Omgevingsvisie Nieuwkoop (vastgesteld) - 13-12-2021 aangeleverd - Let op: 95MB

omgevingsvisie gemeente Nieuwkoop juli 2021 OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP

1

INHOUDSOPGAVE Inleiding

3

Samenwerking als basis voor onze toekomst

Ons levensverhaal Feiten en cijfers Zeven Nieuwkoopse drijfveren

4 5 6

De regio in de toekomst Onze gemeente in de toekomst Gelukkige mensen Sterke dorpen Groene toekomst

7 9 10 14 18

Ik ben ontzettend trots dat deze omgevingsvisie daadwerkelijk met de Nieuwkoopse samenleving tot stand is gekomen. Samen stelden wij vast wat wij belangrijk vinden en waarderen, waar we ons zorgen over maken en onze schouders onder willen zetten. En hoe wij op basis hiervan de toekomst van onze mooie gemeente verder willen vormgeven.

Uitwerking van de visie Een samenhangende aanpak per gebiedstype Het noorden van de gemeente Het midden van de gemeente Het zuiden van de gemeente

23 24 26 28 30

Samen aan het werk

32

Met recht ónze visie op de omgeving waarin wij met elkaar wonen, werken en recreëren. Geworteld in het verleden, met inzicht in het heden én met een open blik vooruit. Wat gaat de toekomst brengen en allemaal van ons vragen, maar nog belangrijker: hoe gaan wij hiermee om? Doelen, ambities en opgaven voor de gemeente Nieuwkoop die niet alleen op het bordje van de overheid liggen, maar iedereen – van jong tot oud – aangaan. Betaalbaar wonen voor elke doelgroep, de effecten van klimaatverandering en de overgang naar duurzame energie. Maar er zijn nog veel meer kansen en uitdagingen voor de leefbaarheid, de groene ruimte en de sociale verbondenheid die iedereen zo enorm waardeert. Zonder u – onze inwoners, ondernemers, verenigingen, organisaties, belangengroepen, dorpsraden en ketenpartners – was deze visie er simpelweg niet geweest. Het onderliggende participatieverslag laat geen twijfel bestaan over de hoeveelheid en diversiteit aan mensen en partijen die hun betrokkenheid hebben getoond, en hoe mooi en waardevol dit proces is geweest. Ook de gemeenteraad en de ambtelijke organisatie verdienen een compliment. De raad heeft gedurende het hele proces veel betrokkenheid getoond en zich gecommitteerd aan het uitgangspunt ‘van buiten naar binnen’. Medewerkers vanuit het fysieke en sociale domein hebben zich ingezet voor de samenhang en integraliteit van de visie.

Zo legden wij ook voor onszelf de basis voor (nog) betere samenwerking, essentieel voor de doorontwikkeling en het slagen van ónze Omgevingsvisie Nieuwkoop. Want we zijn niet klaar, eigenlijk begint het nu pas. Iedereen hartelijk bedankt voor het meedenken en meedoen… en nu samen aan de slag!

Namens burgemeester en wethouders,

Guus Elkhuizen, portefeuillehouder

2

OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP

foto’s voorpagina: Gijsje Jacobs, Ruben Griffioen, Marcel Broek

INLEIDING Waarom een omgevingsvisie? Dit is de omgevingsvisie van de gemeente Nieuwkoop. De toekomstvisie voor onze leefomgeving, waar we als gemeente, inwoners, ondernemers en organisaties samen aan werken.

Waar komen we vandaan?

de ontwikkelingen die op ons afkomen en hoe we daarmee om willen gaan in onze leefomgeving. Kort gezegd willen we met onze toekomstvisie drie dingen bereiken: gelukkige mensen, sterke dorpen en een groene toekomst. Hoe? Dat lees je in dit stuk.

Elke gemeente in Nederland moet een omgevingsvisie maken. Dat is een samenhangende toekomstvisie voor alle onderwerpen die met de leefomgeving te maken hebben, zoals wonen, recreatie, duurzaamheid, bereikbaarheid, erfgoed, maar ook gezondheid en veiligheid. De omgevingsvisie beschrijft op hoofdlijnen de

Onze visie op de toekomst begint niet nu of ergens in 2030. Het verhaal van onze gemeente begint al eeuwen geleden, toen avonturiers dit ruige landschap introkken. Ze vormden moeras om tot een gebied waar geleefd kan worden. Zij bepaalden zo voor een belangrijk deel hoe onze dorpen en ons landschap er nu uitzien.

Dit verhaal is nooit af

kwaliteiten van onze fysieke leefomgeving en op welke manier

Het verhaal van Nieuwkoop is nooit af. Elke keer dat een bedrijf wordt opgestart, een woonwijk gebouwd, natuur aangelegd of een sportclub uitgebreid, voegt dit een nieuw hoofdstuk toe. We blijven daarom altijd in gesprek over onze leefomgeving.

we deze in de toekomst willen ontwikkelen, gebruiken, beheren, beschermen en behouden. De omgevingsvisie biedt een handvat voor hoe we omgaan met de grote opgaven die op ons afkomen. De omgevingsvisie is één van de instrumenten van de Omgevings-

Het verhaal gaat verder in het heden. Nieuwkoop is inmiddels een landelijke gemeente met 13 grotere en kleinere kernen. Een gemeente in het Groene Hart, met open landschap en bijzondere natuur. Een gemeente die voor ruim 28.000 inwoners een fijne leefomgeving biedt en waar mensen graag komen om te werken of te recreëren. Ons verleden en de huidige situatie beïnvloeden wat we belangrijk vinden in onze gemeente. Kortom: wat onze drijfveren zijn.

Onderweg komen we ongetwijfeld hindernissen en onverwachte zaken tegen. We weten bijvoorbeeld nog niet wat op lange termijn de invloed van de corona-uitbraak is. En beleid en regelgeving staan soms op gespannen voet met ambities. Een voorbeeld is de invloed van Schiphol op de woningbouw (de geluidscontouren). Onze visie is een stip op de horizon, die niet altijd meteen past in huidige kaders. Een visie is een goed verhaal en krachtig signaal ter ondersteuning van toekomstige discussies.

wet. Met de Omgevingswet wil de overheid de regels voor ruimtelijke ontwikkeling eenvoudiger maken en samenvoegen. Er is veel ruimte voor initiatief en voor maatwerk. Ook het betrekken van de inwoners bij plannen voor de fysieke leefomgeving is een belangrijk uitgangspunt van de Omgevingswet. De omgevingsvisie vormt de basis voor het omgevingsplan, dat meer in detail de regels voor de leefomgeving beschrijft. De omgevingsvisie vervangt de structuurvisie. In de gemeente Nieuwkoop is in 2009 de structuurvisie ‘Nieuwkoop 2040: onder-

Waar gaan we naar toe?

Hoe lees je deze visie?

Er komen grote opgaven op onze gemeente af. Denk bijvoorbeeld aan het tekort aan betaalbare woningen, de energietransitie, stikstof, bodemdaling, de invloed van Schiphol en klimaatverandering. Deze visie beschrijft daarom ook onze kijk op de toekomst. Met inwoners, ondernemers en organisaties hebben we gesproken over

Deze visie leidt je in een notendop door ons verleden, het heden en onze kijk op de toekomst. We beschrijven wat daarbij belangrijk is om te behouden, te versterken en te ontwikkelen. De omgevingsvisie is een uitnodiging om samen onze leefomgeving vorm te blijven geven. Deze visie is als volgt opgebouwd:

ons levensverhaal

4 5

2

De uitkomsten van deze herijking hebben als input gediend bij het opstellen van de omgevingsvisie. Deze omgevingsvisie is tot stand gekomen met veel participatie en na een uitgebreide analyse van wat er speelt in de gemeente.

onze regio in de toekomst

1

huidige situatie: feiten en cijfers

nemend, groen en duurzaam’ vastgesteld. Deze is in 2016 herijkt.

de toekomst van onze gemeente

waar gaan we naar toe?

waar komen we vandaan? 7 3 zeven Nieuwkoopse drijfveren

samen aan het werk

6 de uitwerking van de visie

gsvisie In gesprek over de omgevin

in Langeraar

OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP

3

ONS LEVENSVERHAAL Onze geschiedenis is heel bepalend geweest voor hoe het landschap en de dorpen nu functioneren en eruit zien. Het gebied waar we leven en werken is al eeuwenlang in beweging en blíjft ook altijd veranderen.

20e eeuw

We willen onze visie op de toekomst daarom graag in het perspectief plaatsen van onze ontwikkeling door de eeuwen heen. Die ontwikkeling beschrijven we hieronder aan de hand van enkele markante momenten in de tijd.

Stand van de Nieuwkoops e smeden op

de Jaarbeur s, circa 1932

(Bron: HG Ni euwkoop)

11e eeuw

14e eeuw

Van moeras naar melkkoe Rond het jaar 1000 werd op grote schaal begonnen met de ontginning van de Hollands-Utrechtse laagvlakte, het gebied waar onze gemeente deel van uitmaakt. De drassige veengrond werd drooggemaakt door het graven van sloten. Het omvormen van moeras naar landbouwgrond duurde tot ver in de 13e eeuw. De toestemming voor een ontginning werd verleend door de Heer van dat gebied en heet een cope. Dit is het woord waar het dorp Nieuwkoop - en daarmee ook de gemeente - de naam aan te danken heeft.

Van lokale smederij naar leverancier Het dorp Nieuwkoop werd in 1270 voor het eerst genoemd in de geschriften en vierde in 2020 haar 750-jarig bestaan. De eerste smederijen ontstonden al in de 14e eeuw. Ze bevonden zich aan huis en bedienden de lokale markt, zoals boeren die gereedschap nodig hadden. Later kwamen er smederijen met een regionale betekenis. Er was veel vraag naar smeedwerk vanuit Amsterdam, handelscentrum van het land. In het begin maakten onze smeden vooral houwelen en uitrusting voor de visserij. Later volgden hulpmiddelen voor de veenderij, bouw en landbouw. Ook is veel smeedwerk gemaakt voor de walvisvaart. Economisch floreerden de smederijen in de 18e en 19e eeuw, met soms tweehonderd knechten in dienst.

boten. Turfsteken vanaf

d te drogen gelegd Het werd op het lan

(bron onbekend)

16e eeuw Van veen naar vissen Door de daling van de veenbodem en de stijging van het grondwater werd het land in onze streek na verloop van tijd drassig. Ook raakte een groot deel van de landbouwgrond uitgeput. Veel boeren gingen over op het (laten) vervenen van hun grond. Al snel merkten ze dat gedroogd veen een goede brandstof was. En brandstof was hard nodig in de omringende, snel groeiende steden. Onze inwoners gingen op grote schaal turf steken. Daardoor verdween er steeds meer land en ontstonden er diepe plassen. Ondernemende inwoners vonden daarin nieuwe inkomstenbronnen: vissen en rietsnijden.

Kaart uit 16 11 van Hoog heemraadsc Sevenhoven hap van Rijn , Corteraer , Nieuweveen land, met o.a. Nieuco op, . (bron Wiki pedia)

OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP

Vliet (1995, onumenten op de Boot van Natuurm p) bron: HG Nieuwkoo

Begin 20e eeuw

Arbeiders vó ór de‘Ter Aa rsche Augu de lunch, cir rkenveiling’ ca 1901 (bro aan n: CHV Ter Aa r)

Van groentelijntje naar greenport Op 1 augustus 1915 werd Station Ter Aar geopend aan de Spoorlijn Uithoorn Alphen aan den Rijn. Het station lag niet in Ter Aar, maar bij de groenteveiling in Papenveer. Het lijntje was bekend onder de naam bonenlijntje en groentelijntje. De spoorlijn werd in 1936 alweer gesloten. In het begin van de 20e eeuw ontwikkelde de gemeente zich tot tuinbouwstreek van (inter)nationale betekenis. Door verbeteringen aan het Aarkanaal kon de tuinbouw zich verder ontwikkelen. Tuinderijen, georganiseerd in verenigingen, hielden zich bezig met erwten-, bonen- en augurkenteelt. Zo ontstond ook de conservenindustrie met zouterijen en inleggerijen.

17e eeuw

18e en 19e eeuw

Van radeloos naar redding In 1672 werd door onderwaterzetting van de Oude Hollandse Waterlinie de opmars van het Franse leger bij Woerdense Verlaat gestuit. Daarmee werd de ondergang van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden voorkomen.

Van plas naar polder De plassen waren in de loop der tijd groot en diep geworden. In de 18e eeuw werd gevreesd dat er een binnenzee zou ontstaan tot aan Haarlem. Daarom werd besloten om het gebied droog te leggen (in te polderen) en in 1820 was de Nieuwkoopse en Zevenhovense Droogmakerij een feit! Akkerbouw en veeteelt ontwikkelden zich opnieuw, wat veel welvaart opleverde. In 1958 werd de laatste plas drooggemalen en onstond droogmakerij Noordse Buurt.

Dit hoofdstuk kwam tot stand met bijdragen van: de Historische Kring Liemeer, de Cultuurhistorische Vereniging Ter Aar en het Historisch Genootschap Nieuwkoop.

4

Van behouden naar bewonderen Aan het begin 20e eeuw waren de Nieuwkoopse plassen sterk vervuild. In de jaren ‘40 deed Natuurmonumenten haar eerste aankoop in het gebied om de situatie te verbeteren. Tegenwoordig is een groot deel van de plassen in beheer bij de vereniging. In andere delen van de gemeente werd natuur gevormd, bijvoorbeeld bij de Geerpolder of de Groene Jonker. In de loop van de 20e eeuw kwam het toerisme in de gemeente op gang en werden onder andere campings en musea geopend. Recreatie en toerisme zijn tegenwoordig een bron van werkgelegenheid voor onze inwoners.

n bij egere plasse huidige en vro wkoop.) rktoren met eu ke Ni de f HG : na on va Foto (circa 1930, Br Noordse Dorp

FEITEN EN CIJFERS 2021 Anno 2021 leven we in een gebied dat door mens en natuur gevormd is in de eeuwen die achter ons liggen. Een gebied met landbouw, tuinbouw én bijzondere natuur. Een gebied waarin we wonen, werken en recreëren. Onze geschiedenis is een komen en gaan van landschappen, ambachten en verenigingen die hun sporen achterlieten. Deze erfenis is nog steeds zichtbaar en voelbaar in onze gemeente. We kennen een sterk verenigingsleven met een lange historie. We koesteren ons erfgoed. Onze oude ambachten leven voort in de evenementen en in de maak-industrie in de dorpen. Nog steeds levert onze leefomgeving kansen en uitdagingen op. Bodemdaling en waterkwaliteit verdienen blijvend aandacht. En zoals de turfwinning vroeger energie opleverde, kijken we nu hoe we het landschap kunnen benutten voor de opwek van schone energie. Nog steeds worden uitdagingen opgepakt; door ondernemers, verenigingen, organisaties en overheden. Partijen werken samen aan een duurzame, beleefbare en toekomstbestendige leefomgeving. Zo blijven wij altijd in beweging. Nieuw e uitkij

ktoren

bij Lan

geraar

(bron:

GEMEENTE NIEUWKOOP IN CIJFE

RS

Er zijn 117 winkels in onze gemeente.

Nieuw

koop)

50%

In 2018 is hier €115 miljo en uitgegeven (73 procent door eigen inwoners, 25 proce nt uit de Randstad en 2 proce nt daarbuiten).

Er zijn weinig eenpersoonshuishoude ns:

Gemeente Nieuwkoop

Nieuwkoop 27% Nederland 33%

Voor zorg, school, cultu ur en openbaar vervoer moete n we verder reizen dan gemi ddeld in Nederland.

Aantal inwoners is bijna

29.000 Sinds 2015 is Nieuwkoo p met een groeispurt bezig !

Wat drijft ons? Samen werken aan de toekomst van de gemeente Nieuwko op

koop)

on: Ontdek Nieuw

Smedendagen (br

54%

35% 15%

andere gemeente

online

Nieuwkoop 2,46 perso

Nieuwkoop is groen en

Zuid-Holland 2,16 pe

nen

Verkeer/bebouwing Agrarisch Water Natuur/recreatie

Ruim 40 procent van onze inwoners werkt in de handel en de zorg.

8%

Bouw

9% 67% 14% 10%

Handel

10%

Landbouw

We werken vooral binne n onze eigen gemeente en in Alphen aan den Rijn.

18% Zorg

Nederland 13% 54% 9% 15%

51%

koopwoningen

23%

Overig

terrein:

Nieuwkoop

71%

8%

Verhuur en zakelijke diensten

van onze woningen zijn

Nieuwkoop 0,28 kWh zonnestroom per woning Nederland 0,22 kWh zonnestroom per woning

heeft weinig bebouwd

Het winkelaanbod wordt hier beter beoordeeld da n in onze buurgemeenten.

rsonen

33%

Bodemgebruik

nen

Nederland 2,19 perso

We houden van zonnep anelen! Per woning wekken we bovengemiddeld veel zonnestroom op.

Onze inwoners voelen zich gezond!

elke week

Onze huishoudens zijn groot:

Ons ondernemersklimaa t scoort lager dan het Nederlands gemi ddelde.

De gemeente heeft één gemeenteraad, zeven dorpsraden en dertien kernen.

We bewegen vaker dan de gemiddelde Nederla nder.

van onze inwoners sport

Zuid-Holland 40% Ontdek

Bij het winkele geven onz e inwoners circa 50% uit in de eigen gemeente.

Onze woningen gebruike n meer energie dan gemi ddeld in Nederland.

heeft overgewicht

Ter illustratie enkele feit en en cijfers uit de gem eente Nieuwkoop (bro n: Gemeente Nieuwkoop in cijfers,

2,3% is werkloos

In onze gemeente werke n we 8 x zo vaak in de lan dbouw als in de rest van Neder land.

In onze vrije tijd zijn we vooral op zoek naar luxe en rus t.

2019).

OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP

5

ZEVEN NIEUWKOOPSE DRIJFVEREN 4. Centrale ligging De gesprekken met inwoners, bedrijven en organisaties over onze geschiedenis, karakter en identiteit hebben laten zien wat belangrijke waarden en kwaliteiten zijn voor het leven in onze gemeente en voor onze leefomgeving.

Onze gemeente is centraal gelegen, midden in de Randstad De grote steden en Schiphol liggen ‘om de hoek’ Onze tuinbouw is onderdeel van de Greenport Aalsmeer,

Dit zijn ‘zeven Nieuwkoopse drijfveren’, die we in de toekomst willen behouden en versterken. Bij nieuwe ontwikkelingen in onze dorpen en in het landschap houden we rekening met deze drijfveren.

1.

Rust EN ruimte

wereldhandelscentrum voor bloemen en planten

5.

Dorps karakter Dertien dorpskernen met een eigen historie en karakter

Mensen waarderen het leven in onze gemeente vanwege de

Ruimtelijke kenmerken van de kernen zijn kleinschaligheid en

ontspanning en de rust

overzichtelijkheid: een dorpse leefomgeving

Vergezichten over het landschap geven een gevoel van

Een mix van historische en nieuwe bebouwing

ruimte en vrijheid Onze leefomgeving draagt bij aan het geluk en de gezondheid van inwoners en bezoekers

2. Weids landschap

6. Levendige dorpen De winkels en voorzieningen in onze dorpen worden gewaardeerd

We maken deel uit van het typisch Hollandse ‘Groene Hart’ landschap met

Onze bedrijven zorgen voor werkgelegenheid en hebben een sterke

droogmakerijen, veenweidegebied, polders met sloten, koeien en schapen

binding met het dorpsleven

Het agrarische grondgebruik heeft een belangrijke betekenis voor ons

Er is een sterk verenigingsleven en er wordt veel georganiseerd

gebied

3.

Bijzondere natuur Duizenden hectaren unieke landschappen binnen de Randstad: laagveenmoeras, graslanden, waterrijke natuur Leefgebied voor bijzondere planten en dieren, zoals otters en weidevogels Beleefbare natuur geeft kwaliteit aan onze leefomgeving

6

OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP

7.

Saamhorigheid ‘Ons kent ons’ - mensen kijken naar elkaar om en het is gezellig Veel actieve vrijwilligers en een goede samenwerking Een prettige leefomgeving met een groot gevoel van veiligheid

ONZE REGIO IN DE TOEKOMST Wij worden ook wel de ‘natuurhoofdstad’ van het Groene Hart genoemd. Onze gemeente ligt midden in dit open, landelijke gebied, dat wordt omsloten door de drukke, dynamische Randstad. En dat maakt onze positie ook zo bijzonder. De gemeente Nieuwkoop maakt met 12 andere gemeenten deel uit van de regio Holland Rijnland. In deze regio werken wij samen aan de kwaliteit van wonen, energie, werken, leren en leven. In kleiner verband is onze gemeente, samen met de gemeenten Alphen aan den Rijn en Kaag en Braassem, onderdeel van de Rijn- en Veenstreek. En op het gebied van de glastuinbouw werken we samen in de Greenport Aalsmeer. De nabijheid van luchthaven Schiphol is in onze gemeente goed merkbaar door vliegverkeerslawaai. Maar de luchthaven biedt zeker ook voordelen voor onze inwoners en bedrijven. Onze gemeente bevindt zich in de provincie Zuid-Holland en ligt aan de grens met twee andere provincies. In het oosten grenzen we aan de provincie Utrecht en in het noorden aan de provincie Noord-Holland. De gemeente Nieuwkoop wordt omringd door zes buurgemeenten: Bodegraven-Reeuwijk, Woerden, De Ronde Venen, Uithoorn, Kaag en Braassem en Alphen aan den Rijn. De gemeente ligt in het beheergebied van drie waterschappen (Rijnland, Amstel Gooi en Vecht, De Stichtse Rijnlanden).

Verstedelijking en open landschap: een lastige combinatie?

open gehouden worden, als ruimtelijke ontwikkelingen zich vooral in het stedelijke gebied concentreren.

De Randstad is en blijft in de toekomst een gebied met een sterke economische aantrekkingskracht. En de komende jaren verwachten we in de Randstad een flinke bevolkingsgroei. De druk op de ruimte is daarom groot. Er is een tekort aan (betaalbare) woningen, er is vraag naar bedrijventerreinen, naar ruimte voor het opwekken van duurzame energie en mogelijkheden voor recreatie. Daarnaast groeit de mobiliteitsbehoefte. Dat alles beïnvloedt ook onze gemeente.

Ook inwoners, ondernemers en bezoekers van Nieuwkoop vinden het open landschap van grote waarde en willen dit graag behouden. Tegelijkertijd vragen zij aandacht voor de leefbaarheid van de dorpen en van het buitengebied. Dorpen waar genoeg woningen, winkels, bedrijven en voorzieningen zijn, zodat het voor jong en oud aantrekkelijk blijft om er te leven en te werken. Buitengebied waar de agrariër op een toekomstbestendige manier zijn bedrijf kan uitoefenen en dat waarde heeft voor mens en natuur.

Voor het oplossen van deze ruimtevraagstukken wordt nu landelijk ingezet op het verdichten van het bestaande stedelijke gebied tussen Dordrecht en Amsterdam, dat qua infrastructuur al goed verbonden is. Bovendien kan het landschap van het Groene Hart

Behoud van alles wat waardevol is, gebeurt niet vanzelf. En een mooi toekomstbeeld ontstaat niet door stil te staan. Hier moeten we met elkaar hard aan (blijven) werken.

Amsterdam

Schiphol

gemeente Uithoorn Greenport Aalsmeer

gemeente Kaag en Braassem

Leiden

gemeente De ronde venen

gemeente Nieuwkoop

gemeente Alphen aan den Rijn

Koeien bij de Zevenh ovenseweg

Den Haag

gemeente Woerden gemeente BodegravenReeuwijk

Utrecht

OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP

7

Landschap als motor voor ontwikkeling

Versterken van het Groene Hart

De ‘Strategische agenda Rijn- en Veenstreek’ beschrijft een perspectief om de streek (als onderdeel van het Groene Hart) op een duurzame en slimme manier te ontsluiten en te benutten:

Vanwege de complexiteit van het Groene Hart (drie provincies en diverse gemeenten en waterschappen) en de grote, grensoverschrijdende opgaven die er spelen, heeft het Rijk het Groene Hart in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) tot aandachtsgebied benoemd. Dit houdt in dat hier met verschillende overheden gewerkt gaat worden aan specifieke oplossingen voor het gebied.

Midden tussen de grote steden in de Randstad, biedt het Groene Hart een uniek landschap van hoge kwaliteit. Dit landschap willen we de komende jaren versterken. Daarmee wordt de betekenis van het gebied vergroot en kunnen ruimtelijke ontwikkelingen een logische plek krijgen. Het versterken van de natuur en kwaliteit van het open landschap combineren we daarom met de ruimtelijke uitdagingen die op ons afkomen. De kracht van het open landschap is de rode draad in de Strategische agenda. Om het landschap open te houden, concentreren we ontwikkelingen binnen én aan de randen van stad en dorpen in de Rijn- en Veenstreek. Daarmee versterken we de bestaande kernen en houden we ze levendig. Bovendien biedt dit kansen om het openbaar vervoer in de streek te verbeteren, wat de aantrekkingskracht en leefbaarheid voor inwoners, bezoekers en bedrijven verder vergroot.

Door zorgvuldig met de ruimte om te gaan, kan het open landschap van het Groene Hart en specifiek in de Rijn- en Veenstreek worden versterkt. In de ontwikkeling van ons landschap – een product van een rijke cultuurhistorische geschiedenis – creëren we op deze manier een nieuw hoofdstuk in het levensverhaal van onze streek. Een nieuw hoofdstuk waar de gemeente Nieuwkoop, met deze omgevingsvisie, verder invulling aan geeft.

Woningbouw kan ook bijdragen aan landschapsontwikkeling. Harde stads- en dorpsranden veranderen in aantrekkelijke plekken, waar ook het vergroten van biodiversiteit en klimaatadaptatie een plek krijgen. In het landschap grijpen we als Rijn- en Veenstreek de kans om de natuurlijke en recreatieve waarde van het Groene Hart te versterken. Daarbij moeten we een aantal uitdagingen, zoals bodemdaling en stikstofreductie, het hoofd bieden. Samen met agrariërs en mede-overheden zetten we in op innovatie van landbouw/veeteelt en ook van de glastuinbouw, in combinatie met nieuwe verdienmodellen.

De Meije (foto: Ruben Griffioen)

Het Aarkanaal

8

OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP

ONZE GEMEENTE IN DE TOEKOMST Hoe ziet onze gemeente er in 2040 uit? Hoe sluiten wij aan op ontwikkelingen op landelijk, regionaal en lokaal niveau en geven we ook invulling aan wat onze inwoners, ondernemers en organisaties belangrijk vinden? Onze omgevingsvisie helpt antwoord te geven op de belangrijkste opgaven, waar we de komende jaren mee te maken krijgen. We hebben deze opgaven vertaald in drie ambities:

Gelukkige mensen Mensen wonen, werken en recreëren graag in onze gemeente en dat willen we zo houden! Geluk, gezondheid en eigen initiatief staan in deze visie daarom centraal. Als gemeente hebben we uw geluk natuurlijk niet in de hand. Maar wél werken we graag samen met u aan een gezonde, sociale leefomgeving met kansen voor iedereen, bijvoorbeeld op een woning, goed onderwijs en genoeg ruimte om te bewegen en ontmoeten.

Sterke dorpen Ondernemers, organisaties en verenigingen máken onze dorpen! Samen werken wij aan toekomstbestendige kernen en plekken met een eigen karakter en een gevarieerd aanbod aan woningen, winkels en voorzieningen. Goed verbonden met de regio en met een mooie balans tussen levendigheid en rust en tussen vernieuwing en historie.

GELUKKIGE

GRO TOEKOMST foto’s onder andere Ontdek Nieuwkoop, Ruben Griffioen

STERKE DORPEN

We willen deze drie ambities met elkaar in balans houden. Op de volgende bladzijden werken we dit verder uit. Allereerst per ambitie en daarna per gebied.

EN S N E

E EN

Onze gemeente is groen! Wij versterken de waarde en de vitaliteit van ons bijzondere landschap waarin landbouw, tuinbouw, natuur, het opwekken van energie en recreatie een sterk geheel vormen. Met verschillende partijen werken we zo aan een duurzame, groene toekomst.

M

Groene toekomst

OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP

9

gelukkige menseN

10

OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP

Bijna 29.000 inwoners wonen er op dit moment in onze gemeente, van jong tot oud. En deze mensen wonen hier graag, ze kijken naar elkaar om, hebben een actief sociaal leven en zijn veelal gezond. Onze inwoners en onze bezoekers genieten hier van de rust, de ruimte, het landschap en de saamhorigheid – en dat midden in de drukke Randstad! Wat komt er op ons af? De hoeveelheid mensen in Nederland en in onze regio neemt toe. De komende jaren groeit het aantal inwoners én het aantal bezoekers van onze gemeente. Tot 2030 is de groei sterk, daarna neemt de groei in snelheid af. De samenstelling van onze bevolking verandert ook. In de toekomst zijn er meer oudere mensen en steeds kleinere huishoudens. Het aantal oudere eenpersoonshuishoudens neemt de komende decennia sterk toe, met een stijgende zorgvraag tot gevolg. Er komen meer mensen met overgewicht, het aantal rokers neemt juist af. Een andere ontwikkeling is dat mensen zich steeds minder onderdeel voelen van een groep. Meer zelfstandig en individueel doen, betekent ook dat je meer op jezelf bent aangewezen. Dat kan een gevoel van eenzaamheid geven. Tot 2040 neemt het aantal eenzame mensen, van jong tot oud, sterk toe.

Visie: voor iedereen in elke levensfase Geluk (of gelukkig zijn) dat betekent: tevreden met je levensomstandigheden. Dat is waar we met elkaar aan blijven werken. Wij willen een aantrekkelijke gemeente zijn en blijven voor mensen in alle levensfasen. Voor de groeiende groep senioren is het belangrijk om hier op een fijne manier oud te worden. Zij wonen steeds langer zelfstandig; we gaan onze leefomgeving daar beter op inrichten. We willen tegelijkertijd ook aantrekkelijk blijven voor kinderen, jongeren en gezinnen. Het is belangrijk dat zij genoeg kansen en mogelijkheden hebben, zodat ze hier op een fijne manier opgroeien, werken, wonen en hun vrije tijd doorbrengen. We streven naar een inclusieve samenleving: een samenleving waar mensen met verschillende achtergronden en identiteiten zich thuisvoelen. Wij richten ons ook op mensen die in onze gemeente werken en op het groeiende aantal bezoekers. Uitgangspunt is dat onze dorpen, het buitengebied en onze bedrijventerreinen goed bereikbaar en toegankelijk zijn en blijven.

Visie: gezond en sociaal Onze groene en sociale leefomgeving heeft een positief effect op de gezondheid van inwoners en bezoekers. Iedereen moet hier gezond en veilig (kunnen) samenleven en verblijven. Waar we al goed in zijn moet worden behouden en versterkt: onze aantrekkelijke en gezonde leefomgeving, naar elkaar omkijken en samen dingen organiseren. Om op de lange termijn gezond te blijven, gaat extra aandacht uit naar het stimuleren van beweging. De sociale netwerken zijn sterk en moeten dat ook blijven. Mensen hebben en krijgen mogelijkheden om mee te doen, initiatief te nemen en het verschil te maken voor zichzelf en voor elkaar. Goede ontmoetingsplekken zijn daarbij steeds belangrijker, ook om eenzaamheid tegen te gaan. Op de volgende pagina’s lees je hoe we dit willen bereiken.

aan de winnaar van n reikt een prijs uit wethouder Elkhuize rijd op basisscholen dst we stom oek e-t de denk-mee-over-d

Het leukste aan mijn dorp: de sportverenigingen en het zwembad! En er zijn veel aardige mensen: buren, vrienden en klasgenoten. meest genoemde punten door kinderen

OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP

11

gelukkige mensen - dit willen we bereiken: woningen voor alle levensfasen Bij het bouwen van woningen zijn onze bevolkingsopbouw en de ontwikkeling daarvan leidend. Voor starters, ouderen en jonge gezinnen zijn meer woningen nodig. Dat betekent in verhouding minder grondgebonden woningen en meer (kleine) appartementen. De ambitie is meer betaalbare woningen en meer verschillende woningtypen. Ook voor bijzondere doelgroepen, zoals mensen met een zorgindicatie, arbeidsmigranten, statushouders of mensen die met spoed een woning nodig hebben. Voor de langere termijn moet met een flexibele, adaptieve woningvoorraad ingespeeld worden op een steeds veranderende bevolkingsopbouw. Onze woningvoorraad moet voor elke levensfase geschikt (te maken) zijn. Daarom maken we het mogelijk dat de bestaande woningvoorraad zich aanpast aan nieuwe behoeften, zoals van senioren die zelfstandig blijven wonen, of voor mantelzorg.

rust en ruimte in het groen zin om te bewegen Sporten en bewegen hebben positieve effecten op onze gezondheid en welzijn. Sporten en bewegen moet mogelijk zijn voor iedere inwoner in elke levensfase. Verenigingen spelen daarin een belangrijke rol. Ook in de openbare ruimte moeten er genoeg mogelijkheden zijn om te bewegen. Bijvoorbeeld uitdagende speel- en beweegplekken voor alle leeftijden. Belangrijk is dat bewegen gecombineerd kan worden met dagelijkse bezigheden, zoals school, winkel of werk. De aanwezigheid van groen, verlichting, laagdrempelige en veilige wandelroutes en beweegplekken (voor jong en oud) helpt hierbij. We willen de gezondheid van onze inwoners en onze bezoekers stimuleren. Daarom zetten we in op goede én mooie recreatieve routes in ons lanschap om te wandelen, te fietsen en te varen.

gezonde leefomgeving Een gezonde, sociale leefomgeving staat centraal bij het ontwikkelen van nieuwe woonwijken en het aanpassen van bestaande woonwijken. Dat betekent veel ruimte voor groen, voor ontmoeting en voor beweging. We zetten ons er ook voor in dat kinderen opgroeien in een rookvrije omgeving.

Groen, duurzaamheid, starterswoningen, meer winkels en horeca: belangrijk voor onze toekomst! meest genoemd bij de jongeren-enquête

12

OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP

goede toegankelijkheid Gemakkelijk toegankelijke winkels en zorg-, sporten onderwijsvoorzieningen (offline en online) zijn belangrijk voor onze inwoners. Zeker voor ouderen, die langer zelfstandig blijven wonen, willen we dat winkels en voorzieningen bereikbaar blijven. Ook voor kinderen en jongeren moet hun omgeving voldoende mogelijkheden bieden. Onze openbare ruimte moet veilig toegankelijk zijn. Bij nieuwe projecten of groot onderhoud maken we de buitenruimte toegankelijk voor alle doelgroepen: ook met een rollator of kinderwagen.

Veel inwoners voelen zich verbonden met ons landschap. Zij genieten van de rust, weidsheid en vrijheid. Landelijk onderzoek toont ook aan dat mensen in een groene omgeving gelukkiger zijn. Daarnaast draagt groen bij aan onze gezondheid. Warme dagen komen in de toekomst steeds vaker voor. Bomen en planten verminderen hittestress. Daarom behouden en versterken wij ons groene, waterrijke karakter. Zowel in de tuinen als in het openbare gebied binnen de kernen. Ook belangrijk is de toegankelijkheid en beleefbaarheid van het landschap. We zorgen dat openbaar groen, zoals natuurgebieden en parken, goed en veilig te bereiken is te voet, per fiets of met het openbaar vervoer. Leven in een omgeving met beschermde natuur is bijzonder, maar betekent ook dat niet alles zomaar kan. De bijbehorende regels worden soms als een last ervaren. Daarom werken we samen met natuurorganisaties en hun vrijwilligers aan de bekendheid van inwoners over natuur en natuurbeheer. Gemeente, inwoners en bedrijven bekijken samen wat er wél kan en hoe we initiatieven mogelijk maken.

welkom voor onze gasten Iedereen is welkom om onze gemeente te bezoeken. We richten ons op bezoekers die komen voor het bijzondere karakter van onze gemeente: cultuur- en natuurliefhebbers, wandelaars, fietsers, sloepenvaarders, (water)sporters en rustzoekers. Deze mensen komen vaak in kleinere groepen op eigen gelegenheid: mensen die we gemakkelijk kunnen ontvangen en rekening houden met de omgeving. We zijn gastvrij naar onze bezoekers en dat dragen we ook uit. We willen dat mensen hier kunnen genieten van de stilte, rust en ontspanning. We willen het toerisme versterken, en daarbij overlast voor onze inwoners zoveel mogelijk voorkomen.

identiteit en binding versterken Ons landschap en de dorpen hebben een lang en boeiend verleden. Sporen hiervan vinden we terug in verhalen, gebouwen, het landschap en onder de grond. Die sporen zijn deel van de identiteit van onze gemeente en onze inwoners. Mensen vinden dit belangrijk: het geeft binding met de plek waar je woont. Daarom willen we waardevolle historische objecten en structuren behouden en zichtbaar maken. Onze historische kringen en verenigingen spelen een belangrijke rol in het toegankelijk maken van het ons erfgoed voor het publiek. We willen samen met hen de kennis, belangstelling en waardering voor onze cultuurhistorie vergroten en delen. Nieuwkoop is van oudsher (en nog altijd!) een agrarische gemeente. Dat karakter wordt gewaardeerd, maar de binding met en het begrip voor de ‘boeren’ is de afgelopen jaren minder geworden. We willen de band met de agrarische sector versterken door in te zetten op een toekomstbestendige sector die zorgt voor lokale werkgelegenheid, ons landschap én levendigheid in het gebied. De gemeente ondersteunt hierbij, maar de agrarische bedrijven hebben een eigen verantwoordelijkheid om omgevingsbewust te werken (sociaal, ruimtelijk en mileu).

“Ons motto: een goede balans tussen mens en omgeving!” resultaat uit het Denk Mee Café Landschap

veilige leefomgeving

goed werken en ondernemen Mensen moeten in onze gemeente goed kunnen werken en ondernemen. Onze ondernemers dragen bij aan werkgelegenheid, voorzieningenaanbod, en het verenigingsleven. Het vestigingsklimaat is daarom belangrijk. Betrouwbaar en snel openbaar vervoer, woningaanbod voor jongeren én het verminderen van regeldruk: dat willen we verbeteren. Ook goede, betaalbare huisvesting van arbeidsmigranten is een punt van aandacht. Zij leveren een belangrijke bijdrage aan de lokale en regionale economie. Ons groene en dorpse karakter zorgt voor een goede werkomgeving en dat willen we zo houden. Naast de zorgsector bieden de maak-industrie, bouwnijverheid, handel en dienstverlening veel werkgelegenheid in onze gemeente. En daarnaast ook de land- en tuinbouw. Het is daarom belangrijk dat we goed opgeleide vakspecialisten hebben. En we willen jongeren kansen bieden. Daarom werken we aan een betere samenwerking en verbinding tussen werkgevers, overheid en onderwijs. De afgelopen jaren is het aantal ZZP’ers in onze gemeente flink gestegen. ZZP’ers geven aan een (centrale) plek te missen waar ze kunnen werken, vergaderen of klanten ontvangen. Ook is er behoefte aan plekken voor startende ondernemers. We willen onderzoeken of dit mogelijk is in één van de (winkel)gebieden of op een bedrijventerrein.

ruimte voor ontmoeting Onze winkelgebieden en verenigingen zijn belangrijke ontmoetingsplekken. Ze dragen bij aan de leefbaarheid, het sociale klimaat en de werkgelegenheid in onze dorpen. Ze helpen om eenzaamheid tegen te gaan en bevorderen zelfredzaamheid. Het behoud van levendige winkelgebieden en actieve verenigingen, waar voor iedereen en voor elke levensfase iets te beleven is, is daarom essentieel. Ook de Integrale Kindcentra, (sport)verenigingen, scholen en kerken zijn ontmoetingsplekken voor jong en oud.

vervoer voor iedereen Goed openbaar vervoer, fiets- en wandelpaden dragen bij aan onze gezondheid, mobiliteit en zelfredzaamheid. Bijvoorbeeld van ouderen en jongeren. Hun vervoersmogelijkheden willen we verbeteren. Dat komt ook ten goede aan inwoners die vanuit onze dorpen naar steden reizen voor werk of studie. En aan mensen die naar onze gemeente komen om te werken of hun vrije tijd door te brengen. In onze gemeente rijden 3 streek-en 2 buurtbussen. We blijven inzetten op een verbetering van het openbaar vervoer én steunen aanvullende initiatieven zoals vrijwilligersgroepen die het busvervoer in en rond de eigen kernen verzorgen. In de toekomst neemt het autobezit af. Zeker jongeren vinden een eigen auto steeds minder belangrijk. Wij zetten in op ‘mobility as a service’. Inwoners maken naar behoefte gebruik van openbaar vervoer, deelmobiliteit en eigen vervoer. Met name voor kleine kernen en het buitengebied liggen hier kansen.

samen maken we onze gemeente Een gemeente met gelukkige inwoners? Die maken we samen. De overheid staat niet boven de samenleving, maar maakt er deel van uit. De gemeentelijke organisatie zet zich, samen met inwoners, in voor een leefbare gemeente. We maken het mensen makkelijk om mee te denken over beleid en (ruimtelijke) plannen: aan de voorkant, niet achteraf. Onze gemeentelijke organisatie moet klantvriendelijk, zichtbaar en bereikbaar zijn, zowel online als offline. We gaan vaker naar inwoners toe en maken het voor hen duidelijk waar ze terecht kunnen voor gemeentelijke diensten en advies, onder andere door speciale loketten. We denken actief mee en adviseren over plannen, in plaats van alleen te toetsen aan regels. Daarnaast ligt er een verantwoordelijkheid bij inwoners en bedrijven. De gemeente biedt inwoners en bedrijven meer ruimte om initiatief te nemen. De rol van de gemeente wordt zo meer faciliterend; de samenleving is het startpunt.

We werken aan een veilige leefomgeving. Bij ruimtelijke ontwikkelingen passen we de ontwerpprincipes voor veiligheid toe, houden we rekening met overstromingsrisico’s, bereikbaarheid voor hulpdiensten en veiligheid van kwetsbare groepen en functies. We zorgen dat inwoners bekend zijn met de risico’s en weten hoe te handelen bij gevaar. Ook bij het opwekken van duurzame energie houden wij rekening met de veiligheid en gezondheid van omwonenden. Zoals mogelijke geluidsoverlast (bijvoorbeeld door warmtepompen) of uitstoot van fijnstof (bij biomassaverbranding). We maken gebruik van de expertise van ketenpartners, nemen zorgen en belangen vanuit de samenleving serieus en betrekken mensen vroegtijdig bij de planvorming. De gemeente zet zich in voor energiebesparing in woningen. Het is belangrijk is dat dit gepaard gaat met een goed binnenklimaat (comfort, ventilatie) en dat nieuwe bronnen van overlast worden vermeden.

beperken van hinder In onze leefomgeving hebben we aandacht voor de balans tussen levendigheid en leefbaarheid. We streven naar de beperking van hinder voor omwonenden, zoals geluids-en geurhinder. Aandachtspunt is wel dat agrarische bedrijven, zoals veehouderijen, soms dicht bij de woonomgeving liggen. We moeten hier zelf ook rekening mee houden bij het aanwijzen van woningbouwlocaties. Luchtkwaliteit is in onze gemeente geen groot knelpunt voor de gezondheid. Voor de gezondheid van mens en dier zijn ook donkere nachten van belang. Daarom streven we naar zo min mogelijk lichthinder. Daarnaast werken we aan een gezonde waterhuishouding (afvalwater). Uitgangspunt bij deze milieuaspecten is minimaal behoud, en waar mogelijk verbetering van de omgevingskwaliteit. We hebben aandacht voor geluidsbewust bouwen en inrichten van de leefomgeving. Daarnaast blijven we het thema geluid regionaal onder de aandacht brengen. We zetten ons in voor hogere aanvliegroutes boven het Groene Hart, minder nachtvluchten en onderzoek naar start- en landingsbanen op zee. het ‘Levensloopmodel’ dat onze gemeente hanteert om inzicht te krijgen in de specifieke behoefte per levensfase

OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP

13

foto Marcel Broek

STERKE DORPEN

14

OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP

Dertien levendige, karaktervolle dorpen en buurtschappen – daar bestaat onze gemeente uit. Dorpen met een eigen historie, met goede woningen, winkels en voorzieningen, bloeiende verenigingen én met bedrijven die lokaal betrokken zijn. Het is hier fijn wonen, ondernemen, recreëren en werken.

Wat komt er op ons af? Onze regio kent nu al een flink tekort aan woningen. Veel mensen hebben moeite om een goede en betaalbare woning te vinden. Bovendien versterken de groeiende bevolking en dalende huishoudensgrootte de woningbehoefte. Om de kracht van onze dorpen te behouden, zijn er tot 2030 circa 1900 woningen nodig, en tot 2040 nog minimaal 400. Onze samenleving heeft daarnaast te maken met sociale en economische veranderingen. Kopen en contact maken gebeurt steeds meer online. Bedrijven opereren steeds digitaler en grootschaliger. Dit heeft invloed op winkels, verenigingen, organisaties en bedrijven. Ook op het gebied van vervoer en mobiliteit veranderen dingen: elektrisch vervoer (auto en fiets), deelmobiliteit en op langere termijn misschien zelfrijdende auto’s. Onze dorpen zijn aantrekkelijke plekken om te wonen en werken, maar we zien ook dat er winkels leegstaan en dat bedrijventerreinen verouderen. Verenigingen en voorzieningen hebben soms moeite om genoeg mensen te vinden. Om onze dorpen vitaal te houden, vinden ondernemers, winkeliers en verenigingen het belangrijk om goed op nieuwe ontwikkelingen in te spelen.

Visie: behouden en slim versterken We willen dat bestaande woonwijken, winkelgebieden en bedrijventerreinen prettige en goede gebieden zijn en blijven - duurzaam, flexibel, innovatief en met ruimte voor initiatief en ondernemerschap. Waar nodig versterken we deze plekken. Om leegstand en leegloop tegen te gaan, gaan we ook meer met elkaar verbinden en slimmer combineren. En spelen we in op andere doelgroepen, zoals recreanten. Bijvoorbeeld door winkelgebieden compacter te maken en mogelijkheden te bieden voor horeca, recreatie, (zorg)voorzieningen, woningen, cultuur of werkplekken. Sterke winkelgebieden zijn een goede stimulans voor het openbaar vervoer. Belangrijk voor jong en oud!

ook aan de randen van de dorpen bouwen. Dan bekijken we zorgvuldig waar dat kan. We zien de invulling van onze woningbouwopgave als motor voor andere opgaven, zoals het voorzieningenniveau, duurzaamheid of gezondheid. Daarbij verliezen we onze historie, relatie met het landschap en bijzondere kwaliteiten niet uit het oog. Op de volgende pagina’s lees je hoe we dit willen bereiken.

De ruimte efficiënt, multifunctioneel en adaptief gebruiken is het uitgangspunt. In verschillende dorpen worden Integrale Kind Centra (IKC’s) gebouwd om meerdere voorzieningen bij elkaar te brengen. Ook sport-, cultuur- of zorgvoorzieningen kunnen flexibele en slimme combinaties maken en door samenwerking elkaar versterken. En wijken en wegen worden zo ingericht dat ze met toekomstige veranderingen op het gebied van mobiliteit kunnen meebewegen.

Visie: compacte groei met behoud van karakter We willen dat mensen hier goed en betaalbaar kunnen wonen. Daarom bieden we ruimte voor groei, op een manier en schaal die bij ons past. Zo kunnen jongeren, starters en jonge gezinnen hier (blijven) wonen en blijft onze bevolkingsopbouw evenwichtig en gezond. Dat is belangrijk: meer (jonge) inwoners en meer bezoekers zorgen voor levendigheid in onze winkelgebieden, onze voorzieningen en verenigingen. Dat willen we graag stimuleren! De bouw van nieuwe woningen vindt verspreid over alle dorpen én allereerst binnen de bestaande dorpsgrenzen plaats. Zo houden we het landschap open en hebben we in onze dorpen alles dicht bij de hand. Maar om genoeg woningen toe te voegen, moeten we soms

“Als ik hier burgemeester was, zou ik (betaalbare) woningen bouwen, zodat er genoeg mensen in het dorp blijven wonen en het er leefbaar blijft.” een inwoner van onze gemeente

OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP

15

sterke dorpen - dit willen we bereiken: extra woningen in alle dorpen

dorps karakter behouden

Extra woningen zijn nodig om het woningtekort tegen te gaan en houden onze dorpen sterk en levendig (winkels, voorzieningenniveau, werk). Tot 2040 voegen we ruim 2300 woningen toe. Betaalbaar wonen moet weer mogelijk zijn.

Onze dertien kernen hebben elk hun eigen karakter. Bij ontwikkelingen versterken en behouden we die ruimtelijke kenmerken van een kern, zoals historische bebouwingslinten en de relatie met het landschap. Ons dorpse en landelijke karakter onderscheidt ons van omliggende stedelijke gebieden. ‘Dorpse’ bouwhoogten passen hierbij. Wij streven naar een logische en passende samenhang in hoogtes, met passende dorpse bouwhoogten en op bijzondere plekken incidenteel een wat hoger accent.

We willen dat alle dorpen vitaal blijven. Daarom voegen we niet alleen in de grote kernen woningen toe, maar in elk dorp. Zo kunnen jongeren en ouderen er blijven wonen of terugkeren. Het type en aantal woningen dat we bouwen, past bij de grootte en het karakter van het dorp. We bouwen in principe zoveel mogelijk op vrijkomende locaties binnen dorpsgrenzen. Om aan de woningvraag te voldoen gaan we in een wat hogere dichtheid bouwen: dorpse compacte woonmilieus en woningtypes. Ruimte voor groen en een gezonde leefomgeving blijft daarbij belangrijk. Dat betekent dat we per locatie goede afwegingen maken. Niet alles past ín de dorpen; als we aan de rand van een dorp in het landschap bouwen, gebeurt dit zorgvuldig en op een passende manier.

Onze dorpen liggen in een uitgestrekt gebied waar land en water elkaar afwisselen. Er is een sterk contrast tussen de dorpen en het open landschap. Kerktorens zijn daarin herkenningspunten en geven elk dorp een uniek silhouet. We vinden het belangrijk dat kerken hun beeldbepalende karakter behouden. Daarom zijn er veel kerken als monument aangewezen. Daarnaast stimuleren we eigenaren tot het behoud van kerken, eventueel via herbestemming (functiewijziging).

bereikbaar én leefbaar We werken aan het versterken van de verkeersverbindingen tussen de kernen en met de regio. Die verbinding is nu niet optimaal. In de spits staan wegen richting de snelwegen vol. Door het toenemende verkeer wordt dit probleem steeds groter. Ook het openbaar vervoer is ontoereikend. In het bijzonder zorginstellingen, bedrijventerreinen, winkelcentra en recreatieve voorzieningen zijn niet goed bereikbaar met het OV. In de regio werken we aan een betere bereikbaarheid, mobiliteit en openbaar vervoer. We zetten in op een snellere verbinding van station Alphen aan den Rijn naar de sneltram in Uithoorn, via Nieuwkoop. We werken ook aan betere ov-verbindingen tússen de kernen in onze gemeente. Ook versterken we het regionale fietsnetwerk, bijvoorbeeld door de aanleg van ontbrekende schakels.

16

OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP

Er is veel doorgaand verkeer door de kernen. Voor de leefbaarheid wordt dit zoveel mogelijk om de dorpen geleid via de N-wegen. Hierbij hebben we in het bijzonder aandacht voor het omleiden van vracht- en landbouwverkeer. We willen verkeersoverlast en drukte terugdringen in de dorpen. Dan moeten openbaar vervoer en langzaam verkeer wel een aantrekkelijk alternatief bieden voor de auto. We onderzoeken of centra autoluw kunnen worden en stimuleren het gebruik van fiets of deelauto. Gratis parkeren blijft de norm in de winkelgebieden, maar met een kritische blik op de parkeerdruk en parkeernormen. Minder auto’s in de dorpen versterkt de leefbaarheid. Een gezonde, veilige leefomgeving is het uitgangspunt.

aantrekkelijke dorpscentra

historie en natuur geven identiteit Cultuurhistorie en natuur ‘om de hoek’ dragen bij aan de identiteit en aantrekkingskracht van onze dorpen. Waar mogelijk versterken we de relatie met de natuur, het water en het landschap in de kernen. Bijvoorbeeld in Nieuwkoop, Noorden of Langeraar. We willen ons bijzondere erfgoed behouden, versterken en koppelen aan andere opgaven. Erfgoed helpt bijvoorbeeld bij het stimuleren van recreatie en toerisme. En geeft meer waarde aan de leefomgeving: het maakt een plek aantrekkelijk om te wonen, te werken, winkelen of recreëren. In onze gemeente bevinden zich rijksmonumenten en gemeentelijke monumenten: bijzondere gebouwen, zoals de zogenaamde ‘Russische boerderijen’ en kerken. De gemeentelijke monumenten bevinden zich momenteel vooral in Nieuwveen. Dit komt omdat de voormalige gemeente Nieuwkoop tot de herindeling geen gemeentelijke monumenten heeft aangewezen. Met de aanwijzing van nieuwe monumenten willen we dit voor de hele gemeente gelijk trekken. Daarnaast ondersteunen we monumenten-

Het is belangrijk om de winkelcentra en het ‘boodschappen-aanbod’ in onze dorpen te behouden. Dit is wel afhankelijk van de klanten, die daar hun boodschappen doen. Om leegstand tegen te gaan, gaan we detailhandel meer concentreren in de winkelgebieden. Het aantal winkels buiten de centra willen we afbouwen. Winkelgebieden blijven levendig en ‘goed gevuld’ door meer functies mogelijk te maken, bijvoorbeeld voor toeristen. Ook evenementen zorgen voor een grotere aantrekkingskracht. We versterken de woonfunctie in winkelcentra en stimuleren de komst van aanvullende voorzieningen, zoals zorgvoorzieningen of werkplekken voor ZZP’ers. Dit moet een logische aanvulling zijn op het centrum. Met ‘beleving’ bieden winkelgebieden een sterk alternatief voor online shoppen. Zo kunnen zij klanten en bezoekers blijven trekken. Daarom maken we samen met ondernemers en andere partijen een visie voor de grotere centrumgebieden en voeren deze uit. Daarbij blijft de eigenheid van de kern zichtbaar en spelen we in op de behoefte aan lokale producten, winkels en horeca. Wij zetten in op samenwerking met meerwaarde, binnen een winkelgebied, tussen winkelgebieden, maar ook tussen winkeliers en gemeente.

eigenaren in het onderhoud van hun panden.

“De levendigheid van de dorpskernen is een belangrijk punt voor onze toekomst.” uit het gesprek met de dorpsraden

“Mensen blijven hier niet lang hangen en er is veel verstopt. We kunnen meer toegankelijk en zichtbaar maken!” uit het gesprek met VVV Ontdek Nieuwkoop en Nieuwkoop Marketing

levendig door toerisme

zelfvoorzienende dorpen

Toerisme zorgt voor levendigheid en een groter draagvlak voor detailhandel, horeca, cultuur, natuur en erfgoed. Én niet te vergeten voor werkgelegenheid. Het toerisme in onze gemeente mag daarom op een duurzame, kleinschalige manier groeien. We willen het toerisme goed over onze gemeente en de seizoenen spreiden, dus zowel in ruimte als tijd.

Onze woonwijken moeten in 2050 energieneutraal en aardgasvrij zijn. Daarom gaan we in de dorpen aan de slag met energiebesparing in de woningen, aardgasvrije wijken (duurzame warmtevoorziening) en met duurzame energie (zonnepanelen op dak). We bieden mogelijkheden om verduurzaming van de eigen woning voor alle inwoners betaalbaar te maken. Bijvoorbeeld door huurdersvouchers.

We versterken het toeristische profiel van onze gemeente en maken daarbij nog beter gebruik van onze kwaliteiten. In de dorpen gaat het om het beter zichtbaar maken van kunst en ambacht (smederijen, Haagse School, monumenten) en om een sterkere relatie met de omliggende natuur. In onze gemeente zijn veel vrijwilligersgroepen actief (musea, VVV, cultuur en evenementen, natuurbeheer, sport). Samen met ondernemersorganisaties zijn zij onmisbaar om de aantrekkingskracht van onze gemeente voor toeristen te vergoten. We zetten in op samenwerking tussen organisaties en een slimme bundeling van initiatieven. We hebben in onze gemeente niet veel overnachtingsmogelijkheden. Die zien wij graag toenemen. We stimuleren initiatieven voor kleinschalige (verblijfs)recreatie met een bijzonder, onderscheidend karakter (zoals B&B, tiny house, trekkershut). We onderzoeken ook de mogelijkheden voor een middelgroot verblijfsrecreatiepark en de uitbreiding van bestaande hotels of de komst van een nieuw hotel.

Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen hebben we aandacht voor energie-aspecten, zoals de oriëntatie van plannen en het samenspel met omliggende bebouwing voor energie-opwekking en uitwisseling. Ook onze bedrijven en bedrijventerreinen stappen over op duurzame energiebronnen. Dat werkt het beste als bedrijven samen optrekken en tot slimme combinaties komen. Met onze bedrijven werken we aan kennisuitwisseling, het bijeenbrengen van partijen en mogelijk maken van initiatieven. Een deel van de warmte van de afvalwaterzuiveringinstallatie (AWZI) in Nieuwveen gaan we gebruiken voor het verwarmen en koelen van gebouwen op bedrijventerrein Schoterhoek II. De rest wordt al gebruikt voor de verwarming van zwembad Aarweide. We stimuleren het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed, zoals sportaccommodaties en scholen. En we steunen eigenaren en gebruikers met het verduurzamen van monumenten. De gemeente Nieuwkoop heeft zich aangesloten bij de landelijk ambitie om volledig circulair te zijn in 2050 en 50% minder gebruik van primaire stoffen te realiseren in 2030. Daarom onderzoeken en werken we samen met bedrijven en organisatoren aan circulaire verdienmodellen.

aantrekkelijke werkplekken Bedrijven(terreinen) zijn belangrijk voor onze werkgelegenheid en daarom voor de leefbaarheid. Het huidige aanbod voorziet niet in de behoefte tot 2030. Daarom wordt circa 8 hectare grond strategisch voor MKB-bedrijven gereserveerd. Maar wij gaan in eerste instantie uit van intensiveren, herstructureren en verdere ontwikkeling van Schoterhoek II. Onze bedrijven, bedrijventerreinen en glastuinbouwgebieden worden ook toekomstbestendig. De inzet richt zich op duurzaamheid, circulariteit, bereikbaarheid, een aantrekkelijke uitstraling en innovatief omgaan met (technologische) ontwikkelingen. Bij de keuze voor de locatie en het type bedrijvigheid houden we rekening met hinder voor omwonenden (geur, geluid, verkeer). We streven naar een goede balans tussen ruimte voor bedrijven en leefbaarheid. We hebben enkele grote zorginstellingen in onze dorpen. Die zorgen voor veel werkgelegenheid. Door de toename van het aantal ouderen en een stijgende zorgvraag zal de zorgsector ook in de toekomst een belangrijke werkgever blijven.

Bijeenkomst voor ondernemers ove r de omgevingsvisie

de omgevingsvisie Overleg met sportaanbieders over

multi-functionele accommodaties Voor de dorpen zijn goede en (multi)functionele school- en sportaccommodaties belangrijk. Hun faciliteiten, accommodaties en buitenruimten moeten zo goed mogelijk gebruikt worden. Het aanbieden van functies in multifunctionele accommodaties én het aansluiten op verschillende behoeften is daarbij cruciaal. We ontwikkelen daarom Integrale Kindcentra waarin samengewerkt wordt aan één aanbod voor onderwijs, opvang en ontwikkeling van kinderen. Daarnaast denken wij ook aan combinaties van sport met bijvoorbeeld zorg. We gaan voor sterke en toekomstbestendige sporten beweegaanbieders: verenigingen, stichtingen, kleine ondernemers, commerciële organisaties en (informele) groepen. We vinden het belangrijk om deze organisaties te ondersteunen. We stimuleren hen om zich meer als collectief te organiseren, en bieden ondersteuning om een veilige en positieve sportomgeving te realiseren en garanderen.

Nieuwveen (foto: Martin Stevens)

De buurtbus in Langeraar

OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP

17

18

OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP

foto Ruben Griffioen

groene toekomst

Onze groene en waterrijke gemeente ligt midden in het Groene Hart. De bijzondere landschappen én het groen in de dorpen zijn van grote waarde voor onze inwoners, bezoekers en voor het (agrarische) bedrijfsleven. Al deze mensen willen graag blijven genieten en gebruik maken van wat Nieuwkoop te bieden heeft.

Wat komt er op ons af?

Visie: leve het landschap! Het landschap is de basis van onze leefomgeving en bepalend voor de identiteit van onze gemeente. Ons landschap met vruchtbare landbouwgronden en bijzondere natuur heeft ook een belangrijke economische waarde. Wij willen het landschap levend houden en het versterken. Alle ‘gebiedspartijen’, zoals agrariërs, waterschappen, natuurbeheerders, de cumela-sector en gemeente, werken daarom samen aan een duurzame leefomgeving waarin landbouw, tuinbouw, natuur, het opwekken van energie en recreatie een sterk geheel vormen. Zo wordt de waarde van het Groene Hart in de Randstad vergroot en blijft ons landschap in de toekomst een belangrijk en levendig gebied, dat benut en beleefd kan worden door onze inwoners, agrariërs en bezoekers.

Onze leefomgeving wordt beïnvloed door klimaatverandering. In de toekomst gaat het steeds vaker en harder regenen. Ook wordt het warmer en in sommige periodes juist droger. In het Klimaatakkoord heeft Nederland afgesproken dat we klimaatverandering tegengaan door meer groen en water aan te leggen en over te stappen op duurzame energiebronnen. Het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie geeft aan dat Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig moet zijn ingericht. Hier staan wij als gemeente voor en gaan wij ruimte voor maken.

Ons klimaat verandert en daar moeten wij ons op voorbereiden. In 2050 willen wij daarom een energieneutrale en klimaatbestendige gemeente zijn. Die doelstelling past ook goed bij onze groene karakter en bij onze inwoners en ondernemers die al actief zijn op het gebied van duurzaamheid.

We zien dat ons landschap door verschillende ontwikkelingen onder druk staat. We hebben te maken met (lokale) bodemdaling, achteruitgang van de biodiversiteit en met een stikstofprobleem dat zijn weerslag heeft op mens en natuur. Ook het waterbeheer en het in stand houden van onze waardevolle natuurgebieden blijft een grote uitdaging.

Duurzaamheid staat voor ons niet op zichzelf. Wij geven daarom voorrang aan oplossingen waarmee we onze kernwaarden en onze gebieden verder versterken. Bijvoorbeeld door het combineren van water, wonen, energie, natuur en recreatie. Duurzaam, groen en waterrijk, met keuzes die passen bij onze mensen en bedrijven, in onze dorpen en in ons landschap.

Agrarische bedrijven hebben (in het licht van deze opgaven) te maken met steeds strengere regelgeving. Het aantal agrarische bedrijven in onze gemeente is de afgelopen jaren afgenomen, onder andere door schaalvergroting. Het is nog niet duidelijk of dit in de toekomst doorzet in onze gemeente. We zien tegelijkertijd ook

Op de volgende pagina’s lees je hoe we dit willen bereiken.

Visie: duurzame leefomgeving

Ruygeborg I

“Pas als je het landschap kan beleven, ga je ervoor zorgen.” een inwoner van onze gemeente

OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP

19

groene toekomst - dit willen we bereiken: water: inspelen op het klimaat behoud karakter en openheid Ons landschap bevat een unieke combinatie van cultuurhistorische waarden, zoals de veenweidegebieden, de plassen en de Oude Hollandse Waterlinie. De gebieden rond de Nieuwkoopse Plassen zijn hoog gewaardeerde historische structuren: ze herinneren aan de periode van turfwinning. Ons landschap kent een mooie afwisseling van weids veenweidelandschap, kleinschalig moerasgebied, veenplassen, veenriviertjes en hoger gelegen oeverwallen langs kanalen en de Meije. Kenmerkend zijn de hoogteverschillen tussen de diepe droogmakerijen en het ‘bovenland’. Het landschap is al eeuwenlang in verandering en dat proces blijft ook altijd doorgaan. We willen nieuwe ontwikkelingen mogelijk maken en tegelijkertijd zorgvuldig inpassen, zodat de karakteristiek en geschiedenis van ons landschap voelbaar blijft. Behoud van de afwisseling en openheid van het landschap en cultuurhistorische elementen zijn daarbij van belang. Daarbij spelen onze agrariërs en gebiedsbeheerders een belangrijke rol.

erfgoed als kans Ons landschap is rijk aan historie en erfgoed. Bij ruimtelijke ontwikkelingen houden we rekening met landschap, archeologie en cultuurhistorie. We zien ons erfgoed als inspiratiebron en aanjager van ruimtelijke plannen en nieuwe ontwikkelingen in het landschap. Historische elementen in het landschap zijn bovendien aantrekkelijk voor recreatie. Die willen we behouden en versterken. Als er land- of tuinbouwbedrijven verdwijnen, bieden we ruimte voor nieuwe functies die passen binnen het karakter van het buitengebied. Vrijkomende monumentale boerderijen bieden kansen voor het realiseren van bijzondere woonmilieus, en blijven hierdoor behouden.

20

OMGEVINGSVISIE NIEUWKOOP

Water is een belangrijk en prominent zichtbaar element in ons landschap en in onze dorpen. Klimaatverandering heeft veel gevolgen voor de waterhuishouding. Er is meer kans op droogte, maar ook op overstromingen en hevige regenval. We bereiden ons hierop voor: we willen dat ons grondgebied in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust is ingericht met (meerlaagse) waterveiligheid als uitgangspunt. Dat doen we door het vasthouden van ‘gebiedseigen’ water en door het creëren van meer ruimte voor water in het landschap, de openbare ruimte en op eigen terrein. Het toevoegen van oppervlaktewater biedt ook nieuwe mogelijkheden voor natuurontwikkeling, wonen en recreatie. Daarnaast werken we aan de verduurzaming van de waterketen, bijvoorbeeld door hergebruik van regenwater. Het verbeteren en instandhouden van de (chemische en ecologische) waterkwaliteit, onder andere in de plassen, is ook een punt van aandacht.