2025-275 Rvs. Programmabegroting 2026-2029

Gemeenteraad

Onderwerp Datum

Programmabegroting 2026-2029

30 september 2025

Raadsvoorstel

Afdeling

2025-275

E-mailadr es opst eller f.vrijbergen@nieuwegein.nl

Organisatie, personeel en financiën (OPF)

Portefeuilleh ouder

Ellie Eggengoor

Onderwerp Programmabegroting 2026-2029

Gevraagd besluit 1.

De Programmabegroting 2026-2029 met een positief saldo van € 2.214.000 vast te stellen;

2.

In te stemmen met de volgende stortingen en onttrekkingen aan de algemene en bestemmingsreserves in 2026, zoals aangegeven in paragraaf 4.2: - Een onttrekking van € 485.000 aan de algemene reserve; - Een onttrekking van € 805.000 aan de reserve grondbedrijf; - Een storting van in totaal € 1.173.000 in de bestemmingsreserves; - Een onttrekking van in totaal € 1.369.000 aan de bestemmingsreserves ten gunste van de exploitatie; - Een onttrekking van in totaal € 2.106.000 aan de bestemmingsreserves ter dekking van afschrijvingen;

3.

De kredieten voor de investeringen 2026 ad € 36.808.869, zoals aangegeven in paragraaf 4.7.1, vast te stellen;

4.

De ruimte voor het openen van kredieten voor de grondexploitaties in 2026 ad € 34.500.000, zoals aangegeven in paragraaf 4.7.1, vast te stellen;

5.

De eerder beschikbaar gestelde kredieten ouder dan twee jaar, zoals aangegeven in paragraaf 4.7.2, ter grootte van een bedrag ad € 13.917.600 beschikbaar te houden;

6.

De beschikbaar gestelde en nog te openen krediet met betrekking tot het programma Parels van de Wijken, zoals aangegeven in paragraaf 4.7.3, te verhogen vanwege indexering;

7.

De afschrijvingstabel voor het jaar 2026, zoals aangegeven in paragraaf 4.7.4, vast te stellen;

8.

De resterende incidentele middelen voor de in paragraaf 1.3 genoemde onderdelen na afloop van deze bestuursperiode beschikbaar te houden voor dit doel.

Bladnummer 2/7 Raadsvoorstel 30 september 2025

Inleiding Jaarlijks dient voor 15 november de begroting voor het volgende jaar door de gemeenteraad te worden vastgesteld en aan de provincie te worden aangeboden. De nu voorliggende begroting is een uitwerking van de Kadernota 2026, met ook de daarin opgenomen maatregelen op grond van het traject Sluitende Meerjarenbegroting (SMB). In het de programma’s zijn de activiteiten benoemd, die in 2026 worden uitgevoerd om de eerder vastgestelde doelen te bereiken. Per product worden de budgetten aangegeven die, na het vaststellen van de begroting, per programma beschikbaar komen voor het bereiken van de doelstellingen. De paragrafen en de financiële begroting geven verder inzicht op specifieke onderdelen, de totale baten en lasten, en de (financiële) stand van zaken van de gemeente. Met het traject SMB zijn maatregelen getroffen om een verbeterd meerjarenperspectief te kunnen presenteren, waarbij het mogelijk blijft om te investeren in de stad en te werken aan de ambities. Dit heeft ertoe geleid dat het meerjarenperspectief tot en met 2028 sluitend is. Daarnaast zien we dat er in de komende jaren nog veel ontwikkelingen op ons afkomen, onder meer op het gebied van onderwijshuisvesting, beheerplannen openbaar domein en vastgoed, en het sociaal domein. Dit blijkt ook in deze begroting, specifiek in de jaarschijf 2029 die niet sluitend is.

Zoals onder andere bij de Kadernota 2026 aangegeven betrekken we deze onderwerpen bij de actualisatie van Duurzaam Financieel Evenwicht (DFE) in de komende periode.

Gewenst effect Het vaststellen van de begroting voor 2026, zodat op rechtmatige wijze uitgaven kunnen worden gedaan. De gewenste maatschappelijke effecten per programma zijn opgenomen in de programma’s in de bijgevoegde begroting.

Argumenten 1.1

De raad is bevoegd de begroting van het komende jaar vast te stellen.

Met het vaststellen van de begroting worden door de raad ook de baten en de lasten per programma voor 2026 geautoriseerd. Daarmee wordt voldaan aan het budgetrecht van de raad, zoals vastgelegd in artikel 191 van de Gemeentewet. Het positieve begrotingssaldo kan gedurende 2026 worden aangewend om ontwikkelingen die leiden tot een kostenstijging op te vangen. 2.1

De raad is bevoegd te beschikken over algemene- en

bestemmingsreserves. De begroting kent jaarlijks stortingen en onttrekking aan reserves die in lijn liggen met het doel waarvoor de reserves zijn ingesteld. Wij stellen u voor in 2026 € 485.000 te onttrekken aan de algemene reserve, € 805.000 te onttrekken aan de reserve grondbedrijf, € 1.173.000 te storten in de bestemmingsreserves, € 1.369.000 te onttrekken aan de

Bladnummer 3/7 Raadsvoorstel 30 september 2025

bestemmingsreserves ten gunste van de exploitatie en € 2.106.000 te onttrekken aan de bestemmingsreserves ter dekking van afschrijvingen. Voor een overzicht hiervan verwijzen wij u naar het onderdeel reservemutaties in paragraaf 4.2 van de Programmabegroting 2026-2029. De mutaties worden in de betreffende begrotingsprogramma’s toegelicht. 3.1

De raad is bevoegd kredieten beschikbaar te stellen voor

investeringen. Hiermee wordt expliciet invulling gegeven aan het budgetrecht van de raad ten aanzien van kredieten. In totaal verzoeken wij kredieten tot een bedrag van € 36.808.869 beschikbaar te stellen. Voor de specificatie hiervan verwijzen wij naar paragraaf 4.7.1 van de programmabegroting 2026-2029. 4.1

De gemeenteraad geeft de kaders van het te voeren grondbeleid aan.

In de door u vastgestelde grondexploitaties is het volledig benodigde bedrag opgenomen van de daarvoor benodigde kredieten. Binnen dit kader verzoeken wij u de ruimte voor het openen van kredieten in 2026 vast te stellen op € 34.500.000. Hiermee kunnen gedurende het jaar de benodigde uitgaven binnen de grondexploitaties worden gedaan. Voor de actuele ontwikkelingen per grondexploitatie verwijzen wij naar de meest recente actualisatie van de grondexploitaties bij de jaarstukken grondbedrijf 2024, behandeld in de raadsvergadering van 10 juli jl. (2025-153). 5.1

De Raad is bevoegd kredieten te verlengen voor

(vervangings)investeringen. Op basis van de Nota Investerings- en afschrijvingsbeleid 2024 is een besluit van de raad nodig om na twee jaar uitgaven te kunnen blijven doen op een krediet. Dit besluit wordt voor een gedeelte (kredieten met categorie 1, looptijd langer dan 2 jaar) van de in paragraaf 4.7.2 opgenomen kredieten gevraagd bij de begroting 2026. Naar de stand per 15 september 2025 gaat het hierbij om een bedrag van € 13.970.600. 6.1

De Raad is bevoegd kredieten bij te stellen.

De benodigde investeringsbedragen samenhangend met het programma Parels van de Wijken dienen te worden verhoogd als gevolg van prijsstijgingen. Dit betreft zowel reeds geopende kredieten als de nog beschikbaar te stellen kredieten. Een overzicht van de oorspronkelijke en nieuwe kredietbedragen per investering is opgenomen in paragraaf 4.7.3. 7.1

De raad is bevoegd tot het vaststellen van de tabel met

afschrijvingstermijnen van investeringen Bij de Nota Investerings- en afschrijvingsbeleid 2024 is door u een tabel met afschrijvingstermijnen voor investeringen vastgesteld. Conform deze nota wordt voorgesteld om bij de begroting de lijst, die is opgenomen in paragraaf 4.7.3 van de begroting, vast te stellen. Deze is ongewijzigd ten opzichte van de laatst vastgestelde versie.

Bladnummer 4/7 Raadsvoorstel 30 september 2025

8.1

De raad is bevoegd te beschikken over budgetten

Voor de huidige bestuursperiode 2022-2026 zijn middelen beschikbaar gesteld voor specifieke doeleinden. Deze zijn grotendeels besteed of komen vrij te vallen aan het eind van de periode. Voor een aantal onderdelen is het gewenst om nu al vast te leggen dat de resterende middelen na afloop van de bestuursperiode beschikbaar gehouden worden voor het betreffende doel. Het gaat om de onderdelen ‘Extra capaciteit jongerenwerkers’, ‘Versterking in aanvulling op het programma Preventie met gezag’, ‘Uitvoering maatregelenmix gericht op armoedebestrijding’ en ‘Impuls historische kernen’. Naar de huidige inzichten gaat dat om een bedrag van € 3.038.500 aan het eind van de periode.

Kanttekeningen 1.1

De meerjarenbegroting is voor 2029 niet sluitend

Voor 2029 presenteren wij een begroting met een negatief saldo. Dit is deels het gevolg van het Rijksbeleid, met name op het gebied van jeugdzorg, en deels door toenemende kapitaallasten voor onderhuisvesting. Voor het toezicht vanuit de provincie geeft dit geen probleem. Wel bevestigt dit de verwachting dat er op langere termijn nog een financiële uitdaging voor onze gemeente wacht. 1.2

De meerjarenbegroting kent voor de jaren 2028 en 2029 geen structureel evenwicht

Het structureel begrotingssaldo is in de jaren 2028 en 2029 negatief, wat betekent dat de structurele lasten groter zijn dan de structurele baten. Dit evenwicht – tenminste in het begrotingsjaar - is een van de toetsingscriteria van de toezichthouder. Daarmee vormt dit een aanvullende financiële uitdaging voor de aankomende jaren.

Financiële aspecten Financieel perspectief De ontwikkeling van het begrotingssaldo ziet er als volgt uit: Ontwikkeling saldo na kadernota Saldo kadernota 2026

2026

2027

2028

2029

1.495.000

550.000

278.000

296.000

Algemene ontwikkelingen

-403.000

-768.000

-355.000

-1.896.000

Nieuwe ontwikkelingen

1.122.000

1.304.000

1.330.000

1.438.000

Begrotingssaldo 2026-2029

2.214.000

1.086.000

1.253.000

-162.000

Het startpunt van deze begroting is de stand zoals gepresenteerd in de Kadernota 2026, hierin zijn de genomen maatregelen in het kader van het traject SMB verwerkt. Vervolgens zijn de ontwikkelingen verwerkt die zich daarna hebben voortgedaan. Dit betreft allereerst de algemene ontwikkelingen, dit betreft de hoogte van de algemene uitkering, ontwikkeling van de kapitaallasten en effecten vanuit Treasury. Zoals te zien zorgen deze voor een negatief effect op het meerjarenperspectief. Daarnaast zijn ook nieuwe ontwikkelingen verwerkt, welke leiden tot een verbetering van het begrotingssaldo.

Bladnummer 5/7 Raadsvoorstel 30 september 2025

Zoals te zien leiden deze ontwikkelingen samengenomen tot een verbeterd perspectief voor de jaren 2026 tot en met 2028, maar slaat het jaar 2029 om van positief begrotingssaldo naar een beperkt negatief saldo. De nieuwste inzichten en actualisaties ten opzichte van de Kadernota 2026 zijn in het financieel perspectief (1.3) toegelicht. Structureel begrotingssaldo Onderstaand is het structureel begrotingssaldo weergegeven. Dit bestaat uit het begrotingssaldo, zie ook hierboven, gecorrigeerd voor incidentele onderdelen uit de meerjarenbegroting. Structureel begrotingssaldo Saldo van baten en lasten Toevoegingen en onttrekkingen aan reserves Begroot resultaat na reservemutaties Incidentele baten en lasten (incl. incidentele reservemutaties)

2026

2027

2028

2029

-1.378.000

-468.000

-2.627.000

-2.989.000

3.592.000

1.554.000

3.879.000

2.826.000

2.214.000

1.086.000

1.253.000

-162.000

-1.920.000

-781.000

-4.403.000

-3.249.000

331.000

344.000

-3.110.000

-3.372.000

Structureel begrotingssaldo

Dit saldo toont aan in hoeverre de structurele lasten kunnen worden gedekt door structurele baten. Zoals te zien, zijn de jaren 2026 en 2027 structureel sluitend, dat geldt niet voor 2028 en 2029. Dit wordt veroorzaakt door hogere structurele lasten dan structurele baten. Een structureel evenwicht is en blijft een aandachtspunt, met name richting het traject Duurzaam financieel evenwicht (DFE). Hierbij moet ook worden aangegeven dat de onzekerheid en wijze van financiering vanuit het Rijk dit bemoeilijken. Incidentele middelen bestuursperiode In 2026 eindigt de huidige bestuursperiode en daarmee ook de termijn waarop de incidentele middelen, die voor deze periode beschikbaar zijn, aangewend kunnen worden. In het financieel perspectief geven wij, in aanvulling op de informatie in de bestuursrapportage 2025, een overzicht van de maatregelen met een doorkijk naar de verwachte bestedingen in deze periode. Daarbij geven wij aan voor welke middelen het gewenst is om deze bij een eventueel restant ook na deze periode – dus na 2026 - beschikbaar te houden voor het betreffende doel.

Communicatie aspecten Extern is gecommuniceerd door middel van een persbericht en een persgesprek, ook is een infographic gedeeld. Daarnaast wordt de begroting gepresenteerd via de website en de gemeentepagina. Betrekken van ondernemers, (maatschappelijke) instellingen en inwoners bij de financiën van de gemeente Tijdens de kaderraad van 10 juli jongstleden heeft de raad een motie (M93) aangenomen over het betrekken van ondernemers, (maatschappelijke) instellingen en inwoners bij de financiën van de gemeente. Doel van deze

Bladnummer 6/7 Raadsvoorstel 30 september 2025

motie is genoemde partijen nadrukkelijker te betrekken bij de (financiën van) de gemeente en de keuzes die in dat kader worden gemaakt en zo mogelijk gebruik te maken van hun inzichten en kennis. De motie ligt in het verlengde van voorstel 11.2 uit het Burgerakkoord en roept op bij de behandeling van de begroting 2026 met een uitwerking te komen. Het is en blijft wenselijk om partijen en inwoners uit de stad te betrekken bij de keuzes die wij met u maken in het licht van de financiële uitdagingen die de gemeente heeft. En hoewel deze voor de korte termijn aanzienlijk kleiner zijn geworden heeft u in de begroting 2026 kunnen lezen dat die situatie op de langere termijn lijkt te veranderen. Daarom starten wij ook rond deze tijd met het actualiseren van het duurzaam financieel evenwicht (DFE). Tegelijkertijd staan wij in het voorjaar van 2026 voor een bestuurswissel en zal de komende Kadernota 2027 waarschijnlijk weinig grote inhoudelijk voorstellen kennen. Verder is met deelnemers aan het burgerberaad gesproken over de strekking van voorstel 11.2, waarbij duidelijk is geworden dat de eerste behoefte ligt bij het begrijpen van de voorstellen die in financiële documenten worden gedaan en op onderliggende keuzes een reflectie mee te kunnen geven.

Dat laatste ligt weer in lijn met de bespreking tijdens de kaderraad waar in toelichting op de motie is gezegd dat het niet zozeer gaat om een heel participatieproces, maar vooral om het (nadrukkelijker) creëren van de mogelijkheid om bijgepraat te kunnen worden en op voorstellen in te kunnen spreken. Wij stellen ons dan ook voor dat zowel bij het uitbrengen van de uitkomsten van duurzaam financieel evenwicht als de kadernota 2027 momenten worden georganiseerd waarop u als raad, maar ook belangstellenden uit de stad, geïnformeerd worden over de inhoud en de gelegenheid krijgen hier een (eerste) reactie op te geven. Met name bij de kadernota 2027 is het dan onze bedoeling die reactie nog te betrekken bij het vaststellen van de definitieve kadernota die aan uw raad vervolgens wordt aangeboden. Dit kan tijdens een avond voor de stad aan het eind van het eerste kwartaal en medio mei. Bij de invulling van de avonden zal specifiek gekeken worden naar de vorm om, op basis van de verstrekte informatie, het gesprek met en tussen alle aanwezigen maximaal van toegevoegde waarde te laten zijn. De motie vraagt ook om een evaluatie.

Omdat bovenstaande uitwerking in lijn ligt met de uitwerking van voorstel 11.2 uit het burgerakkoord en omdat ook het burgerakkoord eveneens de mogelijkheid openlaat om vanuit de stad inhoudelijke inbreng bij de totstandkoming van de begroting te hebben, stellen wij voor medio volgend jaar al op beide bijeenkomsten terug te blikken (o.a. met de deelnemers) om te bezien welke verbetering en verdieping nodig is.

Uitvoering De begroting wordt, na vaststelling door de gemeenteraad, voor 15 november 2025 verzonden aan de provincie als toezichthouder.

Bladnummer 7/7 Raadsvoorstel 30 september 2025

Bijlagen 1.

Programmabegroting 2026-2029

2.

Raadsbesluit bij programmabegroting 2026-2029

burgemeester en wethouders,

Ellie Liebregts

Marijke van Beukering-Huijbregts

secretaris

burgemeester