meer balans in vraag en aanbod, wonen en zorg, alternatieve en flexibele woonvormen en verduurzaming van de bestaande woningvoorraad. Deze visie geeft evenwel nog geen concreet antwoord op de vraag waar er in de toekomst nieuwe woningen kunnen worden gebouwd en of er mogelijkheden zijn tot een versnelling in woningbouw. Deze vragen beantwoorden wij in de Omgevingsvisie. Nijkerk is een gemeente waar je kunt wonen en werken. De Nijkerkse economie heeft zich de afgelopen jaren positief en robuust ontwikkeld. In 2019 (voor Corona) nam de werkgelegenheid toe tot ruim 22.500 banen en het aantal bedrijfsvestigingen tot een totaal van 4.070 vestigingen. De meeste groei zat in de bouw, maak-industrie, detailhandel en logistiek. De Nijkerkse economische groei was sterker dan gemiddeld in Gelderland. De centrale ligging in Nederland, nabij de Randstad en de goede ontsluiting door rijks-/provinciale wegen maakt het voor velen aantrekkelijk in onze gemeente te wonen en te werken. De economie van de gemeente Nijkerk groeide in de afgelopen jaren ook harder dan gemiddeld in Nederland en Gelderland.

Met de ontwikkeling van bedrijventerreinen Arkerpoort, De Flier en Spoorkamp nam de werkgelegenheid in de afgelopen jaren in bijna alle sectoren bovengemiddeld toe, met de grootste toenamen in de maakindustrie en de vrijetijdseconomie. De food-, maak-, logistieke en agrosector zijn sterk vertegenwoordigd in de gemeente met een relatief gediversifieerde economie. De spreiding over economische sectoren kan in

9

10

zware economische tijden een voordeel zijn, omdat het de kwetsbaarheid van de economie vermindert. De ruimte om te investeren maakte de gemeente Nijkerk tot begin 2020 tot één van de economische trekkers van Gelderland. De goede faciliteiten in onze gemeente maakte het ook aantrekkelijk zich in Nijkerk te vestigen, waarmee wel de druk vanuit de Randstad steeds groter is geworden. Het biedt ons evenwel de kans kwaliteit voorop te stellen met de komst van nieuwe bedrijvigheid naar de gemeente. Dat de economie in de gemeente voor de uitbraak van de coronacrisis er zo goed voor stond 4 geeft ons vertrouwen over hoe onze economie weer uit deze crisis gaat komen. Net als de werkgelegenheid groeide ook de beroepsbevolking in de gemeente. Voor de helft bestaat deze uit middelbaar opgeleide inwoners. Dit is meer dan landelijk gemiddeld. Het aandeel WO’ers en Hbo'ers binnen de beroepsbevolking werd wel groter. In 2019 lag het werkloosheidspercentage vér onder het landelijk gemiddelde. De krapte op de arbeidsmarkt was de afgelopen jaren groot. Er is vooral een tekort aan goed opgeleide Mbowerknemers. Ons landelijk gebied karakteriseren wij als een cultuurhistorisch en landschappelijk waardevol gebied (zie paragraaf 2.4).

Ons landelijk gebied is tevens te karakteriseren als een functioneel gemengd gebied met een groot agrarisch productielandschap, veel natuurwaarden en verspreid liggende agrarisch-aanverwante en overige bedrijven. De agrarische sector blijft van groot belang voor ons landelijk gebied. De sector is voedselproducent en beheert een groot deel van het landelijke gebied. In de gemeente zijn veel gezinsbedrijven gevestigd die een bijdrage

leveren aan onze economie. De sector zorgt voor werkgelegenheid in het landelijk gebied, maar ook bij aanverwante bedrijven in de kernen. Het is een beeldbepalende functie in ons landschap en is daarmee een belangrijke pijler voor de bestaande cultuurhistorische en landschappelijke waarden in het landelijk gebied. De omschakeling van vele voormalige agrarische bedrijven naar wonen heeft in de afgelopen twintig á dertig jaar gezorgd voor een forse toename van het aantal burgerwoningen. De verwachting is dat meer agrarische ondernemers hun bedrijf gaan beëindigen. De veranderingen die dat met zich meebrengen in het landelijk gebied blijven onze aandacht vragen. De toename aan mogelijkheden voor recreatie en toerisme in ons landelijk gebied dragen ook steeds meer bij aan de variatie aan functies in het landelijk gebied. De combinatie van al deze functies in het cultuurhistorisch en landschappelijk waardevolle gebied maakt dat wij het landelijk gebied aanmerken als één van de meest kenmerkende en beeldbepalende pijlers van de Nijkerkse identiteit. Ons landelijk gebied koesteren wij. ‘Behoud en versterking van de kwaliteit van de aanwezige landschappen’ vastgelegd in ons Landschapsontwikkelingsplan, is daarom een belangrijk uitgangspunt voor onze keuzes en voor ons handelen. In paragraaf 2.4 gaan wij om deze reden hier nader op in.

2.4 Het landschap met ons cultureel erfgoed en de ruimtelijke kwaliteit Wonen in de gemeente wordt mede gewaardeerd vanwege het landschap waarin de kernen zijn gelegen en de korte afstand tot natuurgebieden en vanwege het cultuurhistorisch erfgoed binnen onze kernen. In onze gemeente komen ruim 300 gebouwde monumenten (110 rijksmonumenten

11

en 201 gemeentelijke monumenten) en 16 archeologische monumenten (3 rijks- en 13 gemeentelijke monumenten) voor; cijfers die een goede indruk geven van de omvang van ons erfgoed. Het landschap is gelegen in het gebied tussen Veluwe, Randmeren en Utrechtse Heuvelrug; deze ligging maakt dat op korte afstand verschillende landschapstypen voorkomen; het gebied loopt van hoog en droog naar laag en nat. De gemeente ligt uniek op het kruispunt van deze verschillende landschappen: het polderlandschap met de Arkemheense polder dat voor veel vogels een belangrijke rust en foerageerplaats is, het slagenlandschap (veengebieden rond Nijkerkerveen en Hoevelaken), het kampenlandschap aan de oostzijde van ons buitengebied en richting Voorthuizen het jonge heideontginningenlandschap. Elk landschap vertelt een eigen verhaal, heeft eigen kwaliteiten en eigen specifiek cultuurhistorische waarden, waarvan de rijksmonumentale landgoederen Hoevelakense Bos en Salentein, landgoederen Ehrental, Appel, de oude bolle akkers, engcomplexen en waardevolle bouwlanden, de cultuurhistorisch waardevolle waterelementen zoals beken, de relicten van het tracé van de Nieuwe Rijn, kreken in de polder, de zeedijk, de wielen en het stoomgemaal Arkemheen slechts enkele voorbeelden zijn.

De ruimtelijke verscheidenheid betekent ook een grotere biodiversiteit, nodigt uit tot recreëren, is goed voor de gezondheid en voor de lokale economie. De verschillende landschappen met de grote diversiteit aan natuur- en cultuurhistorische waarden zijn het groene kapitaal van de gemeente Nijkerk en haar inwoners. Zonder zorg en aandacht voor deze landschappen gaan deze op elkaar lijken. Terwijl het heel belangrijk is om de diversiteit te behouden en te versterken.

Cultuurhistorisch erfgoed komt ook in onze kernen voor. Het erfgoed van de Nijkerkse binnenstad mag niet ongenoemd blijven. De binnenstad is ontstaan op de kruising van de Brede beek en de oude kustweg. Deze ligging maakte van Nijkerk destijds de tweede Gelderse stad. De identiteit van de gemeente is mede bepaald door de ontwikkeling van deze kleine nederzetting naar de handel- en vestingstad Nijkerk met tabaksteelt, glasblazerij, handel en nijverheid. De structuur van de oude stad is nog goed herkenbaar in het stratenpatroon met de kerk en de witte toren als monumentaal hoogtepunt. Maar bijvoorbeeld ook oude en deels jonge wegen in Hoevelaken en Nijkerkerveen met de centrale bewoningsas van beide lintdorpen en de haaks erop georiënteerde wegen die de erven en kavels ontsloten, bepalen nog steeds de identiteit van deze kernen en zijn waard te worden beschermd. Het gevarieerde landschap waarin de drie kernen en de buurtschappen zich geleidelijk aan door de eeuwen hebben ontwikkeld, met de rijkdom van veel bijzonder cultuurhistorisch erfgoed, zoals de binnenstad van Nijkerk, de landgoederen en het archeologisch erfgoed bepalen in hoge mate de identiteit van de gemeente. Dit is nu het geval en dit willen wij in de toekomst ook behouden en waar nodig verstevigen.

De waarden bepalen in belangrijke mate het begrip Omgevingskwaliteit met de kernwaarde ‘kwaliteit voor kwantiteit’, waar wij in paragraaf 3.3.2 op terugkomen. Met ons Landschapsontwikkelingsplan5 (LOP, vaststelling januari 2018) en de recent door ons vastgestelde Cultuurhistorische waardenkaart6 hebben wij het belang daarvan bevestigd. Bij het bepalen van onze koers op de fysieke

12

leefomgeving en het maken van (ruimtelijke) keuzes voor de Omgevingsvisie gebruiken wij zoveel mogelijk de richtlijnen uit beide documenten. De waarden die wij in dit hoofdstuk hebben beschreven zijn weergegeven op de kaart 2 t/ m 4. De kaarten geven samengevat weer om welke waarden het gaat en waar deze liggen. Deze kaarten zijn een belangrijke onderlegger voor het beoordelen en toetsen van ontwikkelingen in de Omgevingsvisie.

Onze landschappen met de vele natuurwaarden en het bijzonder cultuurhistorisch en archeologisch erfgoed bepalen in hoge mate de identiteit van de gemeente. Dit willen wij behouden en waar nodig verstevigen. Bij het bepalen van onze koers op de fysieke leefomgeving en het maken van (ruimtelijke) keuzes voor de Omgevingsvisie gebruiken wij zoveel mogelijk de Cultuurhistorische waardenkaart en de richtlijnen uit het LOP.

13

14

15

16

3

Onze kernwaarden en ambities tot 2040

3.1 De kracht van de gemeente Nijkerk Nijkerk is een dynamische gemeente. De gemeente groeit en bloeit. Veel van onze plannen uit de Structuurvisie Nijkerk/Hoevelaken 2030 zijn uitgevoerd of in uitvoering. Wij bouwen voort op de afspraken die wij destijds in de visie vastgelegd hebben om te zorgen voor voldoende woningen, werkgelegenheid, voorzieningen enzovoort. Dat doen wij niet lichtvaardig en ongemotiveerd. Deze tijd vraagt immers van ons allen om goed na te denken over veiligheid en gezondheid, over duurzaam leven en ontwikkelen. De gemeente Nijkerk wil namelijk ook een duurzame gemeente zijn. Duurzaam in de brede zin van het woord. Dat wil zeggen dat wij streven naar een ideaal evenwicht tussen ecologische, economische en sociale belangen. Balans houden tussen deze belangen speelt een belangrijke rol in de afwegingen die aan de keuzes in dit kaderdocument ten grondslag liggen. Dit vinden van de balans speelt ook in ons landelijk gebied; het landelijk gebied dat blijft veranderen. De kernen liggen ingebed in dit waardevol landelijk gebied.

Juist door de verstedelijking in het dynamisch stedelijk gebied Nijkerk-Nijkerkerveen-Hoevelaken is ons landelijk gebied van groot belang voor het brengen van voldoende tegenwicht in de vorm van een afnemende dynamiek aan de kernrandzones naar gebieden waar rust van belang is en waar ontspanning mogelijk is; onze koers is gericht op een groen en gezond landelijk gebied.

voortkomen uit de kracht van onze gemeenschap en die wij uit willen dragen. De kernwaarden vormen te samen ‘de bril’ hoe wij naar onze gemeente kijken en waar wij naartoe willen. Nijkerk is een aantrekkelijke gemeente om er te wonen, te werken en te verblijven, centraal gelegen. Dit komt onder andere tot uitdrukking in een grote discrepantie tussen vraag en aanbod van woningen. In paragraaf 3.3 gaan wij uitgebreid op deze kernwaarden in. Wij beschouwen de kernwaarden als algemene principes die wij gebruiken voor het maken van duidelijke integrale afwegingen. Immers, een keuze voor meer woningbouw heeft gevolgen voor de werkgelegenheid, vraagt om maatregelen voor het bevorderen van een goede verkeersdoorstroming en voor het op niveau houden van onze voorzieningen. Keuzes over de thema’s wonen, werken, mobiliteit, voorzieningen, het landelijk gebied en duurzame ontwikkeling hangen heel nauw met elkaar samen. Wij maken in dit document dus allerlei afwegingen tussen conflicterende thema’s. Om deze reden laten wij ons bij het maken van afwegingen leiden door voornoemde drie kernwaarden om ervoor te zorgen dat keuzes werkelijk tot verbeteringen leiden. Dit geldt voor het afwegen van verschillende keuzes voor de omgevingsvisie zelf, maar ook voor afwegingen die wij later zullen maken ten aanzien van concrete, ingrijpende of complexe initiatieven in de leefomgeving.

Wij hebben de drie kernwaarden vertaald naar onze ambities, dat wil zeggen onze opgaven als grondslag voor onze koers en kaderstelling. Wij hebben dit voor een zestal thema’s integraal uitgewerkt. Aan de hand van vragen gaan wij met de samenleving in gesprek over onze koers en kaderstelling.

Veiligheid, gezondheid en duurzaamheid staan niet op zichzelf, maar hangen in onze visie nauw samen met een drietal kernwaarden7. Kernwaarden die

17

3.2 Omgevingskwaliteit Onder de Omgevingswet speelt het begrip ‘Omgevingskwaliteit’ een belangrijke rol. De waardering van dit begrip is tijd- en plaatsgebonden. Daarom is dit begrip in de Omgevingswet niet verder gedefinieerd en ligt de zorg daarvoor in hoofdzaak op het provinciale en gemeentelijke niveau. Het Rijk stelt slechts regels over de Omgevingskwaliteit voor zover er sprake is van een nationaal belang of een internationale verplichting. Dat speelt voor natuur, cultureel erfgoed en werelderfgoed. Andere aspecten, in het bijzonder de stedenbouwkundige kwaliteit, de architectonische kwaliteit van bouwwerken en de kwaliteit van het landschap moeten door de gemeente worden beschermd met behulp van eigen regelgeving. De gemeente dient het begrip Omgevingskwaliteit daarom inhoud en betekenis te geven in de omgevingsvisie. Wij kunnen vandaaruit bijhorende regels vaststellen in het Omgevingsplan (en desgewenst aanvullend beleid of instrumenten). Het begrip speelt ook een belangrijke rol bij de in te stellen gemeentelijke adviescommissie, nu nog Commissie Ruimtelijke Kwaliteit geheten. Deze adviescommissie is voor de gemeente in de wet verplicht gesteld. Als wij een adviescommissie instellen voor de Omgevingskwaliteit is het noodzakelijk te definiëren wat wij onder het begrip Omgevingskwaliteit verstaan.

In de Memorie van toelichting van de nieuwe Omgevingswet wordt het omschreven als “aspecten als cultureel erfgoed, architectonische kwaliteit van bouwwerken, stedenbouwkundige kwaliteit en kwaliteit van natuur en landschap. Het gaat daarbij zowel om de menselijke beleving van de fysieke leefomgeving als om de intrinsieke waarden die de maatschappij toekent aan de identiteit van gebieden en aan dier- en plantensoorten.” In onze opvatting is een goede Omgevingskwaliteit meer dan alleen ruimtelijke kwaliteit. Omgevingskwaliteit omvat niet alleen de (ruimtelijke) kenmerken en kwaliteiten van het gebied, het omvat de aanwezige wensen

en belangen uit de omgeving én het betrekken van de omgeving door participatie. Mede om deze reden hebben wij onze drie kernwaarden geformuleerd. Te samen vormen deze kernwaarden onze invulling van het begrip ‘Omgevingskwaliteit’. 3.3

Kernwaarden

3.3.1 Balans (duurzame ontwikkeling) In ons coalitieakkoord 2018-2022 onderscheiden wij zes belangrijke onderwerpen voor ons besturen: wij besturen inclusief, energiek, duurzaam, ondernemend, veilig met zorg voor onze ruimte. In onze visie is het van belang te zorgen voor balans tussen deze belangen. In paragraaf 1.3 bespraken wij al de drie P’s van People, Planet en Prosperity. Ontwikkelingen in de leefomgeving houden wij niet tegen, maar deze mogen de balans tussen de drie P’s niet verstoren. Ontwikkelingen dienen bij te dragen aan de Omgevingskwaliteit van de gemeente Nijkerk. Als deze belangen zich op harmonieuze wijze met elkaar combineren is sprake van duurzame ontwikkeling. 3.3.2

Ontwikkelingen passen bij de maat en schaal van de gemeente’ (kwaliteit voor kwantiteit) De maatschappelijke en ruimtelijke samenhang maakt Nijkerk tot een krachtige gemeente. Deze samenhang uit zich op de schaal van drie zelfstandige, herkenbare, sterke kernen en enkele buurtschappen, gelegen aan de rand van de rustige Veluwe en de dynamische Randstad. Daar zijn wij trots op. Deze ligging vormt ook het risico van een toenemende druk tot verdere verstedelijking en verdichting. Dit is belangrijk, zeker wanneer het kwetsbare karakteristieken betreft zoals de stedenbouwkundige,

18

architectonische, landschappelijke of natuurwaarden, ons cultureel erfgoed of andere specifieke kenmerken die worden gerekend tot de identiteit van de gemeente. Wij bieden om deze reden de ‘druk’ het hoofd door bewust te kiezen voor 'ontwikkelingen passend bij de maat en schaal van de gemeente Nijkerk'.

•

• •

3.3.3 Verbinden Wij willen inwoners, ondernemers, verenigingen en instellingen met elkaar verbinden en hun betrokkenheid bij de samenleving vergroten. Dat kan door ruimte te bieden om taken zelf uit te voeren en verantwoordelijkheid over te dragen waar dit kan en verantwoord is. Deze opvatting past in een dynamische tijd waarin een gemeentelijke overheid voldoende ruimte laat en biedt voor particuliere initiatieven uit de samenleving: ‘Veranderen door mee te bewegen’. Deze denk- en werkwijze is met ‘Samen Nijkerk’ al enkele jaren geleden in gang gezet en zetten wij onverminderd voort.

•

• Bij het maken van integrale keuzes voor de Omgevingsvisie laten wij ons leiden door de drie kernwaarden ‘balans (duurzame ontwikkeling)’, ‘ontwikkelingen passen bij de maat en schaal van de gemeente Nijkerk’ en ‘verbinden’ om ervoor te zorgen dat keuzes werkelijk tot verbeteringen leiden. De kernwaarden geven inhoud en betekenis aan het begrip Omgevingskwaliteit.

• •

3.4 Onze ambities De kernwaarden geven aan waar het in onze omgevingsvisie om draait, waar wij voor staan en waar wij naar toe willen. De kernwaarden vormen de basis voor onze ambities. Onze ambities zijn:

wij zorgen voor een gezonde en veilige leefomgeving, waarin ruimte is voor zelfstandige ontwikkeling en ontplooiing van elk individu en we gezamenlijk zorgen voor elkaar. We zijn een inclusieve samenleving; wij versterken de kwaliteiten en de onderlinge samenhang tussen onze kernen en het landelijk gebied; wij willen een vitale en levendige gemeenschap in de gemeente zijn en vertalen deze ambitie in ruimte voor zorg (voldoende ruimte voor wonen met zorg) en ruimte voor recreatie en sport; om een vitale en levendige gemeenschap in de gemeente Nijkerk te blijven hebben wij de taak te zorgen voor voldoende ruimte voor woningbouw, werklocaties met de bijhorende voorzieningen en mobiliteit.

Wij zetten ons conform de Woonvisie gemeente Nijkerk 2020+ in voor de bouw van meer betaalbare woningen, vanuit de doelstelling en de ambitie dat we willen voorzien in de woningbehoefte van onze eigen inwoners, waarbij we oog hebben voor de doelgroepen die in de knel zitten; wij spelen in op de toenemende vraag naar kunnen ontspannen en recreëren door de mogelijkheden voor inwoners om dichtbij te recreëren te verbeteren en door inwoners en bezoekers van buiten goede faciliteiten te bieden die passen bij de schaal en het karakter van onze gemeente; wij zetten ons in op het verbeteren van de bereikbaarheid, met in het bijzonder aandacht voor de fiets en het openbaar vervoer; wij koesteren de identiteit van de drie kernen en het landelijk gebied, die voor een belangrijk deel gevormd worden door ons cultureel (historisch) erfgoed en landschappelijke waarden in onze gemeente;

19

•

•

•

•

• •

wij gebruiken onze ruimte zorgvuldig. Daarbij zijn we ons bewust dat Nijkerk niet bij de gemeentegrenzen ophoudt; een goede interactie met buurgemeenten is van groot belang; wij zijn ons bewust van onze strategische ligging in de regio, van onze positie in het land en in de regio. Wij kunnen de opgaven niet alleen realiseren. In toenemende mate dienen wij onze ambities af te stemmen op landelijke of regionale opgaven. Een voorbeeld daarvan is de regionale energie strategie; wij stimuleren ideeën en initiatieven die bijdragen aan het versterken van de kwaliteiten van onze kernen en het landelijk gebied, vanuit het principe ‘ja, mits’ (het initiatief staat centraal is een kerngedachte uit de Omgevingswet; wij houden voortdurend de vinger aan de pols om op tijd in te spelen op veranderingen en onzekerheden in de samenleving. Onze Omgevingsvisie is een dynamisch document dat regelmatig aangepast moet worden aan de fysieke ontwikkelingen in onze samenleving; wij streven er naar in 2050 klimaatneutraal te zijn. De economie wordt duurzamer waarbij ook een sterker accent komt te liggen op circulariteit; wij zullen bij alle nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen en ruimtelijke plannen de mogelijkheden van en consequenties voor klimaatadaptatie betrekken en waar mogelijk toepassen.

20

4 Van opgaven en beleidskoers naar kaders en keuzes voor de nieuwe Omgevingsvisie 4.1 Onze opgaven De kernwaarden van onze gemeente gecombineerd met onze ambities voor een gezonde en veilige fysieke leefomgeving bepalen in hoge mate onze opgaven en onze beleidskoers voor de komende jaren. In onderstaande paragrafen beschrijven wij onze opgaven en onze koers in antwoord op onze opgaven en werken wij deze verder integraal uit voor de zes onderscheiden thema’s ‘wonen’, ‘werken’, ‘mobiliteit’, ‘voorzieningen’, landelijk gebied’ en ‘duurzame ontwikkeling’ in een drietal paragrafen waarin wij onze koers bepalen en onze kaders vastleggen: 1. Nijkerk, een dynamische gemeente; 2. Nijkerk een duurzame gemeente; 3. Nijkerk, een groen en gezond landelijk gebied. Onze koers en onze antwoorden op de opgaven roepen vast en zeker vragen op; vragen over de concrete uitwerking en de effecten op onze samenleving. Over deze vragen gaan wij het gesprek met de samenleving aan. In de komende jaren staan wij voor de volgende belangrijk opgaven.

waarbij wij ook rekening houden met de opgaven voor de periode 2030-2040: • een belangrijke opgave is te voorzien in voldoende ruimte voor de bouw van woningen; woningbouw passend bij de specifieke vraag naar type woningen, zoals recent vastgelegd in de Woonvisie gemeente Nijkerk 2020+; • wij spannen ons in voor een goede en veilige bereikbaarheid van onze economische toplocaties;

•

wij treffen maatregelen om het doorgaande verkeer door woonwijken te weren en zorgen voor een veilige ontsluiting van de woonwijken, waarbij leefbaarheid en veiligheid in de woonwijken centraal staat; • wij zorgen voor voldoende en goed bereikbare voorzieningen voor het openbaar vervoer en een uitgebreid en comfortabel netwerk van utilitaire en recreatieve fiets- en wandelpaden; • de opgave te voorzien in voldoende woningen en passende werkgelegenheid vraagt ook bijhorende voorzieningen voor zorg, onderwijs, sport, kunst, cultuur en recreatie. De keuze voor een bepaalde groei vraagt daarom voldoende ruimte voor dergelijke voorzieningen; • voor het landelijk gebied staan wij voor de opgave de bestaande kwaliteiten te behouden, te beschermen en te versterken. De achteruitgang van de biodiversiteit vraagt ook van ons een inspanning de bestaande natuurgebieden te beschermen en te verstevigen. De agrarische sector blijft een belangrijke drager van ons landschap. Wij zijn ons bewust van de spanningen tussen enerzijds de kwetsbare natuur en de cultuurhistorische waarden en anderzijds het belang van de agrarische sector in ons buitengebied.

De opgave is en blijft de beide belangen in het oog te houden, te behouden en waar mogelijk versterken; • de grootste opgave voor ons is deze fysiek ruimtelijke opgaven gepaard te laten gaan met een omwenteling naar een duurzame samenleving met een omslag naar duurzame energievoorziening, een klimaatadaptieve aanpak, een circulaire samenleving en een sociale duurzame leefomgeving. Dit zijn onze opgaven; opgaven met een grote invloed op onze fysieke leefomgeving.

21

4.2 Onze visie op de opgaven De kern is nu concreet handen en voeten te geven aan de opgaven waar wij voor staan. Onze kernwaarden zijn daarbij leidend in de wijze waarop wij invulling geven aan onze opgaven. Kenmerkend voor onze gemeente is de ligging. Juist deze ligging op de grens van Randstad en Veluwe maakt het wonen, werken en verblijven aantrekkelijk. Dat moet zo blijven. Ontwikkelingen in onze fysieke leefomgeving zijn onvermijdelijk om de opgaven in te vullen en onze ambities waar te kunnen maken. Randvoorwaarde is dat deze ontwikkelingen ingepast kunnen worden als deze niet in strijd zijn met onze kernwaarden, maar (beter nog) juist een bijdrage leveren aan onze visie. In onze koers voor de toekomst maken wij onderscheid tussen enerzijds ontwikkelingen waarvoor wij verantwoordelijk zijn en waarvoor wij verantwoording nemen en anderzijds ontwikkelingen waarbij de samenleving aan zet is.

De kaders waarbinnen het gesprek met de samenleving plaatsvindt zijn met deze tekstvakken weergegeven.

4.2.2 De samenleving aan zet Tegelijkertijd stimuleren wij de samenleving zelf ideeën en initiatieven te ontplooien ter versterking van de kwaliteiten van onze kernen en het landelijk gebied. Daarvoor beschikken wij niet over een blauwdruk of een concreet eindbeeld. Wij ontwikkelen om deze reden een afwegingskader om concrete initiatieven uit de samenleving te toetsen. Initiatieven die bijdragen aan een duurzame ontwikkeling, die passen bij de maat en schaal en verbindend werken. Dat wil zeggen initiatieven die bijdragen aan een gezonde en veilige fysieke leefomgeving. De volgende drie paragrafen beschrijven onze kaders en onze keuzes welke ambities wij waar willen maken en welke oplossingen wij voor de opgaven aandragen.

4.2.1 Kaders voor de visie Bij ontwikkelingen waarvoor wij verantwoordelijk zijn gaat het om keuzes over woningbouw, bedrijvigheid, mobiliteit en voorzieningen. Keuzes die nauw samenhangen met ons welzijn en met onze gezondheid en onze veiligheid; keuzes die belangrijke gevolgen hebben voor onze fysieke leefomgeving. In enkele gevallen hebben deze keuzes al geleid tot besluitvorming of een kaderstelling. Om deze reden zijn deze duidelijk vormgegeven met behulp van een kadertekst. Deze kaders staan niet ter discussie. Kaders die door de raad zijn vastgesteld.

22

4.3

Nijkerk een dynamische gemeente

4.3.1 Een hoger bouwtempo De druk op de woningmarkt is groot. Meer woningen bouwen is één van de oplossingen om deze grote druk te verminderen. Om uitvoering te kunnen geven aan onze opgaven en ambities voor de woningbouw verhogen wij, zoals ook al vastgelegd in de vastgestelde Woonvisie gemeente Nijkerk 2020+, ons huidig bouwtempo van gemiddeld 200 naar gemiddeld 250 woningen per jaar. Dit bouwtempo houden wij aan voor de periode tot 2040. Immers, vaststaat dat er na 2030 nog steeds sprake is van een tekort aan locaties voor woningbouw. Het is dus een realistische keuze; een keuze voor het onverminderd voortzetten van de trendmatige groei van de bevolking, maar met een plus. Wij verwachten niet alleen dat de vraag naar woningen verder zal toenemen, wij zien ook dat er vraag is naar een andere type woningen. De woonvisie beantwoordt de vragen wat voor type woningen nodig zijn en hoeveel woningen nodig zijn. De vragen waar, in welke omvang en dichtheden deze woningen moeten komen beantwoorden wij in de Omgevingsvisie. De aantallen te bouwen woningen zullen per kern verschillen. De opgave verhoudt zich tot de omvang van de kern. Dit hangt sterk samen met de kernwaarde kwaliteit voor kwantiteit en de bestaande identiteit van een kern.

De komende jaren bouwen wij gemiddeld 250 woningen per jaar. Deze opgave verhoudt zich tot de omvang van de kern en verschilt per kern. Onze Woonvisie Nijkerk 2020+ bevat de kaders voor de bouw van het type woningen.

Een vitale economie is belangrijk voor onze kernen en voor ons landelijk gebied. Op dit moment (juli 2020) is het aantal banen en de omvang van de beroepsbevolking ongeveer even groot. Wij zijn een gemeente waar je kunt wonen en werken. Wij blijven ons daar ook voor inzetten. Wij streven er niet naar om de groei van de werkgelegenheid gelijk te laten oplopen met de groei van onze bevolking. Er is nu al sprake van een flinke in- en uitgaande pendel en die regionale dynamiek zal blijven bestaan. Deze dynamiek is maar beperkt beïnvloedbaar. Onze inzet zal met name gericht zijn op het versterken en faciliteren van de bestaande bedrijvigheid en daarvoor de groei- en innovatiemogelijkheden bieden. Dit zal op termijn leiden tot een beperkte vervangings- en verplaatsingsvraag en een beperkte uitbreidingsvraag van werklocaties, aansluitend bij onze bestaande werklocaties. Het beleid van kwalitatieve uitgifte van bedrijfskavels zetten wij voort, waarmee wij de instroom van nieuwe bedrijvigheid van buiten de gemeente actief kunnen blijven sturen. Hierdoor versterken wij de kwaliteit van de bedrijvenportfolio van onze gemeente en gaan wij verantwoord om met de schaarse ruimte. Door middel van onderzoek brengen wij de autonome uitbreidingsvraag en de vervangingsvraag met cijfers in beeld.

Op deze wijze blijven wij ons inspannen voor voldoende werkgelegenheid door te zorgen voor voldoende werklocaties, passend bij onze keuze voor het bouwen van gemiddeld 250 woningen per jaar. 4.3.2 Eerst bestaand stedelijk gebied en huidige ontwikkellocaties benutten Bij het zoeken van nieuwe woon- en werklocaties hanteren wij het principe van zorgvuldig ruimtegebruik. Dat betekent niet dat inbreiding altijd voor uitbreiding gaat. Het wil zeggen dat ‘inbreiding en transformatie van

23

bestaand stedelijk gebied in combinatie met een intensiever ruimtegebruik aan de orde is waar dat stedenbouwkundig maar ook sociaal (veiligheid, gezondheid) aanvaardbaar is’.

Inbreiding gaat niet per definitie altijd voor uitbreiding. Inbreiding en transformatie van bestaand stedelijk is aan de orde waar dat stedenbouwkundig maar ook sociaal (veiligheid, gezondheid) aanvaardbaar is’.

De huidige ontwikkellocaties voor woningbouw in Nijkerk (Doornsteeg, Spaanse leger), Hoevelaken (Middelaar-oost) en Nijkerkerveen (de afzonderlijke deelplannen) bieden nog ruimte om tot 2030 in het aangepaste bouwtempo te voorzien. Met De Flier, Spoorkamp en Middelaar-Zuid, inclusief Overhorst en Horstbeek is er tot 2030 ook nog ruimte voor nieuwe kantoren en bedrijvigheid. De bereikbaarheid van deze gebieden komt door de groei wel onder druk te staan. In de Mobiliteitsvisie houden wij rekening met deze groei en onderzoeken wij hoe het hoofdwegennet van de gemeente deze groei kan opvangen. Als gevolg van autonome ontwikkelingen, zoals vervanging en verduurzaming blijft het noodzakelijk te beschikken over voldoende uitbreidingsmogelijkheden. Door middel van onderzoek brengen wij de autonome uitbreidingsvraag met cijfers in beeld. De uitkomsten bespreken wij en leggen wij in regionaal verband vast in het Regionaal Programma Werklocaties FoodValley (RPW 2020 - 2025). Voor de periode na 2030 gaan wij op zoek naar nieuwe uitleglocaties voor woningbouw en voor bedrijvigheid. Deze behoefte volgt uit onze opgaven en ambities en de daarmee samenhangende keuze voor groei. Voor

werklocaties geldt dat wij inzetten op het revitaliseren, transformeren en daarmee optimaliseren van de bestaande locaties. Hergebruik gaat voor het ontwikkelen van nieuwe terreinen. Nieuwe terreinen moeten direct aansluitend aan bestaande werklocaties liggen. Wij komen hier verderop in deze paragraaf op terug.

In de Omgevingsvisie gaan wij voor de periode na 2030 op zoek naar nieuwe uitleglocaties voor woningbouw en voor bedrijvigheid.

Transformatie en toekomstbestendig maken Wij passen maatwerk toe bij de transformatie en het toekomstbestendig maken van woon- en werkgebieden (rood-voor-rood), al dan niet in combinatie met nieuwbouw. Juist daar is het toevoegen van kwaliteit belangrijk en biedt het kansen: nieuwe bebouwing levert de omgeving meerwaarde op en nieuwe bebouwing houdt rekening met nieuwe aspecten zoals duurzaamheid (energietransitie en klimaatadaptatie). Een voorbeeld van zo’n transitiegebied is de Havenkom ter hoogte van het bestaande gemeentehuis en het project Paasbos, dat momenteel in ontwikkeling is. Voor de omgeving Luxool stellen wij een gebiedsvisie op. In deze visie beschrijven wij de ontwikkelingsmogelijkheden van dit deel van oostelijk Nijkerk voor wonen, recreatie en sport op basis van een heldere analyse van het gebied en de bestaande knelpunten. In deze visie betrekken wij de uitkomsten van onze verkenning voor een mogelijke verplaatsing van een deel van de sportvelden.

24

Er is beperkte vraag naar grond in Spoorkamp (gemengde bestemming, waar onder kantoren). Om deze reden onderzoeken wij in lijn met het regionale Kantorenbeleid de aantrekkelijkheid van Spoorkamp voor toekomstige kantoorontwikkeling en ontstaat de mogelijkheid om de harde plancapaciteit voor kantoren om te zetten naar (bedrijfs)bestemmingen waaraan wel behoefte is. Dit onderzoek, dat door de Corona-crisis nog urgenter is geworden (meer thuiswerken) moet ertoe leiden dat het gebied aantrekkelijk wordt om er te vestigen.

Onze plannen voor de transitie van de havenkom en het toekomstbestendig maken van Paasbos zetten wij onverminderd voort. Voor Spoorkamp onderzoeken wij de mogelijkheden de harde plancapaciteit voor kantoren om te zetten naar (bedrijfs)bestemmingen waaraan wel behoefte is.

Inbreiding Transformatie van woon- en werkgebieden is iets anders dan inbreiding. Inbreiding op locaties, die nu nog deel uitmaken van de openbare ruimte, passen wij uiterst terughoudend toe. Een verhoging van de bruto dichtheid van woningbouw is aanvaardbaar, waarbij sprake is van gemiddeld 25 tot 30 in plaats van de huidige 21 tot 25 woningen per hectare. Wij denken hierbij aan Doornsteeg. Wij voeren nog een afzonderlijk onderzoek uit naar locaties waar wij hoogbouw voor wonen en voor gemengde functies stedenbouwkundig aanvaardbaar vinden. Daarbij denken wij onder andere aan de omgeving van station Nijkerk en station Hoevelaken en aan Doornsteeg. Voor de hoogbouw dient als vergelijking het hoogste woongebouw in de Terrassen.

Het principe van zorgvuldig ruimtegebruik verklaart onze keuze voor een verdichting van het aantal woningen per m2 in nieuwe uitleggebieden en voor hoogbouw op enkele locaties in onze gemeente. Deze keuzes onderbouwen wij in de Omgevingsvisie, waarbij eerder aangehaalde kernwaarden belangrijke criteria zijn. Uit een eerste verkennend onderzoek blijkt er met inbreiding ruimte te zijn voor de bouw van 500 woningen. Wij richten ons op deze locaties vooral op woonfuncties gecombineerd met zorg. Meer wonen en werken vraagt aandacht voor de openbare ruimte Inbreiding is alleen verantwoord als sprake is van het aanbrengen van voldoende variatie in de woningvoorraad en het opwaarderen van de kwaliteit van woningen en de openbare ruimte; het moet stedenbouwkundig maar ook sociaal aanvaardbaar zijn. In de kernen moet voldoende openbare ruimte, ‘lucht’, overblijven om de leefbaarheid te kunnen blijven garanderen. Wij besteden om deze reden in het bijzonder aandacht aan de openbare ruimte. Naast architectuur en stedenbouw gaat het ons om een zorgvuldig ontworpen openbare ruimte. Openbare ruimte die aanzet tot bewegen, spelen, ontmoeten, groen, kunst en andere gewenste functies. Dit betekent concreet dat elke wijk in een goede verhouding tot de bebouwing over een kwalitatief goede openbare ruimte dient te beschikken.

Het belang van een goede buitenruimte onderstrepen wij door hiervoor een visie te ontwikkelen. Een visie op de inrichting en over het beheer van de openbare ruimte. Onze gemeente is rijk aan landschappelijke cultuurhistorische waarden. Wij zijn trots op de prachtige binnenstad van Nijkerk en op ons landelijk gebied met onze natuur- en landschapsparels, zoals Arkemheense polder en Landgoed Appel. Wij blijven ons inzetten voor het behoud en de versterking van de kwaliteiten van deze gebieden met hun bijzondere waarden. Deze

25

gebieden zijn om deze reden gevrijwaard van ontwikkelingen met een stedelijk karakter, dat wil zeggen gevrijwaard van verdere verdichting en hoogbouw (binnenstad) en bouwplannen buiten de bestaande erven. Kaart 5 ‘Koers Omgevingsvisie Gemeente Nijkerk’ geeft de gebieden weer die voor voornoemde ontwikkelingen moeten worden gevrijwaard.

Inbreiding is verantwoord als sprake is van het aanbrengen van voldoende variatie in de woningvoorraad, het opwaarderen van de kwaliteit van woningen en openbare ruimte en er voldoende openbare ruimte, ‘lucht’, blijft om de leefbaarheid te kunnen garanderen.

De toepassing van het principe van zorgvuldig ruimtegebruik vraagt met de gekozen groeinorm om nieuwe uitleglocaties voor woningbouw en bedrijvigheid (zie verderop onder ‘Nieuwe woon- en werklocaties’. 4.3.3 Regio FoodValley en het Food Production Cluster In de regio FoodValley en met name in de noordelijke gemeenten zoals Nijkerk zijn maakbedrijven sterk vertegenwoordigd. Een belangrijk deel daarvan is te vinden binnen het Food Production Cluster, de verzameling van bedrijven binnen de food, de foodtechniek en de foodlogistiek. De banen in deze bedrijven worden deels ingevuld door werknemers van buiten onze gemeente (pendel). Dit maakt dit cluster van maakbedrijven van belang voor de hele regio. De versterking van het Food Production Cluster maakt deel uit van het uitvoeringsprogramma van de strategische agenda van FoodValley. Wij blijven ons daarvoor inzetten. Ongeveer een derde van het aantal banen in de gemeente is daaraan verbonden. Tegelijkertijd kiezen wij ervoor ruimte

te bieden aan andere sectoren, zoals de sterk vertegenwoordigde maakindustrie en de logistiek. Zo zetten wij ons in voor een aantrekkelijk vestigings- en werkklimaat voor bedrijven met veel aandacht voor innovatie en circulariteit, zowel in de bedrijfsvoering als ook in de ketens die men samen vormt. Door onze inzet op het voorkomen van een te eenzijdige aanbod met een (te) eenzijdige profilering zorgen wij er voor dat onze economie voldoende robuust is in tijden met minder voorspoed. Het gemeentebestuur streeft een gezonde arbeidsmarkt na met plek voor iedereen, zowel jongeren, ouderen als mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Daarvoor stimuleren wij een betere aansluiting en samenwerking tussen het onderwijs en het bedrijfsleven. Als speerpunt in de komende jaren is de doorontwikkeling en versterking van het Food Production Cluster van belang voor Nijkerk en voor de regio. Eén van de ontwikkellijnen daarbinnen is de versterking en verbreding van de Food Academy Nijkerk (FAN) in samenwerking met de deelnemende bedrijven.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Nijkerk&id=45bdcbcd-d609-405a-bca4-77e78e5191ff