2026-301 Bijlage 2 Verkenningenrapport_en_plan MER
Tekst van het document
• Technische aspecten: haalbaarheid en maakbaarheid (technische inpassing) en faseerbaarheid en realisatietermijn. • Kosten Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 52 Toekomstvastheid Voor de lange termijn is er een wens om het doortrekken van de Merwedelijn naar de oude binnenstad mogelijk te houden. Alleen bij de halte Knooppassage is dit met zekerheid mogelijk, en wellicht ook voor de halte Beatrixgebouw. Dit is complex en is van veel factoren afhankelijk. Voor elke onderzochte variant is het noodzakelijk om het tracé in de toekomst te verlengen van Galecop naar Rijnenburg, om de gewenste ontwikkelingen in dat gebied mogelijk te maken. Dit is technisch en functioneel realiseerbaar in alle onderzoekvarianten. Een frequentie van tot wel 24 keer per uur is mogelijk in alle varianten. B ehalve voor de faseringsvariant, waarin de tram waarschijnlijk 12 tot 16 keer per uur kan rijden. Hiervoor zijn aanpassingen nodig aan het noordelijke deel van het huidige tracé en de halte bij Utrecht Centraal Station. Gezond stedelijk leven Hoewel de varianten op doelbereik grofweg gelijk scoren, zijn er duidelijke verschillen in effecten op gezond stedelijk leven.
In deze verdiepingsfase is daarom de focus gelegd op de onderscheidende effecten tussen de varianten, deze zitten vooral op het gebied van ruimtelijke kwaliteit, geluid en trillingen en uitvoeringshinder: Ruimtelijke kwaliteit De impact op de ruimtelijke kwaliteit is in de vier varianten zeer onderscheidend: • Geboorde tunnel: Op de ingangen van de haltes na, niet zichtbaar in de openbare ruimte. Doordat het aantal bussen afneemt en de busbanen op de Europalaan verdwijnen ontstaat er ruimte, wat een positief effect heeft op de ruimtelijke kwaliteit. • Viaduct: veroorzaakt grote visuele impact op de openbare ruimte en vanuit woningen en kantoren. Als het viaduct gemaakt wordt van staal, dan zijn smallere pilaren mogelijk en meer ruimte tussen de pilaren. Daardoor past het beter in een stedelijke omgeving. • Verdiepte ligging: heeft impact op de openbare ruimte waar de ‘bak’ open is. Waar deze overdekt is lijken de effecten sterk op de geboorde tunnel. • Deels verdiept, deels viaduct : combinatie van bovenstaande punten. Geluid en trillingen in gebruik De effecten op geluid en trillingen in de gebruiksfase zijn afhankelijk van het type aanleg: • Het viaduct veroorzaak de meeste geluids- en trillingshinder. • De gegraven variant veroorz aakt minimale trillingshinder.
Geluidshinder is van toepassing enkel op de open gedeelten van de gegraven variant, en minder op de overdekte delen. Dit is met name het geval op het zuidelijke deel van het tracé. • Geboorde variant: heeft minimale geluids- en trillingshinder door de volledige ondergrondse ligging. • In alle varianten zal de tram vaker gaan rijden, waardoor er in alle gevallen vaker trilling- en geluidshinder zal zijn, afgezien van de geboorde tunnel. Uitvoeringshinder De mate van hinder tijdens de uitvoering verschilt sterk per variant: • Geboorde tunnel: veroorzaakt minimale hinder aan de oppervlakte. De meeste hinder is op de plek waar de boor de grond in gaat en de locaties van de haltes. De rest van het tracé wordt ondergronds aangelegd met weinig verstoring bovengronds. • Viaduct: veroorzaakt minder langdurige hinder. De bouw vindt relatief snel plaats in opeenvolgende segmenten, wat leidt tot een gemiddelde mate van hinder. • Verdiepte ligging: veroorzaakt veel hinder voor auto- en langzaam verkeer, met name vanwege langdurige werkzaamheden in stedelijk gebied. Deze hinder duurt meerdere jaren. Technische aspecten Alle onderzochte varianten zijn technisch maakbaar. In de verdiepingsfase zijn de ontwerpen aangescherpt en verder uitgewerkt.
Er is een goed overzicht ontstaan van de benodigde ruimte, de technische raakvlakken met de omgeving en de specifieke risico’s per bouwmethode: • Boren geeft bouwrisico’s bij de haltes die relatief diep gelegen zijn. Ook is er het risico van de nabijheid van warmte koude bronnen (WKO) die er in het gebied aanwezig zijn. • | Viaduct is technisch eenvoudig en snel te realiseren. Beperkte | exploitatiekosten gemaakt als de Merwedelijn in bedrijf is. Hier is niet op risico’s, behalve bij de brug over de parkeergarage | Rabobank. | verdiept in deze fase. • | Graven (verdiepte ligging): | Doordat in deze oplossing de bak (tunnel) ondieper ligt, zijn er meer risico’s op het gebied van | 2.7.6 | Participatie kabels, leidingen, archeologie en water en raakvlakken met | In de verdiepingsfase is actief advies gevraagd aan inwoners en andere (bestaande) constructies (zoals de A12 enstakeholders. Ook heeft een expertteam | geadviseerd over de busonderdoorgang bij het Anne Frankplein). Ook hier speelt het | hoofdvarianten. | De faseringsvariant is alleen besproken met de risico van de WKO’s. | professionele stakeholders. • | Deels verdiept, deels viaduct is een combinatie van graven en viaduct, dus kent een combinatie van die risico’s.
| Inwoners en stakeholders Kosten | De belangrijkste uitkomsten van de consultatie met bewoners en private In de verdiepingsfase zijn ook kostenramingen gemaakt voor de vijf | stakeholders langs het tracé zijn: varianten. De kosten zijn geraamd op een manier die past bij deze fase | • | Over het algemeen zijn de private stakeholders (bijvoorbeeld in het MIRT-proces. | bedrijven en grondeigenaren) enthousiast over het plan om de De varianten uit de verdiepingsfase zijn maakbaar en scoren goed op | Merwedelijn te realiseren. doelbereik, maar blijven, afgezien van de faseringsvariant, niet binnen het | • | De meeste stakeholders zijn positief over een geboorde tunnel, beschikbare budget van €1,2 miljard. De ge raamde kosten zijn hieronder | omdat deze variant geen fysieke barrière met zich meebrengt en weergegeven. | onder andere | zorgt voor behoud van groen. Ze geven daarbij wel aan dat ze zorgen hebben over de sociale veiligheid en Tabel 2-3: Overzicht kostenraming uit de verdiepingsfase | toegankelijkheid van haltes. • In Nieuwegein zijn | de meningen verdeeld. Enerzijds is men Varianten Merwedelijn | Investeringskosten (mln.) | positief over de huidige | brug, | maar als er toch een nieuwe brug (Incl. test & proefbedrijf) | komt geven de inwoners van Nieuwegein aan rekening te houden 1. Boortunnel | € 2.070 | met verminderen van geluidsoverlast. De verdiepte ligging wordt 2.
Viaduct (beton/staal) | € 1.695 – € 2.220 | door velen als prima alternatief gezien als er voldoende rekening 3. Verdiepte ligging | € 2.100 | gehouden wordt met nadelen op het gebied van oversteekbaarheid en geluid. 4. Combinatievariant | € 2.021 – € 2.230 | • | De viaductvariant krijgt de meeste negatieve reacties, vanwege 5. Fasering Zuid | € 950 | visuele en geluidshinder die deze variant met zich meebrengt. Alleen de stakeholders op de Woonboulevard en MWKZ6 geven Bepalend voor de kosten zijn de lengte van het tracé, de inpassing van | aan een viaduct een voorstelbaar alternatief te vinden. Bij een het tracé, het aantal haltes en de route naar Nieuwegein/ | viaduct zijn er ook zorgen over de sociale veiligheid onder het Galecopperzoom (met een nieuwe of de bestaande brug). Specifiek voor | viaduct en toegankelijkheid van haltes. De zorgen in Nieuwegein het viaduct maakt de wijze van uitvoering een groot verschil (bijvoorbeeld | zijn dat het viaduct op hoogte doorgetrokken wordt naar in beton of in staal) en de kosten kunnen daardoor €100 tot €200 miljoen | Rijnenburg. De combinatievariant geeft dezelfde zorgen | omdat onder of boven de genoemde bandbreedte uitkomen. | groot deel van de lijn alsnog op hoogte wordt uitgevoerd.
Naast eenmalige investeringen voor aanleg worden er ook eenmalige | • Inwoners van Nieuwegein vinden het belangrijk dat de kosten gemaakt voor aanschaf van nieuw trammaterieel en | Merwedelijn niet te veel impact heeft op bestaande bushaltes. Verkenningenrapport | en planMER | / MIRT | Verkenning OV | en | Wonen | VKA | / Definitief | ` | 53 ` 54 Ook in Utrecht geeft men aan dat de huidige SUNIJ -tram behouden moet blijven. • Bij de aanlanding op Utrecht CS raakt elke variant aan grond- of vastgoedeigendom en belangen van andere partijen. Hier zijn met deze partijen meerdere gesprekken over gevoerd. • Stakeholders geven aan dat er meer aandacht mag naar fietsroutes naar de OV-haltes en de fietsenstalling bij de haltes. • De faseringsvariant is alleen met de professionele stakeholders besproken. Deze heeft weinig draagvlak omdat hier geen significante stap wordt gezet in bereikbaarheid en capaciteit. Figuur 2-37: Uitkomsten van de bewoners enquê te. G evraagd is hoe m ensen staan tegenover de vier onderzoekvarianten. Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief Onafhankelijke commissies Naast de publieksparticipatie zijn de vier hoofdvarianten ook voorgelegd aan een onafhankelijk expert team. De adviezen van deze teams luiden: • De lijn moet toekomstvast zijn, met de mogelijkheid om op termijn over te gaan naar een metrosysteem.
Ook de ruimtelijke en leefomgevingsimpact weegt zwaar. Een tram op een viaduct zorgt voor “forse visuele impact”, geluidsoverlast en waardeverlies van woningen. • Hoewel de aanlegkosten nu leidend lijken, wijst het expertteam erop dat “uiteindelijk de exploitatiekosten minstens zo belangrijk zijn.” Bij hoge frequenties kan een metro “een veel efficiëntere exploitatie mogelijk maken: meer reizigers, lagere frequentie en minder personeel.” • Het team adviseert verder om “kostenbeheersing niet te baseren op te optimistische ramingen”, maar te sturen op realistische, gefaseerde budgettering met ruimte voor kwaliteitsborging. Daarnaast roept het op tot “value capture” zodat waardestijging van vastgoed ook publieke baten oplevert. • Duurzaamheid is zoveel meer dan sturen op CO ₂-uitstoot”. Een ondergrondse lijn kan bijdragen aan groenbehoud, minder hittestress en een beter stedelijk klimaat.
De slotsom van het rapport is dat “De Merwedelijn is veel meer dan een OV -lijn ten dienste van woningbouw; het is een strategische investering in de langetermijnontwikkeling van de stadsregio.” • Een ruimtelijke ingreep van deze omvang heeft decennialange structurerende werking.” • “Aanlanding Utrecht CS kan je maar één keer goed doen en is bepalend voor succes van de Merwedelijn.” • “Tram op maaiveld past niet bij ambitie om Merwedelijn drager van stedelijke ontwikkeling te laten zijn voor de komende decennia” • “Beschouw zowel de kosten als de brede maatschappelijke baten voor evenwichtige besluitvorming. Een eenzijdige focus op kosten heeft risico om (maatschappelijke) toevoegde waarde onderbelicht te laten”. • “Investeer toekomstgericht: De MWL is een strategische investering in de lange termijnontwikkeling van de stadsregio. Maak toekomstbestendige keuzes.”
Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 55 • “Z org voor kostenbeheersing door procesafspraken en geleidelijk, realistisch budgetteren.” • “Een verhoogde tramlijn heeft een flinke visuele impact voor omwonenden. Een groot aantal woningen zal aanzienlijk worden gehinderd. De geluidshinder van de beoogde hoge frequentie zal aanzienlijk zijn.” • “Investeer in kwaliteit voor de nieuwe én de bestaande stad: Nieuwe verbindingen moeten […] ook bijdragen aan het verbeteren van de leefomgeving door bestaande barrières weg te nemen”. 2.7. 7 Conclusie van de verdiepingsfase Aan het eind van deze verdiepingsfase, na uitvoering ontwerpwerk, technisch onderzoek en consultatie en participatie, zijn voor de Merwedelijn (node volgende hoofdconclusies getrokken: • Alle onderzoeksvarianten (4 volledige en 1 faseringsvariant) zijn technisch maakbaar. Dit geldt zowel voor de haltes in het stationsgebied als voor het tracé. • Het doelbereik van de vier volledige onderzoeksvarianten is vergelijkbaar; deze ontlasten allen Utrecht CS en maken grootschalige woningbouw mogelijk in Groot Merwede en Rijnenburg. • De effecten (toekomstvastheid, geluid/ trillingen, ruimtelijke kwaliteit) verschillen. De effectbeoordeling van de geboorde tunnel is het meest gunstig en van het viaduct het minst gunstig. • De omgeving heeft de voorkeur voor een geboorde tunnel.
• Bij een boortunnel tot Westraven zijn er minder woningen mogelijk in Westraven en Galecopperzoom. Enerzijds vanwege de benodigde hellingbaan in Westraven, en anderzijds vanwege de onmogelijkheid om een boortunnel tot Westraven te combineren met een nieuwe trambrug over het Amsterdam- Rijnkanaal waarmee Galecopperzoom beter wordt ontsloten. • Voor de haalbaarheid nu en richting de toekomst is een eerste stap bij Utrecht CS urgent, omdat er nu kansen liggen voor haltes waarvan haalbaarheid in de toekomst zeer onzeker is. • Een keuze voor het aantal haltes tussen Utrecht CS en Westraven hangt af van meerdere andere factoren, zoals een keuze voor het tunnelveiligheidsconcept, ruimtelijke ontwikkelkansen, bereikbaarheidseffecten en kosten. Het optimum vanuit vervoerkundig opzicht ligt op 2 of 3 haltes. Een keuze moet in de planning- en studiefase gemaakt worden. • De faseringsvariant leidt tot substantieel minder doelbereik; nu en in de toekomst. • Geen van de volledige onderzoeksvarianten blijft binnen het beschikbare budget van €1,2 miljard. Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 56 2.8 Beslissingen na de verdiepingsfase Op basis van de conclusies uit de verdiepingsfase bestaat er zowel bestuurlijk als politiek en vanuit de omgeving breed draagvlak om een vervolgstap te zetten naar de realisatie van de Merwedelijn.
De lijn wordt gezien als essentieel voor het mogelijk maken van de woningbouwopgave in Groot Merwede en Rijnenburg. Het Verkenningenrapport en PlanMER (deel 1) en de verdiepingsfase hebben laten zien dat (gedeeltelijke) maaiveldoplossingen en viaductvarianten ruimtelijk en verkeerskundig onvoldoende oplossend vermogen en stedenbouwkundig weinig meerwaarde bieden. Daarom vallen deze varianten af. De boortunnel en de volledig verdiepte ligging dragen wel voldoende bij aan de doelen van de MIRT-verkenning OV en Wonen, maar passen beiden niet binnen het beschikbare budget. Daarom is onderzocht in hoeverre kostenoptimalisaties en/of gefaseerde aanleg van deze varianten mogelijk is. De verdiepte ligging is nu deels open en deels gesloten en, biedt mogelijkheden tot flexibiliteit bij de kruising met de A12, en de mogelijkheid tot gefaseerde aanleg van het tracé in Westraven. De verdiepte ligging kan zowel met een nieuwe als de bestaande brug gecombineerd worden en biedt dus de meeste flexibiliteit voor verdere uitwerking in de volgende fase. De boortunnel biedt minder mogelijkheden tot kostenoptimalisaties en is niet te combineren met een nieuwe brug over het Amsterdam-Rijnkanaal. Ondanks de gunstigere effecten langs een groot deel van het tracé, valt de boortunnel daarom af.
Als uit de planning- en studiefase echter blijkt dat de kosten van de verdiepte ligging hoger uitvallen dan nu verwacht, kan worden heroverwogen om voor een boortunnel te kiezen. Voorwaarde hierbij is dat deze bouwtechniek mogelijk is bij het tracé en de op dat moment bekende invulling van het zoekgebied. De verdiepte ligging biedt mogelijkheden tot kostenoptimalisaties bij de kruising met de A12 en de mogelijkheid tot gefaseerde aanleg van de brug over het Amsterdam-Rijnkanaal. Een boortunnel is niet te combineren met een nieuwe brug, en biedt minder kansen voor kostenoptimalisaties en gefaseerde aanleg. Ondanks de gunstigere effecten op de bestaande stad valt de boortunnel daarom af. Alleen indien uit de planuitwerking van de verdiepte ligging blijkt dat de kosten hoger uitvallen dan nu verwacht, is het mogelijk de boortunnelvariant te heroverwegen. De verdiepte ligging heeft daarom de voorkeur. Een nieuwe brug maakt meer woningbouw mogelijk in Westraven en Galecopperzoom, levert een kortere reistijd op voor doortrekken naar Rijnenburg, en creëert kansen voor multimodale knoopvorming in Galecopperzoom. Op dit moment lijkt het daarom wenselijk om uiteindelijk te kiezen voor de nieuwe brug. Er zijn echter ook nog veel onzekerheden.
De planvorming voor deze gebieden is nog niet zover dat er op dit moment al kan worden beslist over de ligging van het tracé van de Merwedelijn ten zuiden van de halte Kanaleneiland-Zuid. Flexibiliteit is daarom gewenst voordat definitieve keuzes over het tracé, de haltes, en de passage van het Amsterdam-Rijnkanaal worden gemaakt. Voor de halte bij Utrecht CS is de halte onder het Beatrixgebouw het meest kansrijk. Deze halte is technisch maakbaar en scoort goed op zowel OV-kwaliteit als ruimtelijke kwaliteit. Bovendien biedt deze optie mogelijk perspectief op doorkoppeling naar de binnenstad. Voor deze halte is het (deels) slopen van het Beatrixgebouw nodig. Dit biedt wel een mogelijkheid om voort kunnen bouwen op bestaande ideeën voor herontwikkeling van het gebouw. Daarnaast is de verdiepte ligging van het tracé alleen aan te sluiten op deze halteoptie. De halte onder het Beatrixgebouw heeft daarom de voorkeur in combinatie met de verdiepte ligging. Op basis van deze keuzes is een aangepaste variant van de verdiepte ligging in combinatie met de halte Beatrixgebouw opgesteld die tot Westraven loopt in plaats van tot Galecopperzoom, en in de toekomst zowel te combineren is met de nieuwe en de bestaande brug.
Extra budget gereserveerd voor de Merwedelijn Naar aanleiding van de conclusies uit de verdiepingsfase zijn Rijk en regio in overleg getreden over aanvullende financiering. Dit heeft geleid tot bestuurlijke afspraken in het BO MIRT 2025. In het BO MIRT heeft het Rijk € 464 miljoen extra budget (exclusief btw) gereserveerd. Dit extra budget is specifiek bedoeld voor de realisatie van de Merwedelijn, om de woningbouwopgave in Groot Merwede te kunnen verwezenlijken. Provincie Utrecht en gemeente Utrecht hebben allebei € 80 miljoen aanvullend budget gereserveerd. Daarmee komt het aanvullend budget op basis van BO MIRT 2025 op € 624 miljoen. Het totaal beschikbare budget voor de Merwedelijn is inclusief aanvullend budget € 1,8 miljard. ` 57 Maatregelenpakket USP Voor het verbeteren van de bereikbaarheid van USP en om de groei van Utrecht Oost mogelijk te maken zijn de samenwerkende partijen het eens over een pakket aan maatregelen. Door dit pakket wordt het USP beter en robuuster bereikbaar met het OV. Het pakket bestaat uit: • Maatregelen voor de frequentieverhoging van Tram 22, inclusief maatregelen om dit mogelijk te maken. • Maatregelen om de busverbindingen over de Waterlinieweg naar USP te verbeteren, inclusief een nieuwe bushalte Galgenwaard.
Rijk en regio zijn het eens over de nut en noodzaak van dit pakket, maar hiervoor is bij het BO MIRT geen extra Rijksbijdrage beschikbaar gesteld. Rijk en regio willen de maatregelen wel volledig meenemen in het onderzoek over de toetsing van voorkeursmaatregelen. Met als doel dat alle benodigde beslisinformatie gereed is om definitief het voorkeurspakket vast te stellen op het moment dat er voldoende budget beschikbaar komt in de toekomst. Stap naar een voorkeursalternatief De bovenstaande conclusies en beslissingen na de verdiepingsfase vo rmen voor de Merwedelijn de basis voor de in het volgende hoofdstuk beschreven alternatieven. Zowel de ingeko rte versies van de verdiepte ligging tot W estraven, als de vo lledige varianten tot Galecopperzoom worden beoordeeld. Het maatregelenpakket voor het ve rbeteren van de bereikbaarheid van Utrecht Oost is gebaseerd op de conclusies va n de beoordelingsfase, zoals beschreven in paragraaf 2.6.1. Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 58 3 De Alternatieven Na de onderzoeken, ontwerpen en adviezen uit de verdiepingsfase zijn met het door alle betrokken partijen ondersteunde uitgangspunt en ‘verdiepte ligging ’ en ‘flexibiliteit in het tracé ten zuiden van Kanaleneiland-Zuid’, de Alternatieven gedefinieerd.
Op basis van deze Alternatieven is de effectbeoordeling uitgevoerd (zie hoofdstuk 5). 3.1 Maatregelen De voorgestelde Alternatieven voor deze MIRT-verkenning OV en Wonen zijn samengesteld uit drie hoofdmaatregelen. Dit geeft meer inzicht en duidelijkheid in het beoordelen van de optredende effecten. Het gaat om: • Merwedelijn en Tram Kanaleneiland (voormalig SUNIJ-lijn); • Bus Waterlinieweg en Utrecht Science Park; • Tram 22. In dit hoofdstuk lichten we de inhoud van de maatregelen toe, waarna in hoofdstuk 5 de effecten worden samengevat. De maatregelen ‘Merwedelijn en Tram Kanaleneiland’ maakt deel uit van alle alternatieven, echter tussen de alternatieven zitten verschillen in het te volgen Tracé tussen de halte Kanaleneiland-Zuid en Nieuwegein. De maatregelen Bus Waterlinieweg en Utrecht Science Park en Tram22 maken volledig deel uit van alternatieven 1 t/m 4, maar maken geen deel uit van alternatieven 5 en 6. In de hiernaast afgebeelde tabel staat weergegeven welke maatregelen deel uit maken van welk alternatief. De maatregelen worden op de navolgende pagina’s verder beschreven en afgebeeld op kaart.
Tabel 3-1: Overzicht van de maatregelen waaruit de alternatieven zijn opgebouwd Alternatief Merwedelijn en Tram Kanaleneiland Bus Waterlinieweg, Utrecht Science Park en Tram 22 1 Ja; tot en met Halte Kanaleneiland-Zuid Ja 2 Ja; verdiept tot en met Halte Westraven Ja 3 Ja; via een nieuwe brug over het ARK Ja 4 Ja; via bestaande Jutphasespoorbrug en aftakking richting Galecopperzoom Ja 5 Ja; tot en met Halte Kanaleneiland-Zuid Nee 6 Ja; verdiept tot en met Halte Westraven Nee Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 59 3.2 Merwedelijn en Tram Kanaleneiland De nieuwe Merwedelijn wordt een van de belangrijkste ‘spaken’ in het openbaar vervoer netwerk van Utrecht en Nieuwegein. Een hoogfrequente tramverbinding zorgt ervoor dat mensen zich snel kunnen verplaatsen van en naar Utrecht Centraal vanuit Nieuwegein, en ook vanuit de nieuw te realiseren woningen en arbeidsplaatsen in Westraven, de Merwedekanaalzone, de meubelboulevard, Galecopperzoom en in de toekomst verdere gebiedsontwikkeling in de A12-zone. In alle Alternatieven is het hiernaast afgebeelde deel van de Merwedelijn tot en met de halte Kanaleneiland hetzelfde. Daarna zijn er verschillende mogelijkheden om de lijn door te zetten. Deze worden verder toegelicht in de navolgende paragrafen.
Het u itgangspunt voor dit deel van de Merwedelijn is zoals geconcludeerd in de verdiepingsfase: een verdiepte ligging, waarbij ca. 70% overdekt en 30% open is. Hieronder wordt het voorgestelde ontwerp beschreven van Noord (Utrecht Centraal) naar Zuid (halte Kanaleneiland-Zuid). Figuur 3-1: De Merwedelijn en Tram Kanaleneiland van Utrecht Centraal tot de A12 Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 60 Halte Utrecht Centraal Het gebied aan de Jaarbeurszijde van het station is aan het transformeren naar een zeer dicht bebouwd stuk stad. Diverse bouwplannen zijn reeds verwezenlijkt, worden gebouwd, zijn in aanvraag of staan op de agenda voor de toekomst . In de maquette hieronder wordt een totaalimpressie gegeven van alle plannen. Figuur 3-3: Maquette bouwplannen Jaarbeurszijde stationsgebied In dit dicht bebouwde gebied speelt de begin-/eindhalte van de Merwedelijn een belangrijke rol. Voor het Beatrixgebouw bestaan al langer ideeën voor herontwikkeling. Samen met de zoektocht naar een eindhalte voor de nieuwe Merwedelijn biedt dit kansen om halte en gebouw in een integraal project aan te pakken en meerwaarde te creëren. Figuur 3-4: Ligging eindhalte onder Beatrixgebouw in het stationsgebied De beginhalte wordt daarom gerealiseerd onder het huidige Beatrixgebouw.
Het gebouw dient waarschijnlijk (deels) te worden gesloopt voor de aanleg van de halte, en na de aanleg van de halte weer op een andere wijze te worden teruggebouwd. Hiermee ligt de halte direct aan het treinstation Utrecht Centraal. Het ontwerp en de planning voor de bouw van de tramhalte en het nieuwe gebouw moeten integraal ontwikkeld worden. De tramhalte krijgt een actieve, veilige en prettige omgeving door de ligging in/onder een gebouw; en het gebouw profiteert (kwalitatief en commercieel) van de reuring en activiteit van de tramhalte. Ook de directe omgeving, met name het Jaarbeursplein, profiteert van deze nieuwe functies en kwaliteiten van het gebouw en de halte.
Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 61 Figuur 3-5: Visualisatie eindhalte Beatrixgebouw Hierboven is in transparant blauw het huidige Beatrixgebouw weergegeven, en in oranje de ondergronds gelegen halte met trappen en liften en het vervolgtracé onder de Jaarbeursboulevard. In groen het zogenaamde ‘ontvangstdomein’ van de tram (zie volgende paragraaf). De in deze afbeelding goed zichtbare stapeling van functies zorgt voor efficiënt ruimtegebruik, iets wat noodzakelijk is in dit hoogstedelijke deel van Utrecht. Overstappen Een soepele en snelle overstapbeweging op trein en bus is van groot belang voor een goed functionerende tramhalte. Figuur 3-6: Schematische weergave transfertunnel Het zogenaamde ‘ontvangstdomein’, een verdeelhal bovenop de tramhalte waar de trappen en liften naar de perrons, de kaartautomaten, de toegangspoortjes, en mogelijk winkels en dienstverlening zich bevinden; speelt hierin een belangrijke rol als knooppunt. Overstappers op de trein nemen vanuit dit ontvangstdomein een roltrap of lift naar het Forumniveau, en komen direct tegenover de ingang van de reizigershal van Utrecht Centraal uit. Overstappers op de bus kunnen vanuit het ontvangstdomein doorlopen tot onder de expeditiestraat van het Beatrixgebouw en komen vervolgens middels een roltrap of lift direct uit op het gewenste busperron.
Mogelijk kan deze trap / lift ook direct doorlopen naar de stationshal, waarmee een dubbele toegang kan worden gerealiseerd. Het ontvangstdomein zal eveneens direct vanaf het Jaarbeursplein en vanaf de Croeselaanzijde toegankelijk zijn, zodat reizigers vanaf alle richtingen de tramhalte kunnen bereiken zonder om te hoeven lopen. Dit is specifiek belangrijk voor bezoekers van de Jaarbeurs die hiermee niet via het al drukke stationsgebied hoeven te lopen. De tramhalte zorgt hiermee als een spin in het web aan alle zijden voor spreiding van reizigers, en biedt alternatieven in looproutes wat flexibiliteit en toekomstbestendigheid waarborgt. De tramhalte zelf bestaat uit een zogenaamd viersporig gebouwd kopstation met twee eilandperrons. De perrons zijn daarmee erg breed (ca. 10m), wat prettig is voor de reiziger. Aan beide zijden van de perrons (richting Centraal Station en richting Jaarbeurs) gaan roltrappen en liften omhoog naar het ontvangstdomein en het maaiveld. Figuur 3-7: Schetsontwerp eindhalte Beatrixgebouw
Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 62 Uiteraard zijn er in dit technisch complexe gebied nog een aantal nader te onderzoeken aspecten. Op hoofdlijnen zijn dit: - Deels of gehele sloop en nieuwbouw van het gebouw, alsmede exacte locatie van in- en uitgangen: dit zal in een integraal project moeten worden ontworpen. Om te bepalen in hoeverre het gebouw gehandhaafd kan blijven is nog verder onderzoek nodig, waarna een integrale afweging moet plaatsvinden over de haalbaarheid daarvan. - Mogelijk is bij gehele sloop de halte 45 graden te draaien wat doorkoppeling onder de treinsporen naar de binnenstad in de toekomst mogelijk zou maken. Dit is technisch en qua uitvoering complex, maar in vervolgfases kan dit een meerwaarde bieden voor toekomstvastheid en doortrekken van de tramlijn. - Exacte inpassing transfertunnels, liften en (rol)trappen in bestaand busstation en onder de expeditiestraat. De ruimte om deze elementen in te passen is beschikbaar, maar er is beperkte speelruimte. - Wijze van kruisen van de inrit naar de Jaarbeursparkeergarage vanaf de Croeselaan. De inrit zal onder- of bovenlangs de tramtunnel terug moeten worden gebracht. Jaarbeursboulevard Figuur 3-8: Ligging tracé over Jaarbeursboulevard Na de halte Ut recht Centraal vervolgt het tracé zich in een gegraven tunnel ofwel verdiepte ligging.
Dit betekent in de praktijk dat er een ca. 12 meter brede ‘bak’ wordt gegraven, de sporen worden aangelegd, en vervolgens een ‘deksel’ op de bak wordt gelegd waarmee de bak wordt overdekt. De tram is daarmee niet meer zichtbaar op het maaiveld, afgezien van enkele veiligheidsmaatregelen zoals vluchttrappen en technische installaties. Feitelijk ligt de tram dus in een tunnel. In het ontwerp is rekening gehouden met een minimale gronddekking op de tunnel van 1.00 meter, zodat ook bomen en benodigde kabels en leidingen en dergelijke weer geheel teruggebracht kunnen worden. Hieronder is schematisch weergegeven hoe deze tunnel eruitziet. Figuur 3-9: Schematische doorsnede van de tramtunnel De tr amtunnel komt richting het westen langzaam dieper te liggen, omdat de tunnel onder het Merwedekanaal door zal moeten. Nader te onderzoeken aspecten:
Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 63 - In en rondom de Jaarbeursboulevard is een aanzienlijke hoeveelheid Warmte- en Koudeopslagsystemen te vinden. Dit zijn lange pijpen welke diep de grond in gaan richting het grondwater en worden gebruikt voor verwarming en koeling van de gebouwen langs de Jaarbeursboulevard. Door de tunnel te graven zullen 6 van deze pijpen dienen te worden verplaatst, en heeft de tunnel mogelijk invloed op de functionaliteit van 20 andere pijpen. - Algehele afstemming met de Jaarbeurs over herontwikkeling van de Jaarbeursterreinen. Overste den Oudenlaan Na het Merwedekanaal vervolgt de tram zich via een bocht (welke rekening houdt met de beoogde bouw van een nieuwe parkeergarage van de Jaarbeurs langs de Overste den Oudenlaan) naar de halte ‘Overste den Oudenlaan’. Figuur 3-10: Ligging tracé nabij Overste den Oudenlaan Deze halt e ligt op de hoek met de Van Zijstweg, direct aansluitend op de recent gebouwde Nieuwe Defensie. Deze halte is vanwege tunneltechnische veiligheidseisen opgenomen als volwaardige halte. Kanttekening hierbij is dat in vervolgstappen (op basis van effectbeoordeling en kosten) bezien zal worden of dit een volwaardige halte dient te blijven.
Alternatieven zijn het volledig laten vervallen van de halte waardoor de tram sneller is, of de halte alleen een functie te laten vervullen als een vluchthalte bij calamiteiten. Nader t e onderzoeken aspecten: - De ruimte tussen de bestaande busonderdoorgang en de nieuwe bebouwing van de Nieuwe Defensie is krap. De verdiepte ligging past hier wel tussen, maar er is in de volgende planfasen aandacht nodig voor de technische inpassing.
Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 64 Europalaan Tot en met de kruising met de Koningin Wilhelminalaan is de verdiepte ligging nog steeds overdekt, maar verder naar het zuiden moet de tramlijn vanuit kostenoverwegingen deels gerealiseerd worden als een ‘open bak’ (in de tekening is dit zichtbaar middels de ‘schaduw’ in de oranje lijn). Figuur 3-11: Ligging tracé op de Europalaan In het ontwerp is gekeken waar een ‘deksel’ het meest nodig en wenselijk is vanuit oversteekbaarheid en ruimtelijke kwaliteit. Waar wegen en voet- en fietspaden de Europalaan kruisen is de Merwedelijn overdekt. Deze overdekte plekken houden ook al rekening met de ligging van wegen en paden voor de nieuwbouw in de Merwedekanaalzone. Ook alle haltes zijn geheel overdekt, omdat oversteekbaarheid en toegankelijkheid juist bij de haltes van groot belang is . Hieronder staat een principedoorsnede afgebeeld ter plaatse van de halte Transwijk. De breedte van de tunnel is ter plaatse van de haltes uiteraard groter dan in de rest van het tracé, omdat de perrons ook ingepast moeten worden. Figuur 3-13: Schematische weergave halte in overdekte ‘bak’ In de t ussenliggende delen is de tram gelegen in een ‘open verdiepte ligging’. Hieronder staat daarvan een principedoorsnede afgebeeld ter hoogte van Park Transwijk.
In totaal is 30% van het gehele tracé tussen Utrecht Centraal en de A12 open, en 70% overdekt. Figuur 3-12: Schematische weergave tram in 'open verdiepte ligging’
Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 65 Halte Transwijk Tramhaltes zijn belangrijke plekken in de stad, waar veel mensen samen komen en op een prettige en sociaal veilige manier moeten kunnen reizen en verblijven. Hiernaast zijn twee conceptuele visualisaties weergegeven van de Halte Transwijk. Het is belangrijk om te benadrukken dat dit conceptuele impressies zijn, welke beogen op conceptueel niveau een beeld te geven van de maat en schaal en het effect van een open verdiepte ligging op de openbare ruimte. Het is geen renden van een toekomstige situatie; daarvoor dienen alle wensen en eisen ten aanzien van stempelramen, hekwerken, vluchtwegen en overige veiligheidsmaatregelen nog nader uitgewerkt te worden. De visualisaties geven een indruk van de mogelijkheden, niet alleen voor deze halte maar ook voor de haltes Overste Den Oudenlaan en Kanaleneiland-Zuid. Aan de bebouwing aan de rechterkant van de afbeeldingen is te zien dat de Merwedekanaalzone zich in de toekomst gaat ontwikkelen naar een stuk stad met een hoge dichtheid. De locatie van de halte is hierop afgestemd. In de visualisatie is te zien dat bovenop de halte een ruime nieuwe openbare ruimte ontstaat waar de entrees naar de ondergrondse perrons en de fietsenstallingen een plek krijgen. O ok commerciële functies zouden hier ingepast kunnen worden.
Vanwege de diepteligging is het eveneens mogelijk om bomen te planten en de halte daarmee te vergroenen. De haltes bieden ook een betere oversteekbaarheid van de Europalaan van west naar oost voor fietsers en voetgangers. Figuur 3-14: conceptuele visualisatie halte Transwijk
Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 66 Kanaleneiland-Zuid Figuur 3-15: Ligging tracé rondom halte Kanaleneiland-Zuid De Merwedelijn vervolgt zich onder de rotonde van het Europaplein door. In het midden van de rotonde is de bak open. Vanuit het westen sluit hier de Tram Kanaleneiland (voormalige SUNIJ-lijn) aan op het tracé van de Merwedelijn. Hiertoe zakt de SUNIJ -lijn net voor het Europaplein onder de grond middels een hellingbaan. Waar beide trams samenkomen is de bak nog een klein deel open, waarna de voll edig ondergronds gelegen halte Kanaleneiland-Zuid wordt bereikt. Hier komen de beide lijnen samen en kan overgestapt worden, ook op de buslijnen richting het USP. De huidige tramhalte Kanaleneiland-Zuid die nu op het maaiveld ligt komt daarmee ondergronds te liggen. Dit schept ruimte om nieuwe verkeersaansluitingen te maken voor auto, fiets en voetgangers tussen de te herontwikkelen meubelboulevard aan de westzijde en de gebiedsontwikkeling Merwedekanaalzone deelgebied 6 aan de oostzijde. Het vervolg van de Merwedelijn is in de zes alternatieven verschillend en wordt beschreven in de volgende paragrafen. Tram Kanaleneiland tussen Utrecht Centraal en Kanaleneiland-Zuid Figuur 3-16: Overzichtskaart tracé Tram Kanaleneiland (bruine lijn)
Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 67 De Tram Kanaleneiland (bruine lijn) blijft rijden volgens het bestaande tracé (SUNIJ-lijn), met dezelfde frequentie als nu: 8 keer per uur in beide richtingen. Zoals beschreven zakt de Tram Kanaleneiland net voor het Europaplein ondergronds om aan te sluiten op de nieuwe ondergrondse halte Kanaleneiland-Zuid. Hoe ver de Tram Kanaleneiland daarna doorloopt is in de zes alternatieven verschillend. Dit wordt in de volgende paragrafen toegelicht. Busverbindingen De Merwedelijn lost het knelpunt van de te grote hoeveelheid bussen op de Van Zijstweg op, omdat reizigers de tram zullen gebruiken in plaats van de bus. Op hoofdlijnen zijn er twee hoofdroutes voor bussen: - Nieuwegein – Utrecht Centraal: via Papendorp - Nieuwegein – USP: via Westraven, Europaplein en Beneluxlaan Nadere toelichting op de routes van de bus wordt hieronder gegeven bij de weergave van de Alternatieven. Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 68 3.3 Bus Waterlinieweg en USP De tweede hoofdmaatregel is erop gericht om het USP beter bereikbaar te maken met het ov. Dit betreft maatregelen op het USP zelf en op de Waterlinieweg. 1. Op het USP komt een nieuwe busbaan (tweede HOV -as) op de Leuvenlaan, parallel aan de Heidelberglaan (zie hieronder).
Alle buslijnen met uitzondering van lijn 28 maken gebruik van deze nieuwe HOV-as. Ten oosten van de Universiteitsweg rijden alle bussen en trams samen op de Heidelberglaan via haltes UMC en WKZ / Máxima. 2. Op de Waterlinieweg wordt ter hoogte van stadion Galgenwaard (viaduct over de Herculeslaan) een extra bushalte gerealiseerd (zie hiernaast). Buslijnen 31, 34, 202 en 402 halteren bij deze halte. 3. Op de Waterlinieweg rijden bussen gedeeltelijk op (aanliggende) busstroken. Tussen ’t Goyplein en Verkeersplein Laagraven wordt in zuidelijke richting een extra busstrook aangebracht in de middenberm (zie hiernaast). Dit verhoogt de betrouwbaarheid van de busdienst, met name in drukke spitsperioden. Figuur 3-17: nieuwe busbaan (HOV-baan) op de Leuvenlaan Figuur 3-18: Nieuwe halte Galgenwaard en nieuwe busstrook tussen ’t Goyplein en verkeersplein Laagraven. Noot: deze maatregelen maken geen deel uit van alternatieven 5 en 6.
` 69 3.4 Frequentieverhoging Tram 22 De derde maatregel is gericht op het beter bereikbaar maken van het USP vanaf Utrecht Centraal, en het verminderen van de drukte op piektijden bij de tramhalte op Utrecht Centraal. Hiertoe wordt de frequentie van tramlijn 22 verhoogd van 16 naar 24 keer per uur in beide richtingen. Om dit mogelijk te maken zonder dat de betrouwbaarheid van de tramdienst daalt, worden de volgende maatregelen getroffen gericht op het verminderen of wegnemen van kruisingen (conflicten) met het overige verkeer: (ie ook de kaart op de volgende pagina) 1. Het autoverkeer wordt geknipt op de Koningsweg ter hoogte van de tramlijn, waardoor auto’s en tram elkaar niet meer kruisen. Voor fietsers wordt de overweg vervangen door een onderdoorgang. Dit verbetert de doorstroming en de veiligheid voor fietsers en voetgangers. 2. Op de Laan van Maarschalkerweerd gaat het auto- en busverkeer onder de trambaan door middels een nieuwe autotunnel, waar deze nu gelijkvloers kruisen. Ook dit komt ten goede aan de verkeersveiligheid en doorstroming. 3. De bussen rijden gedeeltelijk mee met de tram over de Heidelberglaan (tussen de kruising Universiteitsweg / Bolognalaan / Heidelberglaan en het WKZ).
Om de frequentieverhoging van tramlijn 22 mogelijk te maken krijgt de bus -/tramhalte WKZ de vormgeving waarbij de bussen niet meer via de tramhalte hoeven te rijden (bus en tram halteren los van elkaar). Dit verhoogt de betrouwbaarheid van de dienstregeling van de tram. Daarnaast wordt de kruising Stellenboschlaan-Hoofddijk aangepast. Deze kruising wordt eenvoudiger wat zowel de betrouwbaarheid van de tram verbetert, als de doorstroming van overig verkeer. 4. Om een frequentie van 24 keer per uur te kunnen rijden, moet er bij de eindhalte bij P+R USP snel gekeerd kunnen worden. Hiervoor is een extra wisselcomplex opgenomen. Samen zorgen deze maatregelen ervoor dat de betrouwbaarheid van de tram in de alternatieven hoger ligt dan in de referentiesituatie. Noot: deze maatregelen maken geen deel uit van alternatieven 5 en 6. Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief Figuur 3-19: Maatregelen voor frequentieverhoging Tram22
Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 70 3.5 De zes Alternatieven In alle alternatieven is de Merwedelijn van Utrecht Centraal tot en met Kanaleneiland-Zuid opgenomen. De alternatieven verschillen op de volgende aspecten: • Het gevolgde tracé van de Merwedelijn en de Tram Kanaleneiland vanaf de halte Kanaleneiland richting Nieuwegein en tot hoever de Merwedelijn doorloopt richting Westraven/Galecopperzoom. • De aanwezigheid van de maatregelen Bus Waterlinieweg en Utrecht Science Park, en Tram 22 in het alternatief. Br ug Amsterdam-Rijnkanaal en kruising A12 Een specifieke opgave binnen alle Alternatieven is de kruising met de A12 en het Amsterdam-Rijnkanaal. Hieruit zijn in de verdiepingsfase twee basisoplossingen naar voren gekomen: 1. Een verdiepte ligging tot en met de halte Westraven met gebruik van de bestaande brug over het Amsterdam-Rijnkanaal 2. Een oplossing die al voor de A12 vanuit de verdiepte ligging naar maaiveld komt, op maaiveld (bestaand spoor) onder de A12 door gaat en daarna stijgt naar een nieuwe brug over het Kanaal. Beide oplossingen zorgen voor een andere aansluiting en ligging van de haltes van de Merwedelijn in de herontwikkelingsgebieden Westraven en Galecopperzoom (en in de toekomst Rijnenburg). Daarom zijn beide oplossingen integraal meegenomen in de effectbeoordeling.
Mer wedelijn en Tram Kanaleneiland In de schematische afbeeldingen op de volgende pagina staat weergegeven welk tracé de Merwedelijn en de Tram Kanaleneila nd volgen in de verschillende alternatieven. - In alternatieven 1 en 5 stopt de Tram Kanaleneiland bij halte Kanaleneiland-Zuid en keert dan om. - In alternatieven 2 en 6 is dit tot de ondergrondse Halte Westraven. - In alternatief 3 rijden beide trams over een nieuwe brug, stopt Tram Kanaleneiland bij de nieuwe halte Galecopperzoom, en vervolgt de Merwedelijn zich via een nieuw tracé langs de A.C. Verhoefweg naar Nieuwegein. - In alternatief 4 is ook sprake van een eindhalte Galecopperzoom voor de Tram Kanaleneiland, maar dan volgt de tram de bestaande brug. Hoe vaak de Merwedelijn en Tram Kanaleneiland rijden (per uur, per richting) staan onder de kaartjes vermeld. Dit is de frequentie in de eerste fase, wanneer nog niet alle gebiedsontwikkelingen zijn gebouwd; een hogere frequentie is op dat moment nog niet noodzakelijk. Het ontwerp van de lijn is echter berekend op de einddoelstelling van 24x per uur per richting. Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 71 Figuur 3-20: Overzicht van de zes alternatieven
Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 72 3.5.1 Merwedelijn en Tram Kanaleneiland in alternatief 1 De Mer wedelijn komt vanaf Utrecht Centraal verdiept aan bij de ondergronds gelegen halte Kanaleneiland-Zuid. Na de halte Kanaleneiland-Zuid stijgt de tram vanuit de ondergrondse ligging naar maaiveldligging. Die maaiveldhoogte wordt net voor de onderdoorgang van de A12 bereikt, waardoor de tram middels het bestaande spoor van de huidige SUNIJ-lijn onder de A12 door kan. In dit alternatief vervolgt de tram zijn weg over het bestaande tramspoor naar de bestaande halte Westraven, over de Jutphasespoorbrug en door naar Nieuwegein. Omdat de Merwedelijn in dit alternatief de op- en afritten van de A12 (aan de zuidzijde) op maaiveld kruist, kan de tram niet vaker rijden dan 8x per uur omdat er anders teveel impact is op de verkeersafwikkeling. Fr equentie De Merwedelijn rijdt in dit alternatief daarom met een frequentie van 8 keer per uur in beide richtingen. Vanaf Nieuwegein-City rijden 4 trams richting Nieuwegein-Zuid en 4 trams richting IJsselstein-Zuid, net als bij de huidige SUNIJ-lijn. Tram Kanaleneiland takt op de halte Kanaleneiland -Zuid aan op de Merwedelijn. Net ten zuiden van de A12 is een keerspoor voorzien in de oksel van afrit 17 (Kanaleneiland). De tram rijdt vanaf hier terug naar Utrecht Centraal.
Bus A ls onderdeel van alternatief 1 worden diverse buslijnen die in de referentiesituatie via de Europalaan rijden anders gerouteerd. Op dit tracé rijdt immers de Merwedelijn via een snelle ondergrondse route. Dit betreft de lijnen 65, 74, 77 en 85. Wegennet De hellingbaa n van de tram zorgt in dit alternatief voor een fysieke barrière voor verkeer vanuit Nieuwegein (Europalaan) richting de oprit van de A12 naar Den Haag. Daarom zal het verkeer een lus moeten maken om de hellingbaan van de tram heen. Figuur 3-21: Overzicht Merwedelijn en Tram Kanaleneiland in alternatief 1 Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 73 3.5. 2 Merwedelijn en Tram Kanaleneiland in alternatief 2 De Merwedelijn komt vanaf Utrecht Centraal verdiept aan bij de ondergronds gelegen halte Kanaleneiland-Zuid. In dit alternatief kruist de Merwedelijn de A12 ondergronds en blijft de Merwedelijn verdiept gelegen tot en met de nieuwe ondergrondse halte Westraven. Daarna stijgt de tramlijn vanuit de ondergrondse ligging naar het maaiveld, sluit aan op het bestaande spoor van de SUNIJ-lijn en rijdt zo verder over de bestaande Jutphasespoorbrug door naar Nieuwegein. Fr equentie De Merwedelijn rijdt in dit alternatief met een frequentie van 8 keer per uur in beide richtingen.
Vanaf Nieuwegein-City rijden 4 trams richting Nieuwegein-Zuid en 4 trams richting IJsselstein-Zuid, net als bij de huidige SUNIJ-lijn. De Tram Kanaleneiland heeft een eindhalte bij halte P+R Westraven, en keert direct na deze halte middels een eveneens ondergronds gelegen keerspoor. Bus A ls onderdeel van alternatief worden diverse buslijnen die in de referentiesituatie via de Europalaan rijden anders gerouteerd. Op dit tracé rijdt immers de Merwedelijn via een snelle ondergrondse route. Dit betreft de lijnen 65, 74, 77 en 85. Wegennet I n dit alternatief zijn er vrijwel geen wijziging in het wegennet omdat de Merwedelijn volledig ondergronds blijft bij de kruising met de A12. Daarnaast komt er ruimte vrij in de meest westelijke onderdoorgang van de A12 omdat daar het spoor van de huidige SUNIJ -lijn kan komen te vervallen. Figuur 3-22: Overzicht Merwedelijn en Tram Kanaleneiland in alternatief 2 Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 74 3.5.3 Merwedelijn en Tram Kanaleneiland in alternatief 3 De Merwedelijn komt vanaf Utrecht Centraal verdiept aan bij de ondergronds gelegen halte Kanaleneiland-Zuid. Gelijk aan alternatief 1 stijgt de tram na halte Kanaleneiland-Zuid vanuit de ondergrondse ligging naar maaiveldligging.
Die maaiveldhoogte wordt net voor de onderdoorgang van de A12 bereikt, waardoor de tram middels het bestaande spoor van de huidige SUNIJ-lijn onder de A12 door kan. In dit alternatief stijgt de tram direct na de onderdoorgang van de A12 verder naar een ongeveer 6 meter boven maaiveld gelegen nieuwe halte Westraven. Vanaf deze halte stijgt de tram verder om op de juiste vrije hoogte (voor de scheepvaart) middels een nieuwe brug over het Amsterdam - Rijnkanaal heen te kunnen. Vanwege de viaductligging kan de tram ook op hoogte de A.C. Verhoe fweg kruisen en halteren bij de nieuwe halte Galecopperzoom. Deze ligt boven de weg met uitgangen aan de west- en oostzijde, zodat beide ontwikkelgebieden goed toegankelijk zijn vanaf de halte. Nog steeds op een viaduct gelegen draait de tram daarna terug over de A.C. Verhoefweg naar de nieuwe halte Symfonielaan (ter vervanging van halte Zuilenstein). Pas na de kruising met de Symfonielaan begint de tram te dalen en sluit bij de bestaande halte Batau Noord aan op het bestaande SUNIJ-spoor richting Nieuwegein / IJsselstein. Fr equentie De Merwedelijn rijdt in dit alternatief met een frequentie van 12 keer per uur in beide richtingen. Bij halte Galecopperzoom keren 4 trams terug naar Utrecht CS. 8 trams rijden verder naar Nieuwegein en IJsselstein.
Vanaf Nieuwegein-City rijden 4 trams richting Nieuwegein-Zuid en 4 trams richting IJsselstein-Zuid, net als bij de huidige SUNIJ-lijn. De Tram Kanaleneiland rijdt mee met de Merwedelijn tot en met de halte Galecopperzoom, waar een extra perron voorziet in de keerbehoefte. Bus De r outes van buslijnen 65, 74 en 85 worden op dezelfde manier aangepast als in Alternatieven 1 en 2. Ook buslijn 77 wordt aangepast, maar zal niet langs P+R Westraven rijden (en daar gekoppeld worden aan lijn 34), maar rijdt langs de nieuwe halte Galecopperzoom, A12 en Waterlinieweg richting nieuwe halte Galgenwaard. Figuur 3-23: Overzicht Merwedelijn en Tram Kanaleneiland in alternatief 3 Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 75 Bij de nieuwe verhoogde halte Westraven kan een ov-knooppunt worden gerealiseerd door een busstation te ontwikkelen bij de halte. Wegennet Net als in alternatief 1 verandert de wegenstructuur ten noorden van de A12 vanwege de blokkerende werking van de hellingbaan van de Merwedelijn. Verkeer vanaf Nieuwegein dat naar de A12 richting Den Haag wil moet een lus maken om de hellingbaan van de tram heen. De tram kan met de voorgeschreven hellingspercentages niet genoeg stijgen om vanaf de onderdoorgang onder de A12 al voldoende vrije hoogte te hebben voor autoverkeer op de op- en afrit van de A12.
Daarom worden de op- en afrit iets verdiept en verschuift de aansluiting op de Europalaan iets richting het zuiden. Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 76 3.5.4 Merwedelijn en Tram Kanaleneiland in alternatief 4 De Merwedelijn komt vanaf Utrecht Centraal verdiept aan bij de ondergronds gelegen halte Kanaleneiland-Zuid. Net als in alternatief 2 kruist de Merwedelijn de A12 ondergronds en blijft deze verdiept gelegen tot en met de nieuwe ondergrondse halte Westraven. Daarna stijgt de tramlijn vanuit de ondergrondse ligging naar maaiveldligging en verder omhoog naar de bestaande Jutphasespoorbrug. Na de Jutphasespoor brug splitst de lijn zich en volgt enerzijds het bestaande tracé van de SUNIJ-lijn naar Nieuwegein, en anderzijds naar de halte Galecopperzoom. Ter plaatse van deze splitsing zullen aanpassingen moeten worden gedaan aan de Taludweg en omgeving om een ongelijkvloerse kruising van beide lijnen mogelijk te maken. De halte G alecopperzoom ligt in dit alternatief op hoogte (viaduct) aan de westzijde van de A.C. Verhoefweg, en ontsluit daarmee de gebiedsontwikkeling Galecopperzoom. In de toekomst kan het tracé vanaf deze eindhalte worden doorgetrokken naar Rijnenburg. Fr equentie De Merwedelijn rijdt in dit alternatief met een frequentie van 12 keer per uur in beide richtingen.
Bij halte Galecopperzoom keren 4 trams terug naar Utrecht CS. 8 trams rijden verder naar Nieuwegein en IJsselstein. Vanaf Nieuwegein-City rijden 4 trams richting Nieuwegein-Zuid en 4 trams richting IJsselstein-Zuid, net als bij de huidige SUNIJ-lijn. De Tram Kanaleneiland heeft haar eindhalte bij Galecopperzoom, alwaar deze keert middels het derde perron. Bus De r outes van buslijnen 65, 74 en 85 worden op dezelfde manier aangepast als in Alternatieven 1 en 2. Ook buslijn 77 wordt aangepast, maar zal niet langs P+R Westraven rijden (en daar gekoppeld worden aan lijn 34), maar rijdt langs de nieuwe halte Galecopperzoom, A12 en Waterlinieweg richting nieuwe halte Galgenwaard. Dit komt overeen met de wijzigingen in alternatief 3. Bij de nieuwe ondergrondse halte Westraven kan een ov -knooppunt worden gerealiseerd door een busstation toe te voegen bij de halte. Figuur 3-24: Overzicht Merwedelijn en Tram Kanaleneiland in alternatief 4 Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 77 Wegennet I n dit alternatief zijn er vrijwel geen wijziging in het wegennet ten oosten van het Kanaal, omdat de Merwedelijn volledig ondergronds blijft bij de kruising met de A12. Daarnaast komt er ruimte vrij in de meest westelijke onderdoorgang van de A12 omdat daar het spoor van de huidige SUNIJ- lijn kan komen te vervallen.
Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 78 3.5.5 Merwedelijn en Tram Kanaleneiland in alternatief 5 De inhoud van alternatief 5 is voor de Merwedelijn identiek aan alternatief 1. De Mer wedelijn komt vanaf Utrecht Centraal verdiept aan bij de ondergronds gelegen halte Kanaleneiland-Zuid. Na de halte Kanaleneiland-Zuid stijgt de tram vanuit de ondergrondse ligging naar maaiveldligging. Die maaiveldhoogte wordt net voor de onderdoorgang van de A12 bereikt, waardoor de tram middels het bestaande spoor van de huidige SUNIJ-lijn onder de A12 door kan. In dit alternatief vervolgt de tram zijn weg over het bestaande tramspoor naar de bestaande halte Westraven, over de Jutphasespoorbrug en door naar Nieuwegein. Omdat de Merwedelijn in dit alternatief de op- en afritten van de A12 (aan de zuidzijde) op maaiveld kruist, kan de tram niet vaker rijden dan 8x per uur. Fr equentie De Merwedelijn rijdt in dit alternatief daarom met een frequentie van 8 keer per uur in beide richtingen. Vanaf Nieuwegein-City rijden 4 trams richting Nieuwegein-Zuid en 4 trams richting IJsselstein-Zuid, net als bij de huidige SUNIJ -lijn. Tram Kanaleneiland takt op de halte Kanaleneiland-Zuid aan op de Merwedelijn. Net ten zuiden van de A12 is een keerspoor voorzien in de oksel van afrit 17 (Kanaleneiland). De tram rijdt vanaf hier terug naar Utrecht Centraal.
Bus A ls onderdeel van alternatief 1 worden diverse buslijnen die in de referentiesituatie via de Europalaan rijden anders gerouteerd. Op dit tracé rijdt immers de Merwedelijn via een snelle ondergrondse route. Dit betreft de lijnen 65, 74, 77 en 85. Wegennet De hellingbaa n van de tram zorgt in dit alternatief voor een fysieke barriere voor verkeer vanuit Nieuwegein (Europalaan) richting de oprit van de A12 naar Den Haag. Daarom zal het verkeer een lus moeten maken om de hellingbaan van de tram heen. Figuur 3-25: Overzicht Merwedelijn en Tram Kanaleneiland in alternatief 5 Verkenningenrapport en planMER / MIRT Verkenning OV en Wonen VKA / Definitief ` 79 3.5. 6 Merwedelijn en Tram Kanaleneiland in alternatief 6 De inhoud van alternatief 6 is voor de Merwedelijn identiek aan alternatief 2. De Mer wedelijn komt vanaf Utrecht Centraal verdiept aan bij de ondergronds gelegen halte Kanaleneiland-Zuid. In dit alternatief kruist de Merwedelijn de A12 ondergronds en blijft de Merwedelijn verdiept gelegen tot en met de nieuwe ondergrondse halte Westraven. Daarna stijgt de tramlijn vanuit de ondergrondse ligging naar het maaiveld, sluit aan op het bestaande spoor van de SUNIJ-lijn en rijdt zo verder over de bestaande Jutphasespoorbrug door naar Nieuwegein. Fr equentie De Merwedelijn rijdt in dit alternatief met een frequentie van 8 keer per uur in beide richtingen.
Vanaf Nieuwegein-City rijden 4 trams richting Nieuwegein-Zuid en 4 trams richting IJsselstein-Zuid, net als bij de huidige SUNIJ-lijn. De Tram Kanaleneiland heeft een eindhalte bij halte P+R Westraven, en keert direct na deze halte middels een eveneens ondergronds gelegen keerspoor. Bus A ls onderdeel van alternatief worden diverse buslijnen die in de referentiesituatie via de Europalaan rijden anders gerouteerd. Op dit tracé rijdt immers de Merwedelijn via een snelle ondergrondse route. Dit betreft de lijnen 65, 74, 77 en 85. Wegennet I n dit alternatief zijn er vrijwel geen wijziging in het wegennet omdat de Merwedelijn volledig ondergronds blijft bij de kruising met de A12. Daarnaast komt er ruimte vrij in de meest westelijke onderdoorgang van de A12 omdat daar het spoor van de huidige SUNIJ -lijn kan komen te vervallen. Figuur 3-26:Overzicht Merwedelijn en Tram Kanaleneiland in alternatief 6 3.6 | Overzicht van de alternatieven In de onderstaande tabellen worden de kenmerken en onderscheidende verschillen nogmaals overzichtelijk weergegeven. Alternatieven 4 t/m 6 staan afgebeeld op de volgende pagina.
Alternatief 1 | Alternatief 2 | Alternatief 3 Maatregel | Onderdeel | Uitwerking | Uitwerking | Uitwerking Halte Utrecht Centraal | Onder Beatrixgebouw | Onder Beatrixgebouw | Onder Beatrixgebouw Tracé | Utrecht Zuidwest | Jaarbeursboulevard – Overste Den | Jaarbeursboulevard – Overste Den | Jaarbeursboulevard – Overste Den Oudenlaan - Oudenlaan - Europalaan | Oudenlaan - Europalaan | Europalaan 4x per uur tot Nieuwegein-Zuid | 4x per uur tot Nieuwegein-Zuid | 4x per uur tot Nieuwegein-Zuid Frequentie Merwedelijn | 4x per uur tot IJsselstein- Zuid | 4x per uur tot IJsselstein- Zuid | 4x per uur tot IJsselstein- Zuid 4x per uur tot Galecopperzoom Bouwmethode tot A12 | Graven, 30% open, 70% overdekt | Graven, 30% open, 70% overdekt | Graven, 30% open, 70% overdekt Komt boven | Ten noorden van A12 | Ten zuiden van de A12, ten oosten | Ten noorden van A12 van het Amsterdam-Rijnkanaal Merwedelijn en Tram | Opheffing gelijkvloerse kruisingen | Opheffing gelijkvloerse kruisingen Europalaan met Kanaleneiland (SUNIJ- | Autonetwerk Europalaan | Europalaan met trambaan en | Niet van toepassing | trambaan en aanpassing aanrijroute toerit A12 lijn) | aanpassing aanrijroute toerit A12 | richting Den Haag. richting Den Haag.
Aantal haltes tussen Utrecht Centraal en | 3 | 3 | 3 Westraven Kruising Amsterdam- | Bestaande brug | Bestaande brug | Nieuwe brug Rijnkanaal | (Jutphasespoorbrug) | (Jutphasespoorbrug) Nieuwegein | Bestaande tracé | Bestaande tracé | Nieuw tracé langs Galecopperzoom en verplaatste halte Zuilenstein Lijnen 65 en 85 via Papendorp, | Lijnen 65 en 85 via Papendorp, | Lijnen 65 en 85 via Papendorp, lijn 74 via Regiobussen | lijnen 74 en 77 rijden via Westraven | lijnen 74 en 77 rijden via Westraven | Westraven en gekoppeld aan lijn 34 richting USP, en gekoppeld aan lijn 34 richting | en gekoppeld aan lijn 34 richting | lijn 77 via afrit 16 (Nieuwegein) gekoppeld aan lijn USP. | USP. | 34 naar USP.
Tram Kanaleneiland | Doortrekken Tram 22 richting | Doortrekken Tram 22 richting P+R | Doortrekken Tram 22 richting Galecopperzoom (8x Kanaleneiland- | Zuid (8x per uur) | Westraven (8x per uur) | per uur) Knooppunt Laagraven | Nieuwe busstrook | Nieuwe busstrook | Nieuwe busstrook (noord richting west/zuid) Bus Waterlinieweg en | Haltes Waterlinieweg | Galgenwaard | Galgenwaard | Galgenwaard USP Tweede busbaan USP | Leuvenlaan en bestaande tram- en | Leuvenlaan en bestaande tram- en | Leuvenlaan en bestaande tram- en busbaan busbaan Heidelberglaan | busbaan Heidelberglaan | Heidelberglaan Tram 22 | Koningsweg | Knip voor autoverkeer, | Knip voor autoverkeer, | Knip voor autoverkeer, onderdoorgang voor onderdoorgang voor fietsverkeer | onderdoorgang voor fietsverkeer | fietsverkeer Laan van | Ongelijkvloerse kruising met tram | Ongelijkvloerse kruising met tram | Ongelijkvloerse kruising met tram Maarschalkerweerd Verkenningenrapport | en planMER | / MIRT | Verkenning OV | en | Wonen | VKA | / Definitief | ` | 80 Alternatief 4 | Alternatief 5 | Alternatief 6 Maatregel | Onderdeel | Uitwerking | Uitwerking | Uitwerking Halte Utrecht Centraal | Onder Beatrixgebouw | Onder Beatrixgebouw | Onder Beatrixgebouw Tracé | Utrecht Zuidwest | Jaarbeursboulevard – Overste Den | Jaarbeursboulevard – Overste Den | Jaarbeursboulevard – Overste Den Oudenlaan - Oudenlaan - Europalaan |
Oudenlaan - Europalaan | Europalaan 4x per uur tot Nieuwegein-Zuid | 4x per uur tot Nieuwegein-Zuid | 4x per uur tot Nieuwegein-Zuid Frequentie Merwedelijn | 4x per uur tot IJsselstein- Zuid | 4x per uur tot IJsselstein- Zuid | 4x per uur tot IJsselstein- Zuid 4x per uur tot Galecopperzoom Bouwmethode | Graven, 30% open, 70% overdekt | Graven, 30% open, 70% overdekt | Graven, 30% open, 70% overdekt Komt boven | Ten zuiden van de A12, ten oosten | Ten noorden van A12 | Ten zuiden van de A12, ten oosten van het van het Amsterdam-Rijnkanaal | Amsterdam- Rijnkanaal Merwedelijn en Tram | Opheffing gelijkvloerse kruisingen Kanaleneiland (SUNIJ- | Autonetwerk Europalaan | Niet van toepassing | Europalaan met trambaan en | Niet van toepassing lijn) | aanpassing aanrijroute toerit A12 richting Den Haag.
Aantal haltes tussen Utrecht Centraal en | 3 | 3 | 3 Westraven Kruising Amsterdam- | Bestaande brug | Bestaande brug | Bestaande brug (Jutphasespoorbrug) Rijnkanaal | (Jutphasespoorbrug) | (Jutphasespoorbrug ) Nieuwegein | Splitsing tracé naar nieuwe | Bestaande tracé | Bestaande tracé eindhalte Galecopperzoom Lijnen 65 en 85 via Papendorp, lijn | Lijnen 65 en 85 via Papendorp, 74 via Westraven en gekoppeld aan | lijnen 74 en 77 rijden via Westraven | Lijnen 65 en 85 via Papendorp, lijnen 74 en 77 Regiobussen | lijn 34 richting USP, lijn 77 via afrit | en gekoppeld aan lijn 34 richting | rijden via Westraven en gekoppeld aan lijn 34 16 (Nieuwegein) gekoppeld aan lijn | USP. | richting USP. 34 naar USP.