Deloitte Workshop nieuwe raadsledenR2.pdf

Workshop nieuwe raadsleden

Jesper van Koert Rein-Aart van Vugt

11 mei 2022

Agenda Welkom / introductie 1. Planning en control (P&C) cyclus 2. Rollen en functies 3. Filmpje: hoe komt de gemeente aan haar geld? 4. Aan welke knoppen kan ik draaien in Nieuwegein? 5. Gemeente begroting algemeen (a) & de Nieuwegeinse begroting (b)

6. Weerstandsvermogen en schuldpositie Nieuwegein 7. Lokale heffingen 8. Taakanalyse

9. Financiële vooruitblik 10. Auditcommissie

Stelling

Welkom / introductie Geld is een middel en hou de doelen in het oog. In plaats van: vanuit een crisis, in een crisis, onderweg naar een crisis.

Debat en besluiten op basis van heldere te maken keuzes over: op welke doelen zetten wij ons geld. In plaats van: de gemeenteraad is een besluitenmachine

Het gaat om geïnformeerd vertrouwen. In plaats van: Controlitus of blind vertrouwen

Bedrijfsvoering is ondersteunend, maar niet ondergeschikt

1. P&C cyclus 2022

Jaarstukken (15-7)

Tussentijdse rapportage

Coalitie akkoord

Kadernota (15-7)

Begroting (15-11)

Tussentijdse rapportage

Stelling Als de raad bij meerderheid een wijzigingsvoorstel heeft op de kadernota of begroting is het aan het college om hiervoor de dekking te vinden.

2. De rollen van de Raad

Kaderstellende rol

Controlerende rol

Elk jaar stelt de raad de begroting vast ! Budgetrecht Raadsleden kunnen voorstellen doen om geld anders te besteden of om meer geld op te halen door heffingen en belastingen

3. Hoe komt de gemeente aan haar geld ?

https://youtu.be/IDaiUOh-c7I

4. Aan welke knoppen kan ik draaien in Nieuwegein? Wij doen het voor de Nieuwegeinse burger en investeren in voorzieningen! “We kunnen ons geld maar 1x uitgeven” Welke knoppen zijn er? Uitgaven / lasten

Inkomsten / baten

Lokale lasten verhogen (riool of afvalstoffenheffing, honden of toeristenbelasting)

Hogere rijksinkomsten of van derden (EU, provincie.)

Andere dingen / voorzieningen niet doen

Interen op reserves (onttrekking = baat)

Efficiency – ruimte in budgetten

5a. Gemeentebegroting algemeen Wettelijke eisen voor de opzet en inhoud van de begroting vastgelegd in Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV).

5b. De Nieuwegeinse begroting De begroting is het document waar de gemeentelijke uitgaven (lasten) en inkomsten (baten) bij elkaar worden gebracht.

De offerte van het college aan de gemeenteraad

Programmabegroting Programma Samenhangend geheel van doelen, activiteiten en geld.

Per programma vier w-vragen Wat wil Nieuwegein bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Wat mag het kosten? Welke verbonden partij?

Doelen, activiteiten, budget De 4 W’s per programma

1. WAT willen we?

2. WAT gaan we er voor doen?

Effecten

(outcome)

Activiteiten Producten (output)

3. WAT gaat het kosten?

Geld Tijd (uren) (input)

4. WAT is de bijdrage van verbonden partijen bij het realiseren van de doelen

Specifiek Meetbaar Acceptabel Realistisch Tijdgebonden Inspirerend

Doelen, activiteiten, budget Eigen beleid Gerealiseerd Externe invloed

Doelstelling Eigen beleid Niet gerealiseerd Externe invloed

Casus 3: budgetrecht Enkele rioolpompen zijn oud en aan vervanging toe. Ze zouden het elk moment kunnen begeven. Vervanging is begroot in 2024. Maar zo lang gaan ze zeker niet meer mee. Mag het college vanwege het mogelijke acute gevaar direct tot eerdere vervanging over gaan? Of moet toch eerst een budget gevraagd worden aan de raad?

Casus 4: budgetrecht De werkloosheid loopt door de Oekraïne-crisis sterk op. De uitgaven aan bijstandsuitkeringen lopen veel sterker op dan verwacht. In de loop van oktober wordt het gehele jaarbudget al overschreden. Maar in november melden zich ook inwoners aan de balie die een uitkering komen aanvragen. Mag/moet het college deze uitkeringen direct verstrekken? Of toch maar weigeren wegens gebrek aan budget? Of eerste een budget aan de raad vragen?

Stelling

Meten is weten. Of

Met weten wordt teveel tijd versleten.

6. Weerstandsvermogen & schuldpositie Nieuwegein Pijlers voor een financieel gezond Nieuwegein

6. Weerstandsvermogen & schuldpositie Nieuwegein Omschrijving (bedragen x € 1 mln)

Begroting 2022

2021

2020

Beschikbaar weerstandsvermogen

33,1

30,5

24,3

Benodigd weerstandsvermogen

7,9

8,7

8,3

Ratio weerstandsvermogen

4,2

3,5

2,9

Waardering

Ratio

Betekenis

A

> 2,0

Uitstekend

B

1,4 – 2,0

Ruim voldoende

C

1,0 – 1,4

Voldoende

D

0,8 – 1,0

Matig

E

0,6 – 0,8

Onvoldoende

F

< 0,6

Ruim onvoldoende

6. Weerstandsvermogen & schuldpositie Nieuwegein Kengetal

2016

Begroting 2020 2020

Begroting 2021

Begroting 2022

Begroting 2025

Landelijk gemiddelde 2020

Landelijk gemiddelde 2020 50.000 – 100.000 inwoners

Norm Goed

Norm Onvoldoende

Netto Schuldquote

74%

92%

61%

82%

65%

86%

48,7%

61,4%

< 90%

> 130%

Solvabiliteit

33%

28%

30%

24%

25%

20%

35%

29,9%

> 50%

< 20%

Structurele exploitatieruimte

3,1%

-3,3%

-2,19%

0,6%

1,8%

-0,4%

2,1%

2,9%

> 0%

< 0%

Grondexploita tie

2,3%

1,9%

0,81%

0,1%

0,7%

0,8%

8,5%

9,4%

< 20%

> 35%

Belastingcapac iteit

82%

89%

88%

95%

97%

97%

102,6%

99,4%

< 95%

> 105%

Overhead

N.v.t.

N.v.t.

9.8%

10%

N.v.t.

N.v.t.

N.v.t.

N.v.t.

N.v.t.

7. Lokale heffingen

7. Lokale heffingen

7. Lokale heffingen

Gemeente

Gem. WOZwaarde

tarief OZB

OZB eigenaar

Afvalstoffenheffing

Riool eig./gebr.

Totaal

Nieuwegein

339.591

0,0815

281

344

186

810

Landelijk gemiddelde

409.000

0,0978

380

317

207

904

9. Financiële vooruitblik: Ontwikkeling resultaat en vermogen

Ontwikkeling reserves

2021

2022

2023

2024

2025

Begin stand

86.064

79.517

80.113

78.954

77.085

Mutaties

-6.006

-2.246

-2.099

-1.896

-2.628

Resultaat

-541

+2.842

+940

+27

+233

Eind stand

79.517

80.113

78.954

77.085

74.690

9. Financiële vooruitblik: Ontwikkelingen • Regeerakkoord VVD, D’66, CDA en Christenunie • Hervormingsagenda Jeugd (2022- 2028) • Krapte op de arbeidsmarkt • Kloof vanaf 2026 (algemene uitkering, belastinggebied) • Inflatie • Oplopende rente • Oorlog Oekraïne en gevolgen (vluchtelingen, recessie (?), tekort energie en grondstoffen) • Energietransitie, duurzaamheid • Omgevingswet • Verschillen tussen realisatie en begroting • Misbruik- en Oneigenlijk gebruik en Fraude preventie • Kwaliteit van bedrijfsvoering (ICT, data-analyse, cyberpreventie) • Rechtmatigheidsverantwoording • Notities Commissie-BBV • Wetsvoorstel Wet gemeenschappelijke regelingen - Positie gemeenteraden wordt nadrukkelijker geregeld • Nieuwe modelverordening voor de financiële verordening (art. 212 Gemeentewet)

9. Financiële vooruitblik: Ontwikkeling parkeerexploitatie

• • •

In 2021 zou het dieptepunt van de aanloopverliezen worden bereikt In 2024 opening (duurzame) parkeergarage Zuid Beperkt groot onderhoud garage Stadshuis i.v.m. bouwontwikkeling Doorslagzone

9. Financiële vooruitblik: Ontwikkeling grondexploitatie

• • •

Het Klooster: winst voor +/- 80% genomen tm 2020. Kostenstijging lijkt conservatief o.b.v. huidige ontwikkelingen. Grootste impact mogelijk bij City (+/- 50% van de kosten nog te realiseren). Aandachstpunt nog te openen grex’en (oa. Galecopperzoom).

10. De auditcommissie: de kern Doelstelling (vooruit geschoven post van de raad)

• Afstemming en communicatie • Verstrekken opdracht accountant en aansturen controleproces • Versterken controlerende rol gemeenteraad • Versterken horizontaal toezicht • Versterken politiek debat in de gemeenteraad • Versterken kwaliteit bestuurlijke informatievoorziening

Rol

• Coördinerende, afstemmende, informerende en adviserende rol, geen besluitvormende bevoegdheden

Wie

• Vertegenwoordigers raad • Griffie • Accountant • Informanten (o.a. concern controller en hoofd financiën)

Wat

• Producten planning en controlcyclus • Toezicht op bedrijfsvoering • Financiële positie • Accountantscontrole • Financiële beleid

10. De auditcommissie

Als de auditcommissie zijn taak goed vervult hoef ik als raadslid minder goed naar de financiële stukken te kijken.

Meer informatie in:

© 2018 Deloitte The Netherlands

Functies Autorisatiefunctie De Raad autoriseert het college tot doen van uitgaven en aangaan verplichtingen

Beheerstechnische functie College voert beleid uit binnen door Raad vastgestelde kaders

Allocatiefunctie Verantwoordingsfunctie Aan welke doelen worden de middelen besteed College moet verantwoording afleggen middels

Controlerende functie

de jaarstukken (Raad en provincie)

Jaarstukken: gestelde doelen gerealiseerd en

maatschappelijke effecten behaald?

Inzicht in financiële positie De Raad ziet erop toe dat begroting structureel en reëel in evenwicht is

Stelling

Doelrealisatie is altijd belangrijker dan ‘financiële’ realisatie.

5a. Gemeentebegroting algemeen

Doelen, activiteiten, budget

Doelen, activiteiten, budget

Inkomsten / uitgaven = exploitatie

Inkomsten / uitgaven = exploitatie

Casus 1: budgetrecht Het is december. Er is hevige sneeuw op komst. Het strooizout is op en ook het budget om zout aan te schaffen is in januari en februari door strenge winteromstandigheden al volledig besteed. Mag het college per direct strooizout aanschaffen? Of is een raadsbesluit nodig?

Casus 2: budgetrecht Het college van B&W heeft een nieuw plan ontwikkeld om extra te investeren in de binnenstad. De leefbaarheid en het ondernemingsklimaat zal er sterk door verbeteren.

Mag het college dit plan zondermeer uitvoeren of moet eerst een budget gevraagd worden bij de raad?

Samenvatting financiële positie gemeente Nieuwegein 2020 Begroting vanaf 2021 (begroting 2022)

8. Taakanalyse hoofdtaken Nieuwegein 2020

Taakvelden (lasten Euro per inwoner)

Nieuwegein Gemiddelde IFLO

Verschil

Bestuur en ondersteuning

581

1.152

-571

Veiligheid

127

115

13

Verkeer, vervoer en waterstaat

228

180

48

Economie

126

62

65

Onderwijs

135

132

3

Sport, Cultuur en recreatie

284

269

15

1.245

1.538

-293

Volksgezondheid en Milieu

252

293

-41

Volkshuisvesting RO en Stedelijke vernieuwing

519

241

278

3.497

3.981

-484

Sociaal Domein

Totaal

8. Taakanalyse hoofdtaken Nieuwegein 2020

Taakvelden (baten Euro per inwoner)

Nieuwegein

Gemiddelde IFLO

Verschil

1.967

2.784

-817

Veiligheid

11

5

6

Verkeer, vervoer en waterstaat

74

31

43

Economie

267

58

209

Onderwijs

50

40

10

Sport, Cultuur en recreatie

52

36

17

Sociaal Domein

436

558

-122

Volksgezondheid en Milieu

203

260

-57

Volkshuisvesting RO en Stedelijke vernieuwing

439

208

231

3.499

3.981

-482

Bestuur en ondersteuning

Totaal

8. Taakanalyse hoofdtaken Nieuwegein 2022 Taakvelden (lasten Euro per inwoner)

Nieuwegein

Gemiddelde IFLO

Verschil

Bestuur en ondersteuning

600

589

11

Veiligheid

110

117

-7

Verkeer, vervoer en waterstaat

234

196

38

Economie

258

77

181

Onderwijs

140

138

2

Sport, Cultuur en recreatie

294

275

19

1.173

1.489

-316

Volksgezondheid en Milieu

290

306

-16

Volkshuisvesting RO en Stedelijke vernieuwing

546

237

309

3.645

3.425

220

Sociaal Domein

Totaal

8. Taakanalyse hoofdtaken Nieuwegein 2022

Taakvelden

Nieuwegein

Gemiddelde IFLO

Verschil

2.174

2.350

-176

Veiligheid

11

3

8

Verkeer, vervoer en waterstaat

90

35

55

Economie

244

67

177

Onderwijs

59

46

13

Sport, Cultuur en recreatie

46

36

11

Sociaal Domein

314

424

-110

Volksgezondheid en Milieu

233

275

-42

Volkshuisvesting RO en Stedelijke vernieuwing

471

189

282

3.642

3.425

217

Bestuur en ondersteuning

Totaal

13 tips 1. Vraag het college duidelijk onderscheidt aan te brengen in de begroting en jaarstukken in ‘going-concern-taken’ en ‘speerpunttaken’, Richten op speerpunten 2. Richten op te beïnvloeden programma’s/taakvelden (bij medebewind: aanvullend op wat moet en kwaliteit dienstverlening) 3. Zorg dat duidelijk is hoe het budgetrecht van de raad is ingericht en werkt 4. Vraag het college op P&C-documenten en raadsvoorstellen in een enkele A-4 aan te geven waar het bestuurlijk om draait en wat van de raad wordt verwacht? 5. Investeer in de kwaliteit van de begroting (concreet, realistische planning, aandacht voor de uitvoering) (geld is minder het probleem, maar vooral ‘handjes’, budgetoverheveling?)

13 tips 6. Maak heldere ‘spelregels’ over inzet van incidenteel geld 7. Analyseer afwijkingen tussen realisatie en begroting op inhoud en geld 8. Discussieer tijdig over gevolgen van inflatie (op o.a. niveau lokale heffingen) 9. Hervormingsagenda jeugd (2022 – 2028) 10. Aandacht voor de kwaliteit van bedrijfsvoering (ICT, Rechtmatigheidsverantwoording, M&O-beleid) 11. Maak gebruik van de ‘hulptroepen’ (lokale rekenkamer, accountant, concerncontroller) 12. Blijf de Auditcommissie benutten als advieskracht en vooruitgeschoven post 13. Raadsmoties, amendementen en raadsinitiatieven: Regel procedure dekking (kan een raadslid moeilijk zelf)