Beleidsplan bomen gemeente Nieuwkoop 2024-2033

78

Beleidsplan bomen 2024-2033

grondwaterstanden

Toelichting: • Groen: diepere grondwaterstanden • Turquoise en paars: hogere grondwaterstanden Bron: https://bodemdata.nl/basiskaarten (WUR)

Zoals op deze bodemkaart laat zien hebben grote delen van de gemeente een hogere grondwaterstand. Dit betekent dat het grondwater erg dicht onder het oppervlakte zit, soms minder dan 50 cm. Het nadeel van natte gronden is dat bomen vaak niet diep kunnen wortelen. Dit betekend dat ze minder stabiel staan dan drogere gronden. Dit heeft effect op de levensduur en conditie van de boom. Gevolg (conclusie): Bomen in de gemeente Nieuwkoop hebben veelal te maken met ofwel zwaardere kleigronden of hogere grondwaterstanden in combinatie met voedselrijk veen. Dat vraagt een zorgvuldige groeiplaatsinrichting bij nieuwe aanplant en/of een het afstemmen van de soortkeuze op deze specifieke standplaatsen. En andere gevolg hiervan is dat bomen doorgaans minder oud worden dan in goed doorwortelbare gronden met diepere grondwaterstanden. Hier is in het beleids- en beheerplan groen rekening mee gehouden.

79

Beleidsplan bomen 2024-2033

Bijlage 6 Analyse en advies samenstelling boombestand Een graadmeter om te toetsen voor diversiteit in het areaal bomen is ook hier de Santamour 10-20-30 regel. In onderstaande tabel is een analyse van de 10 meest voorkomende bomen opgenomen. Familie (max 30%) % van areaal

Geslacht (max 20%) % van areaal

Wilgenfamilie

Salix (wilg)

20,77% Salix alba (20,03%)

Populus (populier)

2,21%

22,98%

Soort (max 10%)

Olijffamilie

16,86%

Fraxinus (es)

Berkenfamilie

15,39%

Alnus (els)

16,86% Fraxinus excelsior (15,99%) 11,06% Alnus glutinosa (8,44%)

Betula (berk)

4,33%

Napjesdragesfamilie 7,77%

Quercus (eik)

7,77%

Zeepboomfamilie

7,09%

Acer (esdoorn)

7,09%

Rozenfamilie

7,06%

Prunus (kers)

5,04%

Pyrus (peer)

2,02%

Tilia (linde)

3,65%

Kaasjeskruidfamilie 3,65

Uit de analyse blijkt bomen uit het geslacht Salix (wilg) ‘oververtegenwoordigd’ zijn. Meer dan 20 % van het geslacht Salix en meer dan 20 % van de soort Salix alba. Dit wordt veroorzaakt door het hoge aantal knotwilgen (Salix alba) in onze gemeente. 18,5% van het totaal Salix alba is knotwilg. Dit geeft een vertekend beeld. Vrij uitgroeiende wilgenbomen zijn veel minder aanwezig (ca. 250 stuks). Uitbreiding van het aantal vrij uitgroeiende wilgen is nog mogelijk. Uit deze analyse komt ook naar voren dat er een groot aandeel van de soort gewone es (Fraxinus excelsior incl cultivars) aanwezig is in het totale areaal bomen in Nieuwkoop. Dat wordt versterkt doordat veel laanstructuren uit alleen essen zijn opgebouwd. Op objectniveau is de score daar dus 100%. Het aandeel zwarte els (Alnus glutinosa) is de afgelopen jaren toegenomen en beslaat nu ca. 8,5% van het areaal. Dit komt met name doordat de els steeds meer wordt aangeplant als geschikte inheemse boom. Advies Wees terughoudend met de aanplant van het geslacht Fraxinus en met name de soort excelsior of cultivars daarvan. Laat het aandeel van de soort zwarte els niet te veel toenemen. Kies bewust voor andere inheemse boomsoorten. Het aandeel vrij uitgroeiende wilgen kan nog toenemen. Kies bij voorkeur locaties met minder knotbomen in de directe omgeving. 80

Beleidsplan bomen 2024-2033

Bijlage 7 Tabel afweging behoud, verplanten of vervangen bomen in projecten en (bouw)ontwikkelingen Beleidsklasse bomen

I: (toekomstig) Monumentale boom

Inzet op: (in volgorde)

• er sprake is van zwaarwegend maatschappelijk belang dat opweegt tegen het duurzaam behoud van de beschermde houtopstand; • er sprake is van onafwendbaar gevaar of vergelijkbaar spoedeisend belang in het kader boom in van openbare orde en veiligheid; ontwikkeling • naar boomdeskundige maatstaven inpassen; instandhouding niet langer verantwoord is ter bij verplanting voorkoming van letsel of schade. locatie binnen plangebied; Boom nooit vervangen voor bovenmatige vormen bij vervanging van hinder of overlast. compensatie grotendeels binnen plangebied, rest binnen (woon)kern.

1. behoud 2. verplanting 3. vervanging • • •

II: Structuurboom

Alleen vervangen als:

• er sprake is van zwaarwegend maatschappelijk belang dat opweegt tegen het duurzaam behoud van de houtopstand; • er sprake is van onafwendbaar gevaar of boom in vergelijkbaar spoedeisend belang in het kader ontwikkeling van openbare orde en veiligheid; inpassen; • naar boomdeskundige maatstaven bij verplanting instandhouding niet langer verantwoord is ter locatie binnen voorkoming van letsel of schade; plangebied of (woon)kern; • uit een boom effect analyse blijkt dat dat de bij vervanging boom niet inpasbaar is waarbij instandhouding compensatie (>10 jr) niet mogelijk is, ook niet met extra grotendeels (beschermende) maatregelen voor de binnen groeiplaats. plangebied, • er sprake is van bovenmatige vormen van hinder rest binnen of overlast. (woon)kern.

1. behoud 2. verplanting 3. vervanging • •

•

81

Beleidsplan bomen 2024-2033 III: Overige boom

• er sprake is van een maatschappelijk belang dat opweegt tegen het duurzaam behoud van de houtopstand; • er sprake is van onafwendbaar gevaar of vergelijkbaar spoedeisend belang in het kader boom in van openbare orde en veiligheid; ontwikkeling • naar boomdeskundige maatstaven inpassen; instandhouding niet langer verantwoord is ter bij verplanting voorkoming van letsel of schade; binnen (woon)kern; • uit reguliere BVC inspectie blijkt dat de conditie bij vervanging gelijk of lager is dan score ‘onvoldoende’ en/of compensatie de levensverwachting van de boom gelijk of binnen lager is dan 5-10 jaar; (woon)kern. • uit een boom effect analyse blijkt dat dat de boom niet inpasbaar is waarbij instandhouding (>15 jr) niet mogelijk is, ook niet met extra (beschermende) maatregelen voor de groeiplaats; • er sprake is van bovenmatige vormen van hinder of overlast.

1. behoud 2. vervanging 3. verplanting • • •

• er sprake is van een individueel belang dat opweegt tegen het duurzaam behoud van de beschermde houtopstand; • er sprake is van onafwendbaar gevaar of vergelijkbaar spoedeisend belang in het kader boom in van openbare orde en veiligheid; ontwikkeling • naar boomdeskundige maatstaven inpassen; instandhouding niet langer verantwoord is ter bij verplanting voorkoming van letsel of schade; locatie staat vrij; • uit reguliere BVC inspectie blijkt dat de conditie bij vervanging gelijk of lager is dan score ‘onvoldoende’ en/of compensatie de levensverwachting van de boom gelijk of binnen lager is dan 10 jaar; (woon)kern. • de boom niet inpasbaar is in de nieuwe situatie en/of de realisatie daarvan; • er sprake is van bovenmatige vormen van hinder of overlast.

IV: Boom met verkorte omloop 1. behoud 2. vervanging 3. verplanting • • •

82

Beleidsplan bomen 2024-2033

Bijlage 8 Tabel compensatie vervanging bomen in projecten en (bouw)ontwikkelingen Beleidsklasse bomen

I: (toekomstig) Monumentale boom

Zoekgebied vervangende aanplant

Compensatie

compensatie voor • grootste deel binnen plangebied, rest • binnen • (woon)kern. • • •

gelijk aantal m3 boomkroonvolume vervangende boom/bomen in maximaal 20 jaar*; aanplantmaat vervangende boom minimaal 20-25 met draadkluit (beleidsklasse I); aanplantmaat extra aan te planten vervangende bomen minimaal 16-18 met draadkluit; groeiplaatsinrichting conform vast te stellen beleidsstatus van compensatie bomen; (tabel 7, ‘instellingen Boommonitor per beleidsklasse boom’); minimaal 1 van de bomen krijgt de beleidsklasse I (toekomstig) Monumentale boom.

* Uitgangspunt: de vervangende aanplant heeft na 20 jr het kroonvolume gecompenseerd (theoretisch bereikbaar kroonvolume). Daarom is het in de meeste gevallen noodzakelijk extra bomen aan te planten.

II: Structuurboom

• compensatie voor grootste deel • binnen plangebied, rest • binnen (woon)kern. • • • •

gelijk aantal m3 boomkroonvolume vervangende boom/bomen in maximaal 20 jaar*; aanplantmaat vervangende boom minimaal 18-20 met draadkluit (beleidsklasse II); als omstandigheden dit verlangen bij uitzondering een kleinere aanplantmaat mogelijk (bv veel wind in buitengebied of moeilijk begaanbaar terrein); aanplantmaat extra aan te planten vervangende bomen minimaal 16-18 met draadkluit; groeiplaatsinrichting conform vast te stellen beleidsstatus van compensatie bomen; (tabel 7, ‘instellingen Boommonitor per beleidsklasse boom’); minimaal 1 van de bomen krijgt de beleidsklasse II Structuurboom. Hogere beleidsklasse of overcompensatie is mogelijk.

* Uitgangspunt: de vervangende aanplant heeft na 20 jr het kroonvolume gecompenseerd (theoretisch bereikbaar kroonvolume). Daarom is het in de meeste gevallen noodzakelijk extra bomen aan te planten.

83

Beleidsplan bomen 2024-2033

III: Overige boom

compensatie binnen (woon)kern.

• • • • • • •

gelijk aantal m3 of meer boomkroonvolume in volgroeide situatie vervangende boom/bomen*; aanplantmaat vervangende boom minimaal 16-18 met draadkluit (beleidsklasse II); aanplantmaat extra aan te planten vervangende bomen minimaal 16-18 met draadkluit. groeiplaatsinrichting conform vast te stellen beleidsstatus van compensatie bomen. (tabel 7, ‘instellingen Boommonitor per beleidsklasse boom’); minimaal 1 van de bomen krijgt de beleidsklasse III Overige boom; Hogere beleidsklasse of overcompensatie is mogelijk.

* Daarom kan het noodzakelijk extra bomen aan te planten;

IV: Boom met bij vervanging verkorte omloop compensatie binnen (woon)kern.

• • • • •

herplant van een vervangende boom, waarbij soortkeuze en groeivorm doorslaggevend is; aanplantmaat vervangende boom minimaal 16-20 met draadkluit; groeiplaatsinrichting conform vast te stellen beleidsstatus van compensatie bomen. (tabel 7, ‘instellingen Boommonitor per beleidsklasse boom’); Hogere beleidsklasse of overcompensatie is mogelijk.

84

Beleidsplan bomen 2024-2033

Bijlage 9 Potentiële locaties compenseren bomen In 5.2.2 ‘Kwantiteit boombestand’ is aangegeven hoe we bomen gaan compenseren. Als dit niet op locatie lukt dan is een alternatieve locatie mogelijk. Onderstaande lijst is een indicatieve lijst met mogelijke locaties. Andere locaties zijn uiteraard mogelijk. Korteraar • Kerkweg noordzijde bosplantsoen • Oude Kerkpad • Schilkerweg groenzone zuidzijde t.h.v. Zwembad Langeraar • Altiorplein • Damstaete • Geerweg (noordwest van Langeraarseweg) • Groenzone Schoutstraat, Schepenstraat • Landerij • Landlustpad • Langeraarseweg noordzijde • Polderdreef Nieuwkoop • Achterweg hondenlosloopterrein • Beerstratenlaan, park noordzijde • De Fuik park westzijde • Elleboogvaart groenzone tussen Hogedijk en provinciale weg • Fleurstraat omgeving evenemententerrein • Karhaak park zuidzijde • Ladderaak noordzijde langs watergang • Park Buytewech • Park Ladderaak rond sportvelden • Transportweg, park zuidzijde, landschappelijke beplanting oost- en noordzijde Nieuwveen • Groenzone Gruttoveld / Jan van Blankenpad • Laan der Verwondering • Nieuwveens Jaagpad, diverse locaties buiten kernzone dijklichaam • Teylerspark • Poldermolen landschapelijke beplanting zuidzijde • Roggeveldweg groenzone westzijde • Zwembad Aarweide Noordeinde • Fietspad achter Kastol • Groenzone Schoolstraat / De Dobbe • Vijfbruggenpad Noorden • Gerberastraat / Prolkade • Meerkoet

(groenzone Driekoppenland) Noordse Buurt • Landschappelijke beplanting rondom Sportief • Optie ontwikkeling bosperceel binnen het gebied

85

Beleidsplan bomen 2024-2033 Noordse Dorp • Pad door de Noordsebuurterpolder, zijde Molenweg Papenveer • Fietspad Bilderdam • Kerkpad • Reigersbos • Schilkerweg zuidzijde t.h.v. Hoekse Aarkade • Valentijnsingel speelplaats Ter Aar • Aardamse weg o locatie voormalige skatebaan o parkje omgeving gemeentehuis o bocht Ringdijk noordzijde • Argonnepark • Kerkweg noordzijde bosplantsoen • Landlustpad • Groenzone tussen Esenlaan en Walnootstraat • Meester Jonkerpad • Moerasveen speelplaats • P. van Schravendijkstraat • Ringdijk / Hertog van Beijerenstraat Vrouwenakker • Nieuwveens Jaagpad buiten kernzone dijk Woerdense Verlaat • Amstelkade bedrijventerrein en zone nabij Westveensebrug • Boseweg oostzijde langs watergang Zevenhoven • Heemraadstraat • Stationsweg buiten bebouwde kom • Stationsweg parkje nabij begraafplaats • Vijfbruggenpad (incl omgeving IKC)

86

Beleidsplan bomen 2024-2033

Bijlage 10 Bomenkompas voor allergeniciteit Bron: https://www.lumc.nl/over-het-lumc/maatschappelijke-rol/bomenkompas/

87

Bomenkompas voor allergeniciteit zeer sterk allergeen

aanplant beperken

sterk allergeen

beperk aanplant in drukke publieke ruimte

matig allergeen

beperk aanplant in grote aantallen

niet of zwak allergeen

aanplant aanbevolen

Waarom een Bomenkompas voor allergeniciteit?

Hoe is dit bomenkompas tot stand gekomen?

Door de vergroening van steden zullen er meer bomen aangeplant worden. Voor een veilige luchtkwaliteit in de toekomst is het belangrijk om de allergeniciteit van deze nieuwe aanplant in ogenschouw te nemen.

Eerst is een lijst samengesteld van de meest voorkomende bomen in Nederland. De classificatie is gebaseerd op de huidige wetenschappelijke kennis die wereldwijd beschikbaar is. Daarnaast speelt de hoeveelheid pollen dat de verschillende boomsoorten produceren een rol bij de overlast die de soort kan geven. Tot slot is de sensibilisatie voor verschillende boompollen in een patiëntengroep geanalyseerd en meegewogen. Op grond van deze 3 factoren is een indeling in 4 klassen van allergeniciteit van de pollen gemaakt.

Waar moet ik op letten bij de aanplant van nieuwe bomen? Plant bomen die (zeer) sterk allergeen pollen produceren niet op druk bezochte plaatsen (winkelcentra, scholen). Plant bomen die matig allergeen pollen produceren niet in grote aantallen bij elkaar. Plant bij voorkeur bomen die niet of zwak allergeen pollen produceren, maar ook hierbij zijn grote aantallen onverstandig. Algemeen: let op diversiteit in de aanplant. online

www.lumc.nl/bomenkompas

Van sommige soorten is de allergeniciteit in zuidelijke landen beschreven, terwijl ze hier (nog) nauwelijks klachten veroorzaken. Door de klimaatverandering kunnen deze bomen grotere hoeveelheden pollen gaan produceren en daardoor mogelijk in de toekomst wel tot klachten gaan leiden. In de tabel zijn deze soorten in de kolom ‘Gebieden met beschreven allergeniciteits risico’ met een rode kleur aangegeven. Grote aantallen bij elkaar van deze soorten kunnen beter vermeden worden. In de laatste kolom is aangegeven of er van de soort niet allergene, vrouwelijke varianten bekend zijn.

Dit bomenkompas is tot stand gekomen binen een onderzoek dat gefinancieerd is door ZonMw. Belangrijke bijdragen zijn geleverd door: Henry Kuppen, Wendy Batenburg, (Terra Nostra), Arnold van Vliet (WUR), Anna van Leeuwen (GGD Rotterdam), Hans de Groot en Liesbeth Bakker (Reinier de Graaf Ziekenhuis), Letty de Weger (LUMC).

Nederlandse naam zeer sterk Noord, Midden Europa Europa

Noord, Midden Europa

Nederlandse naam

Koelreuteria paniculata Lampionboom Laburnum x watereri 'Vossii' Bastaard-goudenregen Larix decidua Europese larix Ligustrum spp Liguster Liquidambar styraciflua Amberboom Liriodendron tulipifera Tulpenboom Magnolia spp. Magnolia Malus spp Appel Metasequoia glyptostroboidesChinese moerascipres Morus spp Moerbei Parrotia persica Perzisch ijzerhout Paulownia tomentosa Anna Paulownaboom Picea spp Spar Pinus spp Den Platanus spp Plataan Populus spp Populier Prunus spp Sierkers Pterocarya fraxinifolia Kaukasische vleugelnoot Pyrus spp Peer Robinia pseudoacacia Gewone acacia Salix spp Wilg Sambucus nigra Gewone vlier Sophora japonica Honingboom Sorbus spp Lijsterbes Tamarix gallica Franse tamarisk Taxodium distichum Moerascipres Taxus baccata Gewone taxus Thuja Levensboom Tilia spp Linde Ulmus spp Iep Zelkova serrata Japanse schijniep

Soorten

niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak

Allergeniciteit in NL

VS Medit. landen VS

VS

Medit. landen Mid.-Oosten, VS

Medit.landen Medit. landen, Turkije

Turkije, Spanje

Medit. landen

Gebieden met Vrouwelijke beschreven soorten allergeniciteits risico bekend

Bomenkompas voor allergeniciteit Soorten Berk sterk sterk

Zwitserland Medit. landen Medit.landen,Duitsld

Gebieden met Vrouwelijke beschreven soorten allergeniciteits risico bekend

Betula spp Els Hazelaar matig matig matig matig matig

Allergeniciteit in NL

Alnus spp Corylus spp Haagbeuk Beuk Es Olijf Eik

China

Spanje

VS, Medit. Landen

Spanje, Italie Medit.landen,Duitsld

Carpinus spp. Fagus spp Fraxinus spp Olea europea Quercus spp Zilverspar Esdoorn Paardenkastanje Krentenboompje Kastanje Trompetboom Ceder Europese netelboom Katsuraboom judasboom Californische cipres Witte kornoelje Meidoorn Leylandcypres Smalbladige olijfwilg Japanse notenboom Valse Christusdoorn Doodsbeenderenboom Zachte toverhazelaar Scherpe of groene hulst Walnoot Gewone jeneverbes

niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak niet of zwak

Abies spp Acer spp Aesculus spp Amelanchier spp Castanea spp. Catalpa bignonioides Cedrus atlantica = C. libani Celtis australis Cercidiphyllum japonicum Cercis siliquastrum Chamaecyparis lawsoniana Cornus alba Crataegus Cupressocyparis leylandii Elaeagnus angustifolia Ginkgo biloba Gleditsia triacanthos Gymnocladus dioicus Hamamelis mollis Ilex aquifolium Juglans spp Juniperus communis

Beleidsplan bomen 2024-2033

90