Bijdrage AB 06-07-23 GroenLinks

Spreektekst GroenLinks, Algemene Beschouwingen (kadernota 2024) dd 6 juli 2023

Eigenlijk is de kadernota best een bijzonder stuk. Want een kadernota geeft vooral de zaken aan die afwijken. De lopende zaken en de reeds afgesproken zaken zoals in het coalitieakkoord beschreven en waar ook veel geld mee gemoeid is, beschrijft het stuk niet. En dus komt GroenLinks met een misschien wel wat ongebruikelijk compliment. Namelijk voor al die zaken waar de kadernota niets over schrijft. Complimenten aan het college dat er zoveel doorgaat. Aan het huis waar de beloofde nota’s over het herijkte bomenbeschermingsplan en de plannen over laaggeletterdheid nu in voorbereiding zijn. Wat gaat er veel goed. En dat is knap, want het zijn best spannende tijden waarin vooruitkijken, wat besturen is, zeer complex en ingewikkeld is geworden met grote onzekerheden. Dus dank aan het college voor deze kadernota en de financiële stukken. U weet een goede mix te vinden tussen voldoende vertrouwen om zaken ook in de toekomst mogelijk te maken en bent tegelijk ook voorzichtig genoeg om rekening te houden met die onzekerheden. Dank ook aan het ambtelijk apparaat dat al zijn inzet en kennis heeft inbracht om al deze stukken te maken én de beantwoording te doen van de vele technische vragen. Een van de grootste onzekerheden betreft het wankele beleid van de Rijksoverheid. Een kabinet dat maar geen structurele oplossingen biedt voor de grote problemen in dit land.

Sterker nog: problemen zoals rond de armoedebestrijding, een eerlijke en tijdige energietransitie en de jeugdzorg liever op het bordje schuift van gemeenten zonder daarvoor de benodigde middelen mee te geven. Verstandig dat dit college nu niet in een kramp schiet en allerlei bezuinigingen gaat afkondigen en belastingen gaat heffen om het gat in het ravijnjaar 2026 te dichten, want dit is een probleem van vrijwel alle 400 gemeenten in Nederland en de oplossing moet dan ook uit Den Haag komen. De lobby via de VNG is daartoe hard nodig en wij roepen dit college dan ook op om dat signaal krachtig te blijven doorgeven. Mogen wij erop vertrouwen dat u dat blijft doen? En dan ons andere gedeelde zorgpunt: de krapte op de arbeidsmarkt. Ook hierin zijn wij als gemeente Nieuwegein niet uniek. De zorgen over de tekorten en daarmee consequenties van het moeten uitstellen van activiteiten én het hoge ziekteverzuim delen wij met vrijwel alle werkgevers in Nederland. Dat vraagt veel flexibiliteit, creativiteit en ook onorthodoxe maatregelen. Zowel qua strategisch personeelsbeleid als ook qua werving. Dank voor de heldere beantwoording van de technische vragen hierover. Wel missen wij hierin één aspect, want we weten dat ondanks de krapte, toch de arbeidsparticipatie van met name gehandicapten achterblijft. Bij bedrijven is dat vaak omdat zij de regels niet kennen die kunnen helpen.

Wij mogen toch aannemen dat die college die overheids-stimulansen wel kent. Wij vragen dan ook: heeft u hierop de extra nadruk gelegd en wilt u met HR meer expliciet gaan werven onder mensen met een handicap? Naast alles wat goed gaat, ziet GroenLinks ook zaken die nog beter kunnen. We snappen dat er keuzes gemaakt moeten worden. Harde keuzes. Want de gevolgen van de inflatie en graaiflatie en de oorlog in Oekraïne raken ook onze inwoners hard. Wij willen vanaf hier onze steun uitspreken aan iedereen die het moeilijk heeft. Zeker ook aan de mensen die getroffen zijn door de toeslagenaffaire. En aan hen die nog steeds kampen met de gevolgen van corona, bijv. door longcovid. Er zijn grote zorgen. En dan moet je als politiek kiezen. Voor GroenLinks is die keuze helder; Het gaat ons om 3 prioriteiten:

Bestaanszekerheid, wat gaat over gelijke kansen voor iedereen wat dus vraagt om ongelijk te durven investeren en echt werk te maken van het opheffen van armoede en schuldenproblematiek; Gezond Wonen; wat vraagt om een heldere visie op Wonen, samen een gemeenschap zijn, gezondheid, klimaatbeleid, duurzaamheid en veiligheid. Maar ook goede, en dan bedoelen wij vooral gezonde, mobiliteit. Groen en dierenwelzijn; want de aarde is niet van de mensen alleen. Sterker nog: wij zijn als soort ‘mens’ volledig afhankelijk en maken integraal onderdeel uit van de natuur en biodiversiteit. En het voortbestaan van ons als soort staat door ons gedrag onder druk: als we niet veranderen, koersen we af op een onleefbare aarde. GroenLinks geeft een stem aan de dieren en de flora die zichzelf niet kunnen beschermen maar die voor ons als mensen ook van intrinsieke waarde zijn. Denk maar eens aan het stille geluk als een roodborstje landt in je tuin, of als je bij binnenkomst verwelkomd wordt door een hond of kat. Als we met die blik, vanuit die 3 prioriteiten, kijken naar deze kadernota, dan kunnen wij in ieder geval de pijlers vanuit de omgevingsvisie onderschrijven. Dat lijkt ons ook een heldere lijn.

Met daarbij wel de vraag: mogen wij aannemen dat u ‘gezondheid’ net als GroenLinks zo ruim interpreteert dat de armoedebestrijding en kansengelijkheid daartoe behoren? Want weinig tast de gezondheid zo aan als een dagelijkse strijd om te overleven. De stress van schulden en te lage inkomsten. Dus zou bestaanszekerheid, het verbeterde van kansengelijkheid en het aanpakken van sociaal economische gezondheidsverschillen echt hoog op de prioriteitenlijst moeten staan. Hoe ziet het college dat? In dit licht wil ik dan ook alvast aankondigen dat GroenLinks met smart uitkijkt naar de nota over armoedebestrijding en het verlichten van de bijstand, dus de uitwerking van een maatregelenmix voor deze zo kwetsbare groep Nieuwegeiners. Ook lezen wij met zorg dat Nederland daalt van de 4e naar de 20e plek op de ranglijst kinderrechten: schending van fundamentele kinderrechten doet zich vooral voor op het gebied van jeugdzorg en jeugdbescherming, waar lange wachttijden gelden. Wat doet dit college om de Nieuwegeinse jeugd steunen? Als kinderen of hun ouders hulp nodig hebben van jeugdzorg dan moet dat snel en goed toegankelijk beschikbaar zijn. Nog mooier is het natuurlijk als we voor een deel van de kinderen en jongeren kunnen voorkomen dat ze die gespecialiseerde hulp nodig hebben. Psychisch gezond opgroeien; in een gemeenschap want wij mensen zijn sociale wezens.

In Afrika zeggen ze het zo mooi: it takes a village to raise a child. Ofwel: een gemeenschap samen is nodig om een kind op te voeden. Als Nieuwegein kunnen we die gemeenschappen laten ontstaan, door te zorgen voor voldoende speeltuintjes, ontmoetingsplekken, laagdrempelige hulp en door het inzetten van ervaringsdeskundigen. Dan denken wij ook aan de verschillende ideeën op de motiemarkt over spelen. Voor GroenLinks is het belangrijk dat er voor de jeugd voldoende mogelijkheden zijn om buiten in een groene omgeving te bewegen en sociale contacten te versterken. Helaas was de tijd voor de zomer te kort om hier voldoende recht aan te doen, maar weet dat wij, samen met een aantal fracties het initiatief zullen vasthouden om na de zomer met een concrete motie te komen, waarvan wij hopen op brede steun van deze raad. Verder is het evident dat veel groen goed doet. Als klimaatmaatregel, bijvoorbeeld het tegengaan van hittestress; voor de toekomst van de aarde vanwege het vergroten van de biodiversiteit ofwel soortenrijkdom, als impuls voor de gezondheid van de mens, door ontmoetings- en ontspanningsplekken te realiseren maar ook als economische motor want een groene stad is een gewilde stad voor nieuwe bewoners en bedrijvigheid. Wij zien dat er in onze stad door het college

veel wordt gedaan om het groen te behouden, te beschermen en te bevorderen. Maar nog te weinig mensen ervaren dat. Plus dat in onze stad bij bouwactiviteiten groen lijkt te verdwijnen. Wij hebben de verplichting om bomen terug te planten, maar dat is voor veel mensen onzichtbaar. Wij zouden daarom graag zien dat het college meer aandacht heeft voor die communicatieve kant van het groen: niet alleen het juiste doen, maar daar ook actief over vertellen. Neem de inwoners mee in die ontwikkelingen. Onze vraag aan het college is: kan het college toezeggen hier in de toekomst meer aandacht aan te besteden en dus actiever te gaan communiceren over het verplaatsen en toevoegen van het groen in onze stad? Verder maken wij ons zorgen over de toenemende verstening van privéterreinen. Dit terwijl we weten dat de biodiversiteit ook in de achtertuin beschermd en bevorderd kan worden. Hoe ziet het college dit en welke instrumenten kan het college inzetten om het ontharden van tuinen te stimuleren? Wij vragen ons af of die instrumenten voldoende zijn: kunnen we met elkaar nadenken over een robuustere aanpak om te zorgen voor meer groene en waterdoorlatende tuinen? Wij horen het graag. Verder zijn wij verbaasd over de korte lijst met ondernomen acties op gebied van dierenwelzijn. Het gaat in onze ogen vooral om het tegengaan van plaagdierenoverlast.

Dierenwelzijn is in onze ogen zoveel meer dan dat. Welke acties heeft het college ondernomen of gaat ze ondernemen om het dierenwelzijn in onze stad te verbeteren? En dan de dierenambulance: er is in de afgelopen maanden onrust geweest over de dierenambulance. Voor GroenLinks staat goede zorg voor dieren voorop. Vandaar dat GroenLinks altijd positief-kritisch kijkt naar het functioneren van de partners op dit terrein. Bij het werkbezoek hebben wij gezien dat er ruimte is voor verbetering en we hebben er vertrouwen in dat dit ook gaat lukken. Wel denken wij dat er vanuit de gemeente wellicht meer begeleiding geboden kan worden. Wil de wethouder daarin een rol pakken, bijvoorbeeld door een gesprek tussen de twee ambulancesdiensten te faciliteren? En ten tweede: voor veel inwoners is het onduidelijk waarom de ambulance wel of niet komt. Op dat gebied kan de informatievoorziening beter: vanuit ambulance én gemeente. Denk bijvoorbeeld aan het verbeteren van de info op nieuwegein.nl en de uitingen in de Molenkruier. Wil de wethouder dat meenemen? Wij kijken ook verder om ons heen, want als stad ben je gelukkig geen eiland. Een stad vorm je samen. Samen dus ook met andere culturen die je leven verrijken. Dat schuurt soms, maar dat mag nooit de reden zijn om niet meer open te staan voor elkaar. Wij willen er zijn voor elkaar.

Ook naar de mensen die moeten vluchten voor oorlog, klimaatrampen en armoede. Al eerder spraken wij onze waardering uit voor het college en deze raad die besloot om vluchtelingen op te vangen, destijds tijdelijk op een riviercruise-boot. En fijn om te lezen dat het college doorgaat met het zoeken naar een geschikte locatie en daarbij op voorhand de omwonenden betrekt; wat GroenLinks betreft kan dat niet vroeg genoeg gebeuren. In die zoektocht naar een locatie willen wij wel meegeven dat het voor GroenLinks belangrijk is dat we een plek vinden waar de vluchtelingen en de stad met elkaar in contact kunnen komen. Dus niet ergens aan de rand, ook omdat goede contactmogelijkheden meer kansen biedt om de integratie alvast te laten starten. Onbekend maakt onbemind. Wil het college daarmee rekening houden? Ik ga bijna afronden, maar heb nog 2 punten die wij willen noemen. Allereerst: alweer twee jaar geleden heeft GroenLinks motie M252 “Neem Grondrechten serieus en organiseer tegenkracht op datamacht” ingediend samen met Groep Stekelenburg, SP, PvdA, D66 en VSP. Deze is unaniem aangenomen, maar de toegezegde dialoog is nog niet gevoerd.

Terwijl we wel zien dat de impact van digitale middelen op de samenleving alleen maar sterk groeit. Wij vragen dan ook met klem: wanneer komt de toegezegde dialoog met de raad hoe de gemeente kansen kan verzilveren én risico’s beperken? Onze hoop is gevestigd op de nieuwe burgemeester die dit in de portefeuille heeft: wat kan zij zeggen over haar prioriteit op dit vlak? Tenslotte ons laatste punt: het betreft de prioriteit duurzaamheid. Want één van de grootste problemen nu en helemaal in de toekomst is hoe we met grondstoffen omgaan. Of eigenlijk: de enorme uitputting van de aarde door de mens. Die kaalslag door onverantwoord op de ‘oude manier’ te blijven produceren én consumeren heeft geen toekomst. We moeten de omslag maken van wegwerpproducten naar een circulaire samenleving. Dus naar een goed grondstoffenbeleid. Dit is nodig voor het klimaat, voor de natuur en voor een schone leefomgeving. Daarom dienen wij met De Unie, CDA, LV, CU motie XX in, waarin we het college oproepen om wel een eigen programma over circulariteit te maken. Daarvoor het jaar 2024 te nemen en uiterlijk in Q1-2025 dit aan ons als raad ter besluitvorming voor te leggen. Want duurzaamheid kan niet zonder circulariteit. Bent u dat met ons eens en kunt u deze motie dan ook omarmen? Dat vragen wij tevens aan de collegafracties uit deze raad.

Voorzitter, daar wil ik het nu bij laten om te horen wat de collega’s verder nog inbrengen. Dank!