Beleids- en beheerplan Openbaar Groen gemeente Nieuwkoop 2026-2030

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030

Waardevol groen voor Nieuwkoop

Gemeente Nieuwkoop Afdeling Beheer Openbare Ruimte Datum 25-09-2025 (kenmerk zaaknr. 501781)

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030

Inhoudsopgave ...................................................................................................................................................... Samenvatting ..............................................................................................................................2 1

Inleiding ...............................................................................................................................3 1.1

Aanleiding ...................................................................................................................3

1.2

Doel.............................................................................................................................3

1.3

Totstandkoming ..........................................................................................................3

1.4

Leeswijzer ...................................................................................................................4

2

Kaders en uitgangspunten ..................................................................................................5

3

Visie & ambitie .....................................................................................................................8

4

3.1

Visie ............................................................................................................................8

3.2

Ambitie ........................................................................................................................8

Beheermethodiek en financiën ......................................................................................... 14 4.1 Onderhoud ..................................................................................................................... 14 4.2 Kwaliteit .......................................................................................................................... 18 4.3 Personele- en financiële consequenties ........................................................................ 19

Verklarende woordenlijst ......................................................................................................... 26 Bijlagen 1 t/m 6 ........................................................................................................................ 29 Bijlage 1 Evaluatie beheerplanperiode 2021-2025.................................................................. 30 Bijlage 2 Kaders en uitgangspunten ........................................................................................ 38 Bijlage 3 Ambitie toelichting thema’s ....................................................................................... 50 Bijlage 4 Zonering .................................................................................................................... 55 Bijlage 5 Kaarten zonering ...................................................................................................... 58

1

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030

Samenvatting Dit beleids- en beheerplan gaat over de onderdelen straatmeubilair, bermen en openbaar groen in de gemeente. De Gemeente Nieuwkoop heeft haar ambities met name gericht op een gezonde- en aantrekkelijke woonomgeving, klimaatadaptatie en biodiversiteit. Groen speelt een steeds belangrijkere rol in het behalen van onze ambities. De titel ‘waardevol groen voor Nieuwkoop’ voor dit beleids- en beheerplan sluit hier bij aan, ook bij de ontwikkelingen t.a.v. een circulaire economie. In de afgelopen beheerperiode hebben wij ons groen onderhouden met het oog op klimaatadaptatie en biodiversiteit. Bij het vernieuwen van groen is waar mogelijk gekozen voor samenwerking met andere disciplines en voor vergroenen. Voorbeelden zijn integrale wijkreconstructies of het natuurlijker inrichten van speelplaatsen. Bij het beheer van onze bermen passen we zoveel als mogelijk ecologisch bermbeheer toe met extra maatregelen voor verkeersveiligheid. Ons straatmeubilair (o.a. banken, hekken en prullenbakken) vervangen we voor duurzame robuuste materialen waardoor het langer mee gaat. Wel is zichtbaar dat het areaal inmiddels zo is uitgebreid dat de buitendienst niet voldoende mensen heeft om de plantvakken voldoende onkruidvrij te houden. Een uitgebreide evaluatie van deze beheerplanperiode is in Bijlage 1 ‘Evaluatie beheerplanperiode 20212025’ opgenomen.

Dit Beleids- en beheerplan Openbaar groen 2026-2030 zet de ingeslagen weg voort en voert de gemeente doelgericht, efficiënt en professioneel het beheer van straatmeubilair, bermen en openbaar groen uit. In dit plan staan beleidskaders en de visie en ambities voor de komende jaren waarbinnen het beheer wordt uitgevoerd. Daarnaast geeft het plan inzicht in de huidige stand van zaken en de bijbehorende personele capaciteit en kosten voor het op peil houden van deze voorzieningen in de toekomst. Om het openbaar groen op het gewenste kwaliteitsniveau te onderhouden is er meer capaciteit nodig. Voorafgaand aan de bestuurlijke besluitvorming is aan de gemeenteraad tijdens een presentatieavond een drietal varianten voorgelegd om het tekort aan personele capaciteit op te vangen. Bij het vaststellen van de kadernota 2026 op 10 Juli 2025 zijn de financiële middelen voor uitvoering van de voorkeursvariant 2 ‘Uitbreiding flexibele schil/of capaciteit, in combinatie met minder maaien van gazons’ door de gemeenteraad beschikbaar gesteld. Dit beheerplan bevat een nadere uitwerking van de drie varianten. In het besluitvormingstraject legt de gemeenteraad de keuze tussen de drie varianten definitief vast. Daarnaast zetten we in op het efficiënter inzetten van de wijkteams en werkzaamheden die we uitbesteden.

Hiervoor is het noodzakelijk dat we onze digitale beheerdata opwaarderen en gaan we de kwaliteit van het openbaar groen structureel meten.

2

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030

1

Inleiding

1.1 Aanleiding Nieuwkoop is een gemeente in het Groene Hart met open veen- en kleipolders, veel water en ruimte voor een mix van wonen, werken, natuur en recreatie. In de dertien kernen en het grote buitengebied van gemeente Nieuwkoop zijn ongeveer 13.000 bomen te vinden, 380.000 m2 plantsoenen en bosschages, 370.000 m2 gazons en speelvelden en bijna 100.000 m2 aan bermen. Ook onderhouden we ongeveer 7 kilometer aan hekwerken en ca 375 banken/picknicksets en een kleine 400 afvalbakken. Dit noemen we straatmeubilair. Vooral in de woonkernen neemt de druk op de openbare ruimte toe. Er zijn meer woningen nodig, we zoeken vaak extra ruimte om te parkeren en vanwege de energietransitie komen er veel nieuwe kabels en leidingen. Kortom, de bomen en groenvoorzieningen in het algemeen staan flink onder druk. Aan de andere kant wordt steeds duidelijker dat we groen en bomen nodig hebben. Bijvoorbeeld op het gebied van klimaatverandering waarbij met name bomen en bosschages ons helpen bij het voorkomen van hittestress en het opvangen van water bij extreme neerslag. Of het feit dat bomen, bosschages, plantsoenen en bermen ons helpen de biodiversiteit in onze leefomgeving te vergroten. Deze functies en voordelen van groen en bomen noemen we ‘ecosysteemdiensten’. Inmiddels is dit besef goed terug te vinden in diverse gemeentelijke beleidsdocumenten.

We kunnen stellen dat het belang van groen in het DNA van Nieuwkoop zit. In diverse beleidsdocumenten zijn ambities en doelstellingen voor leefomgeving, gezondheid, biodiversiteit en klimaat opgenomen. Daarbij is onze inzet voor een circulaire economie ook steeds meer van belang In 2020 is het vorige Beleids- en beheerplan openbaar groen vastgesteld met een looptijd van 2021 tot en met 2025. Om een actueel beeld te hebben van het beheer van openbaar groen, bermen en straatmeubilair is het beheerplan geactualiseerd.

1.2 Doel Het Beleids- en beheerplan openbaar groen heeft als doel: 1. het vastleggen van de geldende beleidskaders voor het beheer van openbaar groen, bermen en straatmeubilair 2. het vastleggen van de bijbehorende visie en ambitie; 3. het vastleggen van de gewenste kwaliteit; 4. het vastleggen van de strategie gericht op efficiënt en doelgericht beheer passend bij de bijbehorende beleidskaders, visie en ambitie en de gewenste kwaliteit van de gemeente; 5. inzicht geven in de benodigde arbeidsuren en onderhoudskosten.

1.3 Totstandkoming Voor het opstellen van dit beleids- en beheerplan is een evaluatie uitgevoerd. Op basis van ervaringen van de buitendienst en binnendienst van de afdeling Beheer Openbare Ruimte is het vorige beheerplan geactualiseerd tot dit plan. Daarnaast is dit beleids- en beheerplan afgestemd met de andere beheer- en beleidsplannen van de openbare ruimte. Dit zijn onder andere de beheerplannen voor wegen, rioleringen, 3

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030 water, recreatieve voorzieningen en spelen. Beleid zoals opgenomen in de Omgevingsvisie, het gezondheidsbeleid en het duurzaamheidsprogramma 2025-2028 is uiteindelijk verwerkt in de visie en ambities van dit plan.

1.4 Leeswijzer Hoofdstuk 2 ‘Kaders en uitgangspunten’ geeft inzicht in welke wet- en regelgeving en beleidsuitgangspunten voor openbaar groen, bermen en straatmeubilair het meest relevant is en wat er beleidsmatig is vastgelegd en verwerkt in gemeentelijk beleid. Hoofdstuk 3 maakt de vertaalslag naar een visie en ambitie voor de komende planperiode. Het hoofdstuk 4 ‘Beheermethodiek en financiën’ lig toe hoe we dit vertalen naar het dagelijks beheer en wat de financiële en personele gevolgen hiervan zijn.

4

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030

2

Kaders en uitgangspunten

Dit hoofdstuk geeft een samenvatting van de relevante kaders en uitgangspunten op landelijk- provinciaal en gemeentelijk niveau die relevant zijn voor het beheer en onderhoud van het openbaar groen, bermen en straatmeubilair. Dit zijn zowel wet- en regelgevingen als vastgestelde beleidsuitgangspunten. Een uitgebreidere beschrijving van deze kaders en uitgangpunten is te opgenomen in bijlage 2 “Kaders en uitgangspunten”.

Europees beleid en regelgeving Unilijst invasieve exoten De Europese Unie heeft een lijst samengesteld van invasieve soorten die in Europa voorkomen en schade veroorzaken of dit in de toekomst waarschijnlijk gaan doen. In de gemeente Nieuwkoop hebben we in beperkte mate te maken met de Reuzenberenklauw en Japanse Duizendknoop. De haarden zijn in beeld en we pakken de bestrijding van deze exoten actief op.

Landelijk beleid en regelgeving Nationale omgevingsvisie De Nationale omgevingsvisie is in 2020 vastgesteld en zet in op klimaatadaptatie, inzetten op een circulaire economie en leefomgeving, natuurinclusief bouwen en versterking biodiversiteit. Figuur 1 Nationale omgevingsvisie

Omgevingswet Per 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht. Deze wet vervangt 26 Nederlandse wetten en aanvullende regelgeving. Ook de voormalige Wet Natuurbescherming is in de omgevingswet opgenomen en is van invloed op de uitvoering van onze werkzaamheden. Burgerlijk wetboek De wettelijke zorgplicht (artikel 6:162 BW) is van toepassing op het beheer van groenvoorzieningen. Als er sprake is van schade door een omgevallen boom in de openbare ruimte, dan kan de gemeente aansprakelijk zijn, tenzij de gemeente kan aantonen voldoende zorg aan de boom te hebben besteed.

Provinciaal beleid en regelgeving De twee thema’s klimaatbestendig Zuid-Holland en Gezonde en veilige woonomgeving hebben het meest raakvlak met openbaar groen, beheer bermen en straatmeubilair. Klimaatbestendig Zuid-Holland De provincie zet zich in voor een klimaatadaptieve inrichting van de bebouwde omgeving, groenblauwe leefomgeving en het maximaal benutten en beschermen tegen de negatieve gevolgen van weersextremen.

5

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030

Gezonde en veilige woonomgeving De provincie zet zich in om de huidige groene leefomgeving te beschermen en te versterken, met aandacht voor gezondheid en veiligheid.

Gemeentelijk beleid en regelgeving Gemeentelijke regelgeving Algemene Plaatselije Verordening De bescherming van beschermwaardige houtopstanden is opgenomen in afdeling 3 ‘Het bewaren van houtopstanden’ van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). In april 2025 is de APV op dit onderwerp geactualiseerd en aangescherpt. Het is nu mogelijk een beleidsklasse aan bomen toe te kennen. Hierdoor ontstaat een koppeling met het beleidsplan bomen waardoor ook de overige gemeentelijke bomen beter zijn beschermd. Voor 2031 wordt deze regelgeving overgenomen in het omgevingsplan. Gemeentelijk beleid Omgevingsvisie gemeente Nieuwkoop De omgevingsvisie streeft naar een gezonde, groene woonomgeving, klimaatadaptief ingericht. We hebben oog voor ons karakteristieke landschap, streven naar divers groen dat bijdraagt aan biodiversiteit, zorgen voor aantrekkelijke winkelgebieden en groen ingerichte bedrijventerreinen.

Figuur 2 Omgevingsvisie Nieuwkoop

Beleidskader duurzaamheid en Duurzaamheidsprogramma 2025-2028 Klimaatadaptatie, biodiversiteit en circulaire economie zijn de belangrijkste thema’s voor dit beleids- en beheerplan. Met name op het gebied van circulaire economie zijn doelstellingen veranderd ten opzichte van het vorige beheerplan.

Figuur 3 Samenvatting doelen duurzaamheidsprogramma Nieuwkoop 2025-2028

6

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030 De gemeente sluit zich aan bij de landelijke ambitie om volledig circulair te zijn in 2050 en 50% minder gebruik van primaire grondstoffen te realiseren in 2030. Beleidsplan bomen Beleidsplan Bomen 2024-20233 heeft als doel het creëren van mogelijkheden voor de ontwikkeling en het behoud van een toekomstbestendig boombestand en uitbreiding van het boombestand op plekken waar dit gewenst is. Zo leveren bomen een positieve bijdrage aan een aantrekkelijke- en gezonde leefomgeving, biodiversiteit en klimaatadaptatie in onze gemeente. Gezondheidsbeleid 2021 Het gezondheidsbeleid van de gemeente Nieuwkoop spitst zich toe op de vraag: “Hoe kunnen wij onze inwoners helpen hun leven zo gezond mogelijk in te richten?”. Dit is uitgewerkt in 3 thema’s Samen gezond, Gezond gedrag en Gezonde omgeving. Het groen en klimaatadaptief inrichten van speeltuinen is een concrete uitwerking van dit beleid. Coalitieakkoord 2022-2026 en Collegeprogramma 2022-2026 Bij het coalitieakkoord en collegeprogramma ligt de focus op sterke, vitale dorpen, een bloeiende economie, duurzaamheid en energietransitie. Daarnaast leggen we Tiny Forests aan en continueren de inzet voor operatie ‘Steenbreek’. Beheerplannen Dit beheerplan sluit aan op ander beleids- en beheerplannen.

Dit zijn onder andere het beleidsplan bomen en de plannen voor wegen, rioleringen, verlichting, water, recreatieve voorzieningen en spelen. Dit zien we o.a. terug in de aanleg van natuurvriendelijke oevers, het vergroenen van speelplaatsen, het omzetten van “onnodige” verharding naar groen en de aanleg van wadi’s om water langzaam te laten infiltreren. Voorbeelden van samenwerking zijn de aanleg van natuurvriendelijke oevers en het vergroenen van speelplaatsen. De aanleg van een natuurvriendelijke oever betalen we vanuit waterbeheer. Vervolgens zaaien we de oever in en onderhouden de oever als bloemrijk gras vanuit groenbeheer. Bij het vernieuwen en opwaarderen van speelplaatsen is een speerpunt het verbeteren van klimaatadaptatie (o.a. verkoeling) en biodiversiteit. Dit doen we door meer groen aan te brengen. In beide Figuur 4 Voorbeeld wadi voorbeelden trekken beide disciplines water en groen of (bron: Steenbreek) spelen en groen gezamenlijk op. Samenvatting Het gemeentelijk beleid sluit aan op landelijke- en provinciale uitgangspunten. De focus ligt in het gemeentelijk beleid op een aantrekkelijke- en gezonde leefomgeving, een klimaatbestendige buitenruimte en biodiversiteit. Openbaar groen, bermen en straatmeubilair leveren een belangrijke bijdrage hieraan. Het is als het ware opgenomen in het DNA van de gemeente Nieuwkoop.

Een nieuwe ontwikkeling is extra aandacht voor circulariteit, zowel binnen de eigen organisatie als het stimuleren van initiatieven van inwoners en bedrijven. 7

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030

3

Visie & ambitie

Het hoofdstuk ‘Kaders en uitgangspunten’ geeft inzicht in welke wet- en regelgeving en beleidsuitgangspunten voor openbaar groen, bermen en straatmeubilair het meest relevant is en wat er beleidsmatig is vastgelegd en verwerkt in gemeentelijk beleid. We maken de vertaalslag naar een visie en ambitie voor de komende planperiode.

3.1 Visie Het gemeentelijk beleid sluit voor het grootste deel aan bij de kaders en uitgangspunten die relevant waren ten tijde van het vaststellen van het vorige beheerplan (Beleids- en beheerplan Openbaar groen 2021-2025). We kunnen de ingeslagen weg dan ook voortzetten en verder uitbouwen. Het onderwerp circulariteit is een onderdeel dat we hier aan toevoegen.

Figuur 5 lindeboom naast begraafplaats Langeraar

De waarde van groen in de buurt is erg groot. Groen zorgt voor inspiratie, plezier en ontspanning. Een groene omgeving en in het bijzonder groene speelplaatsen nodigen uit tot bewegen. Anderzijds zorgt groen voor het beperken van wateroverlast, hittestress en de hoeveelheid fijnstof in de lucht. En een groenere omgeving draagt bij aan meer biodiversiteit. Al met al is groen waardevol en gezond voor mens, dier en natuur. Daarnaast ontstaat het inzicht dat de reststromen die vrijkomen bij het beheer van de openbare ruimte steeds meer waarde krijgen. Een voorbeeld daarvan is de ontwikkeling van circulaire toepassingen van ons bermmaaisel. In plaats van het afvoeren van deze reststroom als groenafval is de tendens om het vrijkomende maaisel te “verwaarden”. Groen speelt een steeds belangrijkere rol in het behalen van onze doelstellingen op het gebied van aantrekkelijke- en gezonde leefomgeving, klimaatadaptatie en biodiversiteit. De titel ‘waardevol groen voor Nieuwkoop’ voor dit beleids- en beheerplan sluit hier bij aan, ook bij de ontwikkelingen t.a.v. een circulaire economie.

3.2 Ambitie De visie vertalen we in de ambitie waarmee we het onderhoud van openbaar groen, bermen en straatmeubilair uitvoeren en nieuwe aanleg of het vernieuwen van de openbare ruimte aanpakken. We vertalen dat in de volgende onderdelen: • Gezonde- en aantrekkelijke woonomgeving • Klimaatadaptatie • Biodiversiteit • Circulaire economie • Communicatie en participatie • Nieuwe ontwikkelingen (toekomstige areaaluitbreidingen). Een nadere toelichting op de ambities t.a.v. klimaatadaptatie en biodiversiteit is opgenomen in Bijlage 3 ‘Ambitie toelichting Thema’s. 8

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030

Aantrekkelijke- en gezonde woonomgeving De gemeente Nieuwkoop ligt midden in het Groene Hart. Het heeft dan ook alle kenmerken die hier bij horen: een veengebied met een omvangrijk buitengebied en veel water. Wij willen het Groene Hart-karakter de kernen in halen: een groene leefomgeving met water is kenmerkend voor het Groene Hart. Daarnaast willen we een type beplanting hebben die aantrekkelijk is om naar te kijken. Dit betekent dat de beplanting kleurrijke bloemen en bessen heeft. Ook de afwisseling van wintergroen en niet-wintergroen en struiken en bomen is daarin belangrijk. Als bomen vervangen of nieuwe bomen aanplanten speelt een gezonde- en aantrekkelijke woonomgeving een grote rol bij het soort boom dat we kiezen. We kiezen bomen die fijnstof afvangen langs doorgaande wegen, of een aantrekkelijke boom in een woonstraat of winkelcentrum. In navolging van het gezondheidsbeleid blijven we ons inzetten voor een groene omgeving die uitnodigt voor ontmoeten, bewegen en spelen. In samenwerking met de vakdiscipline spelen ontwikkelen we groene- en klimaatadaptieve speelplaatsen waar mogelijk.

Figuur 6 Groene speelplaats Aalscholverlaan Ter Aar

Openbaar groen is niet overal hetzelfde. Zo is het groen in een winkelcentrum anders ingericht dan in een woongebied. We brengen een onderscheid aan in de wijze van inrichting per type gebied. In navolging ven het beleids- en beheerplan openbaar groen 2021-2025 passen we een zonering van wonen, werken, accent en landschap voor het openbaar groen toe. In bijlage 4 ‘Zonering’ wordt nader ingegaan op de uitstraling van deze zones. In bijlage 5 ‘Kaarten zonering’ zijn per kern een kaart met indeling van de zones opgenomen. Om deze visie ook bij de ontwikkeling van nieuwe ontwikkellocaties te waarborgen is het belangrijk om deze beheerplanperiode een nieuwe groennorm te ontwikkelen. Een norm die passend is bij de omgevingsvisie en overige beleidskaders binnen de gemeente Nieuwkoop.

9

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030

Klimaatadaptatie De openbare ruimte wordt klimaatadaptief ingericht en onderhouden. Dit betekent dat we zo min mogelijk verharding hebben en zo veel mogelijk (openbaar) groen. Bij renovatie van woonwijken en nieuwe ontwikkelingen kijken we kritisch naar de waarde en functie van verhardingen. Is deze er niet, dan komt deze te vervallen en wordt er beplanting aangebracht. We zetten in op de aanleg van wadi’s, bermen en plantvakken waar water kan infiltreren. We planten op strategische plaatsen bomen aan en zetten in op een duurzame ontwikkeling van ons boombestand om hittestress te verminderen. We brengen water zoveel mogelijk de woonomgeving in. Dit biedt verkoeling, zorgt voor buffering bij hevige regenval, heeft landschappelijke waarde en versterkt biodiversiteit. Dit versterken we waar mogelijk door de aanleg van natuurvriendelijke oevers. Hierbij werken we samen met inwoners, bedrijven, waterschappen en andere overheden.

Figuur 7 Afwatering in berm, Aardamseweg Ter Aar

Biodiversiteit De ambities uit het beleids- en beheerplan openbaar groen 2021-2025 zetten wij voort en geven invulling aan de doelstelling uit het beleidskader duurzaamheid, namelijk het behouden en versterken van biodiversiteit in 2030. We gaan door met het versterken o.a. door het aanplanten een variatie van bomen en planten aan die voor voedsel en schuilplekken voor dieren en insecten zorgen. We blijven ons inzetten om een bijenlandschap te krijgen en te behouden buiten én binnen de bebouwde kom. Om invulling te geven aan deze ambitie is het noodzakelijk om het ecologisch beheer van bermen voort te zetten en waar mogelijk verder te optimaliseren. Als we bomen vervangen of nieuwe bomen aanplanten letten we nadrukkelijk op het versterken van biodiversiteit. Enerzijds door het aanplanten van een divers boombestand, anderzijds door een gerichte soortkeuze die bijdraagt aan biodiversiteit. Ook in ons dagelijks beheer is biodiversiteit belangrijk. Als we plantsoenen snoeien doen we dat niet meer per wijk. Zo voorkomen we dat in een groot aaneengesloten gebied schuilgelegenheid en voedsel voor kleine (zoog)dieren en insecten verdwijnt. Waar mogelijk laten we dood hout liggen of gebruiken we grotere boomstammen/takken om Figuur 8 Boomstam in oeverzone, biodiversiteit te versterken. Nieuwkoop

10

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030

Circulaire economie Het beheer van bermen biedt op dit moment de grootste kans om bij te dragen aan de beleidsdoelstelling om volledig circulair te zijn in 2050 en 50% minder gebruik van primaire grondstoffen te realiseren in 2030. Momenteel participeert de gemeente in de netwerkbijeenkomsten georganiseerd door het Grondstoffencollectief (doorbraakproject bermmaaisel) en Groene Hart Werkt, beide ondersteund door de provincie Zuid-Holland. Die participatie zetten wij voort en doen actief mee met ontwikkelingen vanuit deze regionale samenwerkingsverbanden. We zetten in op het circulaire beheer van onze bermen gericht op het behoudt en versterking van biodiversiteit. We zien ons maaisel niet meer als Figuur 9 Maaien en afruimen berm, afvalstof, maar als circulair toepasbare reststroom. Achterweg Zevenhoven Afhankelijk van de kwaliteit van het vrijkomende maaisel streven we naar het opwaarderen van deze reststroom tot bijvoorbeeld grondstoffen voor circulaire bouwmaterialen, duurzame bodemverbeteraar voor de (lokale) agrarische sector, of andere duurzame vormen van bodemverbetering.

Communicatie en participatie Het blijft belangrijk om onze inwoners te betrekken bij het groen. Dit doen we door verschillende vormen van communicatie en participatie in te zetten. De ambities uit het beleids- en beheerplan openbaar groen 2021-2025 op het gebied van communicatie zetten wij voort. We communiceren actief via Nieuwkoop Nieuws bewonersbrieven, inloopbijeenkomsten of de website Denk Mee (www.denkmee.nieuwkoop.nl). We maken bewuste keuze wanneer we welke vorm van communicatie inzetten, afhankelijk van de impact op de directe woonomgeving en veelal bij projecten in combinatie met riolering, wegen en/of verkeer. Feitelijk is er geen verschil in voordelen op het gebied van leefomgeving, klimaatadaptatie en biodiversiteit of planten, struiken of bomen in gemeentelijk of particulier bezit zijn. Ook als er bijvoorbeeld een bepaalde mate van hittestress in woonwijken voorkomt dragen particuliere bomen en struiken bij aan het dempen hiervan. We stimuleren de aanleg van Tiny Forrests en de initiatieven met betrekking tot Operatie Steenbreek om onder andere tuinen te vergroenen. We zetten de initiatieven Meerbomen.nu en Meer Erven Nu voort. Inwoners van een nieuwe woonwijk maken we bewust door het uitdelen van een boom of struik. Zo stimuleren we de aanplant van bomen en bosschages (houtopstanden) door particulieren (en bedrijven).

11

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030 Al deze initiatieven ondersteunen we met onze vakkennis en fysieke inzet indien nodig. Dit is van belang omdat deze initiatieven, naast de positieve effecten voor klimaat en biodiversiteit, bijdragen aan kennis bij onze inwoners over vergelijkbare maatregelen in de openbare ruimte. Zo vergroten we draagvlak voor met name biodiversiteit en klimaatadaptatie en betrekken we inwoners bij de eigen leefomgeving.

Opwaarderen beheerdata Ons areaal is opgenomen in een digitaal beheersysteem. Mede door de overstap naar het bijhouden van de Basiskaart Grootschalige Topografie is een extra inspanning noodzakelijk om het digitaal beheersysteem op te waarderen. Dit heeft een aantal voordelen: • Meer inzicht in het te beheren areaal per wijkteam waardoor we capaciteit efficiënter kunnen inzetten; • Sluit aan bij de bedrijfsfilosofie van gemeenten om datagedreven te werken; • Beheerdata kunnen we via onze website beschikbaar maken voor onze inwoners wat inzicht geeft in het type groen in de directe woonomgeving. Dit helpt bij het creëren van draagvlak, maar zorgt ook voor aansluiting met de Wet Open Overheid op het moment dat er vragen zijn. • Het stelt ons in staat om ons groen te vergelijken (benchmarken) met het groen bij andere gemeenten.

Figuur 10 Digitale weergave van het groen in Zevenhoven

12

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030

Nieuwe ontwikkelingen areaal Net als in de vorige beheerperiode breidt het areaal de komende beheerperiode ook verder uit. Dit kan zijn door de uitvoering van (nieuw)bouwprojecten of doordat het bestaande groenareaal wijzigt door een andere invuling. Deze areaaluitbreiding zal na uitvoering worden opgenomen in de jaarrekening in de paragraaf Kapitaalgoederen. Bouwprojecten We realiseren diverse (nieuw)bouwprojecten met groen, bermen en straatmeubilair in de openbare ruimte. Dit wordt, in overleg met beheer, aangelegd en na aanleg in het beheerareaal opgenomen. Dit zijn zowel bouwontwikkelingen van de gemeente zelf als van projectontwikkelaars en particuliere ontwikkelingen. Hierdoor neemt het areaal verder toe. Projecten die o.a. worden ontwikkeld in de periode 2026-2030: Teylerspark II (incl. park) IKC de Sluis in Woerdense Verlaat Buytewech-Noord IKC het Veen in Nieuwveen Hart van Vrouwenakker IKC de Poel in Langeraar Tochtpad/de Dobbe Ter Aar Zuidoost

Weteringplein

Figuur 11 Bouwlocatie Teylerspark I, Nieuwveen

Met name de ontwikkeling van de schoolpleinen bij de verschillende IKC’s zijn van invloed. Anders dan voorheen zijn de schoolpleinen straks grotendeels openbaar toegankelijk. De schoolpleinen worden steeds “groener” ingericht en voorzien van diverse speeltoestellen en straatmeubilair, waaronder hekwerken. Verandering van areaal In het Beheer- en beleidsplan spelen is een zestal locaties aangegeven om op te waarderen tot speellocatie met wijkfunctie. De verwachting is dat ook op deze locatie het aandeel openbaar groen toeneemt of de wijze van onderhoud intensiveert. Dit sluit aan bij de ambitie deze speelplaatsen groen, en klimaatadaptief in te richten. De verwachting is dat energiebedrijven veel werkzaamheden in de woonkernen gaan uitvoeren om de energietransitie mogelijk te maken. Daarom richt komende beheerplan wegen zich de komende beheerplanperiode met name op wegen in buitengebied. Hier ligt de focus met name op het versterken van de bestaande boombeplantingen en herstel of verbeteren van wegbermen waar nodig. Binnen de integrale wijk reconstructies die nog wel worden ingepland vervangen we het groen waar nodig en kijken kritisch welke verharding we kunnen omzetten naar groen. Ook hier is de verwachting dat het areaal zal toenemen.

13

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030

4

Beheermethodiek en financiën

In dit hoofdstuk worden de toegepaste methodes voor het onderhoud van het openbaar groen, bermen en straatmeubilair beschreven en het kwaliteitsniveau waarop we dit onderhouden. Vervolgens worden de personele- en financiële consequenties hiervan beschreven.

4.1 Onderhoud We maken onderscheid in twee typen onderhoud. Dagelijks onderhoud, en groot onderhoud. Het dagelijks onderhoud bestaat uit jaarlijks of meerdere keren per jaar terugkerende activiteiten, die planmatig worden Figuur 12 Knotten van monumentale knotwilgen uitgevoerd. En activiteiten die eens per x jaar terugkeren waarbij er geen sprake is van vervanging. Bij groot onderhoud vervangen we een object of renoveren een locatie. Bijvoorbeeld bomen die door ziekte of ouderdom zijn afgestorven, prullenbaken die kapot en versleten zijn of plantsoenen die niet meer functioneren.

Algemeen Waar mogelijk combineren we groot onderhoud met andere disciplines in een integrale reconstructie van een woonwijk, weg of straat. Bij deze projecten kijken we integraal naar de openbare ruimte of de inrichting van het groen in combinatie met o.a. spelen, wegen, parkeren nog functioneel is en voldoet aan onze ambities op het gebied van aantrekkelijken gezonde woonomgeving, klimaatadaptatie en biodiversiteit. Op zo’n moment zijn maatregelen voor verbetering van klimaatadaptatie kansrijk omdat deze maatregelen veelal integraal met andere disciplines opgepakt moeten worden. We kijken dan met name kritisch naar de waarde en de functie van verharding. Is deze er niet, dan wordt verharding omgevormd naar beplanting.

Figuur 13 Speelplaats voor en na renovatie, meer groen

14

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030 In overleg met de betreffende buurt streven we ook naar het aanbrengen van meer bomen. Met name op de speelplaatsen is het belangrijk dat er voldoende groen met schaduw aanwezig is. Voor het nieuw aan te planten groen houden we rekening met klimaatverandering: droge zomers en hogere temperaturen of veel neerslag in een korte periode. Naast het beeld en de uitstraling die de gemeente nastreeft moet zij ook voldoen aan haar algemene zorgplicht in de Omgevingswet. Dit houdt in dat zowel overheden, bedrijven als burgers verantwoordelijk zijn voor een veilige en gezonde fysieke leefomgeving. Voor dit groenbeheerplan betekent dit dat het groen, bermen en straatmeubilair veilig moeten zijn.

Straatmeubilair We controleren hekwerken, banken, picknicksets en afvalbaken op schade en herstellen dit pleksgewijs. Afvalbakken worden geleegd waarbij de locatie en het jaargetijde de frequentie van legen bepaald. Het vervangen van straatmeubilair hoeft niet wijkgericht uitgevoerd. Er wordt per element gekeken of het aan vervanging toe is. Inmiddels bestaat bijna al het straatmeubilair uit duurzame materialen (staal en aluminium) wat de levensduur verhoogd. Ook als het visueel minder aantrekkelijk is laten we het toch staan. Het is belangrijk dat het functioneel en veilig is. Dit bespaart vervangingskosten. Om die reden is vanaf 2025 is een kostenbesparing voor het beheer en onderhoud van straatmeubilair doorgevoerd. Het beeld zal in de praktijk kunnen gaan afwijken van kwaliteitsniveau B, maar de technische kwaliteit, bruikbaarheid en veiligheid niet. ( Voor een nadere toelichting zie 4.2 ‘Kwaliteit’.)

Figuur 14 Picknicktafel Aalscholverlaan Ter Aar

Bermen Voor het in stand houden en verbeteren van de biodiversiteit van de bermen is het belangrijk dat de ingezette planning en wijze van maaien voortzetten en waar mogelijk verder optimaliseren. In de loop van de jaren worden de ecologisch beheerde bermen steeds kruidenrijker, waardoor insecten steeds meer voedsel kunnen vinden. Alle bermen worden ‘ecologisch gemaaid, tenzij’. Ze worden gemaaid en afgeruimd, tenzij de

15

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030 verkeersveiligheid in het geding komt. Daarom maaien we uitzichthoeken bij kruisingen extra en langs veel wegen een extra rand langs de weg. Om invulling te geven aan de doelstellingen m.b.t. circulaire economie onderzoeken hoe we het vrijkomende maaisel kunnen “verwaarden”. In de vorm van een pilot betrekken we dit in een komende aanbesteding voor het maaien van onze bermen. Renovatie van bermen vindt in de praktijk niet plaats. In de meeste gevallen worden bermen na het uitgevoerde wegonderhoud opnieuw aangevuld en ingezaaid.

Beplanting Naast het frequent schoffelen van plantsoenen en snoeien van overhangede beplanting langs randen wordt sierplantsoen eens in de vier jaar gesnoeid en snoeien we om het jaar selectief in ons bosplantsoen. Bij het snoeien van sierplantsoen snoeien we niet een hele wijk, maar verspreid over kleinere oppervlaktes. Bosplantsoen snoeien we niet in één keer maar snoeien om het jaar ca. 1/3de deel. Zo behouden deze beplantingen beter hun ecologische waarde en functie voor biodiversiteit. Het aandeel vaste planten en gevelbeplanting in onze gemeente neemt toe. Dit vraagt specialistischer onderhoud en meer vakkennis, zoals het knippen en scheuren van vaste planten. We voeren dit zoveel als mogelijk zelf uit, maar indien nodig huren we hiervoor in.

Figuur 15 Boomspiegel met vaste planten (bron: Steenbreek)

Bij het vervangen van beplanting besteden we extra aandacht aan grondverbetering en het aanplanten van een variatie aan beplanting met het oog op biodiversiteit en klimaatadaptatie. Omdat ouder bosplantsoen veelal een hogere ecologische waarde heeft kiezen we hier vaker voor pleksgewijze vervangingen

Bomen Elk jaar wordt bij een derde deel van de gemeentelijke bomen een boomveiligheidscontrole (BVC) uitgevoerd. Waardoor elke boom minimaal eens in de drie jaar gecontroleerd is. Op basis van de uitkomsten van de BVC worden de uit te voeren werkzaamheden ingepland. Dit 16

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030 kan het snoeien van een boom, maar ook het kappen van een boom zijn. Door de BVC uit te voeren en de werkzaamheden hieruit uit te voeren voldoen wij aan onze wettelijke zorgplicht. Het snoeien van bomen doen we grotendeels zelf. Medewerkers van de buitendienst volgen een opleiding voor het snoeien van bomen volgens het Handboek Bomen (Norminstituut Bomen). Nieuwe medewerkers die gaan snoeien volgen deze opleiding ook. Zo houden we de kwaliteit van het snoeien op peil. Om de ecologie te vergroten worden daar waar mogelijk de knotwilgen om en om geknot. Hierdoor staan er in een laan altijd bomen met takken die kunnen bloeien. Op een aantal plekken is het om en om knotten vanuit verkeersveiligheid niet mogelijk. Op deze locaties worden de wilgen elk jaar geknot. Wij zijn zuinig op ons bomenbestand, daarom gaan wij pas over tot kap of sterk snoeien als de boom een gevaar vormt. Overlast door bladeren, vruchten etc. zijn geen reden om te kappen of te snoeien. In het beleidsplan bomen is vastgelegd hoe we met extreme vormen van overlast bij bomen omgaan. Dit is per beleidsklasse van een boom bepaald. Elk jaar vervangen we bomen die uitvallen. Bij het opnieuw aanplanten kijken we naar de ondergrondse en bovengrondse beschikbare ruimte. Op basis daarvan wordt bepaald welk type grootte boom er aangeplant wordt.

Indien nodig planten een kleinere boom terug die zich wel duurzaam kan ontwikkelen. Indien nodig planten we ter compensatie één of meerdere extra bomen aan zoals vastgelegd in het beleidsplan bomen. Bij een integrale renovatie of gebiedsontwikkeling is het uitgangspunt dat we bestaande bomen behouden. De afweging om wel/of niet te vervangen en hoe we vervangen is vastgelegd in het Beleidsplan bomen 2024-2033 en mede afhankelijk van de beleidsklasse van een boom. Als we tot vervanging overgaan besteden we extra aandacht aan de nieuwe groeiplaats van deze boom of bomen.

Gazon en trapvelden Om gazons en trapvelden te laten voldoen aan het afgesproken kwaliteitsniveau te onderhouden is het noodzakelijk ongeveer 25 tot 30 x per jaar te maaien. Onze gemeente is een waterrijk gebied met voedselrijke grond. In de praktijk kunnen we niet overal zo frequent maaien omdat er anders schade aan terrein en machines kan ontstaan. Op basis van gebiedskennis passen we waar nodig lokaal de frequentie hierop aan. Gazons beslaan een groot oppervlakte binnen de gemeente. Dat biedt potentie om biodiversiteit te versterken. Waar mogelijk doen wij mee met de landelijke campagne van stichting Steenbreek “Maai Mei Niet”. Zo verhogen we de beschikbaarheid van voedsel voor insecten en dragen bij aan het versterken van de biodiversiteit. Het algeheel verlagen van de frequentie van het maaien van de gazons over het Figuur 16 Minder maaien gazons gehele groeiseizoen levert een besparing op in personele (Bron: www.destandaard.be) inzet (0,5 Fte) . De doorrekening die hoort bij dit beleidsen beheerplan gaat hiervan uit. Dit houdt in dat gazons worden onderhouden als grasveld waarbij de gemiddelde grashoogte mag toenemen van 60 naar 90 millimeter grashoogte. De verwachting is dat de grasvelden meer divers en rijker aan kleine bloemen worden. Dit levert 17

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030 een positieve bijdrage aan biodiversiteit op. Deze wijziging geldt niet voor trap-velden om te voorkomen dat deze trapvelden minder goed bespeelbaar zijn. Een nadere toelichting is in paragraaf 4.3 ‘Personele- en financiële consequenties’ opgenomen. Bij het vervangen van gazons en trapvelden besteden we extra aandacht aan de ondergrond. Dit is met name bij trapvelden van belang. Bij het vervangen van gazons kijken we kritisch of er gazon terug moet komen of dat we biodiversiteit kunnen versterken door het inzaaien van kruidenmengsels en minder frequent te maaien. Op enkele speelplaatsen hebben we gebruik gemaakt van deze methode.

Invasieve exoten Het aandeel invasieve exoten in onze gemeente is klein en beperkt zich tot op heden tot een kleine haard Japanse duizendknoop en een haard met reuzen berenklauw. Bij uitzondering bestrijden we deze planten ook met bestrijdingsmiddelen om te voorkomen dat ze uitbreiden. Deze middelen gebruiken we alleen als het bijvoorbeeld het afmaaien, branden of bestrijden met heet water onvoldoende effect heeft.

4.2 Kwaliteit Kwaliteit onderhoud De kwaliteit van het onderhoud bepalen we aan de hand van de aan de hand van de beeldmeetlatten uit de Kwaliteitscatalogus openbare ruimte 2023 (CROW 2023) We zetten het onderhoud op kwaliteitsniveau B in al onze gebieden voort, zoals vastgelegd in het Beleids- en beheerplan 2021-2025. Met de keuze voor kwaliteitsniveau B, ofwel sober en doelmatig, kunnen we nog steeds invulling geven aan onze kaders- en uitgangspunten, onze visie en ambities. Er is enige mate van onkruidbegroeiing, slijtage of vervuiling zichtbaar, maar er is geen sprake van kapitaalvernietiging doordat onderhoud te laat of te weinig wordt uitgevoerd. Kiezen we voor een lager kwaliteitsniveau (C of D) dan zal de (beeld)kwaliteit dalen en gaan de vervangingskosten stijgen. In de catalogus worden vijf verschillende kwaliteitsniveaus onderscheiden, aflopend van A+, A, B, C naar D.

Figuur 17 Voorbeeld beeldmeetlat kwaliteitscatalogus (bron: CROW)

Elk onderhoudsniveau heeft een onder- en bovengrens, een bepaalde bandbreedte. Binnen die breedte kan bijvoorbeeld de hoeveelheid onkruid meer aan de onder- of bovenkant van deze breedte zitten. Wij streven ernaar om niet op de rand van kwaliteitsniveau B naar C te gaan zitten. Kwaliteit C geeft namelijk een onrustig straatbeeld en enige vorm van hinder

18

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030 voor de gebruiker. Laten we het onderhoud naar C zakken, dan kost het meer tijd en geld om het weer naar B te krijgen. Straatmeubilair Vanwege de komende bezuinigingen is het budget voor het onderhoud van straatmeubilair per 2025 teruggebracht. Dit is verantwoord omdat: • In de loop der jaren al ons straatmeubilair is vervangen door duurzame en robuuste materialen zoals stalen banken en staafmathekwerk en plaatsing op betonnen platen. • Bij normale slijtage de beeldkwaliteit wel terugloopt maar de technische kwaliteit niet of nauwelijks. Het object is niet direct onveilig of niet meer functioneel. Daardoor kunnen spaarzaam zijn met vervangingen. • Bij schade functioneert het straatmeubilair in veel gevallen nog steeds en is vervanging te plannen, of als de dader bekend is, is schade te verhalen. De technische kwaliteit van het straatmeubilair zal overwegen blijven voldoen aan kwaliteitsniveau B. De kans bestaat dat het straatmeubilair visueel minder aantrekkelijk wordt kwaliteitsniveau C zijn. In winkelcentra en op begraafplaatsen (zone Accent) zullen we eerder overgaan tot vervanging dan andere zones.

Kwaliteit inrichting We richten de verschillende in het openbaar gebied de zones Accent, Wonen, Werken en Landschap verschillend in (zie bijlage 4). Hierdoor ontstaat onderscheid in de uitstraling van de verschillende gebieden zoals winkelcentra (Accent), woonwijken (zone Wonen), industrieterreinen (zone Werken) of het buitengebied en groenzones de wijk in (zone Landschap). In al deze zones onderhouden we met het kwaliteitsniveau B. De inrichting zelf maakt het onderscheid. Zo is de kwaliteit van onderhoud in de zone Accent hetzelfde als die in Wonen, maar in Accent plaatsen we een designbank en in Wonen onze standaard bank. Ook biodiversiteit en kwaliteit zijn twee verschillende dingen. Een berm kan onderhouden door maaien en afruimen of door het klepelen van het gras. De eerste is een ecologische berm en de andere een klepelberm. Beiden type berm kunnen onderhouden worden op kwaliteitsniveau B.

Controle van kwaliteit In november 2024 heeft een ingenieursbureau een onafhankelijke kwaliteitsmeting van de gras en beplanting, uitgevoerd. Deze éénmalige meting is uitgevoerd aan de hand van de beeldmeetlatten uit de Kwaliteitscatalogus openbare ruimte 2023 (CROW 28-8-2023). Het betreft een momentopname waaruit voortkwam dat de grashoogte van onze gazons niet voldoet aan kwaliteitsniveau B en er op diverse locaties teveel onkruid in de plantvakken stond. (Overigens is het schadeherstel aan gazons en het snoeien en bij planten van beplanting wel op niveau.) Om beter zicht te krijgen op de het kwaliteitsniveau van onze gazons en beplantingen gaan we elk kwartaal een dergelijke meting uitvoeren. Zo kunnen we de inzet van de verschillende wijkteams gericht gaan sturen en zien we waar de focus op onderhoud op dat moment ligt. Daarnaast geven de metingen inzicht in de effecten van het inzetten extra capaciteit.

4.3 Personele- en financiële consequenties Om de benodigde personele inzet en het benodigde budget te bepalen maken we gebruik van zogenaamde maatregelpakketten ingesteld op het gekozen kwaliteitsniveau B. Op basis van het areaal en marktconforme kosten voor materieel, materiaal en arbeid rekenen we uit hoeveel ureninzet van onze wijkteams noodzakelijk is en hoeveel budget er op de 19

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030 exploitatiebegroting nodig is. Onderstaand figuur is een voorbeeld van een maatregelpakket, in dit geval van bomen.

Figuur 18 Voorbeeld maatregelpakket per kwaliteitsniveau

Beheerbudgetten voor straatmeubilair, bermen en openbaar groen worden jaarlijks in de kadernota aangepast aan het toegenomen areaal. In bijlage 1 ‘Evaluatie beheerplanperiode 2021-2025’ is een overzicht van de uitbreiding van beheerareaal opgenomen. De grootste toename van areaal zien we voornamelijk in houtige gewassen (sierplantsoen, bodembedekkende heesters etc.), gazon en bermen. In de tussenliggende periode is bij het opstellen van de begroting van het volgende jaar de areaaluitbreiding in het exploitatiebegroting doorgerekend. Echter, indexatie van de budgetten heeft beperkt plaatsgevonden. Door krapte op de arbeidsmarkt en toegenomen stijgingen van energie- en brandstofprijzen is er sprake van marktwerking. De tarieven zijn harder gestegen dan inflatie alleen. Hierdoor ontstaan er nu verschillen.

Personele consequenties De uitbreiding van ons areaal zorgt voor een toename van benodigde personele capaciteit en budget om het beoogde kwaliteitsniveau te behalen. Die capaciteit hebben we op dit moment niet. Een uitbreiding van arbeid is dan ook noodzakelijk. De éénmalige kwaliteitsmeting onderschrijft het beeld dat er onvoldoende capaciteit in de wijkteams is. Onderstaand figuur maakt de personele consequenties van ons te beheren areaal zichtbaar. Kwaliteitsniveau B Uren per jaar productgroep straatmeubilair

786,41 0,73

Fte Uren per jaar productgroep bermen

161,66 0,15

Fte Uren per jaar productgroep openbaar groen

23.056,18 Fte

+ 21,32

TOTAAL Fte benodigd onderdelen groenbeheerplan

22,20

NETTO Fte beschikbaar onderdelen groenbeheerplan

- 16,29

Fte tekort

-5,91

Figuur 19 Benodigde capaciteit arbeid

20

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030 Conclusie Er is 22,20 Fte aan capaciteit nodig om openbaar groen, bermen en straatmeubilair op kwaliteitsniveau B te onderhouden. Er is 22,89 Fte beschikbaar in de begroting voor de wijkteams, inclusief twee voormannen groen. Effectief blijft er 16,29 Fte over om daadwerkelijk aan het groenonderhoud te besteden. Omgerekend is er 5,9 Fte tekort. De voornaamste oorzaken voor dit verschil zijn: • Enkele medewerkers maken gebruik van het generatiepact. Zij zijn minder uren beschikbaar; • Medewerkers wijkbeheer verrichten diverse andere taken, zoals gladheidbestrijding, piketdienst en inzet op de milieustraat. Deze uren en compensatie uren die daaruit voortkomen zijn niet inzetbaar; * Figuur 20 Kerstbomenactie 2024 • Speelterreinen onderhouden we vanaf het voorjaar 2025 integraal. Een medewerker van het wijkteam voert al het onderhoud op speelterreinen uit, dus inclusief keuring en klein onderhoud speeltoestellen. Deze medewerker is verantwoordelijk voor het specialistische onderhoud aan de speeltoestellen en het omliggende groen. Dit is passend bij de ambitie ten aanzien van groene- en klimaatadaptieve speelplaatsen. Deze medewerker is nog 50 % inzetbaar voor onderdelen uit dit beheerplan; • Medewerkers van het wijkteam voeren zelf onkruidbestrijding op verhardingen uit. Deze uren zijn niet inzetbaar.

* • Medewerkers zijn inzetbaar voor overige taken zoals kerstboomacties, werkzaamheden rond verkiezingen of calamiteiten in de openbare ruimt. Deze uren zijn niet inzetbaar. *Opmerking: voor 2020 is de formatie van de wijkteams uitgebreid om inzet op milieustraat en onkruidbestrijding op verhardingen te compenseren.

Het is niet noodzakelijk om het tekort aan arbeid van 5,9 Fte volledig te compenseren. Medewerkers die met generatiepact zijn gaan uiteindelijk met pensioen. Op dat moment vullen we de functie weer volledig in. In de loop der tijd compenseren we hierdoor 1,4 Fte. Om de afgesproken beeldkwaliteit te kunnen waarborgen is het noodzakelijk de benodigde capaciteit ter grootte van 3,5 tot 4 Fte aan te vullen. Onderstaand figuur geeft het resterende verschil weer.

Capaciteit te kort

5,9

Compensatie door invulling vacature na generatiepact 1,4 3,5 Keuze compensatie capaciteit Resterend verschil Figuur 21 Overzicht resterend verschil capaciteit

1

5,9 1,4 -

4

-

0,5

Het verschil in capaciteit kunnen we opvangen door gericht te sturen op de samenstelling en inzet van de verschillende wijkteams en beschikbare in te huren capaciteit. Hiervoor is het noodzakelijk om eens per kwartaal het kwaliteitsniveau van ons gras en beplantingen laten meten. Daarnaast zetten we het traject in om onze digitale beheerdata op orde te krijgen 21

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030 door onze beheerdata op te waarderen. Op die manier kunnen we beter sturing te geven aan de inzet van personeel en middelen en aansluiting maken met de Wet Open Overheid en datagedreven werken. De keuze voor het compenseren van capaciteit ter grootte van 3,5 of 4 Fte is nader toegelicht onder ‘Financiële consequenties’.

Financiële consequenties Het budget in de exploitatiebegroting is opgenomen in de productgroepen straatmeubilair, bermen en openbaar groen. Openbaar groen bestaat uit zowel overig onderhoud als overige diensten. Onderstaand figuur maakt de financiële consequenties van ons te beheren areaal zichtbaar. Deze financiële consequenties zijn verwerkt in de Kadernota 2026. Dit is onder ‘Bestuurlijke besluitvorming financiële consequenties’ nader toegelicht.

Kwaliteitsniveau B

Straatmeubilair (42100600) € 82.891

Bermen (42100302) € 356.051

Openbaar groen (45700400)* € 770.938

Beschikbaar budget 2026

Benodigd budget beheerplan (v.a. 2026) € 102.090

€ 314.932

€ 793.375

-€ 19.199

€ 41.119

-€ 22.437

verschil

*overig onderhoud en overige diensten Figuur 22 Benodigd budget uitbesteding en inhuur

Op de onderdelen straatmeubilair en openbaar groen is er meer budget nodig ten opzichte van de huidige exploitatiebegroting. Op het budget voor straatmeubilair (42100600/438011) is een tekort ca. € 19.000,-. Dit komt doordat bij de begroting 2025 het budget voor staatmeubilair is verlaagd met ca. € 22.000,-. Zoals in paragraaf 4.2 bij ‘Kwaliteit onderhoud’ aangegeven is het verantwoord om het gewijzigde budget in stand te houden en het verschil van ca. € 19.000,- niet aan te passen. Voor openbaar groen (45700400/ 438011en 438099) is er een tekort ca. € 22.500,-. Gezien de gestegen kosten en de extra benodigde arbeid is het aan te bevelen het benodigde budget aan te passen. Op het budget voor het onderhoud bermen ( 42100302/438029) is ca. € 41.000,- ruimte. Het is mogelijk om het budget openbaar groen vanuit bermen met ca. € 22.500,- aan te vullen. Er blijft dan ca. € 18.500,- ruimte over. Het is echter nog niet bekend hoe we precies invulling gaan geven aan onze ambities op het gebied van circulaire economie bij het bermbeheer. Het uitvoeren van een pilot voor het verwaarden van ons vrijkomende bermmaaisel brengt mogelijk extra kosten met zich mee. Daarom is aan te bevelen het budget voor bermen niet verder te verlagen. Het compenseren van het tekort aan capaciteit kan door het aantrekken van eigen personeel en/of door het inhuren van capaciteit.

Het aantrekken van capaciteit ter grootte van 1 Fte kost € 63.250 per jaar. Kostenraming: - 3,5 Fte per jaar = 3,5 x € 63.250,= € 221.375,- per jaar - 4 Fte per jaar = 4 x € 63.250, = € 253.000,- per jaar

22

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030 Varianten Voorafgaand aan het besluitvormingstraject van dit beleids- en beheerplan zijn er op 24 april 2025 tijdens een presentatieavond drie oplossingsvarianten aan de gemeenteraad gepresenteerd. De gepresenteerde oplossingsvarianten zijn: 1. geen uitbreiding flexibele schil en/of capaciteit (niets doen) 2. uitbreiding flexibele schil en/of capaciteit, in combinatie met minder maaien gazons 3. uitbreiding flexibele schil en/of capaciteit, in combinatie met behoud frequentie maaien gazons Onderstaand figuur geeft een overzicht van de kosten en de voor- en nadelen van deze varianten. VARIANT 1

VARIANT 2 (VOORKEUR)

VARIANT 3

Kosten: € 0,- per jaar

Kosten: € 221.375,- per jaar (3,5 x € 63.250,-) Voordelen: • Kwaliteitsniveau B haalbaar • Sluit aan bij beleidsambities aantrekkelijke- en gezonde leefomgeving, klimaatadaptatie en versterken van biodiversiteit

Kosten: € 253.500,- per jaar* (4 x € 63.250,-) Voordelen: • Kwaliteitsniveau B haalbaar • Sluit aan bij beleidsambities aantrekkelijke- en gezonde leefomgeving, klimaatadaptatie en versterken van biodiversiteit • De gemiddelde graslengte van gazons neemt niet toe. We houden dezelfde beeldkwaliteit in stand. Nadelen: • Kosten voor het beheer en onderhoud nemen toe

Voordelen: • Geen extra kosten

Nadelen: • Kwaliteitsniveau B niet haalbaar • Kwaliteit van C naar D kwaliteit • Sterke slijtage van beplantingen • Eerder vervangen van beplantingen (meerkosten) • Tevredenheid van bewoners zal afnemen • Sluit niet aan bij ambities Nieuwkoop

Nadelen: • Kosten voor het beheer en onderhoud nemen toe • Gras wordt langer voordat het wordt gemaaid (type grasveld ipv gazon)

*_De meerkosten van variant 3 t.o.v. variant 2 zijn € 31.625,- per jaar. Figuur 23 Overzicht 3 varianten

23

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030 Nadere toelichting Een onderdeel van de keuze is het minder maaien van gazons. Feitelijk plaatsen we onze gazons onder de beeldmeetlat “Grasveld’. Om beeldkwaliteitsniveau B te behalen hoeven we dan minder frequent te maaien. Dat scheelt 0,5 Fte aan capaciteit/inzet. Onderstaand figuur geeft het verschil weer tussen de gemiddelde grashoogte bij het type grasveld (variant 2) of het type gazon (variant 3).

Figuur 24 Verschil grasveld variant 2, of gazon variant 3 Bron: beeldmeetlat grasveld-grashoogte en gazon grashoogte kwaliteitscatalogus CROW)

Bestuurlijke besluitvormig financiële consequenties Aanpassingen binnen de productgroep bermen is inmiddels doorgevoerd. Het verschil in beschikbare en benodigde capaciteit is het grootst voor openbaar groen. Uitbreiding van capaciteit is nodig om de gewenste ambities en het gewenste kwaliteitsniveau te behalen. Maar uiteindelijk zijn we ons bewust van de financiële impact hiervan. Variant twee is op 24 april 2025 gepresenteerd als voorkeursvariant waarbij de consequenties van het minder maaien van gazons is toegelicht. De financiële consequenties van voorkeursvariant 2 en overige wijzigingen zijn meegenomen in de besluitvorming Kadernota 2026.

24

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030 Dit heeft geresulteerd in de volgende aanpassing van de exploitatiebegroting:

Grootboeknummer

45700400 45700400

Rekening naam Onderhoud openbaar groen Onderhoud openbaar groen

Categorie

Categorie naam

Begroting 2026

438011

Overig onderhoud

759.653

438029

Overig goederen en diensten

11.285

Variant 2

uitbreiding flexibele schil /capaciteit

Benodigd 2026 en verder

Verschil

+

770.938

793.375

-22.437

+

221.375

-221.375

1.014.750

-243.812

Onderhoud openbaar groen

Grootboeknummer

Rekening naam

Categorie

Categorie naam

Begroting 2026

Benodigd 2026 e.v.

Verschil

42100302

Beheer bermen

438029

Overig goederen en diensten

356.051

314.932

41.119

42100302

Beheer bermen

18.500

-18.500

Pilot circulair bermbeheer

333.432

22.619

Benodigd 2026 e.v.

Verschil

Grootboeknummer

Rekening naam

Categorie

Categorie naam

Begroting 2026

42100600

Straatmeubilair

438011

Overig onderhoud

82.891

82.891

0

Grootboeknummer

Rekening naam

Categorie

Categorie naam

Begroting 2026

Benodigd 2026 e.v.

Verschil

Totaal

Groen beheer plan

1.209.880 1.431.073

-221.193

Figuur 25 Overzicht wijzigingen exploitatiebegroting 2026 en verder

Het budget Onderhoud Openbaar groen is in totaal met € 243.812 te verhoogt. Door € 22.619 van Beheer Bermen naar openbaar groen te brengen wordt in een deel van deze kostenstijging voorzien. Het resterende deel á € 221.193 is bij de kadernota 2026 ter beschikking gesteld. Het aanvullen van capaciteit kan door nieuw personeel te werven en/of het budget op de exploitatiebegroting op te hogen met vergelijkbare kosten. In eerste instantie voegen we dit aan de exploitatiebegroting toe. Op 10 juli 2025 is de kadernota 2026 vastgesteld. De financiële consequenties zijn verwerkt in de exploitatiebegroting 2026 en verder. In het besluitvormingstraject voor dit beleids- en beheerplan leggen we de definitieve keuze voor de varianten aan de gemeenteraad voor. Daarbij nemen we het advies op om voor voorkeursvariant 2 te kiezen. Een andere keuze zal leiden tot een nieuwe aanpassing van de begroting.

25

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030

Verklarende woordenlijst Areaal Beeldkwaliteitscatalogus Openbare Ruimte

Biodiversiteit

BVC

Digitaal beheersysteem

Duurzame instandhouding

Ecosysteemdiensten

Fte

Hittestress Inheems bomen

Totaal aantal stuks, vierkante meters van een bepaalde inrichting (beheertype), bijvoorbeeld bomen (stuks) of gazon (vierkante meter). Het CROW heeft een beeldkwaliteitscatalogus ontwikkeld. De versie uit 2018 is geactualiseerd naar een versie 2023. Per specifiek onderdeel van de openbare ruimte is door middel van foto’s en omschrijvingen bepaald wat het beeld is per kwaliteitsniveau. Dit zijn de zogenaamde beeldmeetlatten. Om dit kwaliteitsniveau te bereiken is een bepaalde inzet aan arbeid, materiaal, materieel nodig. Hoe hoger het kwaliteitsniveau hoe meer inzet noodzakelijk. Biodiversiteit, ofwel soortenrijkdom, is waaruit onze natuurlijke wereld bestaat. Het omvat alle soorten planten, dieren en micro-organismen, en zelfs genetische variaties daarin. Al deze soorten werken samen in een ecosysteem en zorgen zo voor evenwicht in de natuur. Boomveiligheidscontrole. Onderdeel van de zorgplicht, waarbij een boom regelmatig op uitwendige zichtbare gebreken wordt gecontroleerd. Een digitaal systeem op basis een Geografisch Informatie Systeem (GIS). Dit bestaat uit data gekoppeld aan een locatie op een digitale kaart. In dit systeem worden gegevens per boom geregistreerd. Deze data gebruiken we voor onderhoud, veiligheidscontrole (BVC) planning en budgettering. Het systeem maakt bij voorkeur uit van een integraal digitaal beheersysteem voor de openbare ruimte.

In dit plan heeft duurzaam betrekking op de levenscyclus van een boom. Bij duurzame instandhouding is het onderhoud van een boom, de bescherming tegen schade en de inrichting van een nieuwe plantplaats er op gericht de theoretisch geplande levenscyclus van een boom te doorlopen. De natuur levert allerlei diensten aan de mens. Diensten met maatschappelijke, economische en culturele waarden. Soms heel zichtbaar, zoals de productie van voedsel en hout. Vaak ook minder zichtbaar, zoals de zuivering van oppervlaktewater door een rietmoeras en de bestrijding van plagen in de landbouw met natuurlijke vijanden. Deze diensten worden ecosysteemdiensten genoemd. In economische afwegingen telt het belang dat mensen hebben bij deze ecosysteemdiensten lang niet altijd volwaardig mee. Dat komt vooral omdat een prijskaartje vaak ontbreekt. Kan zo’n dienst wel van een prijs worden voorzien, dan krijgt deze dienst in het maatschappelijk verkeer ineens een heel andere betekenis. Een voorbeeld hiervan is een verhoogde woningwaarde voor woningen met in de directe omgeving relatief veel en kwalitatief groen en bomen in vergelijking tot dezelfde woningen waar dit ontbreekt. FTE of Fte staat voor Full Time Equivalent, wat in het Nederlands vaak wordt vertaald als voltijdsequivalent. Dit is een meeteenheid die de totale arbeidsuren van een voltijdse werknemer vertegenwoordigt.

Een sterk verhoogde gevoelstemperatuur, die onaangenaam en zelfs schadelijk kan zijn voor mens en dier. Boomsoorten die van nature in Nederland voorkomen (en passend zijn bij de ondergrond en grondwaterstand in een bepaald gebied).

26

Beleids- & beheerplan Openbaar Groen 2026-2030 Klimaatadaptatie

Norminstituut Bomen

Tiny forest

Zorgplicht

Het aanpassen aan klimaatverandering. In de openbare ruimte betekent dit veelal het vergroten van de capaciteit waterbuffering bij extreme neerslag en het dempen van hittestress bijvoorbeeld door het functioneel toepassen van groen. Norminstituut Bomen is een onafhankelijke stichting met als doel het verbeteren van de kwaliteitszorg rond bomen. Een belangrijk instrument van het Norminstituut bomen is het Handboek bomen. Dit handboek omvat gestandaardiseerde kwaliteitseisen, richtlijnen en normen die van toepassing zijn bij de uitvoering van werkzaamheden in, rond en met bomen. Een tiny forest is een klein bosje met uitsluitend inheemse soorten, ongeveer ter grootte van een tennisbaan (circa 250 m²), waar in beginsel geen of zo weinig mogelijk ingrepen worden gedaan. Dit minibos voldoet aan een aantal strikte voorwaarden betreffende bodembewerking, hoeveelheid beplanting (bij aanleg 3 bomen per m²) en betrokkenheid van kinderen en van de buurt. De eigenaar van een boom is verantwoordelijk voor het beheer van de boom. Een boom moet regelmatig in het kader van veiligheid worden gecontroleerd. De controles moeten worden vastgelegd en maatregelen moeten indien nodig binnen de aangegeven tijd worden verholpen.