Raadsvoorstel Warmtenet Langeraar

Gemeente Nieuwkoop College van Burgemeester en Wethouders

Raadsvoorstel Opgesteld door: Bertus Mertens, ROG Economie & Duurzaamheid

Portefeuillehouder: Antoinette Ingwersen

Besluitvormende vergadering: <6 juni 2024>

Registratienummer collegebesluit: 349376

Raadsnummer (niet invullen, dit vult de griffie in)

Titel / onderwerp: Doorzetten voorbereidingen Warmtenet Langeraar Samenvatting: In Langeraar wordt gewerkt aan de ontwikkeling van een Integraal Kindcentrum (IKC De Poel) met 20 appartementen. Deze ontwikkeling biedt een unieke kans om een kleinschalig warmtenet aan te leggen, waarmee ook 342 bestaande woningen kunnen worden voorzien van duurzame warmte. Dit gaat via een zeer lage temperatuur warmtenet op basis van Warmte-Koude Opslag (WKO) en Aquathermie uit de Langeraarse Plassen. In september 2023 gaf de raad opdracht om het warmtenet verder uit te werken en te starten met de aanleg van de WKO. Via dit raadsbesluit vragen wij u in te stemmen met de WKO als warmtevoorziening voor IKC de Poel, conform uw besluit in september 2023 en te starten met de aanleg. Opvolgend zal de raad in 2024 gevraagd worden om een besluit over de uitbreiding van een warmtenet naar omliggende bestaande bouw. Sinds uw besluit in 2023 zijn uiteenlopende onderwerpen rondom het beoogde warmtenet verder onderzocht en uitgewerkt. Via dit raadsvoorstel deelt het college de technische mogelijkheden en kansen van het warmtenet en de beoogde financiën. De Rijksoverheid werkt aan wetgeving die gemeenten een ondernemende rol geeft in de ontwikkeling van warmtenetten. Warmtebedrijven komen in publiek eigendom.

Het ligt daarmee voor de hand dat de gemeente voor een belangrijk deel eigenaar van het warmtenet Langeraar wordt. Omdat nog niet alle wet- en regelgeving bekend is, in combinatie met ontwikkelingen rondom de voorjaarsnota (waarborgfonds), maakt dat het college na de zomer 2024 terugkomt over een besluit over de uitbreiding van het warmtenet naar omliggende bestaande bouw met bijbehorend financieel voorstel. Participatie is een belangrijk onderdeel van het ontwikkelen van een warmtenet. De afgelopen maanden waren er meerdere informatieavonden en peilingen in Parola. De stemming onder inwoners was over het algemeen positief maar zij stelden wel voorwaarden op het gebied van betaalbaarheid. Volgens de kostenberekeningen is een warmtenet in veel gevallen de oplossing met de laagste jaarlijkse energiekosten. Woondiensten Aarwoude heeft de intentie uitgesproken om 162 woningen aan te sluiten op het warmtenet. Dit verhoogt de haalbaarheid van het warmtenet. De ontwikkeling van IKC de Poel zorgt voor de mogelijkheid om via een warmtenet bestaande bouw duurzaam van warmte te voorzien. Hiermee kan de gemeente Nieuwkoop een grote stap zetten in het aardgasvrij maken van wijken en ervaring op te doen met een publiek warmtenet. Vergelijkbaar met Schoterhoek II is hiervoor een pioniersrol van de gemeente nodig.

1

Pagina 2 van 12

Voorgesteld besluit: De raad wordt voorgesteld het volgende te besluiten: 1. Dat de warmte-koude opslag rondom het Kind Centrum de Poel zoals benoemd in het raadsvoorstel Warmtevoorziening IKC de Poel (2023-075) de toekomstbestendige warmtevoorziening wordt vanwege de grote kansrijkheid voor een warmtenet in Langeraar. burgemeester en wethouders van Nieuwkoop

2

Pagina 3 van 12

TOELICHTING Inleiding / aanleiding Tijdens de raadvergadering van 28 september 2023 is besloten om in te zetten op Warmte Koude Opslag (WKO) als warmtevoorziening voor Kind Centrum De Poel. Hiermee werd de mogelijkheid open gehouden om deze bronnen uit te breiden naar een kleinschalig warmtenet voor bestaande woningen in Langeraar. Sinds september is dit warmtenet financieel, organisatorisch en juridisch uitgewerkt. We benutten dit voorstel om u mee te nemen in alles wat we tot nu heden hebben uitgezocht. De raad zal later gevraagd worden om een besluit te nemen over de uitbreiding van een warmtenet naar omliggende bestaande bouw. In verband met actuele ontwikkeling in o.a. wetgeving, de voorjaarsnota en de financiële impact van een warmtenet zal besluitvorming hierover na de zomer 2024 plaatsvinden. Wij verwachten dan een haalbare businesscase aan u voor te leggen. Daarnaast is er nog nadere uitwerking van de financiële en fiscale gevolgen van warmtebedrijf nodig. De ontwikkeling van het IKC zit aan een strakke planning. Met dit raadsvoorstel besluit u voor een warmtevoorziening voor het IKC en de nieuwe woningen en daarmee kan niet meer worden teruggevallen op een individuele oplossing. Dit raadsvoorstel geeft inzicht over de businesscase, de implicaties van het ontwikkelen van een warmtenet en het opzetten van een warmtebedrijf.

Tussen september 2023 en april 2024 is er gebruik gemaakt van het in september gereserveerde investeringskrediet van € 662.000 voor de WKO en de voorbereidingen op een warmtenet. Hierdoor is het verstandig nu al te bezien of de ontwikkeling van een warmtenet wenselijk is. Als het warmtenet niet door gaat in juni zijn de kosten lager dan als het warmtenet niet doorgaat in september. Daarom wordt in dit raadsvoorstel de systeemopzet van het warmtenet en de aanpassingen t.o.v. van september 2023 toegelicht. Systeem opzet warmtenet Het systeem betreft een zeer lage-temperatuur warmtenet, waar warmte van 12-16 graden geleverd wordt aan gebouwen. Elk gebouw zal deze warmte individueel opwaarderen naar bruikbare warmte met een water-water warmtepomp. Door water van 12-16 graden te gebruiken als bron voor de warmtepomp is de omzetting van elektriciteit naar warmte erg efficiënt. Daarnaast biedt de lage temperatuur ook mogelijkheden om de woning te koelen. Via Thermische Energie uit Oppervlaktewater (TEO) kan de warmte onttrokken worden uit de Langeraarse Plassen. De warmte wordt met name in de zomer opgewekt en in de winter gebruikt. Daarom wordt de warmte opgeslagen in twee WKO’s met elk een debiet van 120 m3/h. De locaties van de warme bronnen, de koude bronnen en de aquathermie installatie zijn in de afbeelding hieronder weergegeven in figuur 1.

Figuur 1: Bronlocaties Warmte-Koude Opslag + Aquathermie

3

Pagina 4 van 12 Ook zijn de straten rondom de installaties weergegeven. Roze is het gemeentelijk vastgoed waaronder het IKC. In het geel zijn de VvE complexen weergegeven. In rood staan de particuliere koopwoningen. De blauwe gebouwen zijn sociale huurwoningen. Verder zijn de beoogde leidingen weergegeven. Een leidingnet zal door de straten worden aangelegd om 363 gebouwen van warmte te voorzien. Dit bestaat uit 342 bestaande woningen, 20 nieuwbouw appartementen en Kind Centrum De Poel. Eerder was de hoeveelheid beoogde aansluitende bestaande woningen 250. Omdat er voldoende potentie in de twee WKO bronnen zit zal er worden ingezet op 342 bestaande gebouwen. Meer aansluitingen heeft een positief effect op de businesscase. Elke gebouweigenaar die wil aansluiten betaalt een eenmalige aansluitbijdrage (BAK). Nadat deze is betaald zal vanaf het primaire leidingnetwerk een aansluiting op de woning gemaakt worden. Het warmtenet kan dan warmte leveren aan de warmtepomp van de woningeigenaar. Niet iedereen zal willen aansluiten op een warmtenet. Bij dit warmtenet gaan we uit van een deelname van 80% over 30 jaar. Verdere toelichting over de opzet van het warmtenet is te vinden in Bijlage A. Figuur 2: schematische weergave leidingnetwerk

De belangrijkste afnemer van warmte is Woondiensten Aarwoude. Zij vertegenwoordigt de meeste woningen in het gebied. Tijdens de voorbereidingen van het warmtenet heeft er meermaals overleg plaatsgevonden. WDA is positief over een warmtenet als aardgasvrije oplossing. Woningcorporaties hebben een opgave om hun bezit te verduurzamen en aardgasvrij te verwarmen. Een huidige oplossing is het gebruik van individuele lucht-water warmtepompen. Bij rijwoningen heeft deze oplossing geluidsoverlast tot gevolg. In de bijgevoegde intentieverklaring zegt de woningcorporatie toe om 162 woningen aan te sluiten op het warmtenet. Daarnaast benoemen ze voorwaarden zoals betaalbaarheid en leveringsgaranties voor hun huurders. 4

Pagina 5 van 12

Van de overige woningen zijn er 121 in particulier eigendom en 58 appartementen behoren tot VVE’s. Voor beide groepen en de huurders van WDA zijn verschillende informatieavonden georganiseerd. Hierin werden inwoners geïnformeerd over de onderzoeken naar de haalbaarheid van een warmtenet, de mogelijkheden om de woning te verduurzamen en de kosten van het aansluiten op een warmtenet. De deelname van bewoners – de volloop – is de grootste bepalende factor voor een haalbaar warmtenet. In de vergelijking is te zien dat een gasketel zeer lage investeringskosten heeft. De kosten voor vervanging zijn beperkt en er hoeft geen aansluitbijdragen betaald te worden. Bij een lucht-water warmtepomp en het warmtenet zijn er hoge investeringskosten. Deze worden enigszins beperkt door subsidies vanuit het Rijk. Het resultaat van de investeringen is een lagere jaarlijkse energierekening. Figuur 3: Vergelijking jaarlijkse kosten verwarming per verbruikscategorie

In het onderzoek is rekening gehouden met een gasprijs van €1,21 per m³ en een elektriciteitsprijs van €0,30 per kWh. De verwachting van TNO is dat de komende dertig jaar de energieprijzen - en met name aardgas - sterk zullen stijgen. Een warmtenet heeft het laagste energieverbruik en daarmee de beste papieren voor langdurig lage jaarlijkse kosten voor de afnemers. Daarnaast is er in de berekeningen rekening gehouden met de maximaal toegestane tarieven die door de Autoriteit Consument en Markt (ACM) zijn vastgesteld. Bij een verlaging van de kosten kunnen ook de tarieven verlaagd worden. Natuurlijk blijft het onzeker wat de energieprijzen in de toekomst gaan doen. Een uitgebreide uiteenzetting van de kosten van een warmtenet ten opzichte van alternatieven staat in bijlage B. Organisatie Voor het exploiteren van een warmtenet is de oprichting van een warmtebedrijf noodzakelijk. Er zijn de afgelopen jaren meerdere voorbeelden in de media geweest, waarbij inwoners waren aangesloten op een commercieel warmtenet. Inwoners moesten daarbij onredelijk hoge prijzen betalen voor warmte. Wetgeving gaf niet voldoende bescherming aan consumenten op de maximale tarieven die een warmtebedrijf in rekening mag brengen. De Rijksoverheid is van mening dat warmtenetten weer in publiek eigendom moeten komen net zoals een drinkwaterbedrijf of een netbeheerder.

Daarom werkt ze aan nieuwe wetgeving die dit verplicht. De maatschappelijke waarden zoals betaalbaarheid en transparantie van de tarieven kunnen daardoor goed geborgd worden. Privaat eigendom is niet meer wenselijk. Een commerciële partij kan in een monopolypositie tarieven stellen die veel hoger zijn dan de kosten. Bij publiek eigendom is de norm kostendekkende tarieven waarbij er geen rendement is op de investering. In de Herijking van de Transitievisie Warmte is uitgebreid ingegaan op de gemeentelijke rolneming in de warmtetransitie en de verschillende mogelijkheden van publiek en privaat eigendom. Bij de ontwikkeling van warmtenet Langeraar is een publiek meerderheidsbelang in lijn met de toekomstige wetgeving.

5

Pagina 6 van 12 Binnen dat meerderheidsbelang zijn veel samenwerkingen met andere publieke organisaties mogelijk. De meest voor de hand liggende partners in publiek eigendom staan hieronder kort toegelicht. De Rijksoverheid is mogelijke financiële deelname aan warmtenetten nog aan het uitwerken. Mogelijk gaan ze vanaf 2025 financieel deelnemen aan warmtenetten. Daarnaast is er een waarborgfonds aangekondigd voor de financiering van warmtenetten. In de regio is Holland Rijnland net gestart met een verkennend onderzoek naar een regionaal warmtebedrijf waar gemeenten samen warmtenetten exploiteren. De netbeheerders Stedin en Alliander hebben de aparte organisaties NetVerder en Fyran met expertise over warmtenetten. Mogelijk kan Fyran in de toekomst deelnemen aan een warmtenet in Langeraar. Hoogheemraadschap Rijnland heeft aangegeven op dit moment niet als mede-eigenaar deel te nemen in warmtenetten in Nieuwkoop. We zien dat de publieke organisaties waar mede-eigenaarschap mogelijk zou zijn, hun posities aan het bepalen zijn. Men wacht relevante wetgeving af. Naar verwachting kunnen oriënterende gesprekken zoals bij Holland Rijnland nog jaren duren voordat een regionaal warmtenet concreet wordt. De bouw van het Kind Centrum is echter gebonden aan een strakke planning. In deze fase is het te kort dag om publieke organisaties mede-eigenaar te laten worden.

Om een warmtenet te realiseren in Langeraar is een volledig gemeentelijk warmtebedrijf noodzakelijk. Hierin heeft de gemeente regie en uitvoeringscapaciteit maar draagt ook het volledige financiële risico. Toch is het verstandig om open te staan voor toekomstige (publieke) mede-eigenaren. Een gemeentelijke warmtebedrijf heeft een impact op de gemeentelijke organisatie. Hoewel een warmtebedrijf een aparte juridische onderneming is, ligt het voor de hand om bij het eerste warmtenet geen grootschalige warmteorganisatie op te richten. Het warmtebedrijf zal in eerste instantie een “lege huls” (een BV) die de taken voor het leveren van warmte en de instandhouding van het systeem uitvoert. De werkzaamheden worden gedaan door medewerkers van de gemeente. Deze constructie moet wel eerst fiscaal uitgezocht worden. Technisch onderhoud kan voorzien worden met prestatiecontracten aan marktpartijen. Daarnaast is er nog 1.0 fte niet ingevuld vanuit de uitvoeringsmiddelen klimaat en energiebeleid (CDOKE). Deze middelen besloot de raad in te zetten op 13 april 2023 voor een uitbreiding bij team Communicatie en team Economie & Duurzaamheid. Met deze uitbreiding is er voldoende capaciteit voor het uitvoeren van wijkgerichte participatie richting aardgasvrij in Langeraar. Daarnaast kunnen ook administratieve taken en procesmatige werkzaamheden van een warmtenet hiermee gedekt worden.

Specialistisch onderhoud en beheer zit al opgenomen in de businesscase. Wij voorzien alleen op termijn een takenverzwaring bij Beheer Openbare Ruimte voor het beheer van het warmtenet. Het is mogelijk om deze taken structureel in te vullen met de fte die nog niet is ingevuld uit de CDOKE middelen. Een verdere toelichting is te vinden in bijlage D. Planning Het IKC wordt volgens de planning in het derde kwartaal van 2025 in gebruik genomen. Op dat moment moet de warmtevoorziening gereed zijn. Dat is de deadline voor de WKO bronnen. Het bredere warmtenet en de aquathermie installatie kunnen later ontwikkeld worden. Bij de bouw van een WKO moet op tijd gestart worden met de vergunningprocedure. Bij een besluit tot realisatie van een warmtenet zal er direct gestart worden met een vergunningsaanvraag en de oprichting van een warmtebedrijf. Het vervolgproces zal er als volgt uitzien:

6

Pagina 7 van 12 Figuur 3: Planning warmtenet Langeraar

Beoogd (maatschappelijk) effect De gemeente Nieuwkoop onderschrijft de landelijke klimaatdoelstellingen om in 2050 volledig aardgasvrij en energieneutraal te zijn en wil daaraan een bijdrage leveren. Door de ontwikkeling van een warmtenet in Langeraar neemt de gemeente een actieve rol in de warmtetransitie en de ontwikkeling van een warmtenet voor een bestaande woonwijk. Hierbij zet de gemeente in op de laagste maatschappelijke kosten en leveringszekerheid voor de inwoners. Kader / eerdere besluiten / voorgeschiedenis Met de vaststelling van de transitievisie warmte op 16 december 2021 heeft de gemeente de aanwezige warmtebronnen en kansrijke warmteclusters geïdentificeerd. Ook zijn de uitgangspunten van de warmtetransitie geformuleerd en zijn er onderzoeken naar warmtenetten gestart. Daarna heeft de gemeente op 13 april 2023 het raadsvoorstel Monitoring en Capaciteit Duurzaamheidsprogramma vastgesteld met daarin een uitbreiding van de ambtelijke capaciteit om te warmtetransitie te versnellen. Vervolgens is er op 28 september 2023 een investeringskrediet beschikbaar gesteld voor de warmtevoorziening van het Kind Centrum De Poel en een mogelijke uitbreiding tot een warmtenet. Op 25 april 2024 zal de herijking van de transitievisie warmte voorliggen waarbij de rolneming en het eigenaarschap van warmtenetten voor ligt.

Participatie / betrokken partijen / personen - Woondiensten Aarwoude is betrokken vanuit hun rol als woningcorporatie met woningbezit in het plangebied. Er zijn periodieke overleggen met WDA over dit project. - Het Hoogheemraadschap Rijnland is de beheerder van de Langeraarse Plassen en vergunningverlener voor aquathermie projecten. - Liander is beheerder van de gas en elektriciteitsnetten in Langeraar. Ook zijn zij verantwoordelijk voor noodzakelijk netverzwaring bij elektrificatie van de warmtevoorziening. - Daarnaast is er een actieve werkgroep van acht inwoners, waaronder een vertegenwoordiging vanuit de Dorpsraad. Zij zetten zich in voor de verduurzaming van Langeraar en hebben samen met de gemeente meerdere informatieavonden georganiseerd. Op dit moment voeren zij een bewonerspeiling over deelname aan het warmtenet uit. De warmtetransitie en energiebesparing zijn breed gedragen onderwerpen. - Tot slot zijn ook de energiecoaches van de Gebiedscoöperatie Nieuwkoop betrokken. Zij spelen een cruciale rol in de vertaling van de warmtetransitie naar de inwoners. Ze voeren huisbezoeken uit en geven adviezen over de verduurzaming van de woning. Specifiek in Langeraar adviseren ze bewoners over het aardgasvrij maken van de woning en organiseren ze een collectieve inkoopactie.

Bij het besluit tot het ontwikkelen van een warmtenet zal er een participatieplan, conform het participatiebeleid van de gemeente, worden opgesteld waarin beschreven staat hoe inwoners meegenomen en ondersteund worden. In Bijlage B geeft een opzet hiervoor weer.

7

Pagina 8 van 12 Duurzaamheidsaspecten Aardgasvrije verwarming vermindert de uitstoot van broeikasgassen. Een warmtenet heeft een lager elektriciteitsverbruik dan individuele warmtepompen. Door de energie-efficiëntie kan de opwek van elektriciteit verminderd worden ten opzichte van individuele warmtepompen. Gezondheid Het tegengaan van klimaatverwarming draagt bij aan een gezonde leefomgeving. Stabiele op kosten gebaseerde tarieven voor de levering van warmte kan stress over prijsstijgingen voorkomen. Varianten met argumenten voor en tegen Variant: voorsorteren op warmtenet in gemeentelijk eigendom Nu voorsorteren helpt de optie voor een warmtenet openhouden. Daarnaast is zeker met welke warmte-installatie het IKC en de Nieuwbouw zal worden voorzien. De organisatie kan met zekerheid toewerken naar het verdere ontwikkeling van een basis voor een warmtenet. Het warmtenet maakt een snelle reductie van CO2-uitstoot mogelijk. Het warmtenet maakt het mogelijk om de woningen in het gebied op vrijwillige basis en op korte termijn af te sluiten van het aardgas. Hierdoor is directe besparing op uitstoot van CO2 binnen handbereik. Bij toepassing van individuele warmtepompen is het tempo onzeker en vrijwel zeker lager. Het warmtenet is een toekomst-bestendige optie voor aardgasvrij. De duurzaamheidseisen voor warmtenetten worden steeds strenger.

Andere varianten warmtenetten maken gebruik van fossiele restwarmte. Deze zullen in de toekomst moeten overstappen op duurzame alternatieven. Dit warmtenet maakt gebruik van lokale duurzame bronnen met een zeer laag energieverlies. Lage temperatuur geeft mogelijkheden voor koeling Woningen, zeker nieuwbouw, worden steeds beter geïsoleerd. Dat betekent dat de vraag naar koeling groter wordt. Bij een lage temperatuur warmtenet kun je de warmtevoorziening en koeling in één systeem integreren. Deze opzet maakt het systeem juist efficiënter omdat er met koeling warmte terug in de bron wordt gestopt. Een warmtenet biedt betaalbare warmte Hoewel bewoners voor het aansluiten op een warmtenet moeten investeren in een warmtepomp, krijgen ze lagere jaarlijkse energielasten in vergelijking met aardgas. Bij een hoger verbruik kan dit verschil flink oplopen. Dankzij de vele subsidieregelingen en 0% rente leningen vanuit het warmtefonds is verduurzaming van de woning óók bereikbaar voor inwoners met minder financiële draagkracht. Ook stijgt de woningwaarde met een beter energielabel. Daarnaast beschermt de ACM de consument met het stellen van maximale tarieven. Met een warmtenet verbruikt men geen gas en minder elektriciteit dan een individuele lucht-water warmtepomp. Zo worden inwoners minder afhankelijk van stijgingen van de energieprijzen én zijn ze beschermd tegen excessen van de markt.

Met de ontwikkeling van een warmtenet doen we nuttige ervaring op Als eigenaar van een warmtebedrijf doen we ervaring op met het ontwikkelen en exploiteren van een warmtenet voor bestaande bouw. Deze ervaring zal zeer waardevol zijn omdat over 25 jaar alle wijken van de gemeente Nieuwkoop aardgasvrij verwarmd moeten zijn. Nu starten voorkomt dat in 2045 alle wijken tegelijk aangepakt moeten worden. Een warmtenet heeft voordelen ten opzichte van individuele lucht-water warmtepompen Een water-water warmtepomp heeft over het algemeen 0.5 tot 1 COP (Coefficient of Performance) punt meer dan een lucht-water warmtepomp. Hierdoor zet hij elektriciteit efficiënter om in warmte. Dit speelt met name op tijdens koude dagen in de winter wanneer het lastig is om warmte te onttrekken aan de buitenlucht. Hierdoor is de belasting op het elektriciteitsnet in deze periode een stuk lager. 8

Pagina 9 van 12

Variant: Niet voorsorteren op een warmtenet Een besluit nu om geen WKO te ontwikkelen voorkomt een lock-in situatie waarbij er steeds meer uitgaven gedaan worden om de mogelijk tot het ontwikkelen van een warmtenet open te houden. Daarbij worden onnodige kosten geminimaliseerd en kan er duidelijkheid geschept worden over de warmtevoorziening van het Kind Centrum de Poel. Relevante wetgeving nog niet vastgesteld De aangekondigde Wet Collectieve Warmte en de Wet Gemeentelijke Instrumenten Warmtetransitie hebben grote impact op de taakstelling en de instrumenten voor gemeenten in de warmte transitie. Door geen warmtenet te ontwikkelen kunnen de politieke en beleidsmatige ontwikkelingen worden afgewacht. Ook kan er tijd genomen worden om samenwerkingen met andere publieke organisaties aan te gaan. Een kanttekening hierbij is dat de koppelkans met het Kind Centrum de Poel gemist wordt. Natuurlijke momenten woningeigenaren benutten Als alternatief voor een warmtenet kan er ingezet worden op individuele warmtepompen. Inwoners kunnen op eigen initiatief isolatiemaatregelen en een warmtepomp nemen. Bijvoorbeeld als de CVketel aan vervanging toe is. Als er veel inwoners op een individuele voorziening overstappen is een warmtenet in de toekomst minder haalbaar.

Voorkomt complexe organisatie De ontwikkeling van een warmtenet is een complexe organisatie met meerdere variabelen zoals de deelnamegraad, wisselende energieprijzen, de technische uitvoering en vele stakeholders. Individuele oplossingen zijn minder complex en vereisen geen vergunningen. Door te starten met een enkel warmtenet kan er ervaring opgedaan worden zonder een enorm grote organisatie te hoeven optuigen. Voorkomen financiële en juridische risico’s De ontwikkeling van een warmtenet in gemeentelijk eigendom vereist een investering van rond de 3 miljoen euro. Daarnaast moeten er jaarlijkse onderhoudskosten gemaakt worden voor de komende 30 jaar. Als het warmtebedrijf zich committeert tot het levering van warmte moet het voldoen aan de wettelijk gestelde leveringsplichten en storingsdiensten. Door niet in te zetten op een warmtenet beperkt de gemeente deze risico’s. Wat betekent de variant geen warmtenet voor het Kind Centrum De Poel? Wanneer besloten wordt geen warmtenet in Langeraar te realiseren, betekent dit dat beide nieuwbouw gebouwen op een andere wijze van warmte en koude dienen te worden voorzien. Gezien de binnen apparatuur van beide gebouwen ligt het dan voor de hand dat er gesloten bodemlussen worden gerealiseerd. Binnen de gebouwen kan dan vrijwel dezelfde techniek worden toegepast (water-water warmtepomp).

Dit betekent wel extra plankosten en kosten voor het realiseren van bodemlussen. Voor het IKC is dit circa €250.000 tot €300.000 exclusief BTW aan meerkosten. Gezien de planning van het project is het mogelijk dat dit ook niet binnen de vastgestelde planning kan worden gerealiseerd. Vertraging in het bouwproces kan niet worden uitgesloten. De koppelkans met het IKC betekent dat er vanuit de begroting van het IKC financieel bijgedragen wordt aan de realisatie van het warmtenet. Deze bijdrage valt dan ook weg. Er is ook nog een scenario waarbij er na de keuze voor een warmtenet blijkt dat het niet gerealiseerd kan worden. Er moet dan worden geaccepteerd dat een desinvestering is gedaan en de voorinvestering moet dan worden afgeschreven. Gezien het feit dat dit warmtenet bestaat uit beproefde techniek waar al veel ervaring mee is, kan dit scenario vrijwel worden uitgesloten. Inmiddels weten we als gemeente ook wat het betekent om een warmtenet te realiseren en te exploiteren. Op Schoterhoek II hebben we een technisch zeer vergelijkbaar systeem gerealiseerd en dit functioneert

9

Pagina 10 van 12 goed. Daarnaast weten we ook wat we kunnen verwachten als het gaat om het exploiteren van dit netwerk en wat de kosten hiervan zijn. Voorgesteld besluit De raad wordt voorgesteld het volgende te besluiten: 1. Dat de warmte-koude opslag rondom het Kind Centrum de Poel zoals benoemd in het raadsvoorstel Warmtevoorziening IKC de Poel (2023-075) de toekomstbestendige warmtevoorziening wordt vanwege de grote kansrijkheid voor een warmtenet in Langeraar. Kanttekeningen / risico’s en beheersmaatregelen Verzwaring elektriciteitsnet nodig Netbeheerder Liander heeft aangegeven dat er voor de aansluiting van honderden woningen op een warmtenet grootschalige verzwaring van het lokale elektriciteitsnet nodig is. Ze werken aan een toekomstbestendige infrastructuur en houden daarbij ook rekening met de groei van het aantal elektrische auto’s en zonnepanelen. Deze verzwaring kan pas in 2027/2028 gereed zijn. Een beheersmaatregel is het gefaseerd aansluiten van woningen. Liander onderzoekt met een nettoets hoeveel woningen ze kunnen aansluiten voordat deze verzwaring is gerealiseerd. Relevante wetgeving nog niet vastgesteld De Wgiw (Wet Gemeentelijk Instrumenten Warmtetransitie) regelt de gemeentelijke bevoegdheid om een aardgasvrije warmteoplossing aan te wijzen en aan te geven vanaf wanneer de levering van aardgas in een gebied wordt beëindigd.

Hoewel de wet nog niet is vastgesteld is de verwachting dat er voldoende politiek draagvlak is. Ook zal de besluitvorming over deze wet vóór de behandeling van dit raadstuk plaatsvinden. Volloop risico Er is geen absolute zekerheid op voorhand dat de te verwachten 80% van de afnemers ook daadwerkelijk aansluiten. Met het tekenen van een intentieovereenkomst met de WDA is er meer zekerheid, maar het kan nog altijd zijn dat de WDA uiteindelijk niet aansluit. Daarom zal de intentieovereenkomst met WDA uitgewerkt worden tot een contractuele samenwerking. In eerste instantie zullen het IKC en de nieuwbouw worden aangesloten. Als de verdere deelname tegenvalt is er een warmtenet met overcapaciteit gerealiseerd. Dit zal leiden tot hoge beheerskosten. Het is dan wel mogelijk om een deel van de capaciteit van het warmtenet buiten operatie te stellen. Dit betekent dat er minder pompen en overige apparatuur worden benut. Dit kan de exploitatiekosten drukken. De capaciteit blijft dan beschikbaar om op een later moment te gebruiken. Een andere beheermaatregel is het aanwijzen van het gebied als aardgasvrij. Dan worden bewoners verplicht om af te stappen van verwarmen met aardgas. Kostenstijging warmtenet Een verliesmakend warmtenet kan niet volledig op de afnemers verhaald worden. Deze zijn immers beschermd door de maximale tarieven van de ACM.

Een kanttekening is dat hogere kosten in de infrastructuur zullen leiden tot een hogere Warmtenetten Investeringssubsidie (WIS) waardoor verlies deels gedekt zal worden. Financiële en Juridische gevolgen Financiële gevolgen van dit besluit zijn voorzetting van de besteding van de middelen zoals vastgesteld in het raadsvoorstel warmtevoorziening IKC de Poel (toegelicht in bijlage D van dat voorstel). Dit raadsvoorstel is een bevestiging van dat eerdere besluit met additionele informatie over de financiële en juridische gevolgen van de ontwikkeling van een warmtenet. Er ligt een rendabele businesscase voor het warmtenet waardoor de aanleg van een WKO een goede keuze is.

1. Financiële gevolgen van een toekomstig warmtenet (Zie bijlage E voor de businesscase) 10

Pagina 11 van 12 Waarborgfonds Rijk in voorbereiding. In de voorjaarsnota 2024 zet het Rijk in op een landelijk waarborgfonds voor de financiering van warmtenetten in Nederland. Dit fonds bestaat uit 250 miljoen voor de periode tot 2030. Dat zou genoeg moeten zijn om 80 tot 90 procent van de kosten bij de aanlegfase van nieuwe warmtenetten te dekken. Daarmee neemt de Rijksoverheid een belang in nieuwe warmtenetten en ondersteunt het gemeenten. Verwacht wordt dat dit waarborgfonds in 2025 wordt ingesteld. Wij hopen dat er in het najaar meer duidelijkheid is hierover. Om voor Langeraar de voortgang te kunnen behouden is nu voorzien in een garantstelling door de gemeente. In overleg met de financier en de Rijksoverheid kan de gemeentelijke garantstelling te zijner tijd worden overgezet naar het landelijke waarborgfonds, waarna de bijbehorende reservering in het weerstandsvermogen van de gemeente teruggebracht kan worden. Bedrijfsfinanciering of projectfinanciering Er zijn twee mogelijke manieren van financieren, namelijk: bedrijfsfinanciering (een warmtebedrijf financiert haar assets) of projectfinanciering (per project wordt financiering gezocht). Het ligt in de rede om de eerste warmtenetten op basis van projectfinanciering te financieren. Hiervoor wordt een (project)entiteit opgericht (waarschijnlijk een BV).

Naar mate er meer warmtenetten gerealiseerd worden, kan gekozen worden de verschillende entiteiten onder te brengen in een warmtebedrijf en over te gaan op bedrijfsfinanciering op de assets. Financiering warmtenet De gemeente kan geld lenen van een bank en vervolgens uitlenen aan een warmtebedrijf. Het warmtebedrijf betaalt vervolgens rente aan de gemeente voor het lenen van het geld. De financiering van het warmtenet kan gedaan worden met een combinatie van inbreng eigen vermogen en een lening bij de BNG. Deze bank verstrekt een lening voor maatschappelijke doelen zoals een warmtenet. Hierbij is een inbreng van 30% eigen vermogen een gebruikelijke eis. Mogelijk kan deze worden teruggebracht tot 10% met het waarborgfonds. Gemeentelijke begroting Nieuwkoop Het is vooralsnog niet in de gemeentelijke begroting opgenomen dat de gemeente investeert in een warmtenet. Voor Langeraar wordt ingezet op projectfinanciering, waarbij de investeringsbeslissing rond de 3 miljoen uitkomt. Meer dan de helft hiervan zal, naar verwachting in de eerste jaren worden terugverdiend met de WIS subsidie en de aansluitbijdragen. Het is de verwachting dat de jaarlijkse kosten over een periode van 30 jaar vergelijkbaar zijn met de jaarlijkse opbrengsten. Na 30 jaar zal er een onrendabele top resteren van rond de 1 miljoen.

De infrastructurele werken zoals leidingen gaan veel langer dan 30 jaar mee en hebben nog een significante restwaarde. Subsidies De eerste ronde van de WIS subsidie is per 1 juni 2023 opengesteld. In 2024 zal er een tweede ronde worden opgesteld. Het is de verwachting dat de voorwaarden dit jaar gunstiger zullen zijn en er voldoende budget is om elke goedgekeurde aanvraag te honoreren. In het eerdere voorstel werd verwacht dat we ook aanspraak konden maken op de Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++) subsidie. Echter is in overleg met de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) gebleken dat deze subsidie niet beschikbaar is voor het type warmtenet wat beoogd is in Langeraar. Mogelijk liggen er kansen voor een subsidie in de Regionale Investeringsagenda (RIA). Dit zal onderzocht worden. 2. Juridische gevolgen Vergunning warmtelevering Voor de levering van warmte aan particulieren is er een vergunning van de ACM nodig. De eisen voor het verkrijgen van deze vergunning zijn opgenomen in bijlage F. Het ligt in de lijn der verwachting dat deze vergunning verleend zal worden. Gemeenten zijn namelijk een van de beoogde eigenaren van 11

Pagina 12 van 12 warmtenetten in de nieuwe wetgeving. Bij oprichten van een warmtenet zal de gemeente ook juridisch verantwoordelijk worden de taken van het warmtebedrijf zoals de levering van warmte en het borgen van de leveringszekerheid. Aanvullende samenwerkingsovereenkomst met Woondiensten Aarwoude Het is noodzakelijk om de getekende intentieverklaring met WDA uit te werken in een contractuele samenwerkingsovereenkomst. Daarnaast hebben huurders een instemmingsrecht op grootschalige renovatie van de woning. 70% moet akkoord zijn om de renovatie door te laten gaan. Aanvragen vergunning WKO en Aquathermie Voor het ontwikkelen en exploiteren van WKO bronnen is een vergunning vanuit de Provincie ZuidHolland nodig. Voor het ontwikkelen en exploiteren van aquathermie is een vergunning van Hoogheemraadschap Rijnland nodig. Het ligt in de lijn der verwachting dat beide vergunningen afgegeven zullen worden voor dit project. Bijlagen Bijlage A: Toelichting Systeemopzet Warmtenet Bijlage B: Participatieplan & Bewonerspropositie Bijlage C: *Geheim* Intentieverklaring WDA Bijlage D: Juridische implicaties opzetten gemeentelijk warmtebedrijf Bijlage E: *Geheim* Businesscase Warmtenet Langeraar d.d.

april 2024 Bijlage F: Whitepaper Financiering warmtenetten BNG * Bijlage C en E zijn aangemerkt voor geheimhouding op grond van artikel 87 van de Gemeentewet jo artikel 5.1, tweede lid, onder b, van de Wet open overheid vanwege economische of financiële belangen van de gemeente.

Advies meningsvormende raad

12