2025-350 Rvs. Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030

Gemeenteraad

Onderwerp Beleidskader Bestaanszekerheid 2026-2030 Datum

25 november 2025

Raadsvoorstel

Afdeling

2025-350

E-mailadres opsteller s.lekili@nieuwegein.nl

Maatschappelijke Ontwikkeling (MO)

Portefeuillehouder

Guido Bamberg

Onderwerp Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030

Gevraagd besluit 1. Het beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026-2030 vast te stellen, met daarin de vier pijlers: a.

Financiële bestaanszekerheid;

b.

Preventie en aanpak van armoede en schulden;

c.

Meedoen via werk, participatie en daginvulling;

d.

Inburgering en maatschappelijke integratie.

én de drie versterkende thema’s die voor alle pijlers randvoorwaardelijk zijn: a. b.

Basisvaardigheden; Gebiedsgericht werken, met bijzondere aandacht voor de Centrale As;

c.

Toegankelijkheid van ondersteuning.

Inleiding In Nieuwegein staat bestaanszekerheid onder druk. Een groep inwoners ervaart financiële stress, schulden of moeite om de weg te vinden naar passende ondersteuning. Problemen stapelen zich vaak op: wie te maken krijgt met armoede, loopt ook een groter risico op werkloosheid, gezondheidsproblemen of sociaal isolement. Deze bestaansonzekerheid is ongelijk verdeeld over de stad en concentreert zich in kwetsbare wijken binnen de Centrale As. Met dit beleidskader leggen we een stevige basis voor een samenhangende en integrale aanpak. Het kader bouwt voort op de ambities van de Koers Sociaal Domein 2024–2040 en sluit aan bij landelijke wet- en regelgeving, zoals de Participatiewet, de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en de Wet Inburgering. Waar de Koers Sociaal Domein de strategische richting schetst, vertaalt dit beleidskader die richting naar concrete keuzes en prioriteiten voor de komende vijf jaar.

Bladnummer 2/7 Raadsvoorstel 25 november 2025

De focus is samengebracht in vier pijlers: 1. Financiële bestaanszekerheid; 2. Preventie en aanpak van armoede en schulden; 3. Meedoen via werk, participatie en daginvulling; 4. Inburgering en maatschappelijke integratie. Deze pijlers vormen de kern van de gemeentelijke inzet. Ze worden versterkt door drie thema’s die alle pijlers doorkruisen: 

Basisvaardigheden;



Gebiedsgericht werken, met nadruk op de Centrale As;



Toegankelijkheid van ondersteuning.

Deze versterkende thema’s zorgen voor samenhang en vergroten de kans dat onze inzet daadwerkelijk effect heeft in de leefwereld van inwoners. De kern van dit beleidskader is dat we zekerheid, perspectief en veerkracht willen bieden. Zekerheid, zodat inwoners hun basis op orde hebben en niet dagelijks in stress leven. Perspectief, zodat mensen vooruit kunnen komen en kansen krijgen om mee te doen. En veerkracht, zodat inwoners sterker uit tegenslagen kunnen komen en grip houden op hun leven. Tijdens het opstellen van dit beleidskader is input opgehaald bij een brede groep van partners in de stad, waaronder WIL, Movactor, Santé Partners, Stichting Urgente Noden, de Voedselbank en Algemene Hulpdienst Nieuwegein. Deze partijen zijn gevraagd om schriftelijk te reageren op de uitgangspunten, aandachtspunten en gewenste richting. De ontvangen reacties zijn geanalyseerd en waar relevant verwerkt. Deze bijdragen geven waardevolle inzichten in de dagelijkse vragen en behoeften van inwoners en vormen daarmee belangrijke input voor dit beleidskader. Wat er aan vooraf ging In de afgelopen jaren heeft Nieuwegein in stappen gewerkt aan het vernieuwen en versterken van het sociaal domein. Een belangrijk fundament hiervoor is de Koers Sociaal Domein 2024–2040, die door de gemeenteraad is vastgesteld op 28 november 2023.

De Koers geeft de lange-termijnrichting voor het sociaal domein: meer preventie, integraliteit, eenvoud en een sterke sociale basis. Vervolgens heeft de raad op 14 december 2023 het Beleidskader Jeugd 2023– 2028 vastgesteld. Dit kader vertaalt de uitgangspunten van de Koers naar de jeugddoelgroep, met nadruk op preventie, tijdige hulp en het versterken van het opvoed- en opgroeiklimaat. Daarna is op 24 juni 2025 het Beleidskader Welzijn en Maatschappelijke Ondersteuning 2025–2030 vastgesteld. Dit kader richt zich op het versterken van de sociale basis in de wijken, het ondersteunen van informele netwerken

Bladnummer 3/7 Raadsvoorstel 25 november 2025

en het bieden van toegankelijke ondersteuning aan inwoners die (tijdelijk) hulp nodig hebben. Het voorliggende Beleidskader Bestaanszekerheid Nieuwegein 2026–2030 vormt de volgende stap in deze lijn. Waar de eerdere kaders ieder een deel van het sociaal domein omvatten, bundelt dit beleidskader alle inzet rondom armoede, schulden, participatie, werk, basisvaardigheden en inburgering in één samenhangend geheel. Hiermee wordt de Koers verder geconcretiseerd en ontstaat er een integraal kader voor bestaanszekerheid in Nieuwegein.

Gewenst effect Met dit beleidskader bieden we richting, samenhang en duidelijkheid. Het gewenste effect is dat: 

inwoners financiële rust ervaren en toegang hebben tot passende ondersteuning;



schulden zoveel mogelijk voorkomen of snel opgelost worden;



iedereen naar vermogen kan meedoen via werk, daginvulling of vrijwilligerswerk;



statushouders en nieuwkomers volwaardig integreren en participeren;



partners eenduidig samenwerken, met nadruk op preventie en nabijheid.

Argumenten 1.1

Dit beleidskader bundelt bestaanszekerheid in één integraal kader.

Bestaanszekerheid raakt aan meerdere leefgebieden tegelijk: financiën, wonen, gezondheid, werk en sociale relaties. Tot nu toe waren deze onderdelen verspreid opgenomen, waardoor er overlap en versnippering ontstond. Met dit beleidskader brengen we de belangrijkste onderdelen bij elkaar in vier pijlers en drie versterkende thema’s. Zo ontstaat er één helder en samenhangend verhaal dat richting geeft aan iedereen die in Nieuwegein werkt aan bestaanszekerheid. Dat geeft overzicht voor inwoners en duidelijkheid voor partners en professionals. Ook sluit dit aan bij onze ambitie om meer integraliteit en eenvoud te brengen in het sociaal domein. Dit beleidskader helpt om versnippering te voorkomen en om gezamenlijk vanuit één lijn te werken aan meer bestaanszekerheid voor alle inwoners. 1.2

Dit beleidskader benut de ruimte binnen landelijke wetgeving om

dichtbij inwoners te werken. De kaders voor bestaanszekerheid worden voor een groot deel bepaald door landelijke wetgeving, zoals de Participatiewet, de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en de Wet Inburgering. Deze wetten zijn belangrijk en bieden structuur, maar zijn niet altijd voldoende om inwoners daadwerkelijk perspectief te bieden. Gemeenten hebben ruimte om die landelijke kaders lokaal in te vullen. Dit beleidskader maakt zichtbaar hoe wij in Nieuwegein die ruimte benutten om meer maatwerk te bieden, dichter bij inwoners te staan en meer vanuit vertrouwen te werken. We zetten in op preventie, op eenvoud in toegang tot voorzieningen en op nabijheid in de uitvoering. Daarmee kiezen

Bladnummer 4/7 Raadsvoorstel 25 november 2025

we voor een benadering die past bij de leefwereld van inwoners, in plaats van alleen te redeneren vanuit regels en systemen. 1.3

Dit beleidskader maakt de Koers Sociaal Domein 2024-2040 concreet.

In de Koers Sociaal Domein hebben we een breed toekomstbeeld geschetst van een samenleving waarin meer gelijkheid, integraliteit en een sterke sociale basis centraal staan. Dat is een richtinggevende visie die lange lijnen uitzet. Met dit beleidskader maken we die visie concreet voor de komende vijf jaar op het deelgebied bestaanszekerheid. De vier pijlers en drie versterkende thema’s vormen het kader waarmee we de koers naar de praktijk brengen. Daarmee wordt de ambitie van de Koers vertaald naar de werkelijkheid van de dagelijkse ondersteuning, de afspraken met partners en de keuzes die we maken in de begroting. Dit beleidskader sluit dus naadloos aan bij de richting die de raad eerder heeft bepaald. Het geeft houvast om te werken aan meer bestaanszekerheid, in lijn met de koers en afgestemd op de specifieke uitdagingen in Nieuwegein. 1.4

Dit beleidskader helpt om ongelijkheid in de stad te verkleinen.

De verschillen in bestaanszekerheid tussen inwoners en tussen wijken zijn groot. In de Centrale As zien we bijvoorbeeld een stapeling van armoede, schulden, taalachterstand en lage participatie. In andere wijken spelen deze problemen minder sterk. Dit beleidskader erkent die verschillen en kiest er bewust voor om ongelijk te investeren waar de uitdagingen het grootst zijn. Daarmee werken we aan gelijke kansen voor iedereen. Door meer aandacht en middelen te richten op kwetsbare wijken, vergroten we de mogelijkheden voor inwoners die nu achterblijven. Tegelijk verliezen we de bredere stad niet uit het oog: een stevige basis voor alle inwoners blijft belangrijk. Deze aanpak sluit aan bij ons uitgangspunt dat werken aan bestaanszekerheid niet voor iedereen dezelfde aanpak vraagt, en dat bij ondersteuning altijd rekening moet worden gehouden met de levensfase, achtergrond en omstandigheden van mensen. 1.5

Dit beleidskader schept een gezamenlijk begrippenkader voor ons en

onze partners. Bestaanszekerheid vraagt om samenwerking tussen veel verschillende partijen: maatschappelijke organisaties, scholen, werkgevers, zorgaanbieders en vrijwilligersinitiatieven. Tot nu toe werkten deze partners vaak met verschillende begrippen, werkwijzen en prioriteiten. Dat maakt afstemming ingewikkeld en kan leiden tot onnodige verschillen in toegang en ondersteuning voor inwoners. Met dit beleidskader bieden we één gezamenlijk begrippenkader voor iedereen die bijdraagt aan bestaanszekerheid in Nieuwegein. De vier pijlers en de drie versterkende thema’s bieden een eenduidig kader waarmee partners hun inzet kunnen afstemmen en versterken. Dit bevordert samenhang, maakt verantwoordelijkheden duidelijker en helpt om gezamenlijke doelen te formuleren en te volgen. Zo wordt samenwerken eenvoudiger en wordt de kans groter dat bewoners daadwerkelijk merken dat ondersteuning beter op elkaar aansluit.

Bladnummer 5/7 Raadsvoorstel 25 november 2025

1.6

Dit beleidskader versterkt preventie en voorkomt zwaardere problemen

later Een van de uitgangspunten van dit beleidskader is dat we investeren in preventie. Inwoners lopen vaak vast omdat problemen te laat worden opgepakt. Schulden kunnen bijvoorbeeld snel oplopen als niet tijdig wordt ingegrepen, en een gebrek aan basisvaardigheden kan op den duur leiden tot isolement en werkloosheid. Door in te zetten op vroegsignalering en laagdrempelige ondersteuning, voorkomen we dat problemen escaleren. Dit is beter voor inwoners, omdat het veel stress en onzekerheid kan wegnemen. Maar het is ook beter voor de samenleving, omdat het voorkomt dat zwaardere en duurdere vormen van ondersteuning nodig zijn. Preventie is niet gratis, maar levert op de lange termijn menselijk en financieel rendement op. Met dit beleidskader verankeren we preventie structureel in onze aanpak van bestaanszekerheid.

Kanttekeningen 1.1

We moeten tegelijk investeren in preventie en acute hulp.

Hoewel dit beleidskader sterk inzet op preventie, blijft acute ondersteuning onverminderd noodzakelijk. Inwoners met urgente problemen hebben direct hulp nodig, ook als dat intensieve of duurdere ondersteuning vraagt. Dit vraagt om een goede balans tussen investeren in voorkomen en het beschikbaar houden van crisisinterventie, schuldhulpverlening, inkomensondersteuning en andere vormen van directe hulp. Het beleidskader benadrukt dat preventie tijd, geld en vaak ook dubbele inzet vraagt: acute problemen oplossen én tegelijk bouwen aan een duurzame basis voor de toekomst. 1.2

We zijn voor onze resultaten deels afhankelijk van landelijke keuzes.

Veel onderdelen van bestaanszekerheid worden beïnvloed door landelijke weten regelgeving, zoals de Participatiewet, de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en de Wet Inburgering. Ook landelijke wijzigingen in de sociale zekerheid, inkomensondersteuning of financiering hebben direct effect op onze lokale doelstellingen. Daardoor zijn de resultaten die we lokaal nastreven mede afhankelijk van keuzes waar we niet zelf over gaan. 1.3

De uitvoering vraagt voldoende capaciteit en professionele ruimte.

Het beleidskader vraagt om structurele investeringen in menskracht, deskundigheid en organisatorische randvoorwaarden. Preventie, nabijheid, integraal werken en maatwerk kunnen alleen slagen als professionals voldoende tijd, handelingsvrijheid en ondersteuning krijgen. De uitvoering staat of valt met voldoende capaciteit in het sociaal domein, ruimte voor professionele afweging en het verminderen van systeemdruk en administratieve lasten. 1.4

Samenwerking met partners vraagt structurele inzet en regie

Het beleidskader benadrukt dat bestaanszekerheid een gezamenlijke opgave is. Samenwerking met partners, zoals WIL, Movactor, onderwijs, zorgorganisaties, woningcorporaties en vrijwilligersinitiatieven, vraagt

Bladnummer 6/7 Raadsvoorstel 25 november 2025

voortdurende afstemming, heldere rolduiding en bestuurlijke regie. Nu is samenwerking soms afhankelijk van individuele professionals; het beleid vraagt om structurele samenwerking, vaste overlegmomenten, gezamenlijke casusbesprekingen en regionale afstemming om versnippering te voorkomen. 1.5

Het meten van effecten op bestaanszekerheid is niet eenvoudig

Bestaanszekerheid is breed en raakt meerdere leefgebieden tegelijk: inkomen, wonen, gezondheid, participatie, toegang tot ondersteuning en sociale relaties. Het beleidskader onderstreept dat dit niet alleen in cijfers te vangen is. Monitoring vraagt daarom om een combinatie van kwantitatieve indicatoren (zoals armoedecijfers, schulden, uitstroom naar werk) en kwalitatieve inzichten (zoals ervaren zekerheid, stress, vertrouwen en toegankelijkheid van ondersteuning). Omdat veranderingen vaak langzaam zichtbaar worden en afhankelijk zijn van vele factoren, is het meten van impact complex en vraagt het om continue, lerende monitoring.

Financiële aspecten De kosten van het beleidskader Bestaanszekerheid 2026–2030 worden gedekt binnen het bestaande financiële kader van bestaanszekerheid van de gemeente Nieuwegein. Het bedrag is gebaseerd op de benodigde inzet van professionals, gebiedsgerichte activiteiten en uitvoeringskosten, waarbij zowel structurele middelen (zoals preventie en wijkgericht werken) als incidentele opstartmiddelen zijn meegenomen. Ook worden specifieke bijdragen benut, waaronder Rijksprogramma’s zoals het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid. De verdere concrete financiële uitwerking volgt via de jaarlijkse uitvoeringsprogramma’s, waarin de activiteiten, planning en benodigde middelen per jaar worden uitgewerkt binnen de beschikbare begrotingsruimte.

Communicatie aspecten Adviesraad Sociaal Domein (ASD) De Adviesraad Sociaal Domein (ASD) heeft op 1 september 2025 een schriftelijke reactie gegeven op het concept-beleidskader. De ASD onderschrijft de richting en vraagt aandacht voor onder meer de financiële uitvoerbaarheid, het belang van een integrale benadering waarin ook wonen is betrokken, het specifieker in kaart brengen van doelgroepen, de noodzaak van SMART-doelstellingen en het borgen van voldoende en goed opgeleid personeel. Ook geeft de ASD aandachtspunten mee over de inzet van ervaringsdeskundigen en de monitoring van de Stadspas. Deze punten vragen vooral om nadere uitwerking in de uitvoeringsprogramma’s en worden daar verder opgepakt. De reactie op het ASD-advies is bij dit raadsvoorstel als bijlage toegevoegd. Na vaststelling wordt het beleidskader gedeeld met alle partners die input hebben geleverd en met organisaties die betrokken zijn bij de uitvoering. Publicatie vindt plaats via de gemeentelijke website en interne kanalen.

Bladnummer 7/7 Raadsvoorstel 25 november 2025

Uitvoering Na vaststelling vormt het Beleidskader Bestaanszekerheid 2026–2030 de basis voor de verdere uitwerking in meerjarige uitvoeringsprogramma’s. Hierin worden de jaarlijkse prioriteiten, concrete maatregelen, benodigde middelen en rollen van partners uitgewerkt. De aandachtspunten die door de Adviesraad Sociaal Domein en andere partners zijn meegegeven, worden in deze uitvoeringsprogramma’s samen met hen verder geconcretiseerd. De gemeente heeft hierin de regierol en werkt samen met lokale partijen. In de eerste fase worden afspraken gemaakt over planning, rapportages en uitvoeringsprocessen. Daarna worden de maatregelen gebiedsgericht en in samenwerking met partners in de praktijk gebracht. Monitoring en verantwoording verlopen via de reguliere P&C-cyclus. De raad wordt via de reguliere rapportages geïnformeerd over de voortgang.

Bijlagen 1. Beleidskader Bestaanszekerheid 2026–2030 2. Raadsbesluit Bestaanszekerheid 2026-2030 3. Advies Adviesraad Sociaal Domein 4. Reactie op advies Adviesraad Sociaal Domein

burgemeester en wethouders,

Ellie Liebregts

Marijke van Beukering-Huijbregts

secretaris

burgemeester