2025-186 Rvs. Beleidskader Welzijn & Maatschappelijke Ondersteuning 2025-2030

Gemeenteraad

Onderwerp Beleidskader Welzijn & Maatschappelijke

Ondersteuning 2025-2030 Datum

24 juni 2025

Raadsvoorstel

Afdeling

MO

E-mailadres opsteller l.petter@nieuwegein.nl

2025-186

Guido Bamberg en Marieke Schouten

Onderwerp Beleidskader Welzijn & Maatschappelijke Ondersteuning 2025-2030.

Gevraagd besluit 1. Het Beleidskader Welzijn & Maatschappelijke Ondersteuning 2025-2030 vast te stellen met daarin als belangrijkste pijlers: a) Versterken sociale verbinding en samen-kracht b) Meer oplossen in het gewone leven (normaliseren) c) Versterken toeleiding naar passende ondersteuning d) Wmo-maatwerk voor de ondersteuning van inwoners Sociale verbinding en samen-kracht

Inleiding Waarom één beleid voor Welzijn en Maatschappelijke Ondersteuning? Het oorspronkelijke Wmo-beleidskader (Wet maatschappelijke ondersteuning) liep af in 2018, waarna de Transformatieagenda werd opgesteld. Deze agenda introduceerde een programmatische en integrale benadering voor Wmo en welzijn, maar eindigde in 2021. Tegelijkertijd bood de Meerjarenopgave Welzijn (2021-2024) een belangrijk ontwikkelingskader, maar gaf onvoldoende duidelijke inhoudelijke richting. Met dit beleidskader brengen we welzijn en de Wmo samen. Beiden zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden: welzijn richt zich op het versterken van de sociale basis en de veerkracht van inwoners, waar de Wmo als een steuntje in de rug fungeert, daar waar op onderdelen de zelfredzaamheid en de samenkracht van inwoners en gemeenschappen haar grenzen bereikt of meer intensieve ondersteuning nodig is. Door beide domeinen in één kader te verbinden, versterken we de samenhang tussen welzijn en Wmo en kunnen we effectiever inspelen op de behoeften van inwoners en de maatschappelijke opgaven in Nieuwegein. Ook kan een integraal beleid bijdragen aan het verminderen van (intensieve) ondersteuning vanuit de Wmo en de daarmee samenhangende (toegenomen) uitgaven.

Bladnummer 2/6 Raadsvoorstel 24 juni 2027

In Nieuwegein willen we dat iedereen zich thuis voelt en een waardevolle plek heeft in de samenleving. We geloven in de kracht van inwoners en hun initiatieven. Door samen te werken, elkaar te helpen en ruimte te geven aan de ideeën en behoeften uit de stad, bouwen we aan een toekomst waarin iedereen mee kan doen en een stad waarin inwoners elkaar vinden, helpen en versterken. Dat is de kern van de visie uit dit beleidskader.

Gewenst effect Dit beleidskader Welzijn & Maatschappelijke Ondersteuning 2025-2030 richt zich op het versterken van het gevoel van welzijn en saamhorigheid, zodat inwoners zoveel mogelijk, zelfredzaam, goed en gezond kunnen samenleven en grip hebben op hun leven.

Argumenten 1.1 Aan de hand van vier pijlers geven we uitvoering aan de visie: a) We versterken sociale verbinding en samen-kracht We zetten in op het versterken van de sociale samenhang in buurten en wijken. Door ontmoeting en informele steun te stimuleren. Lokale initiatieven, vrijwilligerswerk en buurtactiviteiten spelen hierin een belangrijke rol. Zo bouwen we aan een zorgzame samenleving waarin mensen naar elkaar omkijken. b) We stimuleren en faciliteren inwoners meer op te lossen in het gewone leven (normaliseren) We gaan uit van de kracht van het eigen netwerk en eigen initiatief van inwoners. We stimuleren inwoners om bij het oplossen van problemen, gebruik te maken van hun netwerk. Waar dit niet of onvoldoende mogelijk is, kunnen inwoners gebruik maken van algemeen toegankelijke voorzieningen. Dit draagt bij aan het versterken van de eigen regie en veerkracht van inwoners. c) We versterken de toeleiding naar passende ondersteuning We zetten in op passende ondersteuning, dichtbij de inwoners en efficient georganiseerd. De aanpak is laagdrempelig, persoonlijk en integraal met als doel inwoners zelfredzaam te maken en actief te laten deelnemen aan de samenleving.

d) We bieden Wmo-maatwerk voor de ondersteuning van inwoners Als de grenzen aan het eigen netwerk, eigen kracht en samen-kracht bereikt zijn dan bieden we vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015) de benodigde aanvullende ondersteuning. De aanpak is gericht op efficiente, toegankelijke en toekomstbestendige zorg. 1.2 Met dit beleidskader geven we richting aan maatschappelijke organisaties in de uitvoering van hun welzijnstaken. Door samen met maatschappelijke organisaties te bouwen aan een zorgzamere samenleving, kunnen we de noodzakelijke transformaties in het

Bladnummer 3/6 Raadsvoorstel 24 juni 2027

sociaal domein, de zorg en het wonen realiseren. We vragen maatschappelijke organisaties om in gezamenlijkheid en afstemming in buurten en wijken, daar waar mogelijk, ondersteuning te bieden aan de inwoners op basis van hun eigen kracht en de kracht van de lokale gemeenschappen (samen-kracht). 1.3 Met dit beleidskader geven we richting aan de uitvoering van onze wettelijke verplichtingen op basis van de Wmo 2015. Waar algemene voorzieningen en initiatieven uit de sociale basis niet toereikend zijn, bieden we aanvullend maatwerkvoorzieningen vanuit de Wmo. Hiermee zorgen we dat inwoners die extra hulp nodig hebben, de ondersteuning krijgen die aansluit bij hun persoonlijke situatie en mogelijkheden. We ondersteunen inwoners bij het vinden van de juiste voorzieningen en hebben speciale aandacht voor kwetsbare groepen die bescherming en opvang nodig hebben. Onze lokale aanpak is erop gericht om zorg en ondersteuning effectief, toegankelijk, en (financieel) toekomstbestendig te houden. 1.4 Het beleidskader Welzijn & Maatschappelijke Ondersteuning past binnen de beleidsdoelen van de omgevingsvisie en de koers sociaal domein 20242040. Vanuit dezelfde visie wordt de verbinding gemaakt met lokale ontwikkelingen.

In de omgevingsvisie is verbonden met elkaar en verbonden met de stad een leidend principe; het Beleidskader Welzijn & Maatschappelijke Ondersteuning bevat pijlers die richting geven aan de transformatie naar een zorgzame samenleving, die we in samenwerking met inwoners en samenwerkingspartners vormgeven. In de koers sociaal domein is de visie dat inwoners grip op hun leven hebben en goed en gezond leven op eigen kracht. Als dat (even) niet lukt, bieden we ondersteuning en bescherming zolang dat nodig is. Dit gedachtengoed sluit aan bij de 4 pijlers die benoemd zijn bij argument 1.1. In het beleidskader wordt ook zoveel mogelijk aansluiting gezocht bij projecten en gebiedsontwikkelingen, bijvoorbeeld via het Integraal Zorg Akkoord en het programma Leefbaarheid & Veiligheid. Hierin staat het welzijn van inwoners en de beweging die we maken van geïndiceerde ondersteuning naar ondersteuning vanuit de buurt en wijk centraal. Dit doen we samen met inwoners en met maatschappelijke organisaties. 1.5 Het beleidskader maakt het mogelijk om ongelijk te investeren voor gelijke kansen. De verschillen in welzijn tussen mensen en buurten/wijken in Nieuwegein zijn groot. Dit vraagt om integrale samenwerking die buurt- of wijkgericht is, omdat problematiek niet stadsbreed gelijk is.

We richten ons extra op de kwetsbare buurten en wijken, zodat we oog houden voor een goede sociale basis voor iedereen. 1.6 Eén beleidskader Welzijn & Maatschappelijke Ondersteuning biedt een kans om effectiever in te spelen op de behoeften van inwoners en de maatschappelijke opgaven in Nieuwegein.

Bladnummer 4/6 Raadsvoorstel 24 juni 2027

Met dit beleidskader brengen we welzijn en de Wmo samen. Beiden zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden: welzijn richt zich op het versterken van de sociale basis en de veerkracht van inwoners, waar de Wmo als een steuntje in de rug fungeert, daar waar de zelfredzaamheid en de samen-kracht van inwoners en gemeenschappen haar grenzen bereikt of meer intensieve ondersteuning nodig is. Door beide domeinen in één kader te verbinden, versterken we de samenhang tussen welzijn en Wmo en kunnen we effectiever inspelen op de behoeften van inwoners en de maatschappelijke opgaven in Nieuwegein. Ook kan een integraal beleid bijdragen aan het verminderen van (intensieve) ondersteuning vanuit de Wmo en de daarmee samenhangende (toegenomen) uitgaven.

Kanttekeningen 1.1 Het werken aan een veerkrachtige, inclusieve en zorgzame samenleving vraagt tijd en hierbij moet ook rekening gehouden worden met de grenzen aan de mogelijkheden van de sociale basis. De kracht van de sociale basis is dat deze laagdrempelig is en uitgaat van intrinsieke en elkaar versterkende motivaties van inwoners, vrijwilligers en betaalde krachten. Het is van belang dat overheden en organisaties de sociale basis faciliteren en stimuleren en denken vanuit de mogelijkheden van inwoners. Een risico daarbij is dat de mogelijkheden vanuit de sociale basis worden overschat. In de uitvoering van dit beleidsplan zetten we in op een goede samenwerking tussen de organisaties in de sociale basis en Geynwijs, zodat we voorkomen dat inwoners tussen wal en schip belanden. Waar algemene voorzieningen en initiatieven uit de sociale basis niet toereikend zijn, bieden we aanvullend maatwerkvoorzieningen vanuit de Wmo als vangnet. De sociale basis speelt een belangrijke rol, maar kent dus ook grenzen en kan niet alle bezuinigingen opvangen. We blijven daarom pleiten voor voldoende rijksmiddelen voor noodzakelijke zorg, zoals de Wmo. 1.2 In het behalen van deze ambities zijn we sterk afhankelijk van partners en inwoners.

In het sociaal domein werken we veel samen met maatschappelijke partners zoals welzijnsorganisaties, de bibliotheek, sportverenigingen en met inwoners, bijvoorbeeld via bewonersinitiatieven. Samenwerking is van grote waarde, maar hier zit ook een afhankelijkheidsrelatie in. Door regie te voeren vanuit de gemeente, onder andere via relatiemanagement en concrete afspraken, sturen we hier zoveel mogelijk op. 1.3 Het invullen van de pijlers is afhankelijk van veel factoren waar we als gemeente Nieuwegein beperkt of geen invloed op hebben. Veranderingen volgen elkaar snel op. Met dit beleid richten we ons op de middellange termijn tot 2030. We moeten echter opmerken dat het sociaal domein de laatste jaren erg in beweging is. Het rijksbeleid verandert vaak, wat ook de regels van gemeenten beïnvloedt. Dit vraagt om tussentijds evalueren en aanpassing van het beleid.

Bladnummer 5/6 Raadsvoorstel 24 juni 2027

Financiële aspecten De kosten van maatwerkvoorzieningen zijn sterk gestegen en overschrijden het budget dat het Rijk beschikbaar stelt. Binnen het traject Sluitende Meerjarenbegroting (SMB) is o.a. gewerkt aan bezuinigingen op Jeugd en Wmo. De maatregelen sluiten aan bij dit beleidskader: normaliseren, inzetten op eigen kracht en het versterken van het voorliggend veld. Investeren in het voorliggend veld: Door een aantal voorgenomen maatregelen zoals bijvoorbeeld het zelf begeleiding bieden door Geynwijs en triage (waarbij in samenwerking met welzijnspartijen, integraal naar de ondersteuningsvraag van de inwoner wordt gekeken en meer oplossingen worden gevonden in het voorliggend veld), gaan we ervan uit dat de kosten van de maatwerkvoorzieningen Wmo afnemen. Door de inzet van pilots (onderdeel van het nog op te stellen uitvoeringsplan van dit beleidskader) toetsen we, via business cases, welke inzet nodig is vanuit het voorliggend veld en de effecten op de uitgaven Wmo. Bij succes worden de nieuwe aanpakken structureel geïmplementeerd. Het uitgangspunt hierbij is dat de benodigde investeringen in het voorliggend veld de zorguitgaven afremmen. Dit kan uiteindelijk leiden tot een andere verdeling van financiële middelen, door budget te verschuiven van Wmo naar het voorliggend veld.

Communicatie aspecten Voor de totstandkoming van dit beleidskader is er input gevraagd aan de maatschappelijke partijen die deelnemen aan het Lijf-style overleg. De input van het advies van de Adviesraad Sociaal Domein (ASD) is verwerkt in dit beleidskader. Het advies van de ASD en de reactie van het college m.b.t. dit beleidskader zijn al verzonden naar de Raad. Het vastgestelde beleidskader wordt digitaal gepubliceerd in het gemeenteblad van Nieuwegein op www.overheid.nl.

Uitvoering Inwoners: Het beleidskader gaat ervan uit dat ieder mens verantwoordelijk is voor zijn of haar leven. Niet alles wat anders is of anders verloopt dan je zou willen, vraagt direct om professionele hulp of ondersteuning. Dit betekent dat inwoners meer aangesproken worden op eigen kracht en op samen-kracht. In de ondersteuning die we bieden aan inwoners met een hulpvraag werken we vanuit het idee dat we aansluiten bij het gewone leven; ook wel normaliseren genoemd. Deze manier van werken is anders dan voorheen en inwoners zullen hieraan moeten wennen. Daar waar algemene voorzieningen en initiatieven uit de sociale basis niet toereikend zijn, blijven we aanvullend maatwerkvoorzieningen vanuit de Wmo als vangnet aanbieden. Geynwijs: Voor een gedeelte zal de rol van Geynwijs professionals veranderen van een indicatie-stellende naar een adviserende en/of begeleidende functie. Dit betekent dat er trainingen ingezet gaan worden en dat de ondersteunende rol

Bladnummer 6/6 Raadsvoorstel 24 juni 2027

van gedragswetenschapper groter zal worden. Als uit de pilot blijkt dat het zelf generalistische begeleiding bieden door Geynwijs succesvol is, zal er uitbreiding van het aantal fte Geynwijs professionals nodig zijn ter substitutie van de begeleiders van zorgaanbieders. Maatschappelijke partners: Voor een effectieve versterking van de sociale basis is het belangrijk dat integraal en domein overstijgend wordt samengewerkt. De uitvoering van het beleidskader vraagt daarom om meer inzet op onderlinge samenwerking tussen maatschappelijke organisaties en samenwerking met inwoners(initiatieven). Door expertise, ervaring, perspectieven en middelen samen te brengen in netwerksamenwerkingen zijn we beter in staat om effectief en efficiënt op (lokale) behoeften in te spelen. We werken aan een uitvoeringsprogramma waarin we, samen met onze maatschappelijke partners, concreet maken hoe we uitvoering gaan geven aan de vier pijlers uit het beleidskader.

Bijlagen 1. Beleidskader Welzijn & Maatschappelijke Ondersteuning 2025-2030 2. Raadsbesluit

burgemeester en wethouders,

Ellie Liebregts

Marijke van Beukering-Huijbregts

secretaris

burgemeester