Preventieagenda Gemeente Nieuwkoop 2023 - opgemaakte versie
Tekst van het document
Sociaal Domein
LOKALE PREVENTIE AGENDA
2
Inleiding Voor u ligt de lokale preventie agenda Sociaal Domein van de gemeente Nieuwkoop. Binnen het sociaal domein is preventie van groot belang. Preventie is het voorkomen van problemen bij het opgroeien, zelfredzaam en gezond zijn en het normaliseert problemen in een vroeg stadium. Met preventie investeren we in de gezondheid en het welzijn van onze inwoners en het kan een besparing op zwaardere zorg opleveren. In het collegeprogramma voor de jaren 2022-2026 werd hierover het volgende opgenomen: “Na de decentralisaties is veel aandacht uitgegaan naar de drie grote wettelijke taken op het sociaal domein: de Jeugdwet, de Wmo en de Participatiewet”. Goede en betaalbare voorzieningen voor mensen die het nodig hebben is van groot belang. Toch is het minstens zo belangrijk om de basis op orde te hebben. We willen ervoor zorgen dat mensen niet buiten de boot vallen. Wanneer dat toch gebeurt, willen we dat vroeg signaleren en snel ondersteuning beschikbaar stellen, zodat erger wordt voorkomen. Op het gebied van preventie en welzijn kan een gemeente als Nieuwkoop het verschil maken”. Om een gezonde en welvarende gemeenschap te creëren, is het noodzakelijk om te investeren in preventieve maatregelen. In deze lokale preventie agenda gaan we op zoek naar lichte en laagdrempelige oplossingen waarmee we als doel stellen om het beroep op zwaardere zorg terug te dringen.
Daarnaast ligt de focus op het ondersteunen van de actieve gemeenschap en het versterken van de regierol van de gemeente. We stimuleren en ondersteunen
Sociaal Domein Lokale Preventie agenda
ten slotte inwoners vanuit een visie op positieve gezondheid. Dat gaat niet alleen om de afwezigheid van ziekte, maar ook om het vermogen van mensen om met fysieke, emotionele en sociale uitdagingen om te gaan en hun eigen welzijn te bevorderen. Het draait om het vinden van een balans in lichamelijke, mentale en sociale aspecten van het leven. Vanuit dit idee willen we als gemeente een ondersteunend klimaat creëren, waarin inwoners de mogelijkheid hebben om regie te nemen over hun eigen gezondheid en welzijn. Om dit te realiseren, ontwikkelen we verschillende initiatieven en programma’s die gericht zijn op het bevorderen van een goede gezondheid. Dit kan bijvoorbeeld inhouden dat we activiteiten organiseren die het sociaal netwerk van mensen versterken, voorlichting aanbieden over gezonde voeding en beweging en initiatieven ondersteunen die de mentale veerkracht van inwoners vergroten. We richten ons daarbij op het intensiveren en stimuleren van initiatieven en voorzieningen die er –in veel gevallen- al zijn. We stimuleren niet alleen de kracht van de gemeenschap, we versterken ook onze eigen regierol. Door middel van deze aanpak kunnen we de kracht van de gemeenschap versterken en beter benutten, om gezondheidsproblemen en sociaaleconomische ongelijkheid tegen te gaan.
We gaan ons daarnaast richten op het vroegtijdig herkennen van mogelijke problemen, zodat we snel kunnen ingrijpen en voorkomen dat problemen zich verder ontwikkelen. Dit vraagt om een stevige sociale infrastructuur met voldoende, goede en toegankelijke voorzieningen voor alle inwoners. Door hierop in te zetten, kunnen we de gezondheid en het welzijn van de inwoners bevorderen
3 en de maatschappelijke kosten van zorg en ondersteuning verminderen. Samenwerking tussen de gemeente en verschillende (vrijwilligers) organisaties, verenigingen en andere instanties is hierbij van groot belang. We werken in deze agenda verder met een aantal van de uitgangspunten die geschetst werden in het Koersdocument Zorglandschap: We zijn een gemeente die haar inwoners faciliteert bij het werken naar een actieve, veilige en saamhorige samenleving. We hebben in veel kernen in Nieuwkoop een actieve gemeenschap die voor veel mensen een belangrijke rol kan vervullen bij het meedoen in de samenleving. We intensiveren onze huidige inzet op het ondersteunen en stimuleren van de initiatieven en voorzieningen die er in de verschillende kernen zijn. We zetten in op het vroeg herkennen van mogelijke problemen en op het bieden van een stevige sociale infrastructuur met voldoende, goede en toegankelijke voorzieningen voor alle inwoners. Hoe eerder problemen gesignaleerd worden, hoe eerder deze met lichte vormen van ondersteuning en hulp kunnen worden aangepakt. Escalatie van problematiek en de inzet van zwaardere zorg kan daarmee worden voorkomen”.
Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Deze preventie agenda dient ook als plan van aanpak voor het landelijke Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). In dit akkoord, dat in februari 2023 werd afgesloten tussen gemeenten, rijksoverheid en zorgverzekeraars, zijn afspraken opgenomen waarin een gezonde samenleving centraal staat. Het akkoord richt zich op een gezonde generatie in 2040, met weerbare mensen die kunnen opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving en waarin sprake is van een sterke sociale basis. De fysieke en mentale gezondheid vanaf het prille begin wordt bevorderd en behouden en er gaat speciale aandacht uit naar mensen in kwetsbare situaties.
Sociaal Domein Lokale Preventie agenda
In het GALA akkoord worden zeven (inhoudelijke) subdoelen benoemd. Gemeenten kunnen voor hun inzet op deze doelen een beroep doen op een brede specifieke uitkering (SPUK). In deze SPUK worden bestaande middelen voor uiteenlopende programma’s én een aantal nieuwe kabinetsmiddelen, gebundeld aangeboden. Nieuwkoop heeft op alle doelen middelen aangevraagd. De doelen met bijbehorende budgetten, zijn opgenomen in bijlage 3. In deze lokale preventie agenda zijn de GALA doelen uitgewerkt en aangevuld met eigen ‘Nieuwkoopse’ doelen die betrekking hebben op preventie. Het college had al voor de komst van GALA het voornemen om een preventie agenda op te stellen. Preventie is ons inziens breder dan een gezonde samenleving en een sterke sociale basis. Er zijn daarom eigen doelen toegevoegd. Er is in de afgelopen jaren regelmatig nieuw beleid ontwikkeld op allerlei deelgebieden van het Sociaal Domein. Onder andere een visie sport en bewegen, gezondheidsbeleid, een eenzaamheidsaanpak en een pakket aan maatregelen om de gevolgen van corona te bestrijden. Ook is er in Nieuwkoop een breed aanbod van vrijwilligers, (in)formele activiteiten en welzijnsvoorzieningen. We beginnen niet opnieuw. In deze agenda maken we een overzicht van wat we doen en gaan doen op het gebied van preventie. We kijken waar we zaken beter op elkaar af kunnen stemmen.
De basis ligt er al, maar we willen beter aan elkaar verbinden, zien waar we nog kunnen intensiveren of waar we nog wat missen. De acties zijn gericht op de Nieuwkoopse situatie en in overleg met lokale partners, zoals het stakeholdersoverleg zorg en welzijn, kinderopvang en onderwijs, het kernteam sport en de adviesraad sociaal domein, tot stand gekomen.
4
Het Integraal Zorg Akkoord (IZA) Het Integraal Zorg Akkoord (IZA) heeft als doel de zorg voor iedereen toegankelijk, kwalitatief goed en betaalbaar te houden. Het IZA zet daarom in op de verschuiving van zorg naar ondersteuning en preventie. Om deze beweging kracht bij te zetten zijn tussen gemeenten, VWS en zorgverzekeraars de afspraken in GALA gemaakt. In het IZA zijn afspraken opgenomen over regionale samenwerking, een regionale preventie infrastructuur en de inrichting van ketenaanpakken. In de regio Holland Rijnland is een samenwerkingsstructuur ingericht die focust op de verdere uitwerking van het IZA. Er zijn drie regionale werkgroepen actief: GGZ, Preventie en Ouderen. Deze werkgroepen moeten leiden tot regioplannen. De eerste deadline hiervoor is eind 2023. De regionale plannen vallen buiten de reikwijdte van deze lokale preventie agenda, maar we zijn als gemeente vertegenwoordigd in de werkgroepen en de lokale vertaling ervan wordt meegenomen in ons eigen beleid.
Leeswijzer We beginnen deze agenda met inzicht in de belangrijkste cijfers op het gebied van gezondheid, sport, bewegen en de sociale basis in Nieuwkoop op dit moment. De notitie is daarna ingedeeld in drie thema’s; “Licht en laagdrempelig”, “Iedereen doet mee” en “Een leven lang gezond”. Voor deze thema’s hebben we elk een aantal doelen benoemd die we willen bereiken en waarmee de preventie in Nieuwkoop wordt vormgegeven. Voor elk van de doelen zijn acties geformuleerd. Sommige acties dienen meerdere doelen. In dat geval zijn ze één keer uitgeschreven en worden ze daarna kort genoemd.
Sociaal Domein Lokale Preventie agenda
Een aantal acties is reeds gestart, anderen moeten nog worden uitgezet. We kiezen daarbij voor de belangrijkste of meest in het oog springende acties. Het is ondoenlijk om iedere actie die we ondernemen of gaan ondernemen, op te nemen in dit plan. Zowel gemeente als al haar partners zijn voortdurend bezig om activiteiten te organiseren of voorzieningen te treffen en voortschrijdend inzicht leidt soms ook tot andere keuzes. De thema’s en de doelen vormen het kader voor het preventiebeleid van de komende jaren. Ze haken aan bij de doelen die de VNG en het Ministerie van VWS hebben geformuleerd in het Gezond en Actief Leven Akkoord en zijn in lijn met eerder vastgestelde beleidsstukken of plannen van aanpak. Deze zijn voor de volledigheid vermeld bij de betreffende doelen. De thema’s en de doelen fungeren als houvast om regelmatig de balans op te maken en in de komende jaren nieuwe acties te formuleren. Deze preventie agenda is daarmee ook een werkdocument. In bijlagen 1 en 2 worden de cijfers verder toegelicht en laten we zien hoe we de voortgang van de belangrijkste maatregelen gaan monitoren. In bijlage 3 vindt u tenslotte de GALA doelen en de brede SPUK middelen die het Rijk daaraan heeft toegewezen en de wijze waarop we ze in Nieuwkoop (voor zover nu bekend) gaan inzetten.
5
Belangrijkste opgaven Nieuwkoop Eenzaamheid
Geluidshinder
Overgewicht
Nieuwkoop
Hollands Midden
Nieuwkoop
Hollands Midden
Nieuwkoop
Hollands Midden
9%
13%
22%
7,7%
49%
49%
14%
15%
van de volwassenen en ouderen is ernstig eenzaam
van de volwassenen en ouderen is ernstig eenzaam
van de volwassenen (18+) inwoners ervaart ernstige geluidshinder door vliegverkeer
van de volwassenen (18+) inwoners ervaart ernstige geluidshinder door vliegverkeer
volwassenen en ouderen heeft obesitas
Beweging
Mantelzorgers Nieuwkoop
Hollands Midden
Nieuwkoop
Hollands Midden
16%
13%
46%
49%
3,5%
2,7%
22%
18%
van de volwassenen en ouderen is mantelzorger
tamelijk zwaar t/m overbelast door geven mantelzorg
van de volwassenen en ouderen is mantelzorger
tamelijk zwaar t/m overbelast door geven mantelzorg
van de volwassenen en ouderen voldoet aan de beweegrichtlijn
van de jongeren (klas 2/4) beweegt dagelijks 1 uur of meer
van de jongeren (klas 2/4) beweegt dagelijks 1 uur of meer
Hollands Midden
Nieuwkoop
Hollands Midden
17%
17%
55%
49%
32%
27%
5%
ouderen (65+) gevallen en daarvoor medisch behandeld
van de ouderen heeft problemen met evenwicht in het dagelijks leven
4%
ouderen (65+) gevallen en daarvoor medisch behandeld
Sociaal Domein Lokale Preventie agenda
jongeren (klas 2 en 4) heeft ooit alcohol gedronken
jongeren (klas 2 en 4) heeft recent alcohol gedronken
12%
volwassenen en ouderen is een zware drinker
volwassenen en ouderen heeft obesitas
Psychosociale klachten Nieuwkoop
Hollands Midden
27%
28%
16%
20%
48%
51%
jongeren (klas 2/4) ervaart psychische klachten
Nieuwkoop
van de ouderen heeft problemen met evenwicht in het dagelijks leven
van de volwassenen en ouderen heeft overgewicht
van de volwassenen en ouderen voldoet aan de beweegrichtlijn
Alcoholgebruik
Vallen
van de volwassenen en ouderen heeft overgewicht
jongeren (klas 2 en 4) heeft ooit alcohol gedronken
jongeren (klas 2 en 4) heeft recent alcohol gedronken
10%
volwassenen en ouderen is een zware drinker
van de volwassen inwoners ervaart psychosociale klachten
van de volwassenen heeft een matig tot hoog risico op depressie of angst
jongeren (klas 2/4) ervaart psychische klachten
van de volwassen inwoners ervaart psychosociale klachten
van de volwassenen heeft een matig tot hoog risico op depressie of angst
6 Acties • We zetten in op het versterken van de preventieve voorzieningen voor jeugdige en hun ouders • We bieden extra ondersteuning aan de jongste kinderen • We versterken de samenwerking tussen het JGT en de huisartsen • We zetten in op het voorkomen van complexe scheidingen
Doel 2
Doel 1
Problemen bij jeugdigen worden vroegtijdig herkend en zo eenvoudig mogelijk aangepakt
Door de inzet van laagdrempelige oplossingen wordt de zelfredzaamheid van onze inwoners vergroot
Licht en Laagdrempelig Doel 4
Gespecialiseerde hulp en informele organisaties (verenigingsleven) weten elkaar te vinden en werken samen Acties • We faciliteren de connectie tussen het formele en informele veld • We sturen op samenwerking tussen gespecialiseerde hulp en informele organisaties in de contracten en subsidierelaties
Sociaal Domein Lokale Preventie agenda
Acties • We zetten in op preventieve voorzieningen waarmee we de mobiliteit van inwoners vergroten • We zetten in op preventieve voorzieningen waarmee we mensen in staat stellen om langer thuis te wonen • We signaleren problemen bij ouderen en dragen oplossingen aan • We brengen welzijnsvoorzieningen actief onder de aandacht
Doel 3
Het verkleinen van kansenongelijkheid, armoede- en schuldenproblematiek
Acties • We verstevigen preventieve voorzieningen die kansenongelijkheid en armoede aanpakken • We werken aan het voorkomen en aanpakken van schulden • We willen de kans op betaald werk vergroten • We geven eenvoudige informatie en bereiken meer mensen
7
1. Licht en laagdrempelig Steeds meer inwoners hebben te maken met mentale, fysieke en/of financiële problemen. Daarbij wordt de problematiek van inwoners steeds complexer. Tegelijkertijd staan collectieve voorzieningen onder druk. Het gevolg hiervan is dat inwoners sneller een beroep doen op gespecialiseerde (individuele) voorzieningen. Deze voorzieningen zijn, het woord zegt het al, voor een specifiek persoon bestemd. Het gaat binnen het sociaal domein met name om voorzieningen die worden verstrekt in het kader van de Jeugdwet, de Wmo, de Participatiewet en de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Voorbeelden hiervan zijn: een scootmobiel, een schuldhulpverleningstraject of Jeugdhulp Plus.
Individuele voorzieningen zijn vaak kostbaar, langdurig, meer specialistisch en hebben in sommige gevallen, als het niet de juiste keuze blijkt te zijn, een hoger afbreukrisico, terwijl de inzet van dit soort voorzieningen niet voor iedere hulpvraag nodig is. Soms worden problemen van inwoners niet tijdig herkend. Het risico hiervan is dat vrij eenvoudige problemen verergeren waardoor er meer, langer en zwaardere zorg of ondersteuning nodig is. Dat is niet altijd nodig. Er zijn andere oplossingen; door problemen zo vroeg mogelijk te signaleren, kunnen we in sommige gevallen nog laagdrempelige ondersteuning bieden en voorkomen we ernstige problemen. Ook dit is preventie.
Doel 1
Problemen bij jeugdigen worden vroegtijdig herkend en zo eenvoudig mogelijk aangepakt De Jeugdwet is van kracht sinds 1 januari 2015. Deze wet regelt de ondersteuning, hulp en zorg voor jeugdigen tot 18 jaar en hun ouders of verzorgers. Het doel van de wet is om kinderen en jongeren gezond en veilig te laten opgroeien, waarbij zij de ondersteuning ontvangen die ze nodig hebben. Om dit te realiseren wordt er samengewerkt tussen verschillende instanties, zoals de gemeente, jeugdhulporganisaties, onderwijsinstellingen en gezondheidszorg. De Jeugdwet regelt een groot aantal individuele, specialistische voorzieningen, zoals geestelijke gezondheidszorg voor kinderen met psychische problemen, verblijf in een jeugdinstelling op vrijwillige of gedwongen basis, pleegzorg, of gesloten jeugdhulp voor jongeren met
Sociaal Domein Lokale Preventie agenda
ernstige (gedrags)problemen. In de Jeugdwet is preventie onderdeel van de gemeentelijke taken en het richt zich op jeugdigen (en eventueel hun ouders) met een verhoogd risico op ontwikkelingsachterstand of uitval. In Nieuwkoop hebben we een lokaal Jeugd en Gezinsteam ( JGT), waarin verschillende deskundigen samenwerken. Het JGT biedt jeugdhulp en zet, indien nodig, hulp in van een specialistische jeugdhulpaanbieder. Circa 11% van de jeugdigen uit Nieuwkoop ontvangt een vorm van jeugdhulp. Het JGT is fysiek ondergebracht in het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG). In het CJG werken professionals zoals jeugdartsen, verpleegkundigen, maatschappelijk
8 werkers en pedagogen samen onder één dak. In het CJG kunnen inwoners naast het JGT terecht voor de Jeugdgezondheidszorg, het Opvoedadviespunt en cursussen met betrekking tot opgroeien en opvoeden.
Wat gaan we daarvoor doen? 1.1 We zetten in op preventieve voorzieningen voor jeugdigen en hun ouders door middel van een gezinsaanpak Jeugd en Gezinsteam: biedt ondersteuning aan gezinnen, kinderen en jongeren als er vragen zijn over, of problemen met, opvoeden en opgroeien. Het JGT werkt nauw samen met huisartsen, onderwijs, kinderopvang, JGZ, Tom in de Buurt en het jongerenwerk. Signalen kunnen daardoor dichtbij en laagdrempelig worden opgepakt. Het team is daarmee enorm belangrijk als preventieve voorziening. Jongerenwerk: sinds 2020 heeft Nieuwkoop zelf jongerenwerkers in dienst. Op deze manier hebben de medewerkers een stevige positie in het sociaal domein en zijn de lijnen kort. De jongerenwerkers wachten niet tot jongeren naar hen toe komen, maar leggen actief contact en hebben daarbij ook aandacht voor de rol van ouders. Daarnaast investeren de jongerenwerkers in het versterken en onderhouden van het netwerk van samenwerkingspartners in het (preventieve) jeugddomein. Ambities voor het jongerenwerk de komende jaren zijn: het bereik onder jongeren verder vergroten, zowel in de groepsgerichte inzet (inloop en ambulant werk) als in de individuele begeleiding van jongeren. Daarnaast het versterken en professionaliseren van de individuele begeleiding en coaching.
Dit kan een belangrijke bijdrage leveren aan het ondersteunen en mogelijk voorkomen van de inzet van specialistische jeugdhulp. Dit laatste kan echter alleen met capaciteitsuitbreiding. De vraag of dit mogelijk is, wordt betrokken bij het opstellen van de Kadernota (ook doel 13).
Sociaal Domein Lokale Preventie agenda
Sociaalpedagogisch medewerker op scholen: in Nieuwkoop is sociaalpedagogische begeleiding (spb) op de basisscholen aanwezig. Deze spb wordt ingezet vanuit het JGT. De betreffende kinderen krijgen de gewenste hulp van een deskundige op school en/of in de thuissituatie. De inzet van sociaalpedagogische begeleiding op school (op iedere school is er minimaal een dag per week een JGT’er aanwezig), past goed bij het uitgangspunt om zo vroeg mogelijk te signaleren en preventief te kunnen handelen. We versterken ouders in hun ouderschapsrol: we stellen een plan van aanpak op, dat als kapstok dient voor de rol van ouders bij verschillende vormen van ondersteuning aan jeugdigen. Gebleken is dat ouderbetrokkenheid essentieel is voor de effectiviteit van ingezette interventies en dat in Nieuwkoop deze rol, met name bij oudere kinderen, nog onderbelicht is. Afhankelijk van de leeftijd van het kind is aandacht voor opvoedadvies, mediawijsheid, verslavingspreventie en scheiding en de rol die ouders daarin kunnen spelen. In het plan wordt ook meegenomen welke organisaties een rol spelen en hoe we de regierol van de gemeente vormgeven. Gezinsbuddy: GezinsBuddy begeleidt de koppeling tussen vrijwilligers (buddy’s) en steunbehoevende eenoudergezinnen. De gezinnen in de doelgroep hebben nog thuiswonende kinderen, kampen met multiproblematiek en hebben geen of een te beperkt netwerk.
Aanvullend organiseert GezinsBuddy netwerk versterkende activiteiten in de schoolvakanties, waardoor de gezinnen elkaar ontmoeten, ervaringen delen en kunnen werken aan sociale vaardigheden. 1.2 We bieden extra ondersteuning aan de jongste kinderen Kansrijke Start: een goede start begint al voor de geboorte, zelfs nog voor de conceptie en de zwangerschap. Kinderen die in de eerste
9 1.000 dagen van hun leven blootstaan aan risicofactoren zoals stress, slechte voeding, rook of mishandeling beginnen met een achterstand, hierdoor kunnen zij zich op fysiek, mentaal en sociaal gebied minder goed ontwikkelen. Kansrijke start is een landelijk actieprogramma, waarin gemeenten en het Rijk, samen met wijkteams, volwassen-ggz, geboorteen jeugdgezondheidszorg, werken aan een kansrijke start voor zoveel mogelijk kinderen. In het kader van Kansrijke Start worden in Nieuwkoop onder andere de volgende interventies ingezet: Nu niet Zwanger, Babyclub/ Mama-café en het 18 maanden huisbezoek. Pilot Peuterplusgroep: in oktober 2023 startten we met de pilot Peuterplusgroep. De Peuterplusgroep biedt jonge kinderen een combinatie van reguliere peuteropvang met meer specialistische ondersteuning. De peuterplusgroep is bedoeld voor kinderen tussen 2 en 5 jaar waarbij meer aan de hand is dan spraaktaalproblemen en/ of faseproblematiek/opvoedvragen. Door de expertise van zorg in de reguliere kinderopvang laagdrempelig in te zetten, is de verwachting dat opvallend gedrag en ontwikkelingsachterstanden bij kinderen op jonge leeftijd kunnen worden aangepakt. De pilot loopt van 1 oktober 2023 tot eind 2024. Tussentijds zal er geëvalueerd en waar nodig bijgestuurd worden. Wanneer de pilot een succes is, zullen we onderzoeken hoe we dit structureel kunnen inzetten.
Alert4You: we zetten vanaf 2024 Alert4You in bij de kinderopvang. Alert4You is er om medewerkers in de kinderopvang te scholen en te begeleiden in het signaleren van problemen bij kinderen. De coaching van Alert4You draagt bij aan een verdere professionalisering van de pedagogisch medewerkers. Hierna kunnen medewerkers van de kinderopvang vroegtijdig signaleren wanneer de ontwikkeling van een kind iets anders vraagt. Zo kan voorkomen worden dat problemen ontstaan of verergeren.
Sociaal Domein Lokale Preventie agenda
1.3 We versterken de samenwerking tussen het JGT en de huisartsen In Nieuwkoop willen we de samenwerking tussen partijen die betrokken zijn bij de zorg voor kinderen en jongeren nog verder verbeteren. Een goede en snelle onderlinge afstemming kan bijdragen aan het zo snel mogelijk herkennen van problemen, het inzetten van hulp en daarmee aan het voorkomen van ernstige problemen. Het JGT gaat daarom de samenwerking met huisartsen intensiveren. Twee medewerkers uit het JGT zijn een aantal vaste dagdelen per week beschikbaar voor toeleiding vanuit de huisartsen, waarna casuïstiek multidisciplinair wordt besproken. Ook de huisartsen zijn beschikbaar voor consultatie vanuit het JGT. Als hulp nodig is, wordt dit multidisciplinair ingericht. 1.4 We zetten in op het voorkomen van complexe scheidingen Uit onderzoek blijkt dat er een samenhang is tussen scheidingen van ouders en het jeugdzorggebruik bij de kinderen. We zien dat voor alle vormen van jeugdhulp kinderen van gescheiden ouders oververtegenwoordigd zijn. Scheidingen (en met name vechtscheidingen) hebben een aanzienlijke impact op kinderen. Preventieve maatregelen die gericht zijn op het voorkomen van vechtscheidingen en het bevorderen van conflictbeheersing en ouderschap na de scheiding kunnen een rol spelen bij het welzijn van kinderen (en ouders).
Door het bieden van vroegtijdige ondersteuning en het bevorderen van constructieve communicatie tussen ouders kunnen de negatieve gevolgen worden verminderd. Scheidingsspreekuur: we hebben in Nieuwkoop een scheidingsspreekuur. Dit is een samenwerking tussen het CJG, Tom in de buurt en een advocatenkantoor. Inwoners kunnen hier terecht voor ondersteuning en advies op het gebied van bijvoorbeeld communicatie en ouderschapsplannen.
10 Ook kan het spreekuur hulp bieden om een echtscheiding te voorkomen. Kinderen in een Scheiding (KIES): het CJG verzorgt begeleiding en ondersteuning aan kinderen die in een scheidingssituatie zitten. Ouders krijgen informatie over wat een scheiding betekent voor kinderen. Er zijn vier groepen per jaar. De interventie wordt als zeer nuttig ervaren, maar de groepen zitten niet altijd vol. We gaan onder andere met de huisartsen meer aandacht besteden aan het doorverwijzen naar deze voorziening. Versnelde huisvesting bij scheiding: we onderzoeken de mogelijkheid van versnelde huisvesting voor mensen die een complexe scheiding doormaken.
We willen daarmee voorkomen dat mensen noodgedwongen bij elkaar moeten blijven wonen, met alle gevolgen van dien. Verkennen extra maatregelen: in 2024 verkennen we welke mogelijkheden de gemeente nog meer heeft om de gevolgen van een scheiding voor kinderen te beperken. We kijken daarvoor naar interventies die in andere gemeenten tot goede resultaten hebben geleid. Plan van aanpak corona steunpakketten jeugd Uitvoeringsplan Jongerenwerk
Doel 2
oor de inzet van laagdrempelige oplossingen wordt de zelfredzaamheid D van onze inwoners vergroot De Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo) regelt dat gemeenten zorgen voor passende ondersteuning voor mensen die vanwege een beperking of vanwege psychische of psychosociale problemen onvoldoende in staat zijn om (volledig) deel te nemen aan de maatschappij. In het kader van de wet worden zowel specialistische als collectieve voorzieningen aangeboden. Specialistische voorzieningen richten zich op mensen met complexe en/of specifieke ondersteuningsbehoeften, ze zijn op de persoon toegesneden. Voorbeelden zijn hulp in het huishouden, woningaanpassingen, maatschappelijke opvang en individuele begeleiding. Collectieve voorzieningen binnen de Wmo zijn gericht op het bieden van ondersteuning aan groepen mensen met vergelijkbare behoeften, zoals een maaltijdvoorziening, een ontmoetingsruimte of collectief vervoer. Deze voorzieningen zijn meer algemeen van aard en zijn bedoeld om participatie
Sociaal Domein Lokale Preventie agenda
en zelfredzaamheid te bevorderen. Ze zijn ook bedoeld om mensen met elkaar te verbinden, ontmoeting te creëren en daarmee mensen een sociaal vangnet te bieden. Het hebben van een netwerk vergroot de zelfredzaamheid van onze inwoners en dit werkt preventief. Vanuit de Wmo willen wij met preventie en vroegsignalering waar mogelijk voorkomen dat mensen (sneller) aangewezen raken op specialistische vormen van ondersteuning en zorg.
Wat gaan we daarvoor doen? 2.1 We zetten in op preventieve voorzieningen waarmee we de mobiliteit van inwoners vergroten De Buurt Oproep Bus: de BOB-bus is een informele vervoersservice gerund door vrijwilligers, voor inwoners van de voormalige gemeente Ter Aar. Het
11 gaat om vervoer van deur tot deur met zorg. Wij ondersteunen –waar nodigdeze vervoersservice. Het is gewenst dat een dergelijke vervoersdienst ook in andere kernen van de gemeente Nieuwkoop gaat rijden. Wij onderzoeken de mogelijkheden voor deze uitbreiding. Buurtbus: waar de reguliere OV-lijnen niet meer rijden en er toch behoefte is aan een vaste dienstregeling wordt de buurtbus ingezet. De buurtbus wordt gereden door vrijwilligers, het materieel wordt geleverd door Arriva. Buurtbus 727 wordt beheerd door de vereniging “Buurtbus Langeraar”. Momenteel worden de mogelijkheden onderzocht voor een buurtbus op de route Nieuwkoop-Noorden-Woerden. Beweging van regiotaxi naar openbaar vervoer: we zien een overlap tussen de gereden ritten van de regiotaxi en de lijnen van het openbaar vervoer. Uit eerder onderzoek blijkt dat openbaar vervoer niet gebruikt wordt vanwege onbekendheid of een te grote afstand naar de bushalte. We willen meer gebruikers van de regiotaxi stimuleren om over te stappen naar het OV. Momenteel wordt onderzoek gedaan naar de vervoersbehoefte van gebruikers van de regiotaxi. De uitkomsten daarvan gebruiken we bij de implementatie van de nieuwe concessie. Daarnaast bieden we deze groep een pas aan waarmee zij gratis met het openbaar vervoer kunnen reizen. Deze pas willen we komend jaar actiever inzetten.
2.2 We zetten in op preventieve voorzieningen waarmee we mensen in staat stellen om langer thuis te wonen Maaltijdverzorging: voor inwoners die niet meer zelfstandig hun eten kunnen verzorgen bestaat de mogelijkheid om dagelijks een warme maaltijd te krijgen via Tafeltje Dek Je. Naast het bieden van de warme maaltijd heeft Tafeltje Dek Je ook een belangrijke signaleringsfunctie. De vrijwilligers van Tafeltje Dek Je zijn
Sociaal Domein Lokale Preventie agenda
soms de enige mensen die dagelijks langskomen bij deze inwoners. We blijven deze dienst subsidiëren en monitoren de ontwikkelingen rondom deze service. Klussendienst: in Nieuwkoop hebben we verschillende klussendiensten voor senioren en mensen met een beperking. Er worden kleine klusjes uitgevoerd zoals het ophangen van een lamp, het repareren van een stopcontact en het doen van lichte tuinwerkzaamheden. Wij initiëren een kennismaking en samenwerking tussen de verschillende initiatieven. Zelfredzaamheid ondersteunen bij de indicatiestelling: het is belangrijk dat ouderen zoveel mogelijk dagelijkse activiteiten zelf blijven doen. Daarom willen we meer maatwerkvoorzieningen inzetten, waardoor de oudere zelf actief blijft en waarmee ze ondersteund worden in de zelfredzaamheid. Voorzieningen die hier aan kunnen bijdragen zijn bijvoorbeeld Reablement waarbij samen met de zorgaanbieders voor huishoudelijke hulp gekeken wordt naar alternatieve manieren om inwoners weer zelfredzamer te maken in het huishouden of easysteppers, wat een hulpmiddel is voor traplopen. We volgen ook ontwikkelingen rondom domotica die kunnen bijdragen aan de zelfredzaamheid van inwoners. 2.3 We signaleren problemen bij ouderen en dragen oplossingen aan Het tijdig signaleren van problemen bij ouderen draagt bij het langer zelfstandig thuis wonen.
Het creëert daarnaast bewustwording bij de oudere zelf (en hun omgeving) wat er nodig is om dat ook in de toekomst te kunnen blijven doen. Daarnaast krijgt de gemeente graag signalen vanuit de samenleving, wat daarvoor nodig is. Welzijnsbezoeken: alle inwoners van 75 jaar en ouder krijgen een welzijnsbezoek aangeboden. Het welzijnsbezoek is een persoonlijk gesprek
12 waarbij geïnventariseerd wordt hoe het met de oudere gaat. Er wordt gesproken over thema’s zoals gezondheid, welzijn en wonen. Tijdens het gesprek kunnen signalen en hulpvragen naar boven komen, deze worden verder opgepakt door het team De Verbinding. Naast een individuele hulpvraag levert het ook bewustwording bij onze inwoners op over bijvoorbeeld de geschiktheid van de woning en plannen voor de toekomst. Ook levert het signalen op over de fysieke leefomgeving en noodzakelijke collectieve voorzieningen, zoals openbaar vervoer. Tijdens het welzijnsbezoek ontvangt de oudere informatie in de vorm van folders en flyers die van toepassing zijn op de situatie en de behoefte van de persoon (ook doel 5). Adviesraad Sociaal Domein: de leden van de Adviesraad Sociaal Domein zijn de oren en ogen van de Nieuwkoopse samenleving. De leden van de Adviesraad zijn zelf veelal actief bij ouderenorganisaties en hebben een breed netwerk. Wij werken samen met de Adviesraad Sociaal Domein, informeren hen en betrekken hen bij beleidsontwikkeling. Platform Gehandicapten Senioren Nieuwkoop (PGSN): binnen dit platform zijn alle seniorenorganisaties in de gemeente Nieuwkoop vertegenwoordigd. De PGSN heeft een adviesfunctie. Zij vangt ook veel signalen op onder de oudere inwoners. De PGSN heeft structureel overleg met vertegenwoordigers van de gemeente.
Wij zetten deze fijne samenwerking voort, inventariseren de signalen van de PGSN en denken samen na over oplossingen. Stichting Welzijn Nieuwkoop (SWN): de SWN staat via hun diensten zoals het Servicepluspunt en Tafeltje Dek Je veel in contact met de oudere inwoners en krijgen signalen van inwoners. Medewerkers van het team De Verbinding zijn beschikbaar voor het bespreken van individuele vragen. Verder is er vaker contact met het Servicepluspunt om signalen en bevindingen met elkaar te bespreken en oplossingen te bedenken.
Sociaal Domein Lokale Preventie agenda
2.4 We brengen welzijnsvoorzieningen actief onder de aandacht Platform Nieuwkoop Actief: meedoen in de samenleving zorgt voor sociale contacten, je hoort ergens bij en doet er weer toe. Weten wat er mogelijk is binnen de gemeente en af en toe een steuntje in de rug als je geïsoleerd bent of dreigt te raken, kan daarbij helpen. Dat doen we onder andere door het platform Nieuwkoop Actief. Dit is een website voor sportieve en creatieve activiteiten voor jong en oud. We gaan meer bekendheid geven aan het platform onder andere door actief nieuwsberichten te verspreiden. Nieuwkoop Actief weken: rondom de week van de eenzaamheid en de nationale sportweek gaan we in de gemeente Nieuwkoop de Nieuwkoop Actief weken organiseren. In deze weken zullen ook activiteiten binnen de gemeente Nieuwkoop actief gepromoot worden, waarbij we de verschillende verenigingen en (vrijwilligers)organisaties zo veel mogelijk betrekken. Hierbij hopen we ook inwoners te bereiken die het vangnet hard nodig hebben. Welzijn op recept: voor inwoners die niet zelf de weg weten te vinden naar de welzijnsvoorzieningen starten we met Welzijn op recept. Vanuit de eerstelijnszorg en vanuit het sociaal domein kan een inwoner worden aangemeld. Er wordt dan een passend welzijnsaanbod of vrijwilligerswerk voor de inwoner gezocht (ook doel 5).
13
Doel 3
Het verkleinen van kansenongelijkheid, armoede- en schuldenproblematiek Vanuit de Participatiewet zetten wij instrumenten in die moeten voorkomen dat mensen buiten het arbeidsproces vallen en/of afhankelijk worden van een uitkering. Gemeenten zijn ook verantwoordelijk voor het armoedebeleid en de integrale schuldhulpverlening. Met preventieve maatregelen willen wij voorkomen dat mensen in armoede terecht komen, niet meer kunnen rondkomen, schulden maken en daarmee andere problemen krijgen. Het hebben van een laag inkomen brengt risico’s met zich mee: een slechtere gezondheid, kortere levensverwachting, uitsluiting en vereenzaming, moeite met opvoeding van de kinderen en een grotere kans op schulden. Door mensen eerder te bereiken met preventieve maatregelen, kunnen wij hen veelal met lichtere ondersteuning weer op weg helpen.
Stichting Leergeld: Stichting Leergeld zorgt ervoor dat kinderen uit gezinnen met een laag inkomen dezelfde kansen krijgen als leeftijdsgenoten. Leergeld helpt bijvoorbeeld met schoolspullen, een laptop en een fiets.
Wat gaan we daarvoor doen?
Kledingbank en Voedselbank: sinds 2021 hebben we een overeenkomst met de Kledingbank Groene Hart. Huishoudens met een inkomen tot 120% kunnen hier twee keer per jaar terecht voor een paar nieuwe outfits. Een nieuwe outfit geeft mensen het gevoel er weer bij te horen, geeft meer zelfvertrouwen en kan ook helpen bij de zoektocht naar een baan. Inwoners met een laag inkomen kunnen ook gebruik maken van de voedselbank, die door de gemeente wordt gesubsidieerd.
3.1 We verstevigen preventieve voorzieningen die kansenongelijkheid en armoede aanpakken Jeugdfonds sport & cultuur / Volwassenenfonds sport & cultuur: voor inwoners met een laag inkomen is het soms niet mogelijk om lid te worden van een vereniging. De fondsen betalen de contributie en eventuele benodigdheden. Door deelname aan sport of culturele activiteiten wordt maatschappelijke participatie gestimuleerd en de kans op sociale isolatie verminderd. Vooral voor kinderen is dit erg belangrijk. Ondanks de gestage groei gaan we ons inzetten om het aantal deelnemers verder te vergroten (ook doel 8).
Sociaal Domein Lokale Preventie agenda
Collectieve Zorgverzekering voor minima: de collectieve zorgverzekering voor minima is voor huishoudens met een inkomen niet hoger dan 130% van het sociaal mininum. Met deze verzekering bieden we mensen met een laag inkomen de mogelijkheid om zich uitgebreid maar goedkoop te verzekeren tegen ziektekosten. Door het aanbieden van deze verzekering willen we voorkomen dat de doelgroep zich onvoldoende verzekert en zorg gaat mijden.
3.2 We werken aan het voorkomen en aanpakken van schulden Coördineren van een papierwinkel: hulp bij het bijhouden van de administratie kan voorkomen dat mensen in de schulden raken. Er zijn in Nieuwkoop verschillende organisaties actief in het ondersteunen van mensen bij het doen van hun administratie en het invullen van formulieren.
14 Vanuit team De Verbinding gaan we vanaf 2024 de onderlinge verbinding en samenwerking tussen deze initiatieven faciliteren en stimuleren, met als doel het voor de inwoner zo laagdrempelig en eenvoudig mogelijk te maken. Helpdesk Geldzaken: sinds 2022 kunnen inwoners van Nieuwkoop gebruik maken van de helpdesk geldzaken. Dit is een laagdrempelige helpdesk waar inwoners gratis advies kunnen krijgen over zaken als geld besparen, geldzorgen voorkomen of inzicht krijgen in je inkomsten en uitgaven. Daarnaast kan men hulp krijgen bij het aanvragen van toeslagen en regelingen. Ook zzp’ers kunnen met hun financiële vragen terecht bij de Helpdesk. Schuldhulpmaatje: sinds 2021 is Schuldhulpmaatje actief binnen onze gemeente. De aanpak van Schuldhulpmaatje richt zich erop mensen met financiële problemen in een zo vroeg mogelijk stadium te bereiken, dat voorkomt dat schulden onnodig oplopen. Doel van schuldhulpmaatje is de hulpvrager te helpen naar een gezonde financiële huishouding. We willen het bereik van schuldhulpmaatje vergroten en de drempel voor mensen om deel te nemen verlagen. Geldfit-test: sinds 2021 is Nieuwkoop aangesloten bij Geldfit van de Nederlandse Schuldhulproute (NSR). Op geldfit.nl kunnen inwoners via een (anonieme) online test zien hoe hun financiële situatie is en welke stappen ze kunnen zetten om weer grip op hun geld te krijgen.
Als het nodig is, krijgen ze direct contactgegevens van lokale organisaties die ze daarbij kunnen helpen Vroegsignalering van schulden: op grond van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening zijn leveranciers van energie en water, verhuurders en zorgverzekeringen verplicht een betalingsachterstand te melden bij de gemeente. Gemeenten zijn op hun beurt verplicht om naar aanleiding van
Sociaal Domein Lokale Preventie agenda
deze meldingen een hulpaanbod te doen aan deze huishoudens. Bij grote achterstanden vindt een huisbezoek plaats. Door vroegsignalering voorkom je dat betalingsachterstanden verder oplopen en zich ontwikkelen tot een problematische schuldsituatie. Onafhankelijk cliëntadviseur MEE: wettelijk is de gemeente verplicht om onafhankelijke cliëntondersteuning te bieden. Deze ondersteuning is er voor mensen die zorg, begeleiding of een andere voorziening nodig hebben. Het gaat om kwetsbare mensen, vaak met een licht verstandelijke beperking. In Nieuwkoop begeleidt de cliëntadviseur van MEE veel gezinnen en alleenstaanden in de doelgroep. Hij werkt daarvoor nauw samen met de medewerkers van het team De Verbinding, het zorgteam, het CJG en Tom in de Buurt. Door deze samenwerking zijn we in staat om preventief te handelen en te voorkomen dat mensen grote problemen krijgen zoals vervuiling, schulden of huisuitzetting. 3.3 We willen de kans op betaald werk vergroten Van werk gaat in het algemeen een preventieve werking uit. Werkenden voorzien in hun eigen levensonderhoud en het is bekend dat werkenden gezonder zijn dan niet-werkenden. Daarnaast zorgt werk voor sociale contacten en een netwerk. Vanuit dat perspectief heeft werk een preventief effect richting andere voorzieningen binnen het sociaal domein.
Nieuwe instrumenten voor begeleiding naar werk: In de afgelopen jaren zijn enkele nieuwe instrumenten ontwikkeld om de kans op werk voor de groep werklozen te vergroten. Een voorbeeld is de integrale intake bij de aanvraag van een bijstandsuitkering. Op het moment van de aanvraag wordt direct gekeken wat iemands kansen zijn op de arbeidsmarkt en wordt daarvoor een plan van aanpak gemaakt. Er is ook aanzienlijk meer aandacht
15 voor praktijkleren en voor verkorte praktijkopleidingen, met name voor mensen zonder diploma of startkwalificatie. Bestandsanalyse: in 2024 gaan we aan de slag met een uitgebreide data-analyse van het bijstandsbestand. Mensen in het bestand worden geselecteerd op doorgroeimogelijkheden. De focus zal in eerste instantie liggen de groep statushouders. Binnen deze groep zijn mensen met arbeidspotentie, maar is de taalvaardigheid vaak een barrière om aan de slag te kunnen. Een taalstage waarin zowel taal- als werkvaardigheden worden ontwikkeld, is een mogelijke oplossing. Banenmarkt: in 2024 gaan we samen met Kaag en Braasem een banenmarkt organiseren. De banenmarkt richt zich op iedereen die van baan wil veranderen, meer wil gaan werken of aan het werk wil. We willen hierbij ook de Oekraïners betrekken. De banenmarkt wordt georganiseerd in samenwerking met Rijnvicus, de ondernemersverenigingen en het WSP. Aanpak laaggeletterdheid: voldoende kunnen lezen, schrijven, rekenen en het beschikken over digitale vaardigheden, is een voorwaarde om een stabiele financiële situatie te krijgen en houden. Laaggeletterden hebben een grotere kans werkloos te worden en te blijven. Werkloosheid vergroot vervolgens weer de kans op andere problemen. We nemen deel aan regionale en lokale maatregelen die laaggeletterdheid terugdringen (ook doel 6).
Sociaal Domein Lokale Preventie agenda
3.4 We geven eenvoudige informatie en bereiken meer mensen Voorzieningenboekje en voorzieningenwijzer: onbekendheid met voorzieningen kan ervoor zorgen dat juist de doelgroep er geen gebruik van maakt. Sinds medio 2023 is er een nieuw handzaam voorzieningenboekje waarin alle gemeentelijke voorzieningen voor huishoudens met een laag inkomen zijn opgenomen. We gaan deze zo breed mogelijk verspreiden. We oriënteren ons ook op aansluiting bij de Voorzieningenwijzer. De Voorzieningenwijzer is een praktisch (digitaal) instrument, waarin alle lokale én landelijke voorzieningen zijn opgenomen. Formulieren eenvoudiger: het invullen van formulieren kan voor mensen met een lage taalvaardigheid een drempel zijn om een aanvraag in te dienen. We gaan daarom gemeentelijke formulieren nakijken op begrijpelijkheid en waar mogelijk eenvoudiger maken. Informatie over goedkoop en gezond eten: Tom in de Buurt maakt inwoners bewust van gezond koken met een klein budget door het geven van kooktrainingen en het opstarten van nieuwe initiatieven. We onderzoeken samen met Tom in de buurt de verdere mogelijkheden om inwoners met een laag inkomen voor te lichten over gezond en betaalbaar eten. Een receptenboek zou daarop een goede aanvulling kunnen zijn. Actieplan laaggeletterdheid Vitaliteitsakkoord 2.0
16
Doel 4
especialiseerde hulp en informele organisaties (verenigingsleven) G weten elkaar te vinden en werken samen De gemeente Nieuwkoop kenmerkt zich door een “rijk” verenigingsleven. Veel inwoners zijn actief en zetten zich vrijwillig in voor de samenleving. Het aantal vrijwilligers (32% van de inwoners) is in de gemeente Nieuwkoop hoger dan het gemiddelde in Hollands Midden (27%) en Nederland (25%). Het is belangrijk dat deze kracht behouden blijft en beter benut wordt door gespecialiseerde hulpverleners. Een goede samenwerking tussen informele en formele hulp, kan er aan bijdragen dat in een vroeg stadium eenvoudigere en laagdrempelige oplossingen gevonden worden. Daarnaast kan formele hulp worden afgeschaald en opgevangen worden door informele hulp. Het delen van informatie zorgt er ook voor dat mensen en organisaties zich meer verbonden voelen met elkaar. Dit bevordert de inzet en de waardering van het vrijwilligerswerk. Wij kunnen ervoor zorgen dat de mensen en organisaties elkaar wel weten te vinden. Dit doen we door partijen aan elkaar te verbinden en hierin de regierol op ons te nemen. Met onder andere de inzet van team De Verbinding geven we vorm aan die regierol.
Wat gaan we daarvoor doen? 4.1 We faciliteren de connectie tussen het formele en informele veld Team De Verbinding: het gemeentelijk team De Verbinding heeft een actieve rol binnen de welzijnsvoorzieningen in de gemeente Nieuwkoop. Een aantal taken doet zij zelf, zoals de coördinatie van de welzijnsbezoeken of een beweegcoach voor ouderen. Verder hebben zij in het team Sociaal Makelaars
Sociaal Domein Lokale Preventie agenda
en een Sportmakelaar. De makelaars kennen de lokale verenigingen en activiteiten en zijn een intermediair naar andere organisaties en professionele partners in de gemeente. De rol en de mogelijkheden van het team De Verbinding zijn nog niet overal goed genoeg bekend. We gaan daarom meer bekendheid geven aan het team. Ook verbeteren we de samenwerking tussen het team De Verbinding en de professionele partners in het Sociaal Domein en de eerstelijnszorg.
17 Platform voor vrijwilligers en het matchen van vraag en aanbod: er komt een platform waar vrijwilligers terecht kunnen met vragen naar bijvoorbeeld training en scholing. Dit kunnen algemene vragen zijn, maar ook hele specifieke, zoals hoe ga ik om met een inwoner met dementie. Er kan naar aanleiding hiervan scholing georganiseerd worden, waarbij wij onze partners van de gespecialiseerde zorg vragen dit te faciliteren. Bij het platform komt ook een mogelijkheid om vraag en aanbod voor vrijwilligerswerk bij elkaar te brengen. Een up-to-date sociale kaart: om de samenwerking tussen partijen te bevorderen is het noodzakelijk te weten wie wat doet. Er ontbreekt nu een goede up-to-date sociale kaart. Op het bovengenoemde platform komt een sociale kaart die samen met andere partners in het sociaal domein en de eerstelijnszorg wordt gevuld. De sociale kaart zal worden bijgehouden door de sociaal makelaars van het team De Verbinding. We brengen partijen met dezelfde doelgroep bijeen: we brengen partijen die voor dezelfde doelgroep actief zijn, of dezelfde soort ondersteuning bieden, bij elkaar. Hiermee brengen we de onderlinge samenwerking en het vormen van een netwerk op gang. In 2023 zijn we gestart met een bijeenkomst voor de papierwinkel, waar alle organisaties op het gebied van administratieve ondersteuning elkaar kunnen ontmoeten en samenwerken.
Ook het jongerenwerk werkt op deze manier. Zij behartigen de belangen van jongeren in de gemeente en brengen initiatief en uitvoering bij elkaar. De realisatie van een JOP ( Jongeren Ontmoetingsplek) is hiervan een voorbeeld.
Sociaal Domein Lokale Preventie agenda
Communicatie over activiteitenaanbod: wij ondersteunen informele organisaties waar nodig bij het bekend maken van hun aanbod. Wij doen dit door actief te communiceren via Nieuwkoop Nieuws en sociale mediakanalen. 4.2 We sturen op samenwerking tussen gespecialiseerde hulp en informele organisaties in de contracten en subsidierelaties De accounthouders van de gespecialiseerde hulp sturen actief op samenwerking met de informele organisaties. We leggen hiervoor kritische prestatie indicatoren vast met contractpartners en maken specifieke afspraken met onze subsidierelaties. Vanuit ons accounthouderschap voeren we regie op de samenwerking. Waar nodig verbinden partijen actief aan elkaar. Hierbij is het belangrijk dat de samenwerking op alle niveaus wordt gestimuleerd; uitvoerend, beleidsmatig en bestuurlijk.
18
Acties • We signaleren eenzaamheid, werken samen en organiseren ontmoeting • We gaan met mensen met eenzaamheidsgevoelens op zoek naar nieuwe zingeving • We onderzoeken op welke manier we eenzaamheid onder jongeren kunnen signaleren en aanpakken
Doel 6
Doel 5
We voorkomen en verminderen waar mogelijk ernstige eenzaamheid onder inwoners
Iedereen voelt zich thuis in Nieuwkoop en kan zijn wie hij wil, ongeacht beperking, afkomst of geaardheid
Acties • We werken aan de inburgering van mensen met een andere etnische achtergrond • We werken aan acceptatie van mensen met een andere geaardheid • We werken aan toegankelijkheid voor inwonders met een beperking • We nemen waar mogelijk belemmeringen weg op het gebied van taal en digitale vaardigheden • We zetten in op voorzieningen en maatregelen die inclusie vergroten
Iedereen doet mee Doel 7
Doel 8
Er is in Nieuwkoop voldoende cultureel aanbod
Acties • We stimuleren cultuurparticipatie in de gemeente • We ondersteunen culturele en andere vrijetijdsverenigingen
Sociaal Domein Lokale Preventie agenda
Inwoners kijken naar elkaar om en kunnen meedoen. Als gemeente ondersteunen we waar nodig
Acties • We werken aan de ondersteuning van vrijwilligers • We versterken de ondersteuning van mantelzorgers en respijtzorg • We zijn als gemeente goed op de hoogte en verbinden inwoners met elkaar waar mogelijk
19
2. Iedereen doet mee Daar waar het thema Licht en laagdrempelig gaat over het voorkomen van problemen en het aanbieden van eenvoudige oplossingen, gaat dit thema over de kracht van de samenleving en de preventieve werking die daarvan uitgaat. Nieuwkoop is een sociale en actieve gemeente. Onze inwoners zetten zich in voor hun dorpsgenoten. Jong en oud zijn actief bij onder andere (sport) verenigingen en kerken. Elke kern heeft zijn eigen ouderenbond en twee kernen hebben een buurtbus die draait op vrijwilligers. Dit waarderen we en zien we als de kracht van onze gemeente. We bouwen voort op deze kracht en de vele initiatieven die er al zijn. Meedoen gaat over het hebben van sociale contacten, serieus genomen worden, samen leuke dingen doen, steun van anderen, erbij horen en interesse in de maatschappij. Meedoen is een van de dimensies van Positieve Gezondheid: het is van invloed op de gezondheid van mensen. Niet iedere
inwoner heeft een goede sociale basis. Er zijn inwoners die last hebben van gevoelens van eenzaamheid en het is niet voor alle inwoners vanzelfsprekend om mee te doen. Fysieke of psychische aandoeningen kunnen belemmeren, net als onvoldoende taalbeheersing of een onderwijsachterstand. Ook de seksuele diversiteit, leeftijd, financiële situatie en culturele achtergrond kunnen reden zijn voor uitsluiting. We streven in Nieuwkoop naar een samenleving waarin iedereen kan en mag meedoen, waarin mensen omkijken naar elkaar en niemand wordt uitgesloten. We willen de sociale samenhang verstevigen om zo bij te dragen aan de positieve gezondheid van onze inwoners. We zijn daarvoor ook afhankelijk van al die vrijwilligers en mantelzorgers in de gemeente en zien het als onze opgave om deze inwoners zo goed mogelijk te ondersteunen.
Doel 5
We voorkomen en verminderen waar mogelijk ernstige eenzaamheid onder inwoners Er zijn inwoners die voor korte tijd of langere tijd last hebben van gevoelens van eenzaamheid. Dit kan om verschillende redenen zijn: iemand heeft een naaste verloren, is nieuw in de gemeente of vindt het lastig om contact te leggen. Het aantal inwoners dat last heeft van eenzaamheid is relatief laag in Nieuwkoop. Uit de cijfers blijkt dat in de gemeente Nieuwkoop het percentage
Sociaal Domein Lokale Preventie agenda
eenzaamheid (sociaal, emotioneel en ernstig) onder het landelijk gemiddelde ligt. De gemeente Nieuwkoop wil eenzaamheid echter wel serieus aanpakken. Eenzaamheid is de afgelopen jaren namelijk toegenomen onder inwoners. 9% van de volwassen en oudere inwoners is ernstig eenzaam. In 2022 is daarom een plan van aanpak eenzaamheid opgesteld.
20 De invloed van eenzaamheid op iemands leven is groot. Het leidt, zeker als het langdurig aanhoudt, tot gezondheidsrisico’s en een gevoel dat welzijn of geluk tekortschiet. Eenzaamheid verhoogt zelfs de kans op voortijdig overlijden. Gevoelens van eenzaamheid horen bij het leven. De gemeente kan eenzaamheid niet geheel oplossen of voorkomen, maar we hebben wel de taak om aandacht te geven aan het voorkómen en verminderen van ernstige eenzaamheid.
Wat gaan we daarvoor doen? 5.1 We signaleren eenzaamheid, werken samen en organiseren ontmoeting Voortzetten van de welzijnsbezoeken 75+: we gaan door met de welzijnsbezoeken voor 75+. Tijdens de bezoeken wordt onder meer gevraagd naar het sociale netwerk van de oudere. Mocht er eenzaamheid gesignaleerd worden tijdens het bezoek, dan wordt de oudere in kwestie verder geholpen vanuit de gemeente (ook doel 3).
georganiseerd kunnen worden voor diverse doelgroepen. Bijvoorbeeld voor en door inwoners met LVB, autisme, dementie, inwoners met een andere culturele achtergrond, vrouwen in de knel, of ex-verslaafden. Om ontmoeting te stimuleren, kan voor een activiteit subsidie verstrekt worden (ook doel 7). Vergroten kennis eenzaamheid: we versterken de kennis over eenzaamheid om beter eenzaamheid te signaleren en inwoners te kunnen helpen bij gevoelens van eenzaamheid. Een medewerker van team de Verbinding, een medewerker van Tom in de Buurt en een vrijwilliger volgen de opleiding specialist eenzaamheid bij Factor 5 (post-HBO). Zij zullen na de opleiding de cursus Creatief Leven geven aan inwoners die langdurig last hebben van eenzaamheid. 5.2 We gaan met mensen met eenzaamheidsgevoelens op zoek naar nieuwe zingeving
Het lokale netwerk tegen eenzaamheid versterken: het lokale netwerk Een tegen Eenzaamheid bestaat uit zorgverleners, vrijwilligers, kerken, dorpsraden en belangstellenden. Jaarlijks komt het netwerk bij elkaar om de stand van zaken rondom eenzaamheid te bespreken. Er zal ingezet worden op meer samenwerking en kennisdeling.
Welzijn op recept: inwoners met psychosociale klachten, of fysieke klachten die een sociale en/of emotionele oorzaak hebben, kunnen via de eerstelijnszorg verwezen worden naar de sociaal makelaars van de gemeente. Tijdens een intakegesprek met de sociaal makelaar wordt aan de hand van het spinnenweb van Positieve Gezondheid besproken waar de inwoner specifiek behoefte aan heeft op het gebied van welzijn en hoe diegene geholpen kan worden. Indien gewenst zal vervolgens een vrijwillige welzijnscoach de inwoner ondersteunen naar het lokale activiteitenaanbod en/of vrijwilligerswerk. Het traject van Welzijn op Recept zal maximaal drie maanden duren. Een half jaar na de start van het traject wordt nog een keer contact opgenomen met de deelnemer om te horen hoe het gaat en of het traject heeft geholpen.
Faciliteren ontmoeting en/of lotgenotencontact: we faciliteren ontmoetingen door onder andere een overzicht van beschikbare ruimtes in de gemeente te publiceren, zodat er thema- en ontmoetingsavonden
Inspraak van mensen met gevoelens van eenzaamheid: naast het lokale netwerk Een tegen Eenzaamheid, zullen deelnemers van de cursus Creatief Leven (een groepscursus voor inwoners met langdurige gevoelens van
Week tegen Eenzaamheid: tijdens deze week wordt er jaarlijks aandacht besteed aan eenzaamheid en lokale activiteiten en welzijnsaanbod onder de noemer van de Nieuwkoop Actief weken.
Sociaal Domein Lokale Preventie agenda
21 eenzaamheid) en jongeren gevraagd worden mee te denken over beleid en/ of acties tegen eenzaamheid. 5.3 We onderzoeken op welke manier we eenzaamheid onder jongeren kunnen signaleren en aanpakken Signaleren eenzaamheid jongeren: het jongerenwerk krijgt een rol in het signaleren van eenzaamheid onder jongeren en er wordt onderzocht of de groepsinterventie Join Us ingezet kan worden (ook doel 13).
Eenzame jongeren begeleiden vanuit het jongerenwerk: het jongerenwerk biedt daarnaast wekelijks groepsbijeenkomsten aan voor jongeren die moeite hebben om in contact te komen met anderen. Deze bijeenkomsten worden voortgezet en beter onder de aandacht gebracht bij eerstelijns- en tweedelijnszorg. Plan van aanpak eenzaamheid Uitvoeringsplan Jongerenwerk
Doel 6
I edereen voelt zich thuis in Nieuwkoop en kan meedoen ongeacht beperking, afkomst of geaardheid Onze dorpen zijn hecht en kennen een sterke sociale samenhang. Toch is voor sommige groepen de letterlijke of figuurlijke drempel om mee te doen en geaccepteerd te worden, wat hoger. Het is niet voor alle inwoners vanzelfsprekend om economisch en/of maatschappelijk naar eigen wens en vermogen mee te doen. Bijvoorbeeld omdat er sprake is van fysieke of psychische belemmeringen, onvoldoende taalbeheersing of een onderwijsachterstand. Ook de seksuele diversiteit en culturele achtergrond kunnen reden zijn voor uitsluiting. Zolang zij niet meedoen, blijven het talent en potentieel van deze groepen inwoners onbenut. Voor henzelf én de samenleving is het belangrijk dat ook zij naar vermogen meedoen. We besteden extra aandacht aan inwoners met een niet-Nederlandse achtergrond, inwoners met een beperking en LHBTI-inwoners omdat van deze doelgroepen bekend is dat ze vaker te maken krijgen met uitsluiting,
Sociaal Domein Lokale Preventie agenda
discriminatie of geweld. Discriminatie kan leiden tot depressie, angst, stress en slecht slapen. LHBTI-jongeren zijn, vergeleken met andere jongvolwassenen, vaker slachtoffer van pesterijen, discriminatie en geweld. Zij ervaren doorgaans meer angst, depressie, paniekaanvallen en suïcidaliteit dan andere jongvolwassenen. Wij vinden het belangrijk dat iedereen in Nieuwkoop geaccepteerd wordt voor wie hij is en dat iedereen in onze gemeente veilig en prettig kan wonen en samenleven.
Wat gaan we daarvoor doen? 6.1 We werken aan de inburgering van mensen met een andere etnische achtergrond Het team statushouders blijft zich, in samenwerking met vrijwilligers en lokale organisaties, inzetten om vluchtelingen, statushouders en nieuwkomers
22 te begeleiden in het deel worden van de Nieuwkoopse en Nederlandse samenleving. We doen dit onder andere door iedere statushouder en zijn gezin een vrijwillige begeleider te bieden uit het eigen dorp voor een half jaar, door de inzet van het sport- en cultuurfonds waardoor bijna iedereen lid is van een vereniging en door te stimuleren dat statushouders naast hun inburgeringstraject actief zijn als vrijwilliger bij een vereniging of organisatie of stage gaan lopen bij een bedrijf. We brengen daarnaast statushouders en Oekraïense vluchtelingen met elkaar in contact, zodat ze elkaar kunnen steunen en wegwijs maken in de Nieuwkoopse samenleving. We geven ook Nederlandse les aan Oekraïners, zodat zij integreren en meer kans maken op de arbeidsmarkt. 6.2 We werken aan acceptatie van mensen met een andere geaardheid Zichtbaarheid gemeente: we zijn als gemeente zichtbaar als het gaat om de omgang met en acceptatie van inwoners met een andere geaardheid. We letten op inclusief taalgebruik, hangen vlaggen uit op officiële dagen en vragen aandacht voor acceptatie van LHBTI-ers. Concrete acties nemen we op in de uitvoeringskalender inclusie.
In gesprek met verenigingen: we gaan in 2024 met clubs en verenigingen in gesprek om te bespreken wat zij bij kunnen dragen aan acceptatie en normalisatie van de doelgroep, dat kan het gaan over terugdringen van beledigende teksten op straat of langs de lijn of over het toepassen van adviezen gericht op inclusie vanuit de sportbonden, zoals het charter Sport & Inclusie. Rol onderwijs: ook in het onderwijs willen we aandacht besteden aan normalisatie en acceptatie. We ondersteunen en vragen aandacht voor de Gender & Sexuality Alliance (GSA) op het Ashram College, organiseren gastlessen in het onderwijs en stimuleren activiteiten rondom Paarse Vrijdag.
Sociaal Domein Lokale Preventie agenda
Organiseren gesprek: we gaan in 2024 weer ontmoeting tussen inwoners met een LHBTI-achtergrond faciliteren. 6.3 We werken aan toegankelijkheid voor inwoners met een beperking Aanpassing gebouwen: waar nodig en mogelijk worden er aanpassingen gemaakt aan gebouwen en bestratingen zodat de fysieke omgeving toegankelijk is voor inwoners met een fysieke beperking. Inwoners kunnen hiervan een melding maken via de website verbeterdebuurt.nl. PGSN: we continueren de contacten met het platform Gehandicapten en Senioren Nieuwkoop (PGSN) om signalen op te vangen over de toegankelijkheid van diensten en fysieke omgeving voor inwoners met een beperking. De PGSN wordt daarnaast om advies gevraagd bij nieuwbouwprojecten die betrekking hebben op de doelgroep en levensloopbestendige woningen over de toegankelijkheid voor inwoners met een beperking. Dementievriendelijke gemeente: een dementievriendelijke gemeente stimuleert en faciliteert burgers, bedrijven en organisaties om zich actief in te zetten voor een dementievriendelijke samenleving. Zo ontstaat er een gemeenschap waarin iedereen dementie accepteert en waarin de gemeenschap hen een handje toesteekt wanneer zij het even niet meer weten. We streven ernaar om in 2025 een dementievriendelijke gemeente te zijn.
Medewerkers van de gemeente volgen daarvoor de training ‘op het gemeentehuis’ en ‘aan de telefoon’ van dementievriendelijk Nederland. We besteden aandacht aan de training ‘goed omgaan met dementie’ in Nieuwkoop Nieuws en op sociale media en we gaan aan de slag met de uitkomsten en verbeterpunten van de dementiescan die in september 2023 is afgenomen.