2026-027 Rvs. Zienswijze 1e begrotingswijziging 2026 en Kaderbrief 2027 WIL

Gemeenteraad

Onderwerp

Werk en Inkomen Lekstroom: zienswijze 1e begrotingswijziging 2026 en Kaderbrief 2027.

Datum

13 januari 2026

Raadsvoorstel

Afdeling

2026-027

E-mailadr es opst eller D.Steba@Nieuwegein.nl

Maatschappelijke Ontwikkeling

Portefeuilleh ouder

Ellie Eggengoor

Onderwerp Werk en Inkomen Lekstroom: zienswijze 1e begrotingswijziging 2026 en Kaderbrief 2027.

Gevraagd besluit 1. Ten aanzien van de eerste begrotingswijziging 2026 van WIL een zienswijze kenbaar te maken met als belangrijkste punten dat de raad instemt met de beleidsmatige en financiële kaders, met de oproep om de actuele financiële effecten uiterlijk in de 2e begrotingswijziging te verwerken. 2.

Ten aanzien van de Kaderbrief 2027 van WIL een zienswijze kenbaar te maken dat de raad instemt met de inhoudelijke kaders en de opdracht mee te geven dat de financiële uitwerking valt binnen de financiële kaders.

3.

De financiële effecten van deze begrotingswijziging niet te verwerken in de eerste technische begrotingswijziging van de gemeente Nieuwegein.

Inleiding Werk en Inkomen Lekstroom heeft haar eerste begrotingswijziging 2026 en Kaderbrief 2027 voor zienswijze voorgelegd aan de deelnemende gemeenten. WIL heeft bij de stukken een brief gevoegd, waarin zij de raad op de hoogte stelt van de uitdagingen waarvoor ze zich gesteld ziet. 2026 is het eerste uitvoeringsjaar van het Meerjarenbeleidsplan (MJBP) 20262028. Zowel de begrotingswijziging 2026 als de Kaderbrief 2027 bewegen zich langs de lijnen van het MJBP. Hoewel 2026 het eerste jaar wordt waarin de ontwikkelagenda in het MJBP wordt uitgevoerd, heeft WIL in de 2e begrotingswijziging 2025 een bedrag van € 200.000 aangevraagd en gekregen om reeds in 2025 een eerste start te maken met de uitvoering van het MJBP. In de 1e begrotingswijziging 2026 vraagt WIL wederom om een investering van € 200.000. Vermeldenswaard is ten slotte dat WIL, in overleg met de gemeenten in Lekstroom, de financiële effecten, die ze eerder op ons verzoek had verwerkt in haar meerjarenbegroting, er weer grotendeels uit heeft gehaald. Deze en

Bladnummer 2/8 Raadsvoorstel 6 januari 2026

andere ontwikkelingen leiden tot een kostenstijging van € 881k voor Nieuwegein (€ 392k ten opzichte van de begroting van Nieuwegein). Onze verwachting is dat WIL de (tijdelijk niet ingerekende) financiële effecten spoedig weer zal kunnen verwerken in haar begroting; daarom passen wij onze planning- en controldocumenten pas in de loop van 2026 aan. WIL wordt om deze reden in de zienswijze opgeroepen om de business cases, dan wel projectplannen op te stellen en uiterlijk te verwerken in de 2e begrotingswijziging 2026, zodat de raad snel inzicht krijgt in de invloed van de maatregelen op onze inwoners en onze begroting. Zie verder argument 1.2 en de paragraaf financiën. Wat eraan voorafging Kostenstijging leidt tot opdracht kostenbesparing. De Participatiewet leidt in de kern tot een toename van het aantal gebruikers, omdat andere regelingen (zoals de sociale werkvoorziening, Wajong en werkloosheidswet) zouden verdwijnen, dan wel dat het recht zou worden beperkt, waardoor meer mensen richting de bijstand zouden worden geleid (in het meerjarenbeleidsplan is hierover uitgeweid op p. 8). Dit dreigde te leiden tot een grote toename van de kosten en het aantal klanten. De gemeenten hebben aan WIL gevraagd om de voorziene toename van klanten en kosten te dempen.

Via de herijking van de opdracht aan WIL, het meerjarenbeleidsplan en de verbetering van de P&C-cyclus, op weg naar besparingen. Het bestuur van WIL kwam begin 2024 tot de slotsom dat een dergelijke drastische en structurele kostenverlaging een herijking van de bestuurlijke opdracht aan WIL vereiste en gaf de organisatie de opdracht tot een nieuw meerjarenbeleidsplan. In het voorjaar van 2025 heeft de raad ingestemd met het meerjarenbeleidsplan 2026-2028, waarin diverse actielijnen waren opgenomen in de z.g. Ontwikkelagenda. In oktober 2025 heeft de raad ingestemd met een investering om voorbereidingen te treffen voor de ontwikkelagenda. Parallel aan het MJBP loopt het traject Sociale Infrastructuur Lekstroom Werkt (SILW), dat inmiddels Expeditie Menskracht heet. Ook dit traject moet -middels het activeren van kwetsbare inwoners- leiden tot kostenbesparingen. Voor een toelichting op de actielijnen in de Ontwikkelagenda wordt u verwezen naar de bijlage bij de Kaderbrief (vanaf p. 8).

Gewenst effect •

Een deskundige uitvoering van de wet- en regelgeving rondom de Participatiewet en aanpalende wet- en regelgeving.

•

Een transparante en planmatige besteding en verantwoording van de gemeentelijke middelen.

•

Een degelijk uitvoeringsplan om de kosten te beteugelen zowel nu als in de toekomst.

Bladnummer 3/8 Raadsvoorstel 6 januari 2026

Argumenten Begrotingswijziging 2026 1.1 Het beleid staat in het teken van het meerjarenbeleidsplan en wetswijzigingen. De begrotingswijziging is gebaseerd op het MJBP ’26-’28. In 2025 heeft de raad ingestemd met het meerjarenbeleidsplan van WIL. Centraal hierin staat de Ontwikkelagenda met 9 actielijnen, zie de bijlage bij de Kaderbrief, vanaf p. 8. Bepaalde actielijnen interfereren met Expeditie Menskracht (voorheen SILW; hierin staat centraal de activering van kwetsbare inwoners) en WIL probeert daarom gelijk op te trekken met dit parallelle traject. Het doel van het meerjarenbeleidsplan is in eerste instantie om te zoeken naar besparingsmogelijkheden, maar ook een betere en vriendelijker uitvoering van de Participatiewet. Hierdoor kan versmalling (minder kosten, bv. omdat er efficiënter wordt gewerkt of omdat meer [kwetsbare] mensen aan werk worden geholpen) samengaan met verbreding (meer investeren in ‘werk’ en beter gebruik van minimaregelingen door de inwoners). 1.2 De kosten stijgen met € 1,6 miljoen voor heel Lekstroom en € 881.000 voor Nieuwegein, maar de actuele cijfers worden uiterlijk bij de 2e begrotingswijziging verwerkt. Oorzaken van de prijsstijging met € 1,6 mln, w.v. € 881k voor Nieuwegein: 1.

De besparingen zijn voorlopig (grotendeels) niet ingerekend in de begrotingswijziging en Kaderbrief: Begin dit jaar heeft WIL, op verzoek van de gemeenten en vooruitlopend op de start van het MJBP in 2026, alvast de ingeschatte besparingen opgenomen in de begroting 2026 (voor de besparingen zie de Kaderbrief, p. 10, tabel onderaan). Recentelijk heeft WIL in goed overleg met de Lekstroomgemeenten besloten om deze besparingen tijdelijk niet in te rekenen in de begroting. De reden is dat het fundament waarop deze berekeningen waren gebaseerd onvoldoende stevig was om ze te verwerken in de begroting. Aan WIL is daarom gevraagd om in 2026 voor een aantal actielijnen business cases op te stellen. De bezuinigingen blijven staan, maar zijn voorlopig nog niet ingerekend. In de zienswijze voegt de raad hieraan toe dat hij in de business cases tevens opgenomen wil zien wat de invloed zal zijn van de maatregelen op de inwoners en de organisatie van WIL. Het niet inrekenen van de financiële effecten van de actielijnen in de begroting van WIL heeft als resultaat dat de begroting flink is gestegen: de begroting van WIL is hierdoor € 690.000 hoger (ongeveer € 350k hoger voor Nieuwegein). Twee zaken zijn wel in de begroting van WIL ingerekend: •

De harmonisatie van de minimaregelingen: dit leidt tot een voordeel van € 81.000;

•

De (voor)investering in de actielijnen: dit leidt tot een nadeel van € 200.000 voor heel Lekstroom (p. 3).

We verwachten dat de financiële effecten van de business cases uiterlijk in de 2e begrotingswijziging worden verwerkt.

Bladnummer 4/8 Raadsvoorstel 6 januari 2026

2. Er is extra personeel nodig om de dienstverlening op peil te houden. In 2026 is een bedrag van € 840.000 nodig ter vervanging van zieke medewerkers en voor de tijdelijke invulling van vacatures; € 100k is nodig voor ICT en zoals gezegd is er een voorinvestering van € 200.000 voor de ontwikkelagenda (voor heel Lekstroom, zie p. 3). Een overzicht van de inhuur per afdeling staat in de begrotingswijziging p. 16 (hier heeft de raad de afgelopen jaren om gevraagd). 3. Toename klantaantallen: het aantal klanten neemt over de gehele linie toe met 2%. In Nieuwegein gaat het om een stijging van 24 huishoudens, waarmee de prognose stijgt van 1.180 naar 1.204 huishoudens1. Hierdoor nemen ook de regelingskosten en personeelslasten toe. Kaderbrief 2027 2.1 De raad kan instemmen met de inhoudelijke kaders. WIL benoemt enkele ontwikkelingen die ingezet of gecontinueerd zullen worden in 2027: •

De belangrijkste ontwikkelingen betreffen de actielijnen in de Ontwikkelagenda in het MJBP. Hiermee is de Kaderbrief geheel in lijn met het meerjarenbeleid, waarmee de raad in februari 2025 heeft ingestemd. Voor de inhoud hiervan wordt u verwezen naar p. 8 van de Kaderbrief.

•

In de Kaderbrief wordt o.a. ingegaan op 3 belangrijke wetswijzigingen: o

Participatiewet in Balans, gericht op een betere dienstverlening aan de klanten van Werk en Inkomen.

o

Van School Naar Duurzaam werk is gericht op de ondersteuning en loopbaanbegeleiding van jongeren met een (risico op een) afstand tot de arbeidsmarkt, zodat ze duurzaam werk vinden en economisch zelfstandig worden.

o

Ten slotte is de Wet proactieve overheid in aantocht. Deze wet stelt instanties als het UWV, SVB en gemeenten beter in staat om inwoners actief te informeren als ze recht hebben op een uitkering of voorziening, maar hier nog geen gebruik van maken.

De bovenstaande zaken betreffen landelijke ontwikkelingen waar WIL en/of haar partners reeds mee aan de slag is/zijn gegaan. 2.2 De financiële uitwerking moet binnen de financiële kaders vallen. In afwachting van een goede doorrekening van de actielijnen, presenteert WIL in deze Kaderbrief de kosten zoals opgenomen in het meerjarenbeleidsplan, jaarschijf 2027. In de zienswijze spreekt de raad de verwachting uit dat deze doorrekening binnen de kaders van het meerjarenbeleidsplan zal vallen. 3.1 De financiële effecten van deze begrotingswijziging worden niet verwerkt in de eerste technische begrotingswijziging van de gemeente Nieuwegein.

1 Overigens heeft het niet inrekenen van de verwachte financiële effecten van de Ontwikkelagenda

(onderdeel van het MJBP) ook invloed op de stijging van het aantal klanten. Immers, enkele maatregelen zouden leiden tot minder mensen in de uitkering, zoals de scan op de voorliggende voorzieningen. De demping door deze maatregelen zit nu niet in het aantal huishoudens verwerkt.

Bladnummer 5/8 Raadsvoorstel 6 januari 2026

Verwerking van de begrotingswijziging doet geen recht aan het feit dat de taakstelling blijft staan. Dat komt niet tot uitdrukking in de cijfers als we deze begrotingswijziging verwerken.

Kanttekeningen 1.1. Zijn kostenstijging en kostenbesparing tegenstrijdig? De prijsstijgingen bij WIL lijken tegenstrijdig aan de opdracht die in 20242025 aan WIL is gegeven en die verwerkt is in het meerjarenbeleidsplan, namelijk: neem maatregelen om de exponentiële groei van de begroting af te buigen. Onderdeel van de herijkte opdracht is echter ook dat bepaalde kostenstijgingen, zoals cao en inflatie, doorberekend kunnen worden. En ook dat de dienstverlening op orde moet zijn: beperking van de dienstverlening of de toegang tot de regelingen mag enkel na instemming door de raad. Om deze reden kunnen kostenbesparing en -stijging samengaan. Het antwoord is dus ‘nee’.

Financiële aspecten In deze paragraaf wordt ingegaan op de financiële aspecten van dit raadsvoorstel. Belangrijk is dat, zoals eerder aangegeven, wij ervoor kiezen om deze veranderingen niet meteen in onze eigen begroting door te rekenen, maar te wachten totdat WIL met nieuwe cijfers komt en deze dan te verwerken. Dit omdat de besparingen gewoon doorgaan. 1.1 Begrotingswijziging 2026 De kosten bij WIL stijgen met € 1,6 miljoen voor heel Lekstroom en € 881.000 voor Nieuwegein. Deze stijging vindt zijn oorzaak in: •

het (tijdelijk) niet inrekenen van de financiële effecten van de actielijnen in de Ontwikkelagenda in de begroting van WIL. Zoals uitgelegd bij argument 1.2, heeft WIL in overleg met de gemeenten besloten om de financiële effecten van de actielijnen tijdelijk niet in te rekenen in haar begroting, dit in afwachting van de business cases, waarmee WIL beter inzicht zal kunnen geven in de financiële voordelen van de actielijnen in de Ontwikkelagenda;

•

het extra personeel dat nodig is om de dienstverlening op peil te houden. Voor Nieuwegein gaat het om per saldo € 400.000 voor de vervanging van zieke medewerkers, invulling van vacatures, ICT en de voorinvestering in de ontwikkelagenda (zie tabel 1b in de bijlage, onder uitvoeringskosten cao [€ -219k] en uitvoeringskosten overig [+ € 620k]).

In de bijlage is een tabel opgenomen, met daarin het verschil tussen de primitieve WIL-begroting 2026 en de begroting ná wijziging. Afgezet tegen de begroting 2026 van Nieuwegein is er een negatief verschil van € 392.475; zie cijfers in onderstaande tabel. De bijstandsuitgaven zijn in de tabel weggelaten, want Nieuwegein volgt hierin niet de begroting van WIL: in de gemeentelijke kadernota 2026 is besloten om daarvoor het beschikbare budget van het ministerie van SZW te volgen; de BUIG-lasten worden derhalve budgettair neutraal verwerkt in onze begroting.

Bladnummer 6/8 Raadsvoorstel 6 januari 2026

Voor de bijstandslasten wordt verwezen naar eerdergenoemde tabel in de bijlage.

Begroting Nieuwegein 2026 Collectieve zorgverzekering Individuele minimaregelingen

Begroting WIL na 1e begr. wijz.

Verschil

541.510

569.916

-28.406

1.624.530

1.709.747

-85.217

BBZ

66.600

66.600

-

Re-integratie Organisatiekosten WIL

852.280

852.280

-

10.464.007

10.742.859

-278.852

Totaal

13.548.927

13.941.402

-392.475

De aanpassing van de begroting vindt plaats in de loop van 2026. Zoals gezegd zijn de financiële effecten van de actielijnen in de Ontwikkelagenda niet ingerekend in de voorliggende begrotingswijziging en wordt WIL opgeroepen om deze effecten te verwerken in haar 2e begrotingswijziging. Daarom passen we onze gemeentelijke begroting nog niet aan. WIL wordt derhalve verzocht om zo spoedig mogelijk de business cases, dan wel projectplannen op te stellen, zodat de raad snel inzicht krijgt in de invloed van de maatregelen op onze begroting en inwoners. 1.2 De Kaderbrief 2027 In de Kaderbrief 2027 is de meerjarenbegroting, jaarschijf 2027 verwerkt. Deze moet worden geactualiseerd en wordt daarom voor kennisgeving aangenomen.

Communicatie aspecten WIL verzoekt de raad om uiterlijk 28 februari 2026 een zienswijze uit te brengen op de eerste begrotingswijziging 2026 en de Kaderbrief 2027. De zienswijze wordt ruim binnen deze termijn vastgesteld en aangeboden.

Uitvoering Uitvoering vindt plaats door de gemeenschappelijke regeling. Voor het verdere proces zie onder § communicatie.

Bijlagen 1. Financiële bijlage: Stijging 1e begrotingswijziging 2026, onderdeel Nieuwegein. 2. Raadsbesluit 3. Concept zienswijze op 1e begrotingswijziging 2026 en de Kaderbrief 2027 van Werk en Inkomen Lekstroom. 4. 1e begrotingswijziging 2026. 5. Kaderbrief 2027 6. Oplegger bij aanbiedingsbrief BW ’26 en Kaderbrief ’27 WIL

Bladnummer 7/8 Raadsvoorstel 6 januari 2026

burgemeester en wethouders,

Ellie Liebregts

Marijke van Beukering-Huijbregts

secretaris

burgemeester

Bladnummer 8/8 Raadsvoorstel 6 januari 2026

Financiële bijlage: stijging 1e begrotingswijziging 2026, onderdeel Nieuwegein.

1.a Begroting 2026, aandeel Nieuwegein

Inkomen

Werk

Ink. Onderst.

Bedrijfsvoering

Regelingskosten

23.861.674

852.280

2.166.040

Uitvoeringskosten

1.577.862

2.361.548

1.871.795

4.879.085

4.037.835

4.879.085 37.570.284

Totaal 1.b Eerste Begrotingswijziging 2026, aandeel Nieuwegein

25.439.536 3.213.828 Inkomen p. 19

Regelingskosten

365.681

Uitvoeringskosten cao

-59.450

Uitvoeringskosten overig Totaal 1.c Begroting 2026 ná begrotingswijziging Regelingskosten Uitvoeringskosten (bruto) Verschil B'26 -/- B'25

Werk, p. 25

Ink. Onderst., p. 34

26.879.994 10.690.290

Bedrijfsvoering, p. 42

51.862

113.623 -45.241

-62.647

37.465

12.488

123.381

447.643

620.978

343.696

39.374

191.763 384.997 Ink. BedrijfsOnderst. voering

881.082

Inkomen

Werk

479.304

2.279.663

-219.200

24.227.355

852.280

27.359.298

1.555.877

2.322.174

1.949.935

5.264.082

25.783.232 3.174.454

4.229.598

5.264.082 38.451.366

11.092.068