Programmaboekje KRD 2022 5 oktober 2022.pdf

KADERSTELLEND RAADSDEBAT WERK EN INKOMEN LEKSTROOM (WIL) 5 OKTOBER 2022

‘SAMEN DOEN WAT KAN IN 2023’

PROGRAMMABOEKJE

LEESWIJZER Op 5 oktober 2022 vindt het derde Kaderstellend Raadsdebat (KRD) plaats, met als focus de Begroting 2023. In dit programmaboekje treft u ter voorbereiding relevante informatie aan.

1.

Status Kaderstellend Raadsdebat; wat is het en wat is het niet? ............................................... 2

2.

Opzet KRD ’samen doen wat kan in 2023’ ................................................................................. 3

3.

Waar willen we het gesprek met u over voeren? ........................................................................ 5

Separaat ontvangt u een document met factsheets.

1

1. STATUS KADERSTELLEND RAADSDEBAT; WAT IS HET EN WAT IS HET NIET? Het KRD is een geformaliseerd moment om als algemeen bestuur van WIL met de raadsleden van de Lekstroom-gemeenten het gesprek aan te gaan over actuele ontwikkelingen in de bedrijfsomgeving van WIL i.r.t. de bestuurlijke opdracht die WIL heeft gekregen voor het komende begrotingsjaar. Met als doel het ophalen van kaderstellende noties: bestuurlijke wensen, sentimenten en overwegingen. Anders geformuleerd. De begroting van WIL in jaar T+1 wordt ruim anderhalf jaar voor dato opgesteld (in jaar T-1). De actualiteit vraagt voortdurend om reflectie. Het algemeen bestuur van WIL ziet Q4 in jaar T als het ultieme moment van bezinning en mogelijk bijstelling van de begroting WIL in jaar T+1. Om een weloverwogen besluit te kunnen nemen, wil het algemeen bestuur van WIL de raadsleden van de Lekstroom-gemeenten de gelegenheid te geven pro-actief mee te kunnen denken in deze. Een noodzakelijke verbindingsstap dus. Conform de wensen die de laatste jaren geuit zijn en de moderne wijze van sturing van GR’en die de Lekstroom-gemeenten en WIL voorstaan. Het KRD is daarmee geen besluitvormend overleg. Besluitvorming is en blijft aan het algemeen bestuur van WIL.

Het KRD is wel een belangrijk – en het enige! - overlegplatform waar alle raadsleden van de Lekstroom-gemeenten samen met elkaar vooraf input kunnen leveren op de beoogde opdracht, koers en inzet van WIL in het jaar er op. Notabene Het is een overweging waard te bezien in hoeverre het KRD als momentum niet ook als een formeel instrument in de GR WIL moet worden opgenomen.

2

2. OPZET KRD ’SAMEN DOEN WAT KAN IN 2023’ 1.

Context

Inhoudelijk en financieel is de begroting WIL 2023 in evenwicht en sluitend. Tegelijk was en is helder dat een aantal ontwikkelingen en uitdagingen inhoudelijk en (mogelijk) ook financieel nog niet in de begroting verwerkt zijn, als ook de consequenties daarvan als het gaat om de balans tussen de opdracht die WIL in 2023 uit te voeren heeft en de middelen die hiervoor beschikbaar staan. Bij het opstellen van de Begroting 2023 is dan ook aangegeven dat in dit KRD hierop terug gekomen zou worden, als input voor definitieve besluitvorming. U heeft met deze insteek ingestemd. Net als vorig jaar is dus nog een slag te slaan om de opdracht van WIL voor 2023 aan te scherpen en in balans te brengen met de middelen die hiervoor in 2023 beschikbaar zijn dan wel worden gesteld. Procesmatig is gekozen voor een viertrapraket om tot de gewenste sluitende begroting te komen. ✓ Stap 1 is een KRD om op basis van een schets van de geschetste uitdagingen overall en per programma de bestuurlijke wensen, sentimenten en overwegingen op te halen en daarmee richtinggevende kaders voor besluitvorming (oktober 2022). ✓ Stap 2 is een voorgenomen bestuurlijk besluit door het AB van WIL m.b.t. de bijstelling van de Begroting 2023 (in november 2022) ✓ Stap 3 is het ophalen van de formele zienswijzen van de Lekstroomgemeenten m.b.t.

de voorgenomen bijstelling van de Begroting 2023 (november 2022 – februari/maart 2023). ✓ Stap 4 is het definitieve bestuurlijke besluit door het AB van WIL o.b.v. de ingebrachte zienswijzen van de Lekstroomgemeenten (maart/april 2023).

2.

Doel Kaderstellend Raadsdebat oktober 2022

Ophalen kaderstellende noties m.b.t. de uitdagingen en keuzemogelijkheden die overall en per programma voorliggen i.k.v. de Begroting WIL 2023 (met als vertrekpunt de Nullijn 2023 = WIL doet het met de gegeven middelen, tenzij …).

3.

Deelnemers

Raadsleden Lekstroom gemeenten, AB WIL en ambtelijke ondersteuning (accounthouders WIL Lekstroom gemeenten, beleidsmedewerkers en MT WIL).

3

4.

Opzet Kaderstellend Raadsdebat oktober 2022

19.30 uur

Inloop

19.45 uur

Plenaire opening, welkom en korte toelichting op opzet en programma door David Jimmink, lid van het algemeen bestuur WIL en raadslid te Houten

19.55 uur

Korte inhoudelijke aftrap door Rob Esser, directeur WIL: Wat zijn de feiten en uitdagingen overall, wat voor keuzes liggen voor?

20.25 uur

Pauze

20.30 uur

In vier gesprekstafels open gesprek over feiten, uitdagingen en keuzemogelijkheden (met consequenties) en in verlengde hiervan ophalen richtinggevende noties m.b.t. te nemen besluiten

21.30 uur

Pauze

21.40 uur

Korte plenaire terugkoppeling ronde gesprekstafels, met plenaire afronding en afsluiting, incl. werkafspraken en hoe verder?

22.00 uur

Einde. Met informele nazit en borrel

4

3. WAAR WILLEN WE HET GESPREK MET U OVER VOEREN? Samen doen wat kan. Dat was en is het motto voor de inzet van WIL in 2022. Hierover hebben we u voor de zomer uitgebreid geïnformeerd en met elkaar eind vorig jaar een kaderstellend gesprek gevoerd. In uw zienswijzen op de Begroting WIL 2022 heeft u aangegeven de gekozen insteek op inhoud en proces te kunnen waarderen. U voelt zich betrokken en in staat om uw verantwoordelijkheid kaderstellend en sturend te nemen. Met betrekking tot de Begroting 2023 heeft u aangegeven, gelet op de ontwikkelingen die spelen en het feit dat we op onderdelen voor de zomer minder specifiek konden zijn over onze inzet in 2023, graag vooraf mee te willen praten en denken over de nadere uitwerking van de opdracht, koers en inzet van WIL in 2023. Dat moment is nu aangebroken. Notabene Uw input vanuit het KRD wordt door het AB van WIL meegenomen in de vaststelling van de eventuele 1ste Begrotingswijziging 2023 die eind november richting uw raden voor formele zienswijze wordt gestuurd. In deze eventuele begrotingswijziging wordt niet alleen de inzet van WIL verder geconcretiseerd, maar ook de financiële en inhoudelijke impact van de gemaakte keuzes geschetst. U wordt dus nu gevraagd mee te denken. Het AB besluit aansluitend en dan bent u weer formeel aan zet om zich uit te spreken over het besluit. 1.

Waar staan we?

Binnen het kader van de ‘Nullijn 2022: samen doen wat kan’ geven we in 2022 grofweg prioriteit aan drie zaken: a. Het zo maximaal en goed als mogelijk overeind houden van de aard en kwaliteit van onze dienende dienstverlening aan de inwoners van onze gemeenten. b. Het verder door ontwikkelen van onze dienstverlening richting leefwereld vanuit de bedoeling en leidende principes van WIL. c. Het implementeren van de Innovatieagenda Gemeenten – WIL: meer lokale dienstverlening, maatwerk in de lokale werkteams en meer lokale regie/sturing door gemeenten als het gaat om de re-integratie en participatie van de eigen inwoners en klanten van WIL. U heeft ons op een beperkt aantal onderdelen hiertoe extra financiële armslag gegeven: bijvoorbeeld als het gaat om signaal- en risicosturing bij handhaving en het in de lucht houden van het Matchingsteam. Uit de Turap 2022 blijkt dat we onze dienstverlening en prestaties op een goed niveau hebben kunnen houden en dat dit binnen de gestelde financiële kaders is gebeurd. Deze inzet hebben we gepleegd in een periode waarin de coronacrisis wat naar de achtergrond is verdwenen (maar er nog steeds wel is), maar een energiecrisis, zeer hoge

5

inflatie, arbeidsmarktcrisis en oorlog in de Oekraïne steeds meer impact hebben op de leefwereld van inwoners en de dienstverlening van WIL. Al met al kan gesteld worden dat WIL in 2022 -ondanks de grote dynamiek- goed en in hoge mate volledig in staat is te doen wat kan en moet. Uitgaande van de opdracht die we hebben gekregen uiteraard. 2.

Wat is de uitdaging voor 2023?

Vooruitblikkend naar 2023 zien we een aantal ontwikkelingen die een uitdaging opleveren om én onze dienstverlening qua aard en omvang overeind te houden én binnen de vastgestelde Begroting 2023 te blijven. Hieronder nemen we u hierin kort mee. In de factsheets, separaat van dit document, gaan we op de genoemde onderwerpen dieper in. Om ook in 2023 ‘Samen te doen wat kan’ zijn keuzes onvermijdelijk. Zeker als WIL in 2023 de Nullijn moet blijven hanteren. Maar mogelijk zijn net als in 2022 enkele ‘tenzij’s, …’ bespreekbaar; uw noties hierover horen we graag. Ook in het geval u graag de Nullijn in 2023 strak wilt vasthouden, horen wij uw noties graag welke keuzes volgens u dan voor de hand liggen. Bottomline is ons voorstel in ieder geval om op hoofdlijnen en in de basis in 2023 dezelfde dienstverlening te bieden als in dit jaar. We willen onze inzet m.a.w. graag continueren. We denken dat dit voor onze klanten, uw inwoners en de Lekstroom als geheel een verstandige keus is. Structurele ontwikkelingen Voorgenomen aanpassingen Participatiewet Zoals vaker gebeurd, krijgt WIL ook in 2023 te maken met de invoering van enkele nieuwe wetten of aanpassing van wetten. Komend jaar gaat het dan bijvoorbeeld om een enkele aanpassingen van de Participatiewet.

Afhankelijk van de keuzes die het Rijk in deze maakt (nog niet helder op dit moment!) en eventuele lokale aanvullende keuzes, kan WIL voor wat betreft de implementatie en uitvoering e.e.a. wel of niet binnen de begroting opvangen. We komen hier bij u indien nodig in 2023 op terug. Vooralsnog evenwel gaan we er vanuit onze inzet hierop binnen de begroting en vigerende opdracht te kunnen oppakken. Let op Het Rijk heeft aangekondigd dat de bijstandsnorm met 10% verhoogd zal worden. Dit heeft geen consequenties voor de uitvoeringskosten, wel voor de regelingskosten. Deze gaan dus omhoog. De ophoging van de regelingskosten zal in de 1 ste Begrotingswijziging 2023 worden verwerkt. Aanpassing wet SUWI en doorontwikkeling Utrechtse Werktafel In 2023 speelt ook een verdere aanscherping van de Wet SUWI en in nauwe samenhang daarmee de doorontwikkeling van de Utrechtse Werktafel. In het belang van uw inwoners en de werkgevers in de Lekstroom-gemeenten is een meer intensieve en effectieve werkgeversdienstverlening op regionaal en bovenregionaal niveau gewenst. Tegen het eind van dit jaar/uiterlijk begin volgend jaar verwachten wij u een voorstel te kunnen neerleggen hoe verder. Afhankelijk van de besluitvorming in deze (ook uw keuze), kan WIL e.e.a. wel of niet binnen de begroting op vangen. Ook hierop komen we dus bij u indien nodig in 2023 6

terug. Vooralsnog evenwel gaan we er vanuit onze inzet hierop binnen de begroting en vigerende opdracht te kunnen oppakken. Toenemende krapte op de arbeidsmarkt De arbeidsmarkt wordt steeds krapper met stevige consequenties soms. Er is meer dan genoeg werk voorhanden; dat zal de komende jaren ook zo blijven ook schatten wij in. Desondanks betekent dit niet dat het realistisch is dat veel van de huidige klanten van WIL hierdoor aan het werk zullen raken. Tegelijk zijn er wel kansen om meer (duurzame en) substantiële uitstroom uit de uitkering te realiseren; dit vraagt wel om slimme keuzes en grofweg een hogere investering per plaatsing dan voorheen. Maar ook helderheid hoe ver u wilt gaan als gemeente om deze kansen te pakken; ook qua inzet van uw inwoners. De lokale werkteams hebben hierin een sleutelrol. Voor de inzet en begroting van WIL is de impact in deze beperkt. Wat van WIL in deze gevraagd wordt kunnen we, zo is onze inschatting nu, binnen de begroting en onze vigerende opdracht oppakken. Personeel: de concurrentiepositie van WIL op de arbeidsmarkt staat onder druk De arbeidsmarkt verandert de komende jaren steeds meer van een vraaggerichte markt naar een aanbodgerichte markt. Het vinden, binden en boeien van personeel wordt een sleutelfactor voor het succesvol zijn van organisaties en het waarmaken van de opdracht waarvoor zij staan.

Dat geldt niet alleen voor de werkgevers die WIL bedient, maar ook voor WIL zelf: ‘de boze buitenwereld bereikt nu ook WIL zelf”. Dat zien we nu al, maar zal de komende jaren nog sterker opspelen. De arbeidsmarktpositie van WIL is nog steeds goed te noemen, maar staat onder druk. Met u zouden we graag willen verkennen welke inhoudelijke en financiële kaders WIL in deze mee krijgt richting 2023 en daarna. Een structureel hoger personeel frictiebudget lijkt wenselijk om eventuele tegenvallers op te kunnen vangen, tenzij u schommelingen in de omvang en kwaliteit van onze dienstverlening acceptabel vindt. Wij opteren voor een ‘tenzij, …’ in deze van minimaal € 150.000 per jaar voor in ieder geval de komende 3 jaar. Dat kan via een budget op voorhand of de speelruimte om te investeren met een afrekening bij de Jaarrekening 2023. We horen uw opvattingen in deze graag. De basisdienstverlening in 2023 Los van bovenstaande structurele ontwikkelingen betekent het vasthouden van de Nullijn dat er ook in 2023 al in de basis keuzes gemaakt moeten worden. Wel/niet continueren Matchingsteam Voor 2022 is de keuze gemaakt het matchingsteam te continueren, waarbij de kosten hiervan volledig ten laste van de begroting lopen. In 2022 is daartoe een bedrag van € 150.000 extra toegekend, met als voorwaarde voor verdere continuering in 2023 een positieve businesscase.

Onze conclusie is dat het matchingsteam als instrument zijn waarde heeft, maar (vooralsnog) in 2023 geen extra inzet/middelen rechtvaardigt. We willen het matchingsteam dus wel continueren in afgeslankte vorm en binnen de reguliere begroting. Mocht de arbeidsmarkt zich anders ontwikkelen, dan komen we bij u terug. Geen ‘tenzij, …’ dus. Is onze koers en basisinzet nog steeds de goede? Aanvullend hierop is het uiteraard goed om van u te horen of onze reguliere inzet in 2022 inhoudelijk ook in 2023 gecontinueerd moet worden. Voor schuldhulpverlening betekent dit

7

bijvoorbeeld nog steeds geen extra projecten of extra inzet op preventie (buiten Vroegsignalering en Vroeg Eropaf), maar bovenal curatief aan de slag. Update handhaving In het verlengde van het vorige KRD heeft WIL structureel extra middelen gekregen om niet alleen preventief (bij de aanvraag), maar ook curatief adequaat te kunnen handhaven (oppakken van alle signalen en uitvoeren van minimaal 1 themacontrole per jaar). De arbeidsmarkt voor handhavers is evenwel dusdanig krap dat we deze opdracht niet maximaal hebben kunnen waarmaken. Onze ambitie en beoogde inzet voor 2023 blijft evenwel dezelfde; zo nodig met extra effort en creativiteit vanuit HR. Voor de begroting van WIL betekent dit vooralsnog niets. Mocht gaandeweg 2023 blijken dat we onze ambitie en opdracht structureel niet waar kunnen maken, dan komen we bij u terug. Tijdelijke ontwikkelingen Extra inzet op armoede en schulden nodig, i.r.t. energievraagstuk en hoge inflatie? De impact van de energiecrisis en hoge inflatie op inwoners is groot; zeker daar waar de financiële speelruimte van mensen beperkt is/was. WIL voert dit jaar in uw opdracht de uitvoering van de energietoeslag uit. Helder is ondertussen dat de doelgroep die in de problemen komt, groter is dan de doelgroep van de energietoeslag. Helder is ook dat deze problematiek niet per einde kalenderjaar voorbij is.

Welke inzet WIL te plegen heeft in 2023 is nu nog niet te zeggen. Weet in ieder geval dat WIL klaar staat om door te pakken als het nodig is. Dat gaat dan net als in 2022 buiten de begroting om, op basis van een separate opdracht. Uitvoeren Businesscase Bewindvoering De kosten voor bewindvoering stijgen de laatste jaren fors. Enkele jaren terug hebben wij daarom aan u voorgelegd de bewindvoering anders te mogen organiseren (met meer regie en inzet vanuit WIL zelf). De tijd bleek hier toen nog niet rijp voor. U heeft ons evenwel in diverse zienswijzen recentelijk gevraagd met een geactualiseerd voorstel te komen, in de vorm van een businesscase. Die treft u bijgaand aan, met ons advies deze als pilot voor minimaal 2 jaar op te pakken. Deze businesscase kunnen we niet binnen de begroting uitvoeren. Uitgaande van een keuze voor een combinatie van variant 1 en 3 hebben we een tijdelijk extra budget van € 182.500 in 2023 hiervoor nodig denken wij, te verwerken in de komende begrotingswijziging. Hier tegenover staat een verwachte besparing op de uitgaven voor bijzondere bijstand van minimaal € 90.000 in de jaren 2023-2025. Wij horen uw opvattingen in deze graag.

Personeel: zonder medewerkers, geen dienstverlening; maar zonder HR hapert WIL ook Ook HR als organisatieonderdeel zelf heeft last van de krapte op de arbeidsmarkt: er zijn het afgelopen jaar twee medewerkers vertrokken en het werven van nieuwe collega’s kost veel moeite (op vrijwel alle takken van sport binnen bedrijfsvoering binnen WIL en heel Nederland speelt dit). Met inhuur vullen we de gaten; budgettair betekent dit evenwel dat we minder uren terug krijgen dan nodig. Voor 2023 is dit niet meer verantwoord. Mocht het ons lukken tijdig nieuwe vaste medewerkers aan ons te binden, dan kunnen we met de begroting uit, anders is een ‘tenzij, …’ aan de orde van snel € 75.000 voor in ieder geval 2023. Dat kan via een budget op voorhand of de speelruimte om te investeren met een afrekening bij de Jaarrekening 2023. Het DB WIL is hiervoor aan zet.

8

Notabene. Overall vragen we dus in 2023 om een extra HR-budget van € 225.000; 1/3 van dit bedrag is bestemd voor het versterken van sec de HR-organisatie (incidentele investering), 2/3 van het bedrag is bestemd als frictiebudget voor de gehele WILorganisatie (structurele ophoging personeelsbudget). Doorontwikkeling ICT Een laatste tijdelijke ontwikkeling is die op ICT. Overheden en aanverwante organisaties als WIL zullen meer moeten gaan investeren in ICT om hun burgers en klanten goed en veilig van dienst te kunnen zijn. Niet meegaan is in deze bijna geen optie meer. WIL doet dit ook, niet overdreven, maar ook niet te passief. Samen met Houten (onze kernpartner in deze en ‘hofleverancier’ in deze) kijken we wat nodig is en in hoeverre we dit binnen de begroting kunnen realiseren; een te grote ambitie past hier evenwel niet bij. Het vraagt iets meer tijd om scherp te maken wat e.e.a. van WIL vraagt en welke opties WIL heeft en aan u kan voorleggen. Een voorzichtige winstwaarschuwing is evenwel op zijn plaats: structureel schatten we in e.e.a. binnen onze begroting te kunnen realiseren, tijdelijk is waarschijnlijk een transitiebudget nodig. Als gemeente zult u ook in eigen huis met dit vraagstuk te maken krijgen denken wij. Ook hiervoor is het DB WIL aan zet. Bijzonderheden Debiteuren afboeken In de begroting van WIL staat een forse post aan debiteuren opgeboekt.

Gelet op het feit dat veel van deze debiteuren al meerjarig debiteur zijn, weinig tot niets aflossen en de verwachting ook is dat hun aflossingscapaciteit beperkt is en blijft, betekent dit dat de begroting een ietwat vertekend beeld geeft. Ook voor de betrokkenen zelf is deze situatie niet fijn met veelal chronische financiële stress tot gevolg. Het Rijk is dan ook voornemens tot andere regelgeving te komen; per wanneer en hoe is nog niet helder. Parallel hieraan wordt momenteel ambtelijk gekeken naar de mogelijkheden voor een ‘zekere mate van opschoning’. U heeft hierin als gemeenten zelf keuzes te maken. Beide ontwikkelingen samen kunnen als consequentie hebben dat de begroting van WIL moet worden bijgesteld. Wordt vervolgd dus. Implementatie Innovatieagenda Van een andere orde tot slot is de implementatie van de Innovatieagenda. De laatste eindjes worden momenteel opgepakt qua HR, financiën en juridische zaken; waarin zoals vaker ‘the devil in the details’ schuilt. We schatten nog steeds in dat we u voor het eind van dit jaar een nieuwe GR kunnen voorleggen. Ook hier geldt dat als gevolg van besluitvorming ter zake de begroting van WIL mogelijk moet worden bijgesteld. Wordt ook vervolgd dus. Samen doen wat kan. Ook in 2023! WIL is uw regionale uitvoeringsorganisatie voor Werk en Inkomen. Meer dan ooit is onze bedrijfsomgeving in beweging en zijn keuzes noodzakelijk.

Meer dan ooit wordt ook u als gemeenten geconfronteerd met een ongekende dynamiek en staat u voor keuzes met effecten en consequenties die direct impact zullen hebben voor uw inwoners. Keuzes die ook op andere terreinen dan Werk en Inkomen spelen. Het is dan ook hierom dat wij graag met u het gesprek aan gaan over de vraagstukken die bij WIL voorliggen. Aan de vooravond van de te nemen besluiten. Zodat u ons mee kunt 9

geven wat u belangrijk vindt, waar nodig vanuit uw brede verantwoordelijkheid. Maar tegelijk met een zicht op hoofdlijnen op de consequenties van eventuele keuzes. Bovenstaand zijn al tussen de regels door de vragen benoemd waar wij vanuit uw kaderstellende rol en verantwoordelijkheid graag reflecties en noties op terug zouden willen horen. Kort resumerend: a. Geldt ook voor 2023 de Nullijn? Of zijn er een of meerdere ‘tenzij’s, …’ bespreekbaar? Welke dan en vanuit welke gedachte? b. Moet de basisinzet van WIL in 2023 dezelfde prioritering kennen als in 2022? c. Mochten de middelen niet toereikend zijn om de dienstverlening qua aard, kwaliteit en omvang op het niveau van 2022 te houden, welke keuzes zijn dan per programma (nog verder) te maken? En vanuit welke gedachte? d. Wilt u dat WIL de Businesscase Bewindvoering in 2023 oppakt? e. Is een frictiebudget op personeel bespreekbaar om als WIL financieel de ruimte te hebben de continuïteit van dienstverlening te waarborgen indien nodig of moeten we de dienstverlening afschalen indien? We zien uit naar een goed gesprek!

10