Evaluatie Duurzaamheidsprogramma 2021-2024

Programma Duurzaamheid Evaluatie

Inleiding

Inleiding Deze evaluatie richt zich op het Duurzaamheidsprogramma Nieuwkoop 2021-2024 en legt de basis voor het nieuwe programma 20252028. Het doel is om de voortgang en uitvoering van de vastgestelde opgaven, speerpunten en acties uit het programma 2021-2024 te beoordelen. De informatie is grotendeels afkomstig uit de gemeentelijke organisatie en aangevuld met data van externe bronnen, zoals de Klimaatmonitor en afvalcirculair.nl. Per thema zijn de opgaven en doelen voor 2023 en 2030 geëvalueerd, met de focus op het behalen van de gemeentelijke doelstellingen en de voortgang richting 2030. Daarnaast is beoordeeld of alle acties binnen het programma zijn uitgevoerd. Opbouw In deze evaluatie is eerst een algemeen overzicht gegeven van het Duurzaamheidsprogramma Nieuwkoop 2021-2024. Daarna is per thema gekeken naar de opgaves, gevolgd door de acties en speerpunten. De resultaten zijn visueel weergegeven aan de hand van het onderstaand stoplicht.

= niet gestart = in uitvoering = afgerond = doorlopend in uitvoering volgens planning 1

= aanvullende opmerking

2

Het duurzaamheidsprogramma

Opbouw van het programma

Omschrijving zoals in het programma

Bevindingen

Programma duurzaamheid

Opgaven

Speerpunten

Acties

Per thema zijn er opgaves (doelen) gesteld voor de korte termijn (2023-2024), middellange termijn (2030) en de lange termijn (2050). Deze zijn kwantitatief beschreven om ze te kunnen meten.

Om de opgaves te halen zijn er een aantal speerpunten opgeschreven, deze zijn kwalitatief, de route naar het einddoel.

Onder de verschillende speerpunten zijn acties opgesteld. Deze zijn meetbaar d.m.v. prestatie-indicatoren.

27 van de 44 opgaves zijn kwantitatief beschreven 21 van de 28 speerpunten zijn geformuleerd 23 van de 50 indicatoren zijn meetbaar

3

Evaluatie Programma duurzaamheid Thema’s

Opgave RES 1.0 opgesteld TVW opgesteld Energiebesparing van 2,4%/ jaar

Energietransitie

Circulaire economie

Eigen organisatie

Klimaatadaptatie

Mobiliteit

Speerpunten 1. Regionale Energiestrategie 2. Energietransitie gebouwde omgeving 3. Energietransitie met bedrijven 4. Energietransitie maatschappelijke organisaties

2.200 woningen met zon op dak

5. Kleine duurzame elektriciteitsproductie

75% afvalscheiding

1. Circulair afvalbeleid

Max. 100 kg restafval per inwoner/ jaar in 2023

2. Stimuleren afvalscheiding, zwerfafval voorkomen

Max. 30 kg restafval per inwoner / jaar in 2025

3. Samenwerken voor circulaire economie

10% circulaire inkoop en circulaire bouw

4. Kennis delen

Realisatie proeftuinen

5. Circulair inkopen

Huidige CO2-footprint bekend

1. CO2-neutrale organisatie

Stappenplan naar CO2-neutrale organisatie gereed

2. Gemeentelijke gebouwen en gebouwbeheer

Kantoren min. label C en informatieplicht

3. Bedrijfsvoering

50% MVOI

4. Inkoop en aanbestedingen

Plaats voor klimaatadaptatiestrategie in visies, beheer- en projectplannen

1. Klimaatadaptatiestrategie

Klimaatadaptief handelen is verankerd in gemeentelijke werkwijze

3. Inzicht gevolgen grondwaterdaling

Verbeter OV-aanbesteding

1. Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan

Integreer duurzaamheid in aanbesteding

2. Nationale Agenda Laadinfrastructuur

Optimaliseer laadinfrastructuur

3. Deelmobiliteit

Faciliteer autodelen

4. Veiligheid en provinciale aanbesteding OV

Stimuleer schone mobiliteit, verhoog veiligheid

5. Stimuleren duurzaam vervoer

Meer ruimte natuur en biodiversiteit Versterking ecologische verbinding in landelijk en stedelijk gebied Biodiversiteit

Voortgang

Biodiverser groen en kleur in openbaar gebied

2. Klimaatbestendige en waterrobuuste OR 4. Stimuleren bewustwording

1. Biodiversiteit integraal meenemen 2. Biodiversiteit agenderen met stakeholders 3. Betrekken bewoners voor biodiversiteit 4. Monitoring biodiversiteit 5. Stikstof aanpak

Voortgang

Energietransitie Opgaves Doel: -55% CO2-reductie

Start programma 2021

2023

Status opgaves voor 2023

2050

2030

Vooruitkijken naar opgaves voor 2030 Status Toelichting

Opgaves

Opgaves

Status Toelichting

RES 1.0 opgesteld

Uitgevoerd

-55% CO2eq-uitstoot t.o.v. 1990

-24% in 2022*

TVW + route aardgasvrije wijken gereed

In uitvoering

-11% energiegebruik t.o.v. 2014

-20% in 2022

-2,4% energie p.j. in gebouwde omgeving

-1,7% p.j. in 2022

-3,5% energie p.j. in gebouwde omgeving

-1,7% p.j. in 2022

2.200 woningen met zon op dak

3.565 in 2023*

3.400 woningen met zon op dak

3.565 in 2023

Kleinschalige wind- en zonprojecten op land

Beleidskader 2024

Highlights tot 2023 Stijging van 200% wat betreft het aantal woningen met zon op dak. Beleid opgesteld voor zonnepanelen op monumenten Daling van 20% wat betreft het energieverbruik Energiebesparingsfonds vastgesteld en in uitvoering (viel niet onder het programma) *Bron: Henk van Beek (2024)

Doel: CO2-neutraal

Energieneutrale gemeentelijke gebouwen Aardgasvrij gemeentehuis

Opmerkingen

Prognose: Deels haalbaar Prognose: Niet haalbaar voor 2030 Doelen voor thema: Gemeentelijke organisatie

Drie opgaves zijn nu al gehaald, ook vanwege de effecten van onder andere corona en prijsstijging van gas. Om -55% CO2-reductie te halen in 2030 is er nog meer nodig. Als we zo doorgaan, dan is de voorspelling dat we op -51% uitkomen in 2030 en op 78% in 2050. *-24% t.o.v. 2017. Wegens beschikbaarheid van data is 2017 gekozen referentiejaar. RIVM geeft aan dat de uitstoot in 2017 vergelijkbaar is met die in 1990.

5

Energietransitie Speerpunten en acties Speerpunten 1. Regionale Energiestrategie

Acties

Voortgang

1. Regionale Energie Strategie Holland Rijnland RES

1. Transitievisie warmte 2. Duurzame gebiedsontwikkeling 3. Zelfbouwconsults 4. Wijkgerichte aanpak naar energieneutraal of aardgasvrij-ready 2. Energietransitie gebouwde omgeving

1 2

5. Werven en opleiden wijkambassadeurs en energiecoaches 6. Duurzaamheidsvouchers woningeigenaren 7. Duurzaamheidsvouchers huurders

3 4

8. Advies monumenteigenaren 9. Prestatieafspraken woningbouwcorporaties thema verduurzaming 1. Informatieplicht energiebesparing en Energiebesparingsplicht 3. Energietransitie met bedrijven

2. Kantoren naar Label C 3. Voordelige energiescans bedrijven

4. Energietransitie met maatschappelijke organisaties

1. Voordelige energiescans voor maatschappelijke organisaties 2. Green Deal Zorg

?

1. Zonnepanelenactie verdubbeling zon op dak 5. Kleinschalige duurzame elektriciteitsproductie

2. Afwegings- en toetsingskader voor grootschalige duurzame elektriciteitsproductie op land

Toelichting 1. Het opgestelde doel van 20 consults per jaar is niet gehaald. In totaal zijn maar 3 consults afgeleverd. 2. Het doel voor twee wijkgerichte aanpakken per jaar is onhaalbaar gebleken omdat de trajecten langer dan een jaar duren. 3. Vooraf werd geschat dat 37% van de woningeigenaren gebruik zou maken van de duurzaamheidsvouchers. Uiteindelijk hebben 27% van de eigenaren hier gebruik van gemaakt. 4. Uiteindelijk is maar 10% van het totale vrijgemaakte budget voor deze actie gebruikt.

6

Circulaire economie Opgaves

Doel: -50% primaire grondstoffen 50% circulaire inkoop

Start programma 2021

2023

Status opgaves voor 2023 Opgaves

2050

2030

Vooruitkijken naar opgaves voor 2030 Status Toelichting

Opgaves

Status Toelichting

75% afvalscheiding

73% in 2022

-50% primaire grondstoffen

Onbekend

100 kg restafval/ inwoner in 2023

93 in 2022

50% circulaire inkoop

Onbekend

10% circulaire inkoop door GO

% Onbekend

10% circulaire bouw door GO

% Onbekend Staat nog in kinderschoenen, op dit moment geen prioriteit

GO = gemeentelijke organisatie

Highlights tot 2023 Invoer diftarsysteem Pilot mobiele milieustraat MKB-deal metaalunie

Doel: 100% circulaire economie en inkoop

Doelen voor thema: Gemeentelijke organisatie

Opmerkingen - Veel werk nodig om circulaire economie op te starten - Met de huidige capaciteit ligt de focus met name op de energietransitie. Circulair is nog minder concreet dan energietransitie. - % Circulaire inkoop door de gemeente wordt niet bijgehouden terwijl het verminderen hiervan wel een doel is. Zelfde geldt voor circulaire bouw. Hier worden wel acties voor uitgevoerd alleen is de impact van deze acties hierdoor niet inzichtelijk.

7

Circulaire economie Speerpunten en acties

Speerpunten

Acties

1. Circulair Afvalbeleid

1. Circulair afvalbeleid

2. Stimuleren van scheiden van afval en voorkomen zwerfafval

1. Geen bijbehorende actie

3. Samenwerken voor een circulaire economie

1. In samenwerking met het Nieuwkoops bedrijfsleven naar proeftuinen voor een circulaire economie

Voortgang

2. Samenwerking met initiatieven van bewoners en organisaties 4. Kennis delen

1. Kennis delen en verbinden

5. Circulair inkopen

1. Circulaire inkoop door de gemeente

8

Eigen organisatie Opgaves

Doel: 80% CO2-neutrale organisatie

Start programma 2021

2023

Status opgaves voor 2023 Opgaves

2050

2030

Vooruitkijken naar opgaves voor 2030 Status Toelichting

CO2-footprint bekend

Van 2021

Stappenplan naar CO2-neutrale organisatie

Geen stappenplan

Kantoren min. label C

Voldaan aan wet

Voldoen aan informatieplicht

Voldaan aan wet

Terugverdienmaatregelen op planning

Afhankelijk van routekaart vastgoed

50% MVOI

Doel: CO2-neutrale organisatie

MVOI wordt nog niet gedaan

Uit thema Circulaire economie: 10% circulaire inkoop

onbekend

10% circulaire bouw

onbekend

Highlights tot 2023 Volledig circulaire en energieneutrale gemeentewerf Alle voertuigen van de binnendienst zijn elektrisch

Opgaves

Status Toelichting

?

80% CO2-neutrale organisatie

Opstellen nieuwe voetafdruk

Energieneutrale gebouwen

Gemeentewerf circulair en energieneutraal gebouwd

-50% energieverbruik OV t.o.v. 2013

Staat op planning

Circulaire OV

Materialen aangeboden

Klimaatbestendige openbare ruimte

Mee bezig

Circulaire materialen openbare ruimte

Mee bezig

100% MVOI

Moet worden gespecificeerd

OV = openbare verlichting, MVOI = maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen

Opmerkingen

- Verduurzamen vastgoed gaat lastig worden - Gehele openbare verlichting wordt in 2025 – 2026 vervangen door LED - % Circulaire inkoop door de gemeente wordt niet bijgehouden terwijl het verminderen hiervan wel een doel is Verkeerde benaming van deze opgave. 9 Aanpassen naar: -80% reductie CO2-voetafdruk t.o.v. 2019

Eigen Organisatie Speerpunten en acties

Speerpunten CO2

Acties

1. CO2-neutrale organisatie

1. Vaststellen CO2-footprint van de organisatie

2. Gemeentelijke gebouwen en gebouwbeheer

1. Gemeentelijke gebouwen en gebouwbeheer

Voortgang

1

1. Verduurzaming openbare verlichting 2021-2024 3. Bedrijfsvoering

2. Verduurzaming inrichting openbare ruimte 3. Verduurzaming werkzaamheden Buitendienst

MVOI

4. Inkoop en aanbestedingen

1. Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen

?

Toelichting 1. Onder de actie gericht op het verduurzamen van de gemeentelijke gebouwen en gebouwbeheer valt ook de actie verduurzamen van het gemeentewerf. Deze is in 2022 verduurzaamd en deze actie is dus wel uitgevoerd.

10

Klimaatadaptatie Opgaves Start programma 2021

Doel: Klimaatbestending en waterrobuust

Doel: Klimaatbestending en waterrobuust

2030

2050

2023

Status opgaves voor 2024

Vooruitkijken naar opgaves voor 2030 Status Toelichting

Opgaves

Klimaatadaptatiestrategie heeft ruimte in beheerplannen, projectplannen en visies

Meerdere projecten waarin dit is gebeurd

Klimaatadaptief handelen verankerd in gemeentelijke werkwijze

Klimaatadaptatiestrategie nog niet gereed

Highlights tot 2023 Uitzending van tuinmetamorfose op televisie.

Opgaves

Gemeente is klimaatbestendig en waterrobuust

Status Toelichting

Continu proces

Opmerkingen De opgaves sluiten goed aan bij de landelijke doelstellingen en alle acties zijn uitgevoerd.

Veel nieuwe natuurvriendelijk oevers

11

Klimaatadaptatie Speerpunten en acties

Speerpunten

Acties

1. Klimaatadaptatiestrategie

1. Klimaatadaptatiestrategie

2. Klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting openbare ruimte

1. Klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting openbare ruimte

3. Inzicht in de gevolgen van grondwaterdaling

1. Inzicht in de gevolgen van grondwaterdaling

4. Stimuleren bewustwording

1. Stimuleren bewustwording

Voortgang

12

Verduurzaming mobiliteit Doel: Regionaal dekkend laadinfrastructuur en beleid autodelen

Opgaves Start programma 2021

2023

Status opgaves voor 2023 Opgaves

2050

2030

Vooruitkijken naar opgaves voor 2030 Status Toelichting

Opgaves

Status Toelichting

Verbeter openbaar vervoer aanbestedingen

100% elektrisch OV

Regionaal dekkende laadinfrastructuur

Mee bezig

Integreer duurzaamheid in aanbestedingen

100% elektrisch OV

Regionaal beleid autodelen

Mee bezig

Optimaliseer laadinfrastructuur

Volgen NAL

Faciliteer autodelen

Nog niet succesvol

Stimuleer schone mobiliteit

Minimaal over gecommuniceerd

Highlights tot 2023 Volledig elektrisch OV in 2028

Doel: Zero-emissie vervoer

Opmerkingen Deze opgaves zijn niet kwantitatief beschreven en hierdoor niet meetbaar. Alhoewel mobiliteit niet de hoogste prioriteit heeft is het wel belangrijk om in het vervolg dit wel te doen en daarnaast ook acties en maatregelen op te stellen.

13

Verduurzaming mobiliteit Speerpunten en acties

Speerpunten

Deel

Acties

1. Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan

1. Geen acties beschreven in het programma

2. Nationale Agenda Laadinfrastructuur

1. Geen acties beschreven in het programma

3. Deelmobiliteit

1. Geen acties beschreven in het programma

4. Veiligheid en provinciale aanbesteding OV

1. Geen acties beschreven in het programma

5. Stimuleren duurzaam vervoer

1. Geen acties beschreven in het programma

Voortgang

1

Toelichting 1. Op dit moment zijn er nog weinig tot geen deelauto’s in de gemeente Nieuwkoop. Er zijn wel acties uitgevoerd om deelauto’s te stimuleren maar dit is nog niet succesvol geweest. Algemeen: De afgelopen vier jaar zijn wel degelijk acties uitgevoerd om de mobiliteit in de gemeente te verduurzamen. Hiervoor waren in dit programma echter nog geen specifieke acties benoemd. 14

Vergroten biodiversiteit Opgaves Start programma 2021

Doel: Behouden en vergroten biodiversiteit

Doel: Behouden en vergroten biodiversiteit

2030

2050

2023

Status opgaves voor 2023 Opgaves

Vooruitkijken naar opgaves voor 2030 Status Toelichting

Meer ruimte natuur en biodiversiteit

Continu proces

Versterking ecologische verbinding in landelijk en stedelijk gebied

Continu proces

Biodiverser groen en kleur in openbaar gebied

Continu proces

Highlights tot 2023 Tiny Forest in Ter Aar

Opgaves

Behouden en vergroten biodiversiteit

Status Toelichting

Continu proces

Opmerkingen De opgaves voor 2023 worden ook opgenomen als opgaves voor 2030 omdat dit een continu proces is.

Verbetering van maaibeleid waardoor de bermen biodiverser zijn Beleidsplan bomen

15

Vergroten biodiversiteit Speerpunten en acties

Speerpunten

Acties

1. De gemeente neemt biodiversiteit integraal mee in beleids- en beheerplannen

1. Vergroten biodiversiteit integraal meenemen in beleid en uitvoering

2. Het agenderen van biodiversiteit in overleg met stakeholders

1. Samenwerken met stakeholders

3. Het betrekken van bewoners voor biodiversiteit

1. Voorlichting en samenwerken met inwoners

4. Monitoring van biodiversiteit

1. Monitoring opzetten

5. Stikstof aanpak

1. Stikstof

Voortgang

16

Algemene conclusie en aanbevelingen

In totaal zijn 33 van de 36 acties uitgevoerd, waarvan 26 succesvol zijn gebleken. è Aanbeveling: Voor het volgende programma minder acties maar die wel allemaal haalbaar zijn.

Enkele doelen bij het voor 2030 zijn nu al behaald of we zijn op weg om die te halen. è Aanbeveling: Stel deze doelen voor het volgende programma nog ambitieuzer op.

In de omschrijving het programma staat dat alle opgaven (doelen) en prestatie-indicatoren kwantitatief zijn beschreven omdat ze zo meetbaar zijn. Echter is ongeveer de helft ook echt meetbaar. è Aanbeveling: Maak alle opgaven en prestatie-indicatoren SMART.

Niet alle acties en doelen zijn bekend onder de verantwoordelijke binnen de organisatie. Ook zijn in sommige gevallen de acties wel uitgevoerd maar de opgaven niet behaald è Aanbeveling: Zorg ervoor dat het programma binnen de gehele organisatie bekend is en dat de acties aansluiten bij de opgaven. Speerpunten sluiten niet altijd aan op de opgaven. Hierdoor mist het huidige programma structuur. è Aanbeveling: Zorg ervoor dat in het nieuwe programma de opgaven en speerpunten op elkaar aansluiten.

17