Ontwerp Nota van Motivering herziening omgevingsbeleid 2025

Nota van Motivering Ontwerp Herziening omgevingsbeleid 2025

Inhoudsopgave 1. Inleiding .................................................................................................................... 4 1.1 Wijzigingen op hoofdlijnen ..............................................................................................4 1.2 Toelichting Omgevingswet en Omgevingsbeleid ...............................................................5 2. Planning .................................................................................................................... 6 2.1 Beleidscyclus .................................................................................................................6 3. Participatie ................................................................................................................ 7 3.1 Internetconsultatie .........................................................................................................7 3.2 Open Huis ......................................................................................................................8 3.3 Losse participatietrajecten .............................................................................................8 3.4 Webinar .........................................................................................................................8 4.

Wijzigingsoverzichten ................................................................................................. 9 4.1 Was-wordt tabel Beleidsdoelen (visie) .............................................................................9 4.2 Was-wordt tabel Beleidskeuzes (visie) ........................................................................... 10 4.3 Was-wordt tabel Maatregelen (programma) ................................................................... 11 4.4 Wijziging Zuid-Hollandse Omgevingsverordening ........................................................... 15 5. Wijzigingen inleidende hoofdstukken ........................................................................ 16 6. Wijzigingen Ambities ................................................................................................ 17 7. Wijzigingen per beleidsdoel ...................................................................................... 18 Beleidsdoel 1.1 Krachtig openbaar bestuur ......................................................................... 18 Beleidskeuze 1.1.2 Daadkrachtig Provinciaal Bestuur ...................................................................... 18 Beleidskeuze 1.1.3 Openbaar bestuur ............................................................................................ 21

Beleidsdoel 1.2 Sterke samenleving.................................................................................... 22 Beleidskeuze 1.2.1 Maatschappelijke ontwikkelingen ...................................................................... 22

Beleidsdoel 2.1 Duurzame en veilige bereikbaarheid voor iedereen...................................... 23 Beleidsdoel 3.1 Energietransitie ......................................................................................... 24 Beleidskeuze 3.1.1 Duurzame opwek elektriciteit ............................................................................ 24 Beleidskeuze 3.1.2 Eerlijke energietransitie .................................................................................... 29 Beleidskeuze 3.1.3 Warmtetransitie in de gebouwde omgeving en glastuinbouw ............................... 30 Beleidskeuze 3.1.5 Duurzaam Energiesysteem ............................................................................... 32 Beleidskeuze 3.1.6 Kernenergie ..................................................................................................... 35

Beleidsdoel 4.1 Toekomstbestendig economisch vestigingsklimaat ..................................... 36 Beleidskeuze 4.1.1 Innovatieve economie ...................................................................................... 40 Beleidskeuze 4.1.2 Transitie van de tuinbouwketen ......................................................................... 40 Beleidskeuze 4.1.3 Transitie van het Havenindustrieel Complex ....................................................... 41 Beleidskeuze 4.1.4 Digitale Economie ............................................................................................ 44

1

Beleidskeuze 4.1.5 Circulair Zuid-Holland ...................................................................................... 44 Beleidskeuze 4.1.6 Toekomstbestendige ruimte voor ondernemen ................................................... 44 Beleidskeuze 4.1.7 Human Capital ................................................................................................. 45

Beleidsdoel 4.2 Erfgoed en cultuur ..................................................................................... 46 Beleidskeuze 4.2.1 Erfgoed beschermen in de omgeving ................................................................. 46 Beleidskeuze 4.2.2 Rijksmonumenten en molens in goede staat ...................................................... 47 Beleidskeuze 4.2.3 Erfgoed verbindt (erfgoedlijnen, immaterieel erfgoed en digitalisering)................. 48 Beleidskeuze 4.2.4 Archeologie beschermen en beleefbaar maken .................................................. 50 Beleidskeuze 4.2.5 Cultuur en bibliotheken .................................................................................... 51

Beleidsdoel 5.1 Gezonde natuur ......................................................................................... 53 Beleidskeuze 5.1.1 Nieuwe natuur aan het realiseren ...................................................................... 53 Beleidskeuze 5.1.2 Beschermen en versterken bestaande natuur en soorten .................................... 55 Beleidskeuze 5.1.4 Stikstofreductie................................................................................................ 59

Beleidsdoel 5.2 Toekomstbestendige landbouw .................................................................. 60 Beleidskeuze 5.2.1 Toekomstbestendige landbouw ......................................................................... 60

Beleidsdoel 5.3 Leven met water ........................................................................................ 62 Beleidskeuze 5.3.1 Waterveiligheid en waterbeschikbaarheid .......................................................... 62 Beleidskeuze 5.3.2 Waterkwaliteit en waterbeschikbaarheid ........................................................... 62

Beleidsdoel 6.1 Wonen ...................................................................................................... 63 Beleidskeuze 6.1.1 Voldoende en betaalbare huisvesting voor iedereen ........................................... 63

Beleidsdoel 6.2 Ruimte en landschap ................................................................................. 66 Beleidskeuze 6.2.1 Toekomstbestendige ruimtelijke ontwikkeling .................................................... 66 Beleidskeuze 6.2.2 Ruimtelijke kwaliteit en landschap .................................................................... 72 Beleidskeuze 6.2.3 Groenblauw netwerk ........................................................................................ 72 Beleidskeuze 6.2.4 Ontwikkelingen houden rekening met water en bodem ....................................... 73

Beleidsdoel 7.1 Bevorderen verbetering milieukwaliteit en gezondheid ................................ 77 Beleidskeuze 7.1.4 Beschermen en benutten van de kwaliteiten van het bodem- en grondwatersysteem .......................................................................................................... 77 Beleidskeuze 7.1.6 Gezondheid en welzijn ...................................................................................... 77

Beleidsdoel 7.2 Bevorderen recreatie, duurzaam toerisme en sport ..................................... 78 Beleidskeuze 7.2.1 Recreatie, sport en bewegen ............................................................................. 78

Beleidsdoel 7.3 Klimaatbestendig Zuid-Holland, opgewassen tegen de effecten van klimaatverandering ............................................................................................................ 79 Beleidskeuze 7.3.1 Beperken CO2-eq emissies en bodemdaling voor toekomstbestendige veenweiden ........................................................................................................................................ 79

8. Verantwoording Omgevingseffectrapport (OER) .......................................................... 81 8.1 Zuid-Hollands programma landelijk gebied (ZH-PLG) ..................................................... 81 8.2 Water en Bodem Sturen (WBS) ...................................................................................... 85 2

8.3 Toekomstbestendige ruimtelijke ontwikkeling (TRO) ....................................................... 87 8.4 Boerenerfmolens ......................................................................................................... 90 8.5 Warmte ........................................................................................................................ 91 8.6 Windenergie ................................................................................................................. 92 Bijlage – Geodata-wijzigingen ....................................................................................... 93 Wijzigingen werkingsgebieden Herziening 2025 t.b.v. besluitvorming .................................... 93 Omgevingsverordening .................................................................................................................. 93 Omgevingsvisie ............................................................................................................................. 95 Omgevingsprogramma .................................................................................................................. 98

3

1. Inleiding Het omgevingsbeleid van de provincie Zuid-Holland wordt regelmatig herzien om het actueel en toepasbaar te houden. In dit document lees je op hoofdlijnen wat er wordt gewijzigd aan het omgevingsbeleid. Daarnaast wordt in dit document gemotiveerd hoe reacties uit de internetconsultatie en eventuele losse participatietrajecten hebben bijgedragen aan de voorgestelde beleidswijzigingen. Tot slot wordt inzichtelijk gemaakt hoe de Omgevingseffectrapportage (OER) heeft bijgedragen aan de wijzigingen. Dit document geeft richting bij het lezen van de concrete beleidswijzigingen in [Bijlage 1 – Wijziging Omgevingsvisie Zuid-Holland Herziening omgevingsbeleid 2025] en [Bijlage 1 Wijziging Omgevingsprogramma Zuid-Holland Herziening omgevingsbeleid 2025]. Daarnaast dient dit document in relatie tot het Wijzigingsbesluit Zuid-Hollandse Omgevingsverordening herziening 2025 bezien te worden. Hoofdstuk 2 geeft inzicht in de planning van herziening omgevingsbeleid 2025. In hoofdstuk 3 wordt beschreven op welke momenten, en hoe belanghebbenden een reactie hebben kunnen geven op herziening omgevingsbeleid 2025. In hoofdstuk 4 wordt weergegeven op welke manier (inhoudelijk, redactioneel, nieuw beleid of ingetrokken beleid) een beleidsonderdeel is gewijzigd. In hoofdstuk 5, 6 en 7 worden de inhoudelijke wijzigingen van herziening omgevingsbeleid 2025 gemotiveerd.

In hoofdstuk 8 is voor de onderwerpen uit het Omgevingseffectrapport (OER), een verantwoording opgenomen. Werkingsgebieden tijdelijke kaartviewer Om inzicht te geven in de wijzigingen van werkingsgebieden is voor de herziening een tijdelijke kaartviewer gemaakt. Het systeem kan momenteel nog niet de verschillende kaartlagen binnen een werkingsgebied laten zien. Met de kaartviewer bieden we de wijzigingen aan werkingsgebieden ook inzichtelijk aan in de zienswijzeperiode. Er wordt richting vaststelling gewerkt om deze functionaliteit zonder losse kaartviewer mogelijk te maken.

1.1 Wijzigingen op hoofdlijnen In Herziening 2025 wordt het Omgevingsbeleid in de volle breedte gewijzigd. De wijzigingen met een kans op Omgevingseffecten wordt over gerapporteerd in het OER. Het gaat in hoofdlijnen om de onderwerpen: • Energie, de opwek maar tevens het energiesysteem (beleidsdoel 3.1) • ZH-PLG, Stikstof en Landbouw (beleidsdoel 5.1 en 5.2) • Het water en bodemsysteem (beleidsdoel 5.3; 6.2 en 7.3) • En het sturen op ruimtelijke ontwikkeling en ruimtelijke kwaliteit (beleidsdoel 6.2) Naast deze wijzigingen is onze nieuwe ruimtelijke koers in de inleidende hoofdstukken van de visie verwerkt. Daarbij is een nieuw hoofdstuk participatie toegevoegd. Daarnaast is de Ruimtelijke Economische Visie verwerkt in het Omgevingsbeleid (beleidsdoel 4.1), en zijn er 4

verschillende wijzigingen aangebracht met betrekking tot Erfgoed en cultuur (beleidsdoel 4.2). De vele aanvullingen in het programma laten zien dat de provincie ook zelf meer gaat doen om deze visie en koerswijziging te verwezenlijken.

1.2 Toelichting Omgevingswet en Omgevingsbeleid De Omgevingswet vormt een basis voor de samenhangende benadering van de fysieke leefomgeving. In deze benadering staat de leefomgeving centraal en wordt ruimte voor lokaal maatwerk benut. Het omgevingsbeleid van de provincie is een uitwerking van deze benadering. Ons omgevingsbeleid bestaat uit de omgevingsvisie, de Omgevingsverordening en het omgevingsprogramma. In de Omgevingsvisie staat de strategische langetermijnvisie voor de gehele fysieke leefomgeving. Daarmee biedt het een totaaloverzicht van de doelen en hoofdlijnen van het omgevingsbeleid; alle aspecten die hieraan raken zijn in onderlinge samenhang bezien. In het omgevingsprogramma werkt de provincie maatregelen uit waarmee zij het behalen van haar doelstellingen wil versnellen. De verordening omvat alle regels van de provincie over de fysieke leefomgeving. Het merendeel van deze regels betreffen instructieregels die voorschrijven hoe waterschappen en gemeenten bepaalde onderwerpen op moeten nemen in hun plannen. Daarnaast zijn er een aantal direct werkende regels waar burgers en bedrijven zich aan moeten houden. De Omgevingsvisie en de Omgevingsverordening worden vastgesteld door Provinciale Staten; het Omgevingsprogramma door Gedeputeerde Staten.

5

2. Planning Dit hoofdstuk geeft inzicht in de planning van herziening omgevingsbeleid 2025. In onderstaande routekaart is met een ingekleurd bolletje te zien welke stappen al zijn doorlopen. Daarnaast is te zien dat er nog veel tussenstappen nodig zijn om beleid te kunnen herzien. De data die in dit hoofdstuk zijn weergegeven zijn onder voorbehoud en worden naarmate de tijd vordert steeds minder concreet. Bij momenten van afstemming kan de planning wijzigen, de actuele planning van onze herzieningen is te vinden via de pagina lopende herzieningen omgevingsbeleid. De voorlopige planning van herziening omgevingsbeleid 2025: Vaststelling door Gedeputeerde Staten Procedurevergadering Cie. R&M Hoorzitting Bespreking in Cie. Ruimte en Milieu Vaststelling door Provinciale Staten Inwerkingtreding

10 maart 2026 1 april 2026 April/Mei 2026 Q2 2026 Q2 2026 Q3 2026

2.1 Beleidscyclus Voor de ontwikkeling van provinciaal beleid wordt een vaste beleidscyclus doorlopen, waarin globaal zes fases worden onderscheiden. De beleidscyclus start met (fase 0) een eerste signaal dat de aanleiding vormt voor een beleidswijziging. In fase 1 wordt dat signaal verkent om de verschillende beleidsopties te ontdekken en te overwegen. Wanneer deze verkenning aanleiding geeft tot een beleidswijziging wordt in fase 2 een startnotitie opgesteld. In een startnotitie wordt bondig de scope van voorziene beleidswijziging(en) en het te volgen wijzigingsproces met participatiemogelijkheden beschreven. In fase 3 worden de voorkeursopties uitgewerkt in concrete voorstellen voor beleidsaanpassing. Na vaststelling wordt het beleid in fase 4 uitgevoerd. De cyclus sluit af met fase 5 waarin het (nieuwe) beleid wordt gemonitord en geëvalueerd om te bepalen of het doeltreffend en doelmatig is. Als dat niet (helemaal of voldoende) het geval blijkt te zijn, dan kan dat aanleiding zijn om de cyclus opnieuw te doorlopen. Uit het bovenstaande volgt dat het traject van de beleidsherziening zelf feitelijk vier fases beslaat. Gedurende dit traject wordt de herziening op drie momenten aan PS voorgelegd; in fase 2 als Startnotitie, in fase 3a. als Ontwerp en in fase 3b. als Statenvoorstel. Deze fases zijn hieronder schematisch weergegeven.

Herziening omgevingsbeleid 2025 bevindt zich op dit moment in fase 3a.

6

3. Participatie In dit hoofdstuk wordt beschreven op welke momenten, en hoe belanghebbenden een reactie hebben kunnen geven op herziening omgevingsbeleid 2025. Belanghebbenden hebben kunnen reageren op de herziening tijdens de internetconsultatie die tijdens het Open Huis van start ging en tijdens losse participatietrajecten vanuit de individuele beleidsopgaven. De reacties worden kort algemeen van duiding voorzien. In het hoofdstuk 5 “Wijzigingen per beleidsdoel” wordt per beleidsdoel inhoudelijk aangegeven hoe reacties uit de internetconsultatie en eventuele losse participatietrajecten hebben bijgedragen aan de voorgestelde beleidswijzigingen. De Omgevingswet stimuleert overheden om bij vraagstukken over de fysieke leefomgeving vroegtijdig aandacht aan participatie te besteden (link). De betrokken en belanghebbende partijen worden hiermee in de gelegenheid gesteld om bij te dragen aan het verbeteren en bestendigen van het beleid. Door de kennisgevings- en motiveringsplicht zijn overheden ook verplicht om aan te geven hoe participatie heeft plaatsgevonden. Zo moeten overheden bij een beleidsherziening aangeven welke partijen betrokken zijn geweest, wat de uitkomsten daarvan was, hoe die zijn verwerkt.

3.1 Internetconsultatie Om input op te halen over de aanpassingen van het omgevingsbeleid wordt bij elke herziening het concept op onze website gepubliceerd ter consultatie (in dit geval van periode van 6 maart tot en met 24 maart). Iedereen wordt zo in de gelegenheid gesteld om een reactie in te dienen, die nog in de ontwerpfase kan worden meegenomen. Tijdens de internetconsultatie voor herziening omgevingsbeleid 2025 werd via de sociale media en de website van de provincie Zuid-Holland gevraagd een reactie te geven op de ‘Internetconsultatie Herziening Omgevingsbeleid’. In totaal zijn er 194 reacties binnengekomen via het formulier voor de internetconsultatie. Onder de indieners zijn de volgende (doel)groepen geïdentificeerd: gemeentelijke ambtenaren, bestuurders van overheden en bedrijven, medewerkers van overheden, bedrijven en belangengroepen, ondernemers, hoogheemraadschappen, regiodiensten en veel inwoners.

Reacties op proces en overige opmerkingen De internetconsultatie vroeg respondenten ook of ze wilden reageren op het proces van het Omgevingsbeleid, en of ze nog andere opmerkingen of reacties hadden. De uitkomsten hiervan, en wat ermee gedaan is of wordt, beschrijven we hier. Reacties die hier gemaakt zijn, maar bij een inhoudelijk onderdeel van de herziening thuis hoorden, zijn daar meegenomen. Reacties op het proces van de internetconsultatie De internetconsultatie zelf kan rekenen op brede steun onder de respondenten. Het merendeel van de respondenten vond de nieuwe vorm waarin de internetconsultatie gepresenteerd werd prettig. Er zijn wel enkele suggesties voor verbeteringen gedaan, die meegenomen worden voor de volgende internetconsultatie. Daarnaast gaven met name enkele inwoners van Zuid-Holland aan dat de stukken en het proces niet altijd duidelijk genoeg waren voor iedereen. Het Omgevingsbeleid en haar herzieningen zijn vaak ook zeer complex, maar dit heeft uiteraard onze blijvende aandacht. 7

De tijd waarbinnen gereageerd kon worden (18 dagen, 13 werkdagen) werd door een aantal respondenten als te kort beoordeeld. In het vervolg zullen internetconsultaties voor herzieningen van het Omgevingsbeleid daarom 4 weken zijn, zodat eenieder voldoende tijd heeft. Wanneer er over het Open Huis van 6 maart gesproken werd, was dit erg positief. Het voornemen is om jaarlijks een Open Huis te blijven organiseren.

3.2 Open Huis Als aftrap voor de hierboven genoemde internetconsultatie is op 6 maart 2024 een Open Huis georganiseerd. Tijdens het Open Huis zijn professionele stakeholders zoals gemeenten, waterschappen, veiligheidsregio’s, natuurbeheerorganisaties, bedrijfsleven, kennisinstellingen en het maatschappelijk middenveld geïnformeerd over de wijzigingen in herziening omgevingsbeleid 2025. Daarbij is relevante input opgehaald voor verdere uitwerking van de beleidsaanpassingen. In het programma van het Open Huis is extra aandacht besteed aan presentatie- en gespreksvormen waarmee de interactie met deelnemers kan worden bevorderd. Dit om te voorkomen dat het Open Huis alleen een podium is om te zenden. Dit heeft geresulteerd in een gevarieerd programma met 25 deelsessies verdeeld over 12 zalen, waarin ca. 360 deelnemers kennis hebben genomen van én feedback hebben geleverd op conceptvoorstellen voor beleidsaanpassingen, waaraan in het kader van herziening omgevingsbeleid 2025 wordt gewerkt. Reacties van deelnemers zijn door de provinciemedewerkers meegenomen in de verdere uitwerking van hun beleidsaanpassingen. Het Open Huis is daarmee goed benut om zoveel mogelijk feedback en input op te halen.

3.3 Losse participatietrajecten Naast de internetconsultatie en het Open Huis is door verschillende opgaven aanvullende participatie georganiseerd. Hoe deze participatie is georganiseerd, wat de uitkomst van deze trajecten was en hoe dit in het ontwerp beleid geland is, is indien van toepassing per beleidskeuze beschreven. Deze uitwerking is te vinden onder de kopjes ‘participatie en internetconsultatie’.

3.4 Webinar Tot slot organiseren wij op 30 oktober 2025 een Webinar in het kader van herziening omgevingsbeleid 2025. Dit Webinar is vroeg in de ter inzage periode gepland. Dit Webinar heeft tot doel ambtelijke partners zo goed mogelijk te informeren over de achtergronden bij de voorgestelde beleidsaanpassingen en de stappen die hierin sinds het Open Huis zijn gezet. Dit Webinar is in formele zin geen participatiemoment, omdat het vooral gericht is op het informeren van de ambtelijke partners zonder dat zij daarbij invloed kunnen uitoefenen. Deelnemers worden wel in de gelegenheid gesteld om via de chat vragen bij de voorgestelde beleidsaanpassingen te stellen. Deze vragen worden door bij de wijziging betrokken provinciemedewerkers beantwoord. Tijdens de terinzagelegging kunnen geïnteresseerden de videoregistratie, presentatie en de bijbehorende Q&A van dit Webinar via de omgevingsbeleid webpagina van herziening 2025 nog eens rustig bekijken. Zo kan het Webinar tijdens de gehele periode worden benut bij het schrijven van een zienswijze waarmee de provincie haar beleid kan verbeteren en bestendigen. 8

4. Wijzigingsoverzichten In dit hoofdstuk wordt weergegeven op welke manier een beleidsonderdeel (beleidsdoel, beleidskeuze of maatregel) is gewijzigd. Wanneer het beleid wijzigt, dan wijzigt de titel vaak mee. Om deze wijzigingen te kunnen herleiden zijn ze in was-wordt tabellen weergegeven. Het beleid kan op vier manieren wijzigen, er kan nieuw beleid bijkomen of bestaand beleid worden ingetrokken. Daarnaast kan bestaand beleid inhoudelijk worden gewijzigd, of er kunnen redactioneel wijzigen worden aangebracht om het beleid te actualiseren zonder dat dit inhoudelijke gevolgen heeft. Een voorbeeld van een redactionele wijziging is het weghalen van een verwijzing naar oude wetgeving, of het verbeteren van de leesbaarheid. In de tabellen wordt per beleidsonderdeel aangegeven wat voor wijziging wordt voorgesteld. De tabellen ondersteunen bij het lezen van Bijlage I – Wijziging Omgevingsvisie Zuid-Holland herziening Omgevingsbeleid 2025 en Bijlage II - Wijziging Omgevingsprogramma Zuid-Holland herziening Omgevingsbeleid 2025. Daarnaast dient dit document in relatie tot de wijziging van de Zuid-Hollandse Omgevingsverordening herziening 2025 bezien te worden. In de tabellen is te zien dat iedere titel met een cijfercombinatie begint.

Het eerste getal verwijst naar de ambitie, het tweede getal naar het doel binnen die ambitie, het derde getal naar de beleidskeuze die gemaakt is om de doelstelling te behalen. Dit betekent dat beleidsonderdelen met ten hoogste drie cijfers binnen de visie vallen. Beleidsonderdelen met vier cijfers betreffen maatregelen in het programma. Hieronder een voorbeeld. Ambitie Beleidsdoel Beleidskeuze Maatregel

1. Samenwerken aan Zuid-Holland 1.1 Krachtig openbaar bestuur 1.1.1 Sterke decentrale overheden 1.1.1.1 Krachtig decentraal bestuur

4.1 Was-wordt tabel Beleidsdoelen (visie) Een beleidsdoel verwoordt het resultaat wat met het beleid wordt beoogd. In de tabel wordt aangegeven in welke beleidsdoelen er wijzigingen plaatsvinden. Daarnaast wordt aangegeven hoe het beleidsdoel wijzigt. Was Beleidsdoel

Wordt Beleidsdoel

Actie

2-1 Duurzame en veilige bereikbaarheid voor iedereen 4-1 Toekomstbestendig economisch vestigingsklimaat 5-1 Gezonde natuur 6-1 Wonen 6-2 Ruimte en landschap 7-3 Klimaatbestendig ZuidHolland, opgewassen tegen de effecten van klimaatverandering

2.1 Duurzame en veilige bereikbaarheid voor iedereen 4.1 Toekomstbestendig economisch vestigingsklimaat 5.1 Gezonde natuur 6.1 Wonen 6.2 Ruimte en landschap 7.3 Klimaatbestendig Zuid-Holland, opgewassen tegen de effecten van klimaatverandering

Redactioneel Inhoudelijk Inhoudelijk Redactioneel Inhoudelijk Redactioneel

De titelopmaak van de overige beleidsdoelen wordt gewijzigd. 9

4.2 Was-wordt tabel Beleidskeuzes (visie) Met een beleidskeuze wordt bepaald “wat de provincie wil bereiken” en wat er nodig is om van de huidige naar de gewenste situatie (beleidsdoel) te komen. In de tabel wordt aangegeven in welke beleidskeuzes er wijzigingen plaatsvinden. Daarnaast wordt aangegeven hoe de beleidskeuze wijzigt. Beleidsdoel 1.1 1.1 1.2 2.1 2.1 2.1 2.1 2.1 3.1 3.1 3.1 3.1 3.1 4.1 4.1 4.1 4.1 4.2 4.2

Was Beleidskeuze 1.1.2 Daadkrachtig Provinciaal Bestuur 1.2.1 Maatschappelijke ontwikkelingen 2.1.1 Stimuleren transitie naar duurzaam, veilig en slim personenvervoer 2.1.2 Adequaat en duurzaam aanbod openbaar vervoer 2.1.3 Duurzaam en efficiënt goederenvervoer 2.1.4 Voorbereiding provinciale infrastructuurprojecten en bijdragen aan projecten van anderen 2.1.5 Realisatie provinciale infrastructuurprojecten 3.1.1 Duurzame opwek elektriciteit 3.1.2 Lokale initiatieven en inclusieve energietransitie 3.1.3 Warmte transitie in de gebouwde omgeving en glastuinbouw 3.1.5 Duurzaam energiesysteem 4.1.1 Innovatieve economie 4.1.4 Digitale economie 4.1.5 Circulair Zuid-Holland 4.1.6 Toekomstbestendige ruimte voor ondernemen 4.2.1 Erfgoed beschermen in de omgeving 4.2.2 Rijksmonumenten en historische molens in goede staat

4.2 4.2 4.2 5.1 5.1

4.2.3 Provinciale Erfgoedlijnen zichtbaar en beleefbaar 4.2.4 Archeologie beschermen en zichtbaar 4.2.5 Cultuurparticipatie en bibliotheken 5.1.1 Nieuwe natuur realiseren 5.1.2 Beschermen en versterken bestaande natuur en soorten

5.1

5.1.4 Stikstofreductie

Wordt Beleidskeuze 1.1.2 Daadkrachtig Provinciaal Bestuur 1.1.3 Openbaar bestuur 1.2.1 Maatschappelijke ontwikkelingen 2.1.1 Stimuleren transitie naar duurzaam, veilig en slim personenvervoer 2.1.2 Adequaat en duurzaam aanbod openbaar vervoer 2.1.3 Duurzaam en efficiënt goederenvervoer 2.1.4 Voorbereiding provinciale infrastructuurprojecten en bijdragen aan projecten van anderen 2.1.5 Realisatie provinciale infrastructuurprojecten 3.1.1 Duurzame opwek elektriciteit 3.1.2 Eerlijke energietransitie 3.1.3 Warmte transitie in de gebouwde omgeving en glastuinbouw 3.1.5 Duurzaam energiesysteem 3.1.6 Kernenergie 4.1.1 Innovatieve economie 4.1.4 Digitale economie 4.1.5 Circulair Zuid-Holland 4.1.6 Toekomstbestendige ruimte voor ondernemen 4.2.1 Erfgoed beschermen in de omgeving 4.2.2 Rijksmonumenten en historische molens in goede staat 4.2.3 Provinciale Erfgoedlijnen zichtbaar en beleefbaar 4.2.4 Archeologie beschermen en zichtbaar 4.2.5 Cultuurparticipatie en bibliotheken 5.1.1 Nieuwe natuur realiseren 5.1.2 Beschermen en versterken bestaande natuur en soorten 5.1.4 Stikstofreductie

Actie Inhoudelijk Nieuw Inhoudelijk Redactioneel Redactioneel Redactioneel Redactioneel Redactioneel Inhoudelijk Inhoudelijk Inhoudelijk Inhoudelijk Nieuw Redactioneel Redactioneel Inhoudelijk Inhoudelijk Inhoudelijk Inhoudelijk Inhoudelijk Inhoudelijk Inhoudelijk Inhoudelijk Inhoudelijk Inhoudelijk 10

Beleidsdoel 5.2 5.3 5.3 6.1 6.1 6.2 6.2 6.2 6.2 6.2 6.2 7.1 7.2 7.3 7.3

Was Beleidskeuze 5.2.1 Toekomstbestendige landbouw 5.3.1 Waterveiligheid en wateroverlast 5.3.2 Waterkwaliteit en waterbeschikbaarheid 6.1.1. Voldoende en betaalbare huisvesting voor iedereen 6.1.2 Toekomstbestendig bouwen 6.2.3 Toekomstbestendige stedelijke ontwikkeling 6.2.1 Ruimtelijke kwaliteit en landschap 6.2.2 Groenblauwe netwerken 6.2.4 Vitaal landelijk gebied 7.1.4 Beschermen en benutten van de kwaliteiten van het bodem- en grondwatersysteem 7.2.1 Recreatie, sport en bewegen 7.3.1 Beperken maatschappelijke kosten door bodemdaling 7.3.2 Klimaatadaptatie

Wordt Beleidskeuze 5.2.1 Toekomstbestendige landbouw 5.3.1 Waterveiligheid en wateroverlast 5.3.2 Waterkwaliteit en waterbeschikbaarheid 6.1.1. Voldoende en betaalbare huisvesting voor iedereen

6.2.1 Toekomstbestendige ruimtelijke ontwikkeling 6.2.2 Ruimtelijke kwaliteit en landschap 6.2.3 Groenblauw netwerk 6.2.4 Ontwikkelingen houden rekening met water en bodem 7.1.4 Beschermen en benutten van de kwaliteiten van het bodem- en grondwatersysteem 7.2.1 Recreatie, sport en bewegen 7.3.1 Beperken maatschappelijke kosten door bodemdaling 7.3.2 Klimaatadaptatie

Actie Inhoudelijk Inhoudelijk Inhoudelijk Inhoudelijk Vervalt Vervalt Nieuw Inhoudelijk Inhoudelijk Vervalt Inhoudelijk Inhoudelijk Redactioneel Inhoudelijk Redactioneel

4.3 Was-wordt tabel Maatregelen (programma) Een maatregel beschrijft, aan de hand van prestaties/acties/handelingen, “wat de provincie doet” en hoe de provincie de beleidskeuze(s) tot uitvoering brengt. In de tabel wordt aangegeven in welke maatregelen er wijzigingen plaatsvinden. Daarnaast wordt aangegeven hoe de maatregel wijzigt. Beleidsdoel Was Maatregel 1.1 1.1.2.1 Digitaal bestuur 1.1 1.1 1.1 2.1 2.1 2.1 2.1 2.1 2.1

2.1.1.1 Bereikbaarheid door nabijheid 2.1.1.2 Modal shift, regionale hubs en zero emissie 2.1.1.3 Schonere mobiliteit 2.1.1.4 Slimmere mobiliteit & digitalisering 2.1.1.5 Stimuleren bewust mobiliteitsgedrag 2.1.1.6 Vaker en verder fietsen door meer mensen

Wordt Maatregel 1.1.2.1 Digitaal bestuur 1.1.2.4 Organiseren van participatie 1.1.2.5 Participatie bij Omgevingsvergunningen 1.1.2.6 Meer ruimte maken voor ideeën vanuit de maatschappij 2.1.1.1 Bereikbaarheid door nabijheid 2.1.3.3 Modal shift, regionale hubs en zero emissie 2.1.1.3 Schonere mobiliteit 2.1.1.4 Slimmere mobiliteit & digitalisering 2.1.1.5 Stimuleren bewust mobiliteitsgedrag 2.1.1.6 Vaker en verder fietsen door meer mensen

Actie Inhoudelijk Nieuw Nieuw Nieuw Inhoudelijk Inhoudelijk Redactioneel Redactioneel Redactioneel Inhoudelijk 11

Beleidsdoel 2.1 2.1 2.1 2.1 2.1 2.1 2.1 2.1 2.1 3.1 3.1 3.1 3.1 3.1 3.1 3.1 3.1 3.1 3.1 3.1 3.1 3.1 3.1 3.1 3.1 3.1

Was Maatregel 2.1.1.7 Veilig gedrag in het verkeer 2.1.1.8 Bevorderen Lopen 2.1.2.1 Deelmobiliteit & publiek vervoer 2.1.2.2 Goed en schoon regionaal openbaar vervoer 2.1.2.3 Snel internationaal openbaar vervoer en optimaal hoofdrailnet van het rijk 2.1.3.1 Inzet op digitalisering 2.1.3.2 Versterken en veilig houden van Goederencorridors 2.1.4.1 Bijdragen aan (infrastructuur)projecten van anderen 2.1.4.2 Voorbereiding aanleg en verbetering van provinciale infrastructuur 3.1.1.1 Realiseren van windenergie 3.1.1.2 Realiseren van Zonne-energie 3.1.1.5 Uitwerken RES-zoekgebieden zon en wind 3.1.1.6 Verbinden van energietransitie aan andere ruimtelijke opgaves

Wordt Maatregel 2.1.1.7 Veilig gedrag in het verkeer 2.1.1.8 Bevorderen Lopen 2.1.2.1 Deelmobiliteit & publiek vervoer 2.1.2.2 Goed en schoon regionaal openbaar vervoer 2.1.2.3 Snel internationaal openbaar vervoer en optimaal hoofdrailnet van het rijk 2.1.3.1 Inzet op digitalisering 2.1.3.2 Versterken en veilig houden van Goederencorridors 2.1.4.1 Bijdragen aan (infrastructuur)projecten van anderen 2.1.4.2 Voorbereiding aanleg en verbetering van provinciale infrastructuur 3.1.1.1 Realiseren van windenergie 3.1.1.2 Realiseren van Zonne-energie

Actie Redactioneel Inhoudelijk Redactioneel Redactioneel Inhoudelijk

3.1.1.5 Boerenerfmolens

Nieuw Vervalt Vervalt Inhoudelijk Inhoudelijk Vervalt Nieuw Nieuw Inhoudelijk

3.1.2.1 Lokaal eigendom 3.1.2.2 Stimuleren lokale initiatieven 3.1.2.1 Participatie en lokaal eigendom in de energietransitie 3.1.2.2 Eerlijke energietransitie bevorderen 3.1.3.1 Bevorderen duurzame verwarmingsvoorziening

3.1.5.1 provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (pMIEK) 3.1.5.2 Stimuleren van flexibiliteit en efficiëntie van het energiesysteem

3.1.3.1 Energiebesparing 3.1.3.2 Verduurzaming 3.1.5.1 provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (pMIEK) 3.1.5.2 Stimuleren van flexibiliteit en efficiëntie van het energiesysteem 3.1.5.3 Ondersteunen realisatie energiehubs 3.1.5.4 Ruimtelijke verkenning voor toekomstige energieinfrastructuur 3.1.5.5 Elektriciteitsopslagsystemen (EOS)

Inhoudelijk Inhoudelijk Redactioneel Redactioneel Inhoudelijk Inhoudelijk Vervalt Vervalt

Inhoudelijk Nieuw Nieuw Nieuw 12

Beleidsdoel Was Maatregel 4.1 4.1.1.1 Innovatie infrastructuur versterken door de ontwikkeling van campussen en fieldlabs te versnellen 4.1 4.1

4.1.1.2 Innovatie stimuleren binnen specifieke clusters 4.1.1.5 Strategische samenwerking om een innovatieve economie te stimuleren

4.1 4.1 4.1 4.1 4.1 4.1 4.1 5.1 5.1 5.1 5.1 5.1 5.1 5.1 5.1 5.1 5.2 5.2 5.2 5.3 6.1 6.1 6.1 6.2

4.1.4.1 Digitaal weerbaar 4.1.4.2 Digitale innovatie 4.1.5.1 Samen bouwen aan een Circulair Zuid-Holland 4.1.6.1 Toekomstbestendige ruimte voor ondernemen 5.1.1.1 Realiseren begrensde natuur 5.1.1.2 Versterken natuur- en landschapswaarden 5.1.2.1 Actieve soortenbescherming 5.1.2.3 Beheer van begrensde natuur 5.1.2.4 Integrale versterking Nationale parken 5.1.2.5 Passieve natuurbescherming 5.1.4.1 Ammoniakreductie voor natuurherstel 5.1.4.2 Stikstofoxidenreductie voor natuurherstel 5.2.1.1 Ruimte voor toekomstbestendige landbouw 5.2.1.2 Versterken economisch duurzame en vitale landbouwbedrijven 5.2.1.3 Versterken en versnellen (keten)innovaties landbouw 5.3.2.9 Verkennen toekomstige bronnen voor drinkwaterproductie en verlenen vergunningen 6.1.1.1 Uitwerking instrumenten woonbeleid 6.1.1.2 Regioplannen en provinciaal plan asielopvang 6.1.1.3 Aanpak huisvesting arbeidsmigranten

Wordt Maatregel 4.1.1.1 Innovatie infrastructuur versterken door de ontwikkeling van campussen en fieldlabs te versnellen en campussen te versterken 4.1.1.2 Innovatie stimuleren binnen specifieke clusters 4.1.1.5 Strategische samenwerking om een innovatieve economie te stimuleren 4.1.3.1 Samenwerken om de transitie veilig te laten plaatsvinden 4.1.4.1 Digitaal weerbaar 4.1.4.2 Digitale innovatie 4.1.4.3 Verantwoorde digitalisering 4.1.5.1 Samen bouwen aan een Circulair Zuid-Holland 4.1.5.2 Ruimte voor circulaire economie 4.1.6.1 Toekomstbestendige ruimte voor ondernemen 5.1.1.1 Realiseren begrensde natuur 5.1.1.2 Versterken natuur- en landschapswaarden 5.1.1.3 Zuid-Hollands Programma Landelijk Gebied (ZHPLG) 5.1.2.1 Beschermen natuur en soorten 5.1.2.3 Beheer van begrensde en agrarische natuur 5.1.2.4 Integrale versterking Nationale parken 5.1.4.1 Ammoniakreductie voor natuurherstel 5.1.4.2 Stikstofoxidenreductie voor natuurherstel 5.2.1.1 Ruimte voor toekomstbestendige landbouw 5.2.1.2 Versterken economisch duurzame en vitale landbouwbedrijven 5.2.1.3 Versterken en versnellen (keten)innovaties landbouw 5.3.2.9 Verkennen toekomstige bronnen voor drinkwaterproductie en verlenen vergunningen 6.1.1.1 Uitwerking instrumenten woonbeleid 6.1.1.2 Regioplannen en provinciaal plan asielopvang 6.1.1.3 Aanpak huisvesting arbeidsmigranten 6.2.1.1 Gebiedsgerichte uitwerking Ruimtelijke

Koers

Actie Inhoudelijk Inhoudelijk Redactioneel Nieuw Inhoudelijk Inhoudelijk Nieuw Redactioneel Nieuw Inhoudelijk Inhoudelijk Inhoudelijk Nieuw Inhoudelijk Inhoudelijk Redactioneel Vervalt Inhoudelijk Inhoudelijk Inhoudelijk Inhoudelijk Inhoudelijk Inhoudelijk Inhoudelijk Nieuw Nieuw Nieuw 13

Beleidsdoel Was Maatregel 6.2 6.2

6.2.1.1 Samenwerken aan een aantrekkelijke en beleefbare Vlietzone

6.2 6.2 6.2 6.2 7.1 7.1 7.3 7.3

Wordt Maatregel 6.2.1.2 Richting geven aan kleinschalige ontwikkelingen in de onbebouwde ruimte

Vervalt 6.2.3.1 Aanpak groenblauw netwerk 6.2.3.2 Ontwikkeling en realisatie deelgebieden Landschapspark

6.2.1.4 Subsidieregeling verplaatsing en beëindiging veehouderij Zuid-Holland

7.3.1.2 Gebiedsaanpakken veen 7.3.1.3 Regionale Veenweide Strategieën, Nationaal Veenplan en Gebiedsaanpakken

Actie Nieuw

Nieuw Nieuw Vervalt

6.2.4.1 Water en bodem in locatiekeuze en locatie-inrichting 7.1.2.1 Actieplan Geluid 7.1.6.1 Samenwerken aan een gezond Zuid-Holland 7.3.1.2 Gebiedsaanpakken Vitale Veenweiden 7.3.1.3 Ontwikkelen kennis, instrumenten, regels en middelen

Nieuw Nieuw Nieuw Inhoudelijk Inhoudelijk

14

4.4 Wijziging Zuid-Hollandse Omgevingsverordening Deze Nota van Motivering dient in relatie tot de ‘Wijziging Zuid-Hollandse Omgevingsverordening herziening 2025’ bezien te worden. De visie en de verordening volgen niet dezelfde structuur, regels in de verordening zijn breed toepasbaar, de motivering voor beide wijzigingen (beleid en regels) is daarmee niet altijd goed te koppelen. Hieronder is een lijst met gewijzigde regels per onderwerp te vinden, de volledige motivering van deze wijzigingen is te lezen in ‘Wijziging ZuidHollandse Omgevingsverordening herziening 2025’. Inhoudelijke onderwerpen - Hernormering regionale waterkeringen - Klimaatadaptief ruimtelijk ontwikkelen - Waterpeil veenweidegebieden i.v.m. bodemdaling en CO2 uitstoot (ZHPLG) - Bodem en ondergrond - Toekomstbestendige ruimtelijke ontwikkeling - Stedelijke ontwikkelingen (wijzigingen i.v.m.

toekomstbestendige ruimtelijke ontwikkeling) - Ruimtelijke kwaliteit - Groenblauw netwerk - Herijking grote buitenstedelijke bouwlocaties - Bedrijventerreinen (maximale benutting milieugebruiksruimte en campusontwikkeling) - Greenportwoningen bollenstreek - Belangrijk en kansrijk weidevogelgebied - Duurzaam energiesysteem (energietoets) - Richtpunten ruimtelijke kwaliteit over energie - Windenergie - Zonne-energie Technische en kleine onderwerpen - Grondwaterbeschermingsgebieden - Regionale waterkeringen - Grondwaterkwaliteit en wateronttrekkingsactiviteiten - Kort verblijf in de vaarweg toelaten - Vrijwaringszone provinciale vaarwegen uit uitzondering voor toepassen instructieregels halen - Tekstuele verbetering artikel 7.18 – weghalen “opstellen en wijzigen van het omgevingsplan” - LiB-5 contour Schiphol, begrenzing streekplannen 2003 kan vervallen - Wonen (huisvesting arbeidsmigranten en toekomstbestendig bouwen) - Natuurnetwerk Nederland – kleine aanscherping wezenlijke kenmerken en waarden - Natuurnetwerk Nederland – aanpassingen begrenzingen - Bedrijfsgebonden kantoren - Tuinbouw - Verplichte metingen zwemwaterkwaliteit

15

5. Wijzigingen inleidende hoofdstukken In dit hoofdstuk worden de inhoudelijke wijzigingen van de inleidende hoofdstukken van de Omgevingsvisie gemotiveerd. In hoofdstuk 2, Sturingsfilosofie voor een toekomstbestendig Zuid-Holland, zijn redactionele aanpassingen gedaan in lijn met de uitwerking. Verder zijn diverse teksten uit hoofdstuk 4 (voorheen hoofdstuk 3) over de sturingsfilosofie en de Monitor Leefomgeving verplaatst naar dit hoofdstuk. Hoofdstuk 3, Participatie, is onderdeel van de wijziging van het participatiebeleid. Dit is een nieuw hoofdstuk, waardoor de hoofdstukken die voorheen 3 en 4 genummerd waren, nu hoofdstukken 4 en 5 zijn. Hoofdstuk 4, Dit is Zuid-Holland, is een integrale herziening van de teksten en kaarten. De vigerende teksten met bijbehorende kaarten waren verouderd en sloten onvoldoende aan bij de actualiteit en de vastgestelde koers. In hoofdstuk 4 is een beschrijving opgenomen van het huidig grondgebruik, een feitelijke beschrijving van de landschapstypen en een feitelijke beschrijving van Zuid-Holland op basis van de lagenbenadering voorzien van kaartmateriaal. Aansluitend is een toelichting opgenomen met de inhoudelijke uitdagingen in het omgaan met schaarse ruimte. Hoofdstuk 5, Koers van Zuid-Holland, is een integrale uitbreiding van de door PS vastgestelde koers. Voor brede welvaart is een methodiek opgenomen.

Motivering Hoofdstuk 3 Voor de motivering, conclusie en participatie voor dit onderdeel, zie beleidskeuze 1.1.2. Hoofdstuk 2, 4 en 5 Op 6 maart 2024 hebben Provinciale Staten het Ruimtelijk Voorstel vastgesteld met daarin een nieuwe koers voor Zuid-Holland. Tot de uitwerking van het Ruimtelijk Voorstel behoort het doorvertalen van de koers in de provinciale Omgevingsvisie.

Participatie Hoofdstuk 2, 4 en 5 Bij de totstandkoming van het Ruimtelijk Voorstel heeft uitgebreide participatie plaatsgevonden met inwoners, gemeenten, waterschappen en vertegenwoordigers van andere belanghebbende organisaties. Dit Ruimtelijk Voorstel met de koers voor een toekomstbestendig Zuid-Holland is door Provinciale Staten op 6 maart 2024 als beleidsvoornemen vastgesteld en is met de herziening van het provinciaal omgevingsbeleid op 18 februari 2025 in werking getreden. De huidige voorgestelde aanpassing van de Omgevingsvisie is een verdere doorvertaling van de koers zonder inhoudelijke aanpassingen van dit beleidsvoornemen. Omdat de participatie op de inhoud heeft plaatsgevonden bij de totstandkoming van het Ruimtelijk Voorstel in 2024, is ervoor gekozen geen aanvullende participatie te organiseren voor de doorvertaling hiervan. Wel zijn er tijdens de ambtelijke internetconsultatie van 6 tot 24 maart 2025 zijn de denklijnen voor de doorvertaling voorgelegd. De 4 ontvangen reacties hebben betrekking op de toepassing van de lagenbenadering en de landschapstypen voor specifieke gemeenten. Deze zijn besproken 16

tijdens de bestuurlijke bijeenkomsten op 17 april en 3 juli 2025 en de bijbehorende ambtelijke voorbereidende overleggen. Antwoorden zijn verwerkt in de voorliggende beleidsteksten.

6. Wijzigingen Ambities De ambitieteksten van ambitie 4 ‘Een welvarend Zuid-Holland’ en ambitie 5 ‘Naar vitale balans water, natuur en landbouw’ zijn redactioneel gewijzigd om de tekst aan te laten sluiten met het onderliggende beleid. Daarnaast is de ambitietekst van ambitie 2 ‘Bereikbaar Zuid-Holland’ gewijzigd, deze tekst had naar aanleiding van het coalitieprogramma moeten wijzigen in herziening 2024, dit wordt nu doorgevoerd.

17

7. Wijzigingen per beleidsdoel In dit hoofdstuk worden de inhoudelijke wijzigingen van herziening omgevingsbeleid 2025 gemotiveerd. Het hoofdstuk is geordend aan de hand van de beleidsdoelen. De wijzigingen worden per beleidsonderdeel inhoudelijk gemotiveerd. Daarnaast wordt er aangegeven hoe reacties uit de internetconsultatie en eventuele losse participatietrajecten hebben bijgedragen aan de voorgestelde beleidswijzigingen.

Beleidsdoel 1.1 Krachtig openbaar bestuur Beleidskeuze 1.1.2 Daadkrachtig Provinciaal Bestuur Aan deze beleidskeuze wordt een onderdeel participatie toegevoegd. Daarnaast wordt er in de algemene visie hoofdstukken (5) aandacht aan participatie besteed. Onze voor het verbeteren van participatie worden aangeduid in het programma. Hier wordt onderscheid gemaakt in onze werkzaamheden onder de noemer ‘1.1.2.4 Organiseren van Participatie’, ‘1.1.2.5 Participatie bij Omgevingsvergunningen’ en ‘1.1.2.6 Meer ruimte maken voor ideeën vanuit de maatschappij’.

Motivering In 2018 is de huidige participatievisie vastgesteld door Provinciale Staten. De afgelopen vijf jaar is er gewerkt met deze visie en de bijbehorende principes. Er zijn nieuwe inzichten opgedaan over participatie, de doorwerking van participatie en de wensen en behoeften binnen de organisatie. Daarnaast zijn er een aantal veranderingen in de samenleving, zowel qua wetgeving (o.a. Omgevingswet & Wet Versterking participatie op decentraal niveau) als behoeftes in de maatschappij aan meer actieve betrokkenheid bij de gehele beleidscyclus. Nieuwe inzichten en opgedane ervaringen alsmede deze veranderende maatschappelijke context vraagt om een actualisatie en solidere inbedding van het participatiebeleid van de provincie.

Participatie en internetconsultatie Hieronder volgt een toelichting op het betrekken van belanghebbenden (participatie) bij de aanpassingen van het participatiebeleid. Wat is er gedaan aan participatie en welke doelgroepen zijn er gesproken? Er zijn verschillende acties ondernomen om belanghebbenden te betrekken bij de aanpassingen van het participatiebeleid. Zo zijn er gedurende het schrijven van het beleid activiteiten georganiseerd gericht op interne belanghebbenden (ambtenaren, Provinciale Staten) en op externe belanghebbenden (inwoners, medeoverheden, maatschappelijke organisaties, bedrijven). Naast de eigen georganiseerde participatie is er ook aangesloten bij de participatie georganiseerd rondom de Herziening 2025. Hieronder vallen onder andere het Open Huis 2024 en Open Huis 2025, waar medeoverheden, maatschappelijke organisaties en bedrijven zijn geïnformeerd en geraadpleegd over de voorgenomen aanpassingen en het proces rondom het nieuwe participatiebeleid.

18

Een overzicht van de participatie is hieronder te zien: Participatiemoment

Wie konden meedoen?

Straatgesprekken

Inwoners

Keuzewijzer en indienen van ideeën

Inwoners

Denk mee werksessies

Iedereen

Interviews medeoverheden

Gemeenten, provincies, waterschappen, GGD’s, veiligheidsregio’s, Omgevingsdiensten, Omgevingsdiensten etc.

Werksessies

Kennisinstellingen, participatieprofessionals, ambtenaren

Benen op Tafel sessie

Provinciale Staten

Open Huis 2024 en 2025

Medeoverheden, bedrijven, maatschappelijke organisaties Iedereen

Internetconsultatie

Wat waren de uitkomsten van het (de) participatietraject(en) en hoe is dit meegenomen in de tekst? Er is ontzettend veel informatie opgehaald per doelgroep. Elk gesprek, commentaar, reactie of opmerking heeft ons weer tot nieuwe inzichten gebracht. De leerpunten die herhaaldelijk werden genoemd zijn hieronder opgesomd. ➢ De samenwerking van de Provincie met medeoverheden kan worden verbeterd. De provincie zou een meer verbindende en netwerkende rol kunnen spelen. De specifieke samenwerking met medeoverheden valt buiten de scope van het participatiebeleid. De invulling van de rol van de provincie (bijvoorbeeld een verbindende en netwerkende rol) is afhankelijk van specifieke beleidsonderwerpen. Dit wordt daarom niet behandeld in het participatiebeleid. ➢ Zorg voor een goed verwachtingsmanagement; zowel in het besluitvormingsproces als in het stellen van heldere kaders. Hier is aandacht op gevestigd in het onderdeel over participatieprincipes (maatregel 1.1.2.4 Organiseren van participatie). De participatieprincipes beschrijven hoe de provincie participatietrajecten vormgeeft. Met behulp van principe 3 wordt heldere communicatie en verwachtingsmanagement gecreëerd. Hierin wordt ook benadrukt dat goede informatievoorziening altijd van belang is. ➢ Participatie moet een doel hebben, en de vorm moet worden gekozen aan de hand van dit doel.

Voorkom schijnparticipatie, er moet voldoende mate van invloed zijn. Dit is meegenomen in de participatieprincipes (maatregel 1.1.2.4 Organiseren van participatie). Principe 1 ‘Aanpak bepalen op basis van het vraagstuk’ benadrukt dat de vorm van participatie 19

altijd wordt gekozen naar aanleiding van het inhoud en het doel van het vraagstuk. Ook is een voorwaarde voor het organiseren van een participatietraject dat er altijd een mate van beïnvloedingsruimte moet zijn. Dit gaat schijnparticipatie tegen. ➢ Wees transparant en open in de communicatie, ook over waarom iets wel of niet kan bij een participatietraject en wie uiteindelijk de beslissing neemt. Dit is opgepakt in de participatieprincipes (maatregel 1.1.2.4 Organiseren van participatie). Principe 3 ‘Zorgen voor heldere communicatie en verwachtingsmanagement’ beschrijft dit. ➢ Inwoners zien de provincie vaak als gesloten en weten niet goed wat de provincie doet. Dit maakt participeren moeilijk of soms onaantrekkelijk. Dit valt buiten de scope van het participatiebeleid. Het bekender maken van wat de provincie doet, gaat over communicatie met de buitenwereld. Dit is daarom niet opgepakt in het participatiebeleid. Wel zorgt de provincie, bij participatietrajecten, altijd voor heldere communicatie (zie participatieprincipes maatregel 1.1.2.4 Organiseren van participatie). Dit houdt in dat participanten altijd over voldoende informatie en ondersteuning beschikken wanneer een participatietraject georganiseerd wordt. Hierdoor kunnen participanten op basis van de juiste informatie meedenken. ➢ Participatie doe je met mensen, niet over mensen.

Ga op tijd het gesprek met elkaar aan en geef elkaar hierin de ruimte. Dit komt terug in de Sturingsfilosofie van Provincie Zuid-Holland (Omgevingsvisie), pijlers van participatie, pijler 2: Participatie voor rechtvaardig beleid. Daarnaast valt het ook onder de participatieprincipes (maatregel 1.1.2.4 Organiseren van participatie), principe 2 ‘Aandacht voor verschillende perspectieven’. Hierin staat beschreven dat er altijd een wordt stilgestaan bij welke belanghebbenden worden betrokken bij een vraagstuk. Hierbij is er ook ruimte voor emoties. ➢ Niet iedereen wil participeren, en niet iedereen wil op dezelfde manier participeren. Bied een verscheidenheid aan participatiemogelijkheden aan zodat zoveel mogelijk belanghebbenden willen en kunnen meedoen. Zie participatieprincipes (maatregel 1.1.2.4 Organiseren van participatie). Dit is opgepakt in participatieprincipe 2 ‘Aandacht voor verschillende perspectieven’. ➢ Participanten willen gehoord worden en serieus worden genomen. Ook representatie is belangrijk.

Dit onderschrijft de provincie door met de participatieprincipes (maatregel 1.1.2.4 Organiseren van participatie) ervoor te zorgen dat: - Er alleen participatie georganiseerd wordt als er beïnvloedingsruimte is voor participanten - Er aandacht is voor het betrekken van een diverse groep deelnemers en zich hierbij ook inzet voor het betrekken van zoveel mogelijk verschillende inhoudelijke standpunten. De provincie focust hierbij op representativiteit op basis van inhoudelijke standpunten en niet op bijvoorbeeld demografische kenmerken. Natuurlijk verschilt het per vraagstuk hoe de representativiteit van de belanghebbenden wordt bepaald en kan dat met argumenten ook anders ingevuld worden.

20

-

Er altijd voor heldere communicatie en een terugkoppeling van participatietraject wordt gezorgd

➢ Het is onduidelijk hoe de rol van de Provinciale Staten en Gedeputeerde Staten eruitziet bij verschillende vormen van participatie. Het zou waardevol kunnen zijn om te onderzoeken hoe de rollen van de Gedeputeerde Staten en Provinciale Staten eruitzien bij verschillende vormen van participatie. Er is gekozen voor het beschrijven van de verschillende rollen van de provincie in zijn algemeenheid. Dit is beschreven in de Sturingsfilosofie van Provincie Zuid-Holland in de Omgevingsvisie. Bij de implementatie van het participatiebeleid wordt bekeken of de informatie over de verschillende rollen van de provincie bij verschillende vormen van participatie voldoende helder is of verder moet worden onderzocht. Internetconsultatie Vanuit de internetconsultatie zijn reacties binnengekomen die geen directe invloed hebben op de teksten van het beleid. De reacties gingen namelijk over andere beleidsthema’s, vielen buiten de scope van het participatiebeleid of waren lovend over de aard over de aanpak (maar zonder concrete voorstellen voor aanpassingen).

Beleidskeuze 1.1.3 Openbaar bestuur De provincie voert haar, vanuit het Rijk, opgedragen taken uit en maakt daarnaast haar eigen beleid. De inrichting van het provinciebestuur is geregeld in de provinciewet. Zuid-Holland streeft ernaar om laagdrempelig en transparant beleid vast te stellen. Deze beleidskeuze geeft inzicht in hoe het openbaar bestuur in Zuid-Holland al jaren is vormgegeven. De uitwerking in het omgevingsbeleid is echter nieuw. De uitwerking biedt een kader voor verantwoording in onze planning en control cyclus.

21

Beleidsdoel 1.2 Sterke samenleving Beleidskeuze 1.2.1 Maatschappelijke ontwikkelingen Aan de beleidskeuze 1.2.1 Maatschappelijke ontwikkelingen wordt een uitwerking van brede welvaart toegevoegd. Dit gebeurt op basis van het coalitieakkoord krachtig Zuid-Holland (2023– 2027). Hierin staat dat “we brede welvaart als kompas hanteren bij het maken van keuzes”, waarbij wordt uitgegaan van economische, ecologische én sociale waarde – voor mensen hier en nu, maar ook voor toekomstige generaties en mensen elders. Brede welvaart vormt daarmee een richtinggevend principe in het handelen van de provincie. In maart 2024 hebben Provinciale Staten daarnaast de 'Ruimtelijke Koers voor Zuid-Holland' vastgesteld. Ook de ruimtelijke koers omarmd brede welvaart als belangrijk principe. De koers is vervolgens vertaald naar een herziening van het omgevingsbeleid.

Motivering In de Omgevingsvisie verwijst het provinciaal beleid dan ook expliciet naar brede welvaart als kompas, waarmee ruimte voor ontwikkeling gekoppeld wordt aan duurzaamheid en leefomgevingskwaliteit, zowel economisch, als ecologisch en sociaal. In de herziene Omgevingsvisie is opgenomen dat bij de “Toekomstbestendige ruimtelijke ontwikkeling” niet alleen wordt gekeken naar gezondheid, kwaliteit en veiligheid, maar dat er stapsgewijs meer gestuurd wordt op brede welvaart. De toevoeging van brede welvaart aan deze beleidskeuze vormt daarmee geen inhoudelijke koerswijziging, maar een uitwerking en concretisering (technische aanpassing) van eerder vastgelegde uitgangspunten uit het coalitieakkoord, de ruimtelijke koers en de omgevingsvisie Daarnaast sluit deze aanpassing aan het behandelvoorstel voor Motie 1159 - Sturen op Brede Welvaart; niet alleen geld telt, waarin Provinciale Staten het college oproepen om brede welvaart een structurele plek te geven in de begrotingssystematiek. Het college stuurt binnenkort een brief naar Provinciale Staten met een toelichting op de manier waarop brede welvaart wordt opgenomen in onze planning- en control producten. Door deze lijn nu ook door te trekken naar het omgevingsbeleid, ontstaat meer samenhang in hoe brede welvaart als denk- en doe kader een plek krijgt in ons beleid en onze processen.

Participatie en internetconsultatie De participatie die heeft plaatsgevonden over deze beleidskeuze valt onder het participatietraject van de Ruimtelijke Puzzel en Toekomstbestendige ruimtelijke ontwikkeling. Dit is te lezen in het vorige hoofdstuk (5) en onder beleidsdoel 6.2 Ruimte en landschap.

22

Beleidsdoel 2.1 Duurzame en veilige bereikbaarheid voor iedereen Het Ruimtelijk Voorstel wordt in beleidsdoel 2.1 verwerkt. Dit heeft geleid tot wijzigingen in zowel de beleidskeuzes als maatregelen. De titels van de beleidsonderdelen waar wijzigingen in plaatsvinden zijn te vinden in hoofdstuk 4. Wijzigingsoverzichten.

Motivering In maart 2024 hebben Provinciale Staten de 'Ruimtelijke Koers voor Zuid-Holland' vastgesteld. Deze koerswijziging heeft geleid tot het aanbrengen van een aantal accenten in het beleid voor Duurzame en veilige bereikbaarheid voor iedereen. Met het aanbrengen van deze accenten zijn ook technische wijzigingen meegenomen om de leesbaarheid van het beleid te verbeteren. Deze wijzigingen zijn beleidsneutraal, maar lopen door het beleidsdoel en alle beleidskeuzes en maatregelen van dit beleidsdoel heen. In het wijzigingsoverzicht zijn al deze onderdelen opgenomen.

Participatie en internetconsultatie Bij de totstandkoming van het Ruimtelijk Voorstel heeft uitgebreide participatie plaatsgevonden met inwoners, gemeenten, waterschappen en vertegenwoordigers van andere belanghebbende organisaties. Dit Ruimtelijk Voorstel met de koers voor een toekomstbestendig Zuid-Holland is door Provinciale Staten op 6 maart 2024 als beleidsvoornemen vastgesteld. In herziening 2024 zijn de eerste stappen gezet om het Ruimtelijk Voorstel in het omgevingsbeleid te verwerken. De huidige voorgestelde aanpassingen bouwen hierop voort en zijn daarmee een verdere doorvertaling van de koers zonder inhoudelijke aanpassingen van de beleidsvoornemens. Tijdens de ambtelijke internetconsultatie van 6 tot 24 maart 2025 zijn de denklijnen voor de doorvertaling voorgelegd. De 4 ontvangen reacties hebben betrekking op de toepassing van de lagenbenadering en de landschapstypen voor specifieke gemeenten. Deze zijn besproken tijdens de bestuurlijke bijeenkomsten op 17 april en 3 juli 2025 en de bijbehorende ambtelijke voorbereidende overleggen. Antwoorden zijn verwerkt in de voorliggende beleidsteksten.

23

Beleidsdoel 3.1 Energietransitie Beleidskeuze 3.1.1 Duurzame opwek elektriciteit Windenergie Op basis van onderstaande motivering zijn de volgende concrete wijzigingen in het Omgevingsbeleid gemaakt: 3.1.1 – Duurzame opwek elektriciteit, is inhoudelijk gewijzigd. Hierin zijn o.a. de nieuwe plaatsingsvisie wind en informatie over primaire en secundaire zoekgebieden toegevoegd. Ook zijn er een aantal passages geactualiseerd en verbeterd, en zijn er beleidsarme teksten toegevoegd uit maatregel 3.1.1.5, die met deze herziening geschrapt wordt. 3.1.1.1 – Realiseren van windenergie, is inhoudelijk gewijzigd. Het grootste deel van de nieuwe informatie is het gevolg van de primaire en secundaire zoekgebieden, die hier per RES-regio worden toegelicht. Per RES-regio wordt ook kort stilgestaan bij de vervolgstappen tot realisatie. Ten slotte is de tekst ook hier geactualiseerd en verbeterd. 3.1.1.5 – Uitwerken RES-zoekgebieden Zon en Wind, wordt geschrapt en grotendeels beleidsarm opgenomen in 3.1.1 en 3.1.2. De reden hiervoor is dat informatie in deze maatregel grotendeels al in andere maatregels stond of verouderd is. 3.1.1.6 Verbinden van energietransitie aan andere ruimtelijke opgaves, wordt geschrapt. Dit was nagenoeg een kopie van 3.1.1.3 – Ruimte en landschap in de energietransitie/RES.

Locaties voor windenergie Groote Lindt, Oosteind, Avelingen en Valkenburg worden uit de Omgevingsverordening gehaald. Zon Met de Routekaart RES en daaruit volgende aanpassingen voor wind zijn als gevolg hiervan enkele technische wijzigingen in het zon beleid doorgevoerd. Deze wijzigingen hebben betrekking op het schrappen van maatregel 3.1.1.5 Uitwerken RES-zoekgebieden zon en wind. De visie en wijze waarop zoekgebieden zon uitgewerkt dienen te worden zijn vanwege het schrappen van deze maatregel beleidsarm opgenomen in de maatregel 3.1.1.2. Daarnaast zijn voor het zon beleid korte aanvullingen gedaan ter verduidelijking. Zo is de suggestie toegevoegd om bij beoordeling van biodiversiteit op zonnevelden gebruik te maken van het label EcoCertified Solar Parcs welke door ontwikkelaars en kennisinstellingen is ontwikkeld. In de praktijk blijkt bij ontwikkeling van zonnevelden op direct opslag gerealiseerd te worden. Vanuit de provinciale visie is het van belang dat de opslag op locatie ruimtelijk passend is bij de opwek ter plaatse. Als gevolg van de Energiewet zal de provincie een rol als bevoegd gezag krijgen bij zonneenergieprojecten bij een vermogen tussen 50 en 100 MW. Wind Lansingerland

24

In het omgevingsbeleid moeten twee locatie voor wind worden toegevoegd binnen de gemeente Lansingerland, namelijk de locaties Kruisweg-Oostzijde en Noordpolder. Zie: https://windlansingerland.zuid-holland.nl/. Dit komt vanuit de beleidskeuze 3.1.1 duurzame opwek elektriciteit, de provincie zet tot 2030 in op wind- en zonne-energie.

Motivering Windenergie In het coalitieakkoord 2023-2027 is opgenomen dat de provincie gemeenten waar nodig zal ondersteunen bij het behalen van de RES-doelstellingen. In 2023 hebben GS geconcludeerd dat meerdere Regionale Energie Strategieën (RES-regio's) achterlopen bij het behalen van de doelstelling voor 2030. In 2024 heeft GS met vaststelling van de Routekaart RES een handreiking gedaan naar gemeenten. GS heeft aangekondigd om te onderzoeken waar extra zoekgebieden voor windturbines mogelijk zijn te maken met de herziening van het provinciaal omgevingsbeleid van 2025. Dit is als beleidsvoornemen realisatie RES opgenomen in de herziening van het provinciaal omgevingsbeleid 2025. Voor vier RES-regio's is dit onderzoek uitgevoerd. In 2024 voor RES Alblasserwaard en in 2025 voor RES Drechtsteden, RES Holland Rijnland en RES Midden-Holland (de Omgevingseffectrapportage, afgekort OER). Voor RES Holland Rijnland en RES Midden-Holland is geconcludeerd dat de bestaande plaatsingsvisie voor windenergie te weinig ruimte biedt voor realisatie van het RES-bod. Op basis van de uitkomsten van het onderzoek voor de RES Alblasserwaard is een samenwerkingsovereenkomst getekend met de provincie. Dit heeft geen gevolgen voor de Omgevingsvisie en het Omgevingsprogramma. Zoals afgesproken in de samenwerkingsovereenkomst wordt windlocatie Avelingen uit de Omgevingsverordening gehaald.