2025-265 Rvs. Harmonisatie Verordening Individuele Inkomenstoeslag 2026

Gemeenteraad

Onderwerp Harmonisatie Verordening Individuele

inkomenstoeslag 2026 Datum

Raadsvoorstel

2025-265

9 september 2025

Afdeling E-mailadres opsteller s.lekili@nieuwegein.nl Portefeuillehouder

Guido Bamberg

Onderwerp Harmonisatie Verordening Individuele Inkomenstoeslag 2026

Gevraagd besluit 1. De Verordening Individuele Inkomenstoeslag gemeente Nieuwegein 2026 vast te stellen, waarin de regeling wordt vereenvoudigd en de toekenning automatisch plaatsvindt voor inwoners met een langdurig laag inkomen. 2. De financiële gevolgen van de regeling op te nemen in de 1e Technische wijziging 2026 of uiterlijk in de Bestuursrapportage 2026.

Inleiding De Lekstroomgemeenten en Werk en Inkomen Lekstroom (WIL) werken samen aan de harmonisatie van het minimabeleid. Een belangrijk onderdeel hiervan is de aanpassing van de Verordening Individuele Inkomenstoeslag (IIT). De nieuwe verordening maakt automatische toekenning mogelijk voor inwoners die voldoen aan de voorwaarden, waardoor het bereik toeneemt en administratieve lasten dalen. Automatische toekenning voorkomt namelijk dat inwoners de toeslag mislopen, vermindert administratieve barrières en zorgt voor een eenduidige uitvoering binnen de regio. Concreet betekent dit voor Nieuwegein dat circa 233 extra huishoudens jaarlijks automatisch de toeslag ontvangen. Daarmee wordt bijgedragen aan het gemeentelijke doel om bestaanszekerheid te vergroten en armoede te verminderen. De invoering is voorzien per 1 januari 2026. Wat eraan voorafging In de Ontwikkelagenda WIL 2026 (actielijn 5) is afgesproken het minimabeleid in de Lekstroomregio te vereenvoudigen, harmoniseren en beter toegankelijk te maken. In de businesscase is fase 1 uitgewerkt, met twee hoofdonderdelen: 1. Vaststelling wijzigingsbesluit bijzondere bijstand 2026 en aanpassing collectieve zorgverzekering (collegebevoegdheid); 2. Vaststelling verordening individuele inkomenstoeslag 2026 (raadbevoegdheid).

Bladnummer 2/5 Raadsvoorstel 28 augustus 2025

Op basis van deze samenhang is het belangrijk dat de raad nu besluit over het tweede onderdeel: de IIT-verordening. De beleidswijzigingen sluiten op elkaar aan en vormen samen een integraal pakket waarmee per 1 januari 2026 fase 1 van de harmonisatie wordt gerealiseerd.

Gewenst effect Met dit voorstel wil de gemeente Nieuwegein het bereik van de IIT vergroten, de regeling vereenvoudigen en de uitvoeringslasten verlagen.

Argumenten 1.1

Automatische toekenning vergroot het bereik aanzienlijk en voorkomt dat inwoners hun recht mislopen.

Uit de businesscase blijkt dat in Nieuwegein jaarlijks circa 233 huishoudens de IIT mislopen door onbekendheid met de regeling, laaggeletterdheid, beperkte digitale vaardigheden of bureaucratische drempels. Automatische toekenning aan inwoners die bij WIL bekend zijn en voldoen aan de voorwaarden (minimaal 36 maanden een langdurig laag inkomen) zorgt ervoor dat deze groep voortaan wél wordt bereikt. Hiermee wordt de bestaanszekerheid voor kwetsbare huishoudens direct versterkt. 1.2

Vereenvoudiging van huishoudtypen maakt uitvoering efficiënter en minder foutgevoelig.

Het aantal huishoudtypen wordt teruggebracht van 13 naar 3 (gehuwden/samenwonenden, alleenstaanden, overige). Voor elk typte geldt één vast jaarbedrag. Dit verkleint de kans op interpretatieverschillen, verkorten de beoordelingstijd en verminderen de kans op fouten. 1.3

De verordening sluit aan bij landelijke en regionale beleidsdoelen.

Landelijk wordt ingezet op proactieve en laagdrempelige toekenning van regelingen, zoals vastgelegd in de beleidslijn van de Participatiewet in Balans (eenvoud, vertrouwen, menselijke maat). Regionaal is afgesproken het minimabeleid te harmoniseren, zodat inwoners in vergelijkbare situaties in alle Lekstroomgemeenten gelijke rechten hebben. Deze verordening is de eerste concrete stap in dat traject. 1.4

Vermindering uitvoeringslasten voor WIL.

Automatische toekenning maakt een groot deel van de jaarlijkse handmatige aanvraagbeoordelingen overbodig. Dit levert in Nieuwegein een structurele besparing op van € 39.030 per jaar aan uitvoeringskosten. WIL kan deze capaciteit inzetten voor maatwerk en begeleiding in complexe situaties. 1.5

Financieel verantwoord door integratie in harmonisatiepakket.

Hoewel de automatische toekenning leidt tot een structurele stijging van de regelingskosten in Nieuwegein met € 143.760 per jaar, wordt dit binnen het bredere harmonisatiepakket gecompenseerd door besparingen, onder meer door verlaging van de vergoeding woninginrichting. Per saldo bedragen de regelingskosten circa € 6000,- meer dan voorheen.

Bladnummer 3/5 Raadsvoorstel 28 augustus 2025

Kanttekeningen 1.1

Individuele aanpassingen op de verordening binnen één gemeente doorkruizen het harmonisatietraject

Binnen het harmonisatietraject nemen alle vier de deelnemende gemeenten afzonderlijk zelfstandig besluiten. Het traject is echter gericht op uniforme uitvoering. Als afzonderlijke gemeenteraden afwijkende besluiten nemen, wordt het aanzienlijk lastiger om een eenduidig en uitvoerbaar proces te realiseren. In de praktijk betekent dit dat de individuele amendementen of wijzigingsvoorstellen de harmonisatie kunnen doorkruizen en de uitvoeringslast vergroten. 1.2

Een deel van de doelgroep blijft aangewezen op een aanvraag.

Automatische toekenning is alleen mogelijk voor inwoners waarvan WIL de inkomenssituatie volledig kan vaststellen, zoals bij bijstandsgerechtigden. Voor circa 20% van de doelgroep, met name werkenden met een laag inkomen of mensen met wisselende inkomsten, blijft een aanvraag noodzakelijk. Zonder extra communicatie kan deze groep alsnog buiten de regeling vallen. 1.3

Hogere uitgaven door groter bereik.

De automatische toekenning zorgt voor een structurele toename van de uitgaven aan IIT. Deze stijging is ingecalculeerd in de integrale businesscase en wordt gecompenseerd binnen het totale harmonisatiepakket, maar blijft wel een financieel risico als toekomstige besparingen op andere onderdelen lager uitvallen dan verwacht. 1.4

Behoefte aan gerichte communicatie blijft bestaan.

Ondanks de automatische toekenning moet gericht worden gecommuniceerd naar inwoners die nog een aanvraag moeten doen. Ook hulpverleners moeten hier alert op zijn. Zonder duidelijke communicatie bestaat het risico dat juist de kwetsbaarste groep alsnog geen gebruik maakt van de regeling.

Financiële aspecten De structurele meerkosten voor Nieuwegein bedragen € 143.760 per jaar aan regelingskosten, tegenover een structurele besparing van € 32.910 per jaar aan uitvoeringskosten. Binnen de totale harmonisatie van het minimabeleid ontstaat een structureel positief saldo van € 33.060 per jaar vanaf 2026.

Bladnummer 4/5 Raadsvoorstel 28 augustus 2025

De financiële effecten worden verwerkt in de 1e Technische wijziging 2026 of uiterlijk in de Bestuursrapportage 2026. Voor alle vier de gemeenten samen zijn in 2025 incidentele investeringskosten van € 50.825 voorzien voor proces- en ICT-aanpassingen en communicatie. Deze worden gedekt uit het reeds in de Tussenrapportage opgenomen budget van € 75.000. Het resterende deel van dit budget wordt als bestemmingsreserve (WIL) ingezet voor evaluatie, communicatie en onvoorziene uitgaven.

Communicatie aspecten De cliëntenraad WIL heeft in haar zienswijze positief gereageerd op het voorstel. De adviesraad sociaal domein (ASD) Nieuwegein is informeel geïnformeerd en positief. Na vaststelling wordt een communicatieplan uitgevoerd:



Inwoners worden via gemeentelijke kanalen, de Stadspas-kanalen en gerichte brieven geïnformeerd over de automatische toekenning en eventuele aanvragen die nog nodig zijn.



Uitvoeringspartners ontvangen via WIL en bestaande netwerken informatie en een overzicht van veelgestelde vragen.

Daarnaast wordt de vastgestelde regelingen en verordeningen officieel gepubliceerd in het gemeenteblad. Hiermee wordt de rechtsgeldigheid geborgd en zijn de documenten openbaar toegankelijk voor inwoners en partners.

Uitvoering Na vaststelling door de raad wordt in de tweede helft van 2025 gewerkt aan:

  

proces- en ICT-aanpassingen bij WIL; instructie en training van medewerkers; voorbereiding en uitvoering van de communicatie.

De automatische toekenning gaat in per 1 januari 2026. Conform de businesscase rapporteert WIL minimaal per kwartaal aan de gemeenten over gebruik, financiële effecten en uitvoeringsknelpunten. Na zes maanden vindt een tussentijdse evaluatie plaats.

Bijlagen 1. Verordening Individuele Inkomenstoeslag gemeente Nieuwegein 2026 2. Was-wordt lijst verordening individuele inkomenstoeslag

Bladnummer 5/5 Raadsvoorstel 28 augustus 2025

3. Raadsbesluit Harmonisatie Verordening Individuele Inkomenstoeslag 2026 4. Businesscase Harmonisatie minimabeleid Lekstroom

burgemeester en wethouders,

Ellie Liebregts

Marijke van Beukering-Huijbregts

secretaris

burgemeester