2025-228 Rvs. Tussenrapportage WIL 2025 met 2e begrotingswijziging

Gemeenteraad

Onderwerp

Tussenrapportage Werk en Inkomen Lekstroom 2025 met 2 e begrotingswijziging

Datum

Raadsvoorstel

26 augustus 2025

Afdeling

Maatschappelijke ontwikkeling

E-mailadr es opst eller D.Steba@Nieuwegein.nl Portefeuilleh ouder

Ellie Eggengoor

Onderwerp Tussenrapportage Werk en Inkomen Lekstroom 2025 met 2 e begrotingswijziging

Gevraagd besluit 1. Bij de 2e begrotingswijziging 2025 van Werk en Inkomen Lekstroom een zienswijze kenbaar te maken met als kern dat de raad: a.

instemt met de meer- en minder kosten die voortvloeien uit deze begrotingswijziging en die bestaan uit lagere cao- en regelingskosten, alsook extra kosten voor inhuur van personeel en voor de aanloop naar de Ontwikkelagenda;

b. op basis van concrete informatie, prognoses en evaluaties in elk stadium kan besluiten tot een verzoek tot stopzetting van de experimenten in de Ontwikkelagenda; c.

tevreden is met de ontwikkelingen, maar nog steeds kansen ziet voor verbeteringen, zoals een adequate invoering van Samenwonen op Proef;

d. nadrukkelijk wil worden meegenomen in de discussie over één, dan wel twee begrotingswijzigingen per jaar tijdens het najaarsgesprek 2025. 2. Een bedrag van € 119.808 (nadelig) te verwerken in de 2e Technische wijziging 2025.

Inleiding Werk en Inkomen Lekstroom legt de inhoudelijke en financiële tussenrapportage (Turap) 2025 met 2e begrotingswijziging voor zienswijze voor aan de raden van de deelnemende gemeenten. De tussenrapportage biedt volgens WIL de mogelijkheid om bij te sturen (Turap, p. 2). Vastgehecht als bijlage aan deze Turap zit vanaf pagina 46 ook de rapportage over de maanden januari tot en met mei.

Bladnummer 2/7 Raadsvoorstel 26 augustus 2025

Wat eraan vooraf ging 1. Aanleiding tot Meerjarenbeleidsplan en Ontwikkelagenda. In de aanloop naar het begrotingsjaar 2024 heeft WIL aan de gemeenten duidelijk gemaakt dat het klantenbestand sinds de oprichting in het financiële crisisjaar 2013 ingrijpend is veranderd: door het gunstige economische klimaat in de jaren ’20 zijn de mensen die aan het werk kunnen, al aan het werk; degenen die nu een uitkering hebben of aanvragen, hebben te maken met dermate complexe problemen, dat ze niet zomaar bemiddeld kunnen worden naar werk. Uiteindelijk hebben de raden in Lekstroom ingestemd met een eenmalige investering in de formatie in 2024 (€ 521.000 voor heel Lekstroom, € 259.000 voor Nieuwegein), met als voorwaarde dat WIL in datzelfde jaar maatregelen zou nemen om de kosten structureel terug te brengen naar het niveau 2023 (dat is wel exclusief onvermijdelijke autonome kostenstijgingen, zoals cao en prijsindexeringen). Dit resulteerde in twee processen: •

De korte klap voor de begroting 2025: de Herijking Opdracht Dienstverlening WIL (HODW), met structureel kostenbesparende maatregelen die op korte termijn konden worden ingevoerd.

•

De maatregelen met een langere invoeringstermijn (2025-2028), die zouden leiden tot omvangrijke, structurele kostenbesparingen: de Ontwikkelagenda, die is opgenomen in het meerjarenbeleidsplan 20262028 (MJBP).

In beide gevallen leiden de maatregelen niet tot een aantasting van de dienstverlening (Turap, p. 2). Instemming met deze besparingsoperatie vindt plaats in meerdere stappen: 1. In februari 2025 hebben de raden in Lekstroom ingestemd met zowel de HODW als het MJBP-met-Ontwikkelagenda. In onderhavige tussenrapportage (Turap) staat een overzicht van de HODW-maatregelen die in 2025 zijn ingevoerd en grotendeels structureel zijn verwerkt in de begroting (Turap, p. 2). 2. Na de gemeentelijke instemming met het MJBP in het voorjaar 2025 volgt dit najaar een concrete uitwerking van de maatregelen die zijn opgenomen in de Ontwikkelagenda, inclusief het Herontwerp van de Minimaregelingen (zie bijlage ‘Integraal overzicht van zienswijzen [..]’, pag. 4, punt 6). De uitwerking moet inzichtelijk maken wat de gevolgen zijn van de daarin opgenomen maatregelen voor de inwoners, de medewerkers en de gemeentelijke budgetten. Om tot een goede uitwerking te komen heeft WIL een ‘voorinvestering’ nodig van € 200.000 (€ 100.000 voor Nieuwegein).

Het is belangrijk om te beseffen dat de ontwikkelagenda telkens wordt verwerkt in de planning- en controlecyclus (zoals nu in de Tussenrapportage), waardoor de raad bij elke stap gedurende het proces de mogelijkheid heeft om in te grijpen in de vorm van een zienswijze op de uitvoering en/of op de geprognosticeerde en gerealiseerde resultaten voor inwoners, medewerkers of gemeentelijke financiën.

Bladnummer 3/7 Raadsvoorstel 26 augustus 2025

Verwerking eerdere zienswijzen In eerdere zienswijzen en discussies heeft de raad o.a. de volgende onderwerpen aangekaart: •

Herijking van de bijzondere bijstand en minimaregelingen: de raad heeft tijdens eerdere discussies aangegeven nauw betrokken te willen zijn bij eventuele herijking van de bijzondere bijstand en minimaregelingen, vanwege het mogelijke effect op de inwoners. Eerder is de raad zowel mondeling als schriftelijk geïnformeerd over mogelijke maatregelen.

•

Samenwonen op Proef: de raad heeft in 2023 unaniem een motie hiertoe aangenomen. Recentelijk heeft WIL in een mail aan de wethouders aangegeven dit op te pakken, zie ook § Argumenten.

•

Betere prognose van bijstandskosten: in de zienswijze op de begroting 2026 heeft de raad WIL gevraagd om een betere prognose van de bijstandskosten. Inmiddels heeft het college besloten om de BUIG binnen de gemeentelijke begroting vanaf 2026 weer budgettair neutraal te ramen, zie ook § financiën.

•

Onoverzichtelijke planning- en controlestukken: bij de behandeling van de begroting 2026 en de jaarrekening 2024 heeft de raad aangegeven dat de stukken van WIL de laatste tijd steeds langer en onoverzichtelijker zijn geworden en daardoor ‘onnavolgbaar’.

•

Ook de wijze waarop kernprestatieindicatoren (KPI’s) worden verwerkt in de planning- en controlestukken geeft de raad onvoldoende mogelijkheden om te sturen (gedoeld wordt op het feit dat er in de tabellen geen streef- of realisatie cijfers zijn opgenomen, dan wel onrealistische verwachtingen zijn verwerkt, zoals ‘geen overschrijding van de begroting’). Voorts is in de rapportage geen registratie opgenomen van de plaatsingen op beschutte werkplekken in de periode 2025-2025 (zie tabel op p. 56). Anderzijds staat op p. 77 een overzicht van de plaatsingen door de lokale werkteams, maar daarin wordt geen onderscheid gemaakt naar type plaatsingen (w.o. beschut). Navraag bij ons lokale werkteam leert dat het wel degelijk mensen op beschutte werkplekken heeft geplaatst. In de reactie op het jaarverslag 2024 is hier een opmerking over gemaakt, maar WIL heeft er niet op gereageerd en evenmin e.e.a. aangepast in de rapportage.

Om deze laatste drie punten (de prognose van de bijstandskosten, de verbetering van de planning- en controlestukken en de KPI’s) op te pakken is WIL voornemens om dit najaar een werkgroep in te richten met bestuurlijke en ambtelijke vertegenwoordiging, die met nieuwe voorstellen moet komen, die kunnen leiden tot een hernieuwd format (zie bijlage ‘Integraal overzicht van zienswijzen [..] ontwerpbegroting 2026’, p. 3, reactie 2).

Gewenst effect •

Een deskundige uitvoering van de wet- en regelgeving rondom de Participatiewet en aanpalende wet- en regelgeving.

Bladnummer 4/7 Raadsvoorstel 26 augustus 2025

•

Een transparante en planmatige besteding en verantwoording van de gemeentelijke middelen.

•

Een bijdrage aan de sluitende meerjarenbegroting van onze gemeente, waarbij voorop staat dat de inwoners en het personeel het inkomen ontvangen dat hen toekomt.

Argumenten 1.a.1 en 2.1 Onderschrijding van € 663.000 door lagere cao- en regelingskosten, alsook extra budget inhuur en Ontwikkelagenda. De kosten van onze gemeente dalen met € 1,3 miljoen, omdat de eerder in een circulaire aangekondigde cao-stijging uiteindelijk lager is uitgevallen en de bijstandskosten en bijzondere bijstand lager uitvallen dit jaar. Aan de andere kant van de balans investeren we € 100.000 in de Ontwikkelagenda en ruim € 600.000 in met name de inhuur van personeel, zie ook hieronder en in de § financiën. (Turap, p. 6) 1.a.2 Voorinvestering in en verwerking van de Ontwikkelagenda. Zoals hierboven gesteld pleegt de raad naar aanleiding van deze begrotingswijziging een voorinvestering van € 100k (€ 200k voor heel Lekstroom) om WIL in de gelegenheid te stellen om een flinke aanloop te nemen naar de Ontwikkelagenda 2026-2028. Dit betekent dat zowel de financiële als inhoudelijke effecten binnenkort in de 1e en 2e begrotingswijziging 2026 voorgelegd zullen worden aan de raad (zie pag. 4, punt 6). 1.b De raad wil beter zicht op de (kosten)ontwikkelingen zodat hij beter kan sturen. WIL heeft een voorstel gedaan om de opdracht en de kosten van de dienstverlening in 2025 in balans te brengen: de Herijking Opdracht Dienstverlening WIL (HODW). Op p.

2 en 3 van de Turap staat een overzicht van de kostenbesparende maatregelen die in 2025 zijn doorgevoerd en grotendeels zijn verwerkt in de meerjarenbegroting van WIL. Het gaat om de ‘korte klap’, oftewel de kortetermijnmaatregelen die WIL heeft bedacht om de kosten te verlagen. Het is goed dat de begroting geactualiseerd is met vrijwel alle HODW-maatregelen. De raad wil graag tijdig en volledig geïnformeerd worden over de voortgang en resultaten. 1.c. Adequate invoering Samenwonen op Proef De raad van Nieuwegein heeft in 2023 een motie aangenomen om Samenwonen op Proef (SOP) mogelijk te maken voor onze inwoners. WIL geeft sindsdien wisselende reacties hierop: in een brief in 2023 beloofde ze er uitvoering aan te zullen geven, maar later, in een gesprek met Nieuwegeinse raadsleden en in haar reactie op de zienswijze op het Meerjarenbeleidsplan, zei ze er toch geen uitvoering aan te zullen geven (zie begroting 2026 van WIL, pag. 104, 105, punt 7). In een recente mail van juli 2025 aan de bestuurders zegt WIL dat ze, naar aanleiding van de discussie in de Nieuwegeinse raad op 12 en 19 juni 2025, er

Bladnummer 5/7 Raadsvoorstel 26 augustus 2025

wel uitvoering aan zal geven. Echter, door gebrek aan personeel zal het niet actief worden gepromoot. Uiteraard zijn wij blij dat WIL de motie na 2 jaar gaat oppakken. Echter, de aanpak die WIL voorstelt -namelijk dat de inwoners niet worden geïnformeerd over deze mogelijkheid- is niet passend en voldoet niet aan basale kwaliteitseisen van dienstverlening. WIL is immers verplicht om klanten volledig te informeren over de rechten en plichten. Voorts is gebrek aan personeel geen issue: ten eerste zegt WIL dat jaarlijks maximaal 7 personen in de regio gebruik zullen maken van deze mogelijkheid; ten tweede kan deze informatie zonder extra inspanning onderdeel worden van de jaarlijkse gesprekken tussen WIL en de (alleenstaande) klanten; ten derde kan WIL deze informatie opnemen op haar website. Deze gesprekken met onze inwoners dienen te worden afgestemd met ons lokale werkteam, dat eveneens regelmatig gesprekken voert met de klanten. WIL wordt wederom verzocht om op bovenstaande wijze uitvoering te geven aan de motie SOP. 1.d. Jaarlijkse begrotingswijzigingen Sinds enkele jaren ontvangt de raad jaarlijks twee begrotingswijzigingen van WIL. Oorspronkelijk was er sprake van één jaarlijkse begrotingswijziging, die in mei werd aangeboden, tegelijk met de begroting T+1 en het jaarverslag T1. Begin jaren ’20 ontstond er echter onrust over de steeds verder stijgende kosten bij WIL.

De raden in Lekstroom hadden de indruk dat ze geen grip hadden op de kostenontwikkeling bij WIL. Het bestuur bedacht de constructie van ‘de nullijn tenzij…..’: WIL dient in mei (met besluitvorming in juni/juli) een basisbegroting in voor het volgende jaar (T+1)1 en in het najaar gaat zij in gesprek met de raden over het gewenste beleid met aansluitend de noodzakelijke kostenstijgingen. De keuzes van de raadsleden in dit najaarsgesprek worden verwerkt in een eerste begrotingswijziging T+1 (december/januari), terwijl overige ontwikkelingen worden opgenomen in een eventuele tweede begrotingswijziging, die in juni wordt verstuurd (met besluitvorming in oktober). Hoewel de twee begrotingswijzigingen een significante belasting betekenen voor de agenda van de raad, hebben ze ook rust gebracht in de relatie met WIL: dit proces geeft de raad meer kennis, zeggenschap en stuurkracht over WIL en hiermee meer vertrouwen. Gezien het belang van de p&c-cyclus voor de raad, wordt WIL verzocht om de raad nadrukkelijk mee te nemen in deze discussie, bijvoorbeeld in het najaarsgesprek in oktober aanstaande.

Kanttekeningen 1.b.1 Wet kinderopvang: bezuiniging is geen doel op zich.

T verwijst naar transactiedatum, de tijd dus. T+1 is in dit geval het lopende jaar plus 1 jaar; of bij T-1 het lopende jaar minus 1 jaar. 1

Bladnummer 6/7 Raadsvoorstel 26 augustus 2025

Aan WIL is enkele malen gevraagd om aanvullende besparingsopties voor te leggen aan de raad. Een enkele keer krijgen wij de indruk dat dit verzoek wellicht wordt gezien als een opdracht tot bezuiniging, waar meteen mee gestart kan worden. Zo ziet WIL een groei in het aantal aanvragen in het kader van de wet kinderopvang en dan specifiek voor sociaal medische indicatie (SMI). WIL gaat deze stijging onderzoeken en ‘kritischer kijken naar de aanvragen’ (p. 7, 23). Dat de stijging wordt onderzocht is goed, want het getuigt van een proactieve en explorerende houding ten aanzien van veranderingen. Zich echter voornemen om ‘kritischer te kijken naar de aanvragen’ klinkt daarentegen zorgelijk; het streven naar minder aanvragen is immers geen doel op zich. WIL moet handelen vanuit de leefwereld. Daar waar een voorziening een positief effect heeft op het leven van een inwoner en zijn/haar kansen op werk en participatie vergroot en escalatie van problematiek en vervolgens de inzet van duurdere voorzieningen voorkomt, dan moet deze worden ingezet. We verwachten bovendien dat beperkingen op dit vlak vooral contraproductief uitpakken voor vrouwen. Dit wordt aan WIL meegegeven. Tevens wordt ze eraan herinnerd dat, als er uit het onderzoek maatregelen voortvloeien die pijn kunnen doen bij de inwoners, deze eerst moeten worden voorgelegd aan de raad.

Financiële aspecten 1. Lagere regelingskosten en hogere uitvoeringskosten; per saldo € 663k Gemeente Nieuwegein kan rekenen op een flinke teruggave op de regelingen van in totaal € 1,1 miljoen, bestaande uit € 800k op de BUIG/bijstand en LKS en € 345k op de minimaregelingen. De bedrijfsvoeringskosten stijgen met per saldo € 480k: de cao-kosten zijn minder hard gestegen dan eerder aangekondigd in de circulaires: € 131k voordelig; maar onze bijdrage aan WIL stijgt incidenteel met € 613k, vooral door de kosten in het programma bedrijfsvoering.

Begrotingswijziging

CAO

Inkomen

p. 10

Werk

p. 16

Inkomensondersteuning p. 22 Bedrijfsvoering Totaal

p. 27

Regelingen

Overig

Totaal

W.v. structureel

-23.893

-800.051

-33.545

-

-28.763

-345.526

-44.661

-

613.066

568.405

-44.661

-130.862 -1.145.577

613.066

-663.373

-1.276.439

-

-823.944

-823.944

-33.545

-33.545

-374.289

-374.289

‘-‘= lagere kosten; ‘+’= hogere kosten. De daling van de regelingskosten heeft te maken met een te hoge inschatting van de kosten bij de opstelling van de begroting 2025. Zoals eerder aangegeven gaat WIL een werkgroep opstarten om onder andere dit probleem op te pakken. Voorts is besloten om per 2026 de kosten van de BUIG budgettair neutraal te verwerken in onze begroting. Dit houdt in dat we er fictief van uitgaan dat de

Bladnummer 7/7 Raadsvoorstel 26 augustus 2025

inkomsten even hoog zullen zijn als de uitgaven. Jaarlijks ontvangen we in september de definitieve toekenning van het Rijk, waarna de raad bij de 2 e Technische Wijziging en de Jaarrekening wordt geïnformeerd over de definitieve stand. De stijging van de kosten voor de bedrijfsvoering heeft te maken met: •

de nadere uitwerking van de Ontwikkelagenda: € 100k voor Nieuwegein (€ 200k voor heel Lekstroom);

•

de voortdurende inhuur bij het team financiën, maar ook binnen andere teams zoals communicatie en informatieveiligheid, leidend tot een tekort van € 513.000. (p. 5, 7, 24-27)

Deze begrotingswijziging ad € 663.373 voordelig is vrijwel geheel verwerkt in de eerste technische wijziging van onze begroting. Er rest nog een bedrag van € 119.808 (nadelig) dat nog moet wordt verwerkt in de 2 e technische wijziging dit najaar2.

Communicatie aspecten WIL verzoekt om uiterlijk 10 oktober 2025 een zienswijze kenbaar te maken, zodat het Algemeen Bestuur op 27 november 2025 een besluit kan nemen. Deze termijn is haalbaar.

Uitvoering N.v.t.

Bijlagen 1.

Raadsbesluit.

2.

Concept zienswijze op de begrotingswijziging, zoals opgenomen in de Tussenrapportage 2025 van WIL.

3.

Tussenrapportage 2025 van Werk en Inkomen Lekstroom, met begrotingswijziging, rapportage en begeleidende brief.

3.

Integraal overzicht van zienswijzen van de Lekstroomgemeenten op de ontwerpbegroting 2026 burgemeester en wethouders,

2

Ellie Liebregts

Marijke van Beukering-Huijbregts

secretaris

burgemeester

In de eerste technische wijziging zijn de toen bekende cijfers verwerkt; inmiddels zijn de bedragen veranderd met name met de kosten voor de ontwikkelagenda (€ 100.000 nadelig voor Nieuwegein).