2025-282 Rvs. Koersdocument Groot Merwede en planvormingsfase

Gemeenteraad

Onderwerp Koersdocument Groot Merwede Datum

14 oktober 2025

Raadsvoorstel

Afdeling

Ruimtelijk Domein

E-mailadres opsteller D.baare@nieuwegein.nl

2025-282

g.bleumer@nieuwegein.nl Portefeuillehouder

Ellie Eggengoor

Onderwerp Koersdocument Groot Merwede en planvormingsfase

Gevraagd besluit 1. Het Koersdocument Groot Merwede Nieuwegein vast te stellen, waarbij we inzetten op: a.

Actief Stedelijk Leven als ontwikkelperspectief met daaraan gekoppeld ruimtelijke, programmatische en maatschappelijke uitgangspunten als basis voor de nadere uitwerking van deze deelgebieden;

b.

De ambitie om vanaf 2030 de volgende ontwikkelingen te realiseren: i.

6.000 – 8.000 woningen in een hoogstedelijke en diverse mix van vooral gestapelde woontypes met voorzieningen en werkgelegenheid in de Galecopperzoom-Oost en Liesbosch-West met bijpassend mobiliteitsconcept;

ii.

Een groen, recreatief en sportlandschap in de Galecopperzoom-West;

iii. c.

Een Landschapspark in Laagraven-Oost.

Een ambitievariant voor een optimale gebiedsontwikkeling met een kwalitatieve Merwedelijn inclusief nieuwe brug over het Amsterdam-Rijnkanaal en centrale halte in de Galecopperzoom.

d.

Randvoorwaarden en condities waarover nadere afspraken gemaakt moeten worden in samenwerking met rijk, regio en/of ketenpartners.

2. Een adaptief planontwikkelingsproces op te starten in samenwerking met rijk, regio, ketenpartners en in samenspraak met de omgeving en toe te werken naar bestuurlijke overeenstemming met het rijk en de regio over de gebiedsontwikkeling Groot Merwede waarbij het Koersdocument Groot Merwede Nieuwegein de gemeentelijke inzet is.

Bladnummer 2/13 Raadsvoorstel 27 november 2025

3. De planvormingsfase voor de Groot Merwede Nieuwegein te starten door in de reserve grondbedrijf een bedrag te reserveren van 9,4 miljoen euro voor het programmabudget in de periode 2026 tot en met 2030. Daarbij het werkbudget 2026 op te hogen met 1,1 miljoen euro naar een programmabudget Groot Merwede 2026 van 1,7 miljoen euro ten laste van de reserve grondbedrijf 4. Het college de opdracht te geven toe te werken naar een gebiedsontwikkeling met evenwichtige maatschappelijke en financiële kosten en baten, gedekt uit de beschikbare middelen in de reserve grondbedrijf en aangevuld met subsidies. 5. Het koersdocument vast te stellen als uitwerking van de omgevingsvisie voor de Nieuwegeinse deelgebieden van Groot Merwede en als zodanig onderdeel uit te laten maken van de omgevingsvisie Nieuwegein Verstedelijkt en Vergroent en te gebruiken als uitgangspunt voor de komende fase van de planvorming.

Bladnummer 3/13 Raadsvoorstel 27 november 2025

Inleiding Met Groot Merwede bouwen we verder aan de toekomst van Nieuwegein en de regio Utrecht. Groot Merwede is onderdeel van de Grootschalige Woningbouwlocatie Groot Merwede Rijnenburg waar in totaal 63.000 tot 75.000 woningen zijn voorzien. Vanaf 2030 wordt Groot Merwede ontwikkeld als een aantrekkelijk en stedelijk gebied aan beide kanten van de A12. In heel Groot Merwede is plaats voor 13.750 tot 20.450 woningen waarvan 6.000 tot 8.000 in Nieuwegein. Nu de overkoepelende plannen voor de verstedelijking en de Merwedelijn concreter worden is het belangrijk dat we ook onze eigen ideeën verder uitwerken in het Koersdocument. In Nieuwegein en de regio Utrecht bestaat een grote behoefte aan kwalitatieve en betaalbare woonruimte, met de ontwikkeling van Groot Merwede zetten we een grote stap in het oplossen van deze opgave. Groot Merwede wordt een aangenaam en gezond leefgebied onder het adagium ‘actief stedelijk leven’, waarbij er een overgang ontstaat tussen de nieuwe en bestaande stedelijke structuren. Door het opheffen van huidige barrières ontstaat aantrekkelijke en sociaal veilige overgang tussen Nieuwegein en Utrecht. De toekomstige Merwedelijn garandeert bovendien toegankelijke en duurzame mobiliteit voor zowel nieuwe als huidige Nieuwegeiners, zonder dat dit leidt tot een evenredige groei van automobiliteit.

Het Koersdocument benoemt de ruimtelijke, programmatische en maatschappelijke uitgangspunten voor de Nieuwegeinse deelgebieden van Groot Merwede (Galecopperzoom-West, Galecopperzoom-Oost, LiesboschWest en Laagraven-Oost). Zo staat er een stevig fundament en kader voor verdere planontwikkeling. Daarnaast vormt het Koersdocument de voorbereiding op gezamenlijke besluitvorming met rijk en regio. Uw raad wordt verzocht het Koersdocument Groot Merwede vast te stellen. De Ambitievariant in deel C van het Koersdocument beschrijft de meest wenselijke toekomstige invulling van de Galecopperzoom op basis van de huidige inzichten: een levendig stedelijk gebied met goede en betaalbare woningen, voorzieningen in de buurt, en een centrale ligging van de Merwedelijn en halte waardoor een sterke verbinding met Utrecht en Nieuwegein ontstaat. Goede bereikbaarheid met de fiets in alle windrichtingen aangezien belangrijke barrières zijn verholpen. De Ambitievariant is afhankelijk van de invulling van ruimtelijke randvoorwaarden, ofwel keuzes over technische en financiële haalbaarheid met een grote invloed op de ontwikkeling. Nieuwegein kan niet alle keuzes alleen maken; samenwerking met rijk en regio is noodzakelijk. Met de Ambitievariant neemt Nieuwegein positie in voor het vervolgproces en samenwerkingsafspraken met de rijk- en regiopartijen.

Voor de Merwedelijn worden afspraken, inclusief risicoverdeling en financiering, nader uitgewerkt in een bestuursovereenkomst tussen rijk en regio.

Bladnummer 4/13 Raadsvoorstel 27 november 2025

Het Koersdocument is, naast de bestaande beleidskaders, het uitgangspunt voor de komende fase van planvorming. We werken hierbij van grof naar fijn en leveren bij belangrijke mijlpalen planproducten op die uw raad in positie brengen om de gebiedsontwikkeling bij te sturen. Voor realisatie van de plannen in de Galecopperzoom is de verplaatsing van de sportvelden onvermijdelijk. Het gesprek met de sportverenigingen is gaande en met samenwerking van de sportverenigingen starten we in 2026 met de voorbereidingen van de plannen voor een nieuw sport- en groengebied in de Galecopperzoom-west en het verhuizen van de sportverenigingen naar nieuwe sportfaciliteiten in de Galecopperzoom-West. Om de ambities van het Koersdocument te verwezenlijken is gedurende de planvorming budget noodzakelijk. Dit budget stelt de gemeente in staat om de benodigde onderzoeken uit te voeren ten behoeve van de planologischejuridische functiewijziging naar verstedelijking en op het gebied van mobiliteit, milieu, programmering en financiering. Daarnaast kan door middel van participatie het gesprek met de stad worden voortgezet en gewerkt worden aan een stedenbouwkundig uitwerking van Groot Merwede.

Wat eraan voorafging Uw raad heeft eerder de Omgevingsvisie Nieuwegein verstedelijkt en vergroent (2021; Link) en de Ruimtelijke Positiebepaling A12-zone (2022; Link) vastgesteld. Met het vaststellen van het Koersdocument wordt de volgende stap gezet in de ontwikkeling van plannen voor Groot Merwede. De omgevingsvisie beschouwt de deelgebieden van Groot Merwede als ontwikkelgebied voor regionale verstedelijking en benoemd uitgangspunten voor de gebiedsontwikkeling. Met de uitwerking van de uitgangspunten voor de verstedelijking in het Koersdocument geven we invulling aan de kaders die door uw raad zijn vastgesteld in de omgevingsvisie. Daarnaast is het Koersdocument een nadere uitwerking van de principes uit de Ruimtelijke Positiebepaling naar ambities en uitgangspunten. Groot Merwede is niet meegenomen binnen de scope van het Grip op de groei van de stad onderzoek (2023; Link). Om invulling te geven aan de resultaten van het onderzoek en te waarborgen dat Groot Merwede bijdraagt aan de bestaande stad is in het Koersdocument opgesteld met in achtneming van de vijf kritische succesfactoren. De Merwedelijn is een randvoorwaarde voor de ontwikkeling van Groot Merwede en wordt met een groter pakket aan mobiliteitsingrepen in de regio Utrecht onderzocht in de MIRT-verkenning OV & Wonen. Over de voortgang van deze MIRT-verkenning bent u doorlopend geïnformeerd.

Tijdens het BOMIRT in november 2025 zijn in rijk-regio verband afspraken gemaakt over de Merwedelijn.

Bladnummer 5/13 Raadsvoorstel 27 november 2025

Participatie en communicatie Om de gemeentelijke koers voor Groot Merwede verder uit te werken heeft de gemeente, na de uitgebreide dialoog in 2022 bij de ruimtelijke positiebepaling, de gespreken met inwoners, ondernemers en organisaties voortgezet. Evenals in 2022 hebben we een intensief participatietraject doorlopen met verschillende momenten om mee te denken en zorgen, vragen en adviezen mee te geven. De adviezen uit het participatietraject hebben een plek gekregen in het Koersdocument. Het grootste deel van de adviezen zijn verwerkt in de uitgangspunten en wanneer dit niet mogelijk is er een toelichting gegeven. Er waren drie grote bijeenkomsten, een digitale enquête, gesprekken met georganiseerde stakeholders en er was een jongerentop. Daar is ruim gebruik van gemaakt. Voor meer informatie over het participatietraject én de opgehaalde adviezen verwijzen we u graag naar de bijlage ‘Adviezen uit de participatie Koersdocument Groot Merwede – Nieuwegein’ en naar de website www.ikbennieuwegein.nl/grootmerwede De gemeente heeft diverse informatiecampagnes gevoerd om het participatietraject bij een breed publiek bekend te maken. Er zijn persoonlijke uitnodigingen verstuurd via buurtberichten in alle noordelijke wijken van Nieuwegein en een digitale nieuwsbrief met bijna 1.500 abonnees gedeeld.

Verder is gebruik gemaakt van stadsbrede communicatie, zoals aan betaalde onlineadvertenties, diverse wijkmedia en de Molenkruier. De brede inzet van communicatiemiddelen heeft mede geleid door hoge opkomsten en respons in dit traject.

Gewenst effect De realisatie van Groot Merwede en 6000 – 8000 woningen na 2030 in een aantrekkelijk actief stedelijk gebied. Zo zorgen we voor voldoende woningen voor Nieuwegeiners en dragen we bij aan de regionale woningopgave.

Argumenten 1.1 Het Koersdocument maakt duidelijk waar Nieuwegein heen wil met de ontwikkeling van Groot Merwede. Met vaststelling van de uitgangspunten in het Koersdocument zet uw raad een stevig kader neer waarbinnen de planvorming in de volgende fase plaats kan beginnen. Het Koersdocument beschrijft in meer detail met welke uitgangspunten de ontwikkeling van Groot Merwede wenselijk is. Zo kaderen we de plannen voor het gebied verder in. Inwoners, ondernemers en organisaties in Nieuwegein weten zo beter hoe de toekomst van het gebied en hun stad er uit gaat zien. Dit kader is zelfbindend en heeft nog geen planologische status, daarvoor is later verankering in het omgevingsplan nodig, maar de koppeling met de omgevingsvisie zorgt in deze fase voor voldoende borging.

Bladnummer 6/13 Raadsvoorstel 27 november 2025

1.2 Uit de gezamenlijke onderzoeken van Rijk en Regio is gebleken dat de ontwikkeling van Groot Merwede haalbaar, maakbaar, voorstelbaar en wenselijk is. De onderlinge afhankelijkheden binnen Groot Merwede maken dat het essentieel is dat alle partijen het belang van een integrale en volwaardige realisatie van groot Merwede met bijbehorende condities en randvoorwaarden benadrukken. Niet over alles is nu al duidelijkheid en besluitvorming mogelijk. Dat betekent dat er vertrouwen nodig is in het eindbeeld om vanuit Nieuwegein al aan de slag te gaan met de planuitwerking. In het koersdocument leggen we daarom de condities vast waarover afspraken gemaakt moeten worden. Gelijktijdig leggen we in bestuurlijke afspraken vast dat alle partijen langjarige samenwerking aangaan om Groot Merwede mogelijk te maken. 1.3 Het Koersdocument past binnen de kaders van de omgevingsvisie en is een uitwerking van de ruimtelijke positiebepaling. In de omgevingsvisie Nieuwegein verstedelijkt en vergroent is op hoofdlijnen aangegeven wat Groot Merwede Nieuwegein moet opleveren. De Ruimtelijke Positiebepaling benoemt vijf leidende principes voor de ontwikkeling van Groot Merwede. Deze kaders vormen het fundament van de plannen voor Groot Merwede, het Koersdocument bouwt hierop voort.

1.4 Actief stedelijk leven is de doorvertaling van de regionale ambitie op gezond stedelijk leven naar het gebied Groot Merwede In Groot Merwede geven we invulling aan de regionale ambitie van gezond leven in een stedelijke regio, zoals onder meer in het integraal ruimtelijk perspectief is vastgelegd. In Groot Merwede zetten we in op een identiteit waar sport, bewegen, levendigheid, actieve vormen van mobiliteit en werkgelegenheid een belangrijke rol in speelt. 1.5 Met het Koersdocument zetten we in op een integrale gebiedsontwikkeling waarin hoogstedelijk wonen en werken in samenhang met groen, sport en landschap worden ontwikkeld In navolging op de positiebepaling waarin een bandbreedte van 5000 tot 10000 woningen werd gehanteerd geven de nadere onderzoeken richting om de bandbreedte te versmallen. In het Koersdocument stellen we dat 6000 tot 8000 woningen en bijbehorende voorzieningen en werkgelegenheid ruimtelijk passend zijn in combinatie met een kwalitatief goede leefomgeving en gelijktijdig voldoende volume om de benodigde schaalsprong in OV en bovenplanse condities te verantwoorden.

Bladnummer 7/13 Raadsvoorstel 27 november 2025

1.6 Het verplaatsen van het sportpark naar een nieuwe locatie in een te ontwikkelen sportlandschap in de Galecopperzoom-West is de eerste stap om de gebiedsontwikkeling en infrastructurele ingrepen mogelijk te maken. Het maken van een nieuw sportlandschap en het verplaatsen van het sportcomplex is een grote opgave die zorgvuldig en tijdig met de sportverenigingen moet worden voorbereidt. De huidige sportlocatie is de meest logische locatie om te starten met verstedelijking door nabijheid van bestaande wijken, voorzieningen en tijdelijk openbaar vervoer. 1.7 De ontwikkeling van landschapspark Laaggraven Oost is essentieel om de toename van verstedelijking op te vangen. De substantiële groen, recreatie en natuuropgave voortkomend uit de verstedelijking is niet inpasbaar binnen de te ontwikkelen gebieden, realisatie van deze opgave in Laagraven Oost is daarmee cruciaal. De ontwikkeling van een Landschapspark in Laagraven Oost waarvan de nadere uitwerking plaatsvindt binnen het programma Groen Groeit Mee wordt doorlopend afgestemd met de planontwikkeling van Groot Merwede. 1.9 De ambitievariant biedt het meeste perspectief op de realisatie van de Nieuwegeinse en regionale doelstellingen.

Een ambitievariant met nieuwe brug geeft optimaal invulling aan de Nieuwegeinse ov-bereikbaarheidsopgave, leidt tot een optimale ov-knoop in de Galecopperzoom oost en maakt daarmee een optimale verstedelijking mogelijk. 1.10 Het Koersdocument is tot stand gekomen door een intensief en transparant traject samen met de stad. Door middel van een enquête en meerdere bijeenkomsten zijn inwoners en ondernemers meegenomen met de plannen voor Groot Merwede in het Koersdocument. Bovendien hebben inwoners adviezen geformuleerd over Groot Merwede die een plek hebben gekregen in het Koersdocument. Tijdens de bijeenkomsten hebben bewoners aangegeven dat ze hun verhaal kwijt kunnen en zich gehoord voelen. Het Koersdocument is dus een verhaal waarin veel Nieuwegeiners zich herkennen. 2.1 Met het Koersdocument actualiseren en versterken we onze uitgangspositie in de rijk- en regiosamenwerking. Na de ruimtelijke positiebepaling neemt Nieuwegein met het Koersdocument opnieuw duidelijk positie in. Op deze manier is het belang van Nieuwegein in de regionale gebiedsontwikkeling Groot Merwede helder. Door de kaders uit het Koersdocument vast te stellen ontstaat er mandaat voor onderhandelingen met onze regionale partners en het Rijk. Hoe beter we weten wat Groot Merwede ons moet opleveren, hoe sterker we aan de onderhandelingstafel zitten.

2.2 De planning is alleen haalbaar met een adaptief planproces waarin we parallel plannen. De voorbereidingstijd voor complexe gebiedsontwikkelingen is lang. Landelijk zijn er werkwijzen in ontwikkeling om deze planperiode in te korten voor de

Bladnummer 8/13 Raadsvoorstel 27 november 2025

Grootschalige Woningbouwlocaties. Met een adaptief planproces en parallel plannen wordt de voorbereidingstijd ingekort omdat producten gelijktijdig worden opgesteld en planonderdelen al naar een volgende fase worden gebracht vooruitlopend op het geheel.

3.1 Het budget voor programmakosten stelt de gemeente in staat de planvormingsfase voor Groot Merwede op te starten. Groot Merwede is een complexe, langjarige gebiedsontwikkeling met een aanzienlijk programma. Het voorgestelde budget stelt de organisatie in staat de plannen uit te werken om de ambities uit het Koersdocument te realiseren. Zonder dit budget is de ontwikkeling van Groot Merwede niet uitvoerbaar. 3.2 De omvang van het benodigde programmabudget past bij vergelijkbare gebiedsontwikkelingen. Het programmabudget Groot Merwede is globaal getoetst aan vergelijkbare complexe en langjarige gebiedsontwikkelingen. Gemiddeld wordt gewerkt met een bandbreedte van 5.000-10.000 euro per woning. Als rekening gehouden wordt met het aantal te realiseren woningen en de looptijd van de ontwikkeling, ligt het aangevraagde budget onder de onderkant bandbreedte van vergelijkbare complexe gebiedsontwikkelingen. 3.3 De programmakosten in de planvormingsfase blijven ten laste komen van de gebiedsontwikkeling Groot Merwede. De programmakosten in de planvormingsfase komen, evenals in de verkenningsfase ten laste van de reserve grondbedrijf. Op basis van de verfijning in de planvormingsfase wordt bepaald of en zo ja welk deel daarvan wordt doorbelast aan de gebiedsontwikkeling.

3.4 Door het totale budget programmakosten voor de periode 2026 tot en met 2030 als claim op te nemen in de reserve grondbedrijf is er zekerheid dat de middelen de komende jaren beschikbaar blijven. Dit betekent niet dat deze bedragen vooraf beschikbaar worden gesteld, wel dat er zekerheid is dat dit budget de komende jaren beschikbaar blijft. 4.1 De haalbaarheid van de gebiedsontwikkeling Groot Merwede wordt in planvormingsfase financieel onderbouwd, inclusief de daarmee samenhangende (financiële) risico’s en vervolgstappen op basis van de onderbouwing. Het uitgangspunt bij de financiële onderbouwing is dat er zicht moet zijn op een gebiedsontwikkeling met evenwichtige maatschappelijke en financiële kosten en baten passend binnen de financiële kaders van de gemeente, nog toe te kennen subsidies en met de reserve grondbedrijf als vangnet. Waarbij ook oog is voor de structurele kosten en opbrengsten op de langere termijn. 4.2 De haalbaarheid van de gebiedsontwikkeling Groot Merwede moet passen binnen de gemeentelijke financiële kaders. De financiële haalbaarheid van de gebiedsontwikkeling Groot Merwede moet passen binnen de financiële kaders van de gemeente, rekening houdend met

Bladnummer 9/13 Raadsvoorstel 27 november 2025

de nog toe te kennen subsidies en met de reserve grondbedrijf als vangnet. Waarbij ook oog is voor de structurele kosten en opbrengsten op de langere termijn. 5.1 Het Koersdocument geeft invulling aan de opdracht uit de omgevingsvisie om nader te onderzoeken of dit gebied kan worden benut voor verstedelijking na 2030. Het is daarmee een nadere uitwerking van de omgevingsvisie voor de Nieuwegeinse delen van Groot Merwede. Ten tijde van het opstellen van de visie was hier nog onvoldoende zicht op om uitgangspunten voor de planvorming mee te geven, het koersdocument geeft hier invulling aan. 5.2 Door het koersdocument onderdeel te maken van de omgevingsvisie krijgt het status en ontstaan er mogelijkheden om de grondwaardestijging te effectueren. Met het geven van status geven we richting rijk en regio het signaal af dat Nieuwegein zich committeert aan de opgave en tempo wil maken. Daarnaast biedt het nu al juridische grondslag om op enig moment grondwaardestijging te kapitaliseren en om voorzienbaarheid in te regelen.

Kanttekeningen 1.1 Zonder bijdrage van het Rijk is het niet mogelijk om belangrijke randvoorwaarden te realiseren zoals de Merwedelijn. Voor de realisatie van bovenplanse maatregelen zoals de Merwedelijn of het opheffen van barrières in het plangebied is een rijksbijdrage noodzakelijk. Het gesprek hierover wordt doorlopend met het rijk gevoerd samen met de regiopartners. 1.2 Het Koersdocument is een tussenstap om te komen tot gebiedsontwikkeling. Op basis van het Koersdocument is het zaak om de plannen voor onder andere programmering, stedenbouw, mobiliteit en energie verder uit te werken. Daarnaast zijn een scala aan onderzoeken noodzakelijk om het gebied te ontwikkelen. In de komende fase zijn er regelmatig beslismomenten om de raad in stelling te brengen de plannen waar nodig bij te sturen. 1.3 De gebiedsontwikkeling is afhankelijk van rijk- en regiosamenwerking. Om ontwikkeling van Groot Merwede mogelijk te maken, werken we onder meer samen met het Rijk, de Provincie en de gemeente Utrecht en de U10 gemeenten. Het gebied wordt in samenhang ontwikkeld met alle partijen. De onderhandeling over de toekomst van Groot Merwede wordt daarom met vele partijen gevoerd en is complex. De uitkomsten van de onderhandeling kunnen effect hebben op de gemeentelijke plannen van Groot Merwede. Met het Koersdocument is het mandaat voor de gemeente Nieuwegein helder.

De komende periode werken Rijk en regio uit hoe de samenwerking in de planvormingsfase er uit zal zien. 1.4 De ambitievariant hanteren we als basis voor de uit te werken plannen vooruitlopend op definitieve afspraken en besluit in rijk regio verband.

Bladnummer 10/13 Raadsvoorstel 27 november 2025

Om voortgang te behouden en gericht verder te onderzoeken starten we de planuitwerking op basis van de ambitievariant uit het Koersdocument, wetende dat deze elementen bevat waar nog geen besluitvorming over is in de rijk-regio samenwerking.

2.1 Afspraken in rijk en regio verband kunnen afwijken van de Nieuwegeinse inzet in het Koersdocument. Het Koersdocument is voor Nieuwegein het kader waarbinnen we de plannen uitwerken, richting rijk en regio is het onze inzet. Daarin zijn ook andere uitkomsten mogelijk. Besluitvorming en afspraken tussen Rijk en Regio is altijd onder voorbehoud van goedkeuring in raden, staten en/of de Tweede Kamer. 3.1 De planvorming voor Groot Merwede is een uitdaging die veel vraagt van de gemeentelijke organisatie. Groot Merwede is een zeer omvangrijke en complexe ontwikkeling. Niet een op een vergelijkbaar met andere projecten of programma’s die in Nieuwegein lopen. Op basis van de huidige inzichten verwachten we dat het haalbaar, maakbaar, voorstelbaar en wenselijk is om hier invulling aan te geven en dat de Nieuwegeinse organisatie dit aan kan voor het deel waarvoor zij verantwoordelijk is. Dit vraagt wel een langjarig commitment en inzet, zowel politiek-bestuurlijk als organisatorisch. 3.2 Het budget programmakosten voor de periode 2026 tot en met 2030 is geraamd op basis van huidige inzichten. We hebben het budget programmakosten geraamd met de op dit moment beschikbare kennis en ervaring van de planvormingsfase. In die vervolgfase verfijnen we de activiteiten, de daarvoor benodigde capaciteit en de planning/fasering.

Dit voortschrijdend inzicht kan leiden tot bijstelling van het benodigde budget. Daarover wordt de raad tijdig de benodigde voorstellen voorgelegd. 3.3. Het project verplaatsing sportclubs is onderdeel van de gebiedsontwikkeling Groot Merwede, maar niet meegenomen in de programmakosten. De verplaatsing van de sportclubs naar een nieuwe locatie in GalecopperzoomWest is een deelproject/-plan binnen het programma Groot Merwede. Bij de start van de planontwikkeling voor dit deelgebied zal uw raad tijdig een afzonderlijke budgetaanvraag plankosten wordt voorgelegd. Dit is niet opgenomen in deze budgetaanvraag. 3.4 Met de dekking van het budget programmakosten voor de periode 2026 tot en met 2030 uit de reserve grondbedrijf houden we rekening met het risico dat het project niet doorgaat of deels niet kan worden doorbelast. We zijn aan het investeren in programmakosten, terwijl er altijd een kans is dat om een onverwachte reden het project niet door kan gaan. Programmakosten zijn niet meer te verhalen. De gemeente zal in dat geval het verlies moeten opvangen. Daarvoor is de reserve grondbedrijf bedoeld.

Bladnummer 11/13 Raadsvoorstel 27 november 2025

3.5 Dit legt een claim op het weerstandsvermogen in de reserve grondbedrijf. Het beschikbaar te stellen budget programmakosten is daarmee niet meer beschikbaar voor andere projecten of investeringen in de stad die uit de reserve grondbedrijf gedekt worden. Kijkend naar de weerstandsratio in de begroting 2026 zal, indien de reserve voor dit volledige bedrag wordt aangesproken, deze ratio dalen naar 2,9. En daarmee nog steeds boven de norm liggen. 3.6 Doorbelasten van programmakosten vraagt meer inzicht in planning/ fasering gebiedsontwikkeling. De gemeentelijke boekhoudregels (BBV) bieden de mogelijkheid, dat voorbereidingskosten, zoals de programmakosten, maximaal vijf jaar blijven staan. Op dit moment is nog niet aan te geven, of en zo ja voor welk deel, van de programmakosten binnen vijf jaar een actieve grondexploitatie geopend kan worden, dan wel het kostenverhaal gerealiseerd kan zijn. Werkend van grof naar fijn krijgen we in de planvormingsfase meer zicht op de planning/ fasering van de realisatie en daarmee op het binnen de kaders van een (financieel) haalbare gebiedsontwikkeling (alsnog) doorbelasten van de programmakosten.

Financiële aspecten Financiële haalbaarheid gebiedsontwikkeling We onderzoeken de financiële haalbaarheid van de gebiedsontwikkeling Groot Merwede op basis van het Koersdocument. Het uitgangspunt daarbij is dat er zicht moet zijn op een gebiedsontwikkeling met evenwichtige maatschappelijke en financiële kosten en baten passend binnen de financiële kaders van de gemeente, nog toe te kennen subsidies en met de reserve grondbedrijf als vangnet. Waarbij ook oog is voor de structurele kosten en opbrengsten op de langere termijn. In de planvormingsfase werken we de ontwikkeling van Groot Merwede verder uit. Dit kan de basis zijn voor een gebiedsexploitatie en onderliggende grondexploitaties voor deelontwikkelingen. Voorstellen hiervoor worden tijdig aan uw raad voorgelegd. Programmakosten periode 2026 tot en met 2030 In de periode 2021 tot en met 2025 is een budget van 1,83 miljoen euro beschikbaar gesteld voor het programma A12-zone, nu Programma Groot Merwede Nieuwegein. Dit budget was voor onderzoek en advieskosten en externe inhuur. Interne personele kosten t/m 2025 zijn uit de algemene dienst gedekt aangezien Groot Merwede nog werd onderzocht. In de planvormingsfase werken we de plannen voor Groot Merwede uit met een programmabudget waar, anders dan in de vorige fase, ook de interne personele kosten deel van gaan uitmaken.

Voor het programma Groot Merwede hebben we een inschatting gemaakt van de benodigde interne personele capaciteit en onderzoek en advieskosten voor de periode van 2026 tot en met 2030. Uitgangspunt hierbij is dat we als gemeente het programma zelfstandig kunnen uitvoeren. De totale programmakosten voor de komende

Bladnummer 12/13 Raadsvoorstel 27 november 2025

vijf jaar worden daarbij inclusief loon-/prijsstijgingen, geraamd op 9,4 miljoen euro. In 2026 verwachten we 1,7 miljoen euro nodig te hebben en dit loopt, rekening houdend met loon-/prijsstijging, op naar 2 miljoen euro in 2030. De voorbereidingen en andere activiteiten voor het programma Groot Merwede lopen vanuit 2025 door in 2026. Lopende onderzoeken en inhuur van externe capaciteit dienen gedekt te worden. Daarom is in de begroting alvast een werkbudget opgevoerd van € 600.000 ten laste gebracht van complex 1 van het grondbedrijf (een stijging van € 200.000). Dit omvat geen interne personele kosten, maar enkel de externe personeel- en advieskosten om strategische kennis en kunde in te schakelen op het gebied van onder meer mobiliteit, gezond stedelijk leven en gebiedsontwikkeling. Dit betekent dat we, met het besluit over het programmabudget in dit raadsvoorstel, een bedrag in de reserve grondbedrijf te reserveren van 9,4 miljoen euro voor het programmabudget in de periode 2026 tot en met 2030. Daarmee komen interne personele kosten in het programmabudget niet meer ten laste van de algemene dienst, maar uit de reserve grondbedrijf. De jaarlijkse budgetaanvraag leggen we u ieder jaar afzonderlijk en tijdig voor in de gemeentebegroting.

Voor 2026 is al een werkbudget van 600.000 aangevraagd en met dit besluit hogen we dit op met 1,1 miljoen euro om te komen tot een programmabudget van 1,7 miljoen euro. In de 1ste technische wijziging van de begroting 2026 kan de ophoging van 1,1 miljoen euro worden verwerkt. De raming van het benodigde budget voor de jaren 2027 t/m 2030 leggen we u jaarlijks afzonderlijk en tijdig in de gemeentebegroting voor en wordt ten laste van de reserve gebracht binnen het maximum van de eerdergenoemde € 9,4 miljoen. De totale programmakosten worden gedekt uit de reserve grondbedrijf. Daarmee hebben ze geen effect op het begrotingssaldo van de gemeente. In de planvormingsfase werken we de gebiedsontwikkeling op basis van het Koersdocument uit, inclusief de financiële haalbaarheid in deelgebieden en deelinvesteringen. Op basis van de verfijning in de planvormingsfase wordt bepaald of en zo ja welk deel daarvan wordt doorbelast aan de gebiedsontwikkeling. Bij de argumenten en kanttekeningen in dit voorstel hebben we aangegeven welke (wettelijke) BBV-voorschriften hierbij van toepassing zijn en welke consequenties dit heeft voor de reserve grondbedrijf.

Communicatie aspecten Na vaststelling wordt het Koersdocument gedeeld met alle relevante stakeholders en partners die een bepalende rol hebben in de ontwikkeling zodat zij kunnen bijdragen aan de verdere uitwerking en invulling ervan. De komende jaren zetten wij ons in voor het verder betrekken van inwoners, ondernemers en organisaties bij de gebiedsontwikkeling en passen daarbij maatwerk toe. De inzet is dat wij de geformuleerde gebiedsidentiteit versterken en tot leven te wekken, zodat Groot Merwede van iedereen wordt. Dit nieuwe stadsdeel krijgt immers pas betekenis als inwoners, ondernemers, verenigingen en maatschappelijke partners zich er vanaf het begin in

Bladnummer 13/13 Raadsvoorstel 27 november 2025

herkennen en bij betrokken voelen. Het betrekken van de stad zien wij niet als eenmalige actie, maar als een blijvende mentaliteit: het gaat om het bouwen van een gemeenschap waarin mensen zich gehoord, gewaardeerd en uitgenodigd voelen om bij te dragen aan een gezamenlijk doel. We betrekken inwoners en partners vanaf het begin, zijn open en duidelijk over verwachtingen, zorgen voor een eerlijk en respectvol proces en geven ruimte aan initiatieven die het gebied versterken. Daarnaast gaan we de komende jaren verder in Rijk- en regioverband met onderzoek naar de condities voor Groot Merwede. Daarin nemen we als gemeente de uitgangspunten die we samen met de stad hebben opgesteld in het Koersdocument mee. Dat betekent voor de communicatie dat de gemeente inwoners, ondernemers en andere relevante stakeholders met regelmaat blijft informeren over het vervolg van deze onderzoeken en hoe dat zich verhoudt tot de gemaakte afspraken in het Koersdocument.

Uitvoering Na besluitvorming in uw raad over het Koersdocument en de middelen voor het programmabudget gaat de planvorming van start. In de planvormingsfase worden onderzoeken uitgevoerd die ten grondslag liggen aan de stedenbouwkundige uitwerking, de gebiedsexploitatie en de planologisch juridische doorvertaling in ruimtelijke plannen en op te starten deelprojecten. Naar verwachting is het eerstvolgende raadsbesluit nodig bij het vaststellen van een voorkeursalternatief voor de Merwedelijn.

Bijlagen 1.

Koersdocument Groot Merwede

2.

Adviezen uit de participatie Koersdocument Groot Merwede Nieuwegein

3.

Programmakosten Groot Merwede

burgemeester en wethouders,

Ellie Liebregts

Marijke van Beukering-Huijbregts

secretaris

burgemeester