2025-178 Rvs. RES regio Utrecht Herijking

Gemeenteraad

Onderwerp Datum

Raadsvoorstel

2025-178

RES regio Utrecht Herijking

21 mei 2025

Afdeling

Ruimtelijk Domein

E-mailadr es opst eller ar.debree@nieuwegein.nl Portefeuilleh ouder

Marieke Schouten

Onderwerp RES regio Utrecht Herijking

Gevraagd besluit 1

De RES regio Utrecht Herijking (inclusief de vijf bijlagen) vast te stellen en de RES 1.0 daarmee te vervangen, waarbij we meer focus leggen op toekomstbestendige energiesystemen en om daarmee tot betrouwbare en betaalbare duurzame warmte- en elektriciteitsoplossingen te komen.

De Regionale Energie Strategie regio Utrecht (voorheen RES U16) is een samenwerkingsverband van 16 gemeenten, de provincie Utrecht en vier waterschappen. Het werken in een RES-regio vloeit voort uit het Klimaatakkoord 2019. De regio Utrecht is één van de dertig energieregio’s in Nederland waarin wordt samengewerkt in de energietransitie en wordt bijgedragen aan het behalen van de eigen en landelijke doelstellingen om in 2030 een bepaalde hoeveelheid duurzaam opgewekte elektriciteit te realiseren. Met de RES regio Utrecht willen we in 2030 1,8 TWh (1.800 GWh) duurzame elektriciteit opwekken. De RES Herijking is een vrijwillig programma onder de Omgevingswet. Daardoor is er de noodzaak voor de RES Herijking een milieueffectrapportage voor plannen (een planMER) uit te voeren. Het planMER is een bijlage bij de RES Herijking en is als zodanig ook ter inzage gelegd. Het planMER geeft inzicht in de milieueffecten van de zoekgebieden, maar bevat zelf geen besluit of kaderstelling. De RES Herijking is een actualisatie van de RES 1.0 en vervangt deze. De RES Herijking bevat een groot aantal hyperlinks en pop-ups. Deze bieden verdiepende informatie. Beleidskeuzes en kaderstelling staan altijd in de hoofdtekst, nooit achter een hyperlink. In de RES Herijking wordt richting gegeven aan de regionale samenwerking maar wordt beperkt nieuwe kaderstelling toegevoegd.

Met name zijn de besluiten samengebracht die de deelnemende overheden als bevoegd gezag

Bladnummer 2/6 Raadsvoorstel 1 juni 2025

de afgelopen jaren hebben genomen. Denk aan vergunningverlening van zonnevelden en het afvallen en toevoegen van zoekgebieden. Vaak heeft het bevoegd gezag daarmee al het beleid vastgelegd. Wat er aan vooraf ging In 2021 werd over de Regionale Energie Strategie (RES 1.0) besloten door 16 gemeenten, vier waterschappen en provincie Utrecht. De deelnemende overheden geven zelf uitvoering aan de RES, met regionaal overleg en ondersteuning. Er zijn geen bevoegdheden overgedragen. De RES 1.0 bevat naast inhoudelijke kaders ook de afspraak met regelmaat een geactualiseerde versie van de RES aan de volksvertegenwoordigingen voor te leggen. In uitvoering van deze afspraak heeft de Stuurgroep RES voorliggende RES Herijking opgesteld. Bij het opstellen van de RES Herijking is regionale participatie aanvullend geweest op participatie over beleid en projecten door de deelnemende overheden om (verwarring over) dubbele participatie te voorkomen. Regionaal zijn er verschillende bijeenkomsten georganiseerd voor regionale stakeholders. Bovendien hebben wij de concept RES Herijking en planMER ter inzage gelegd evenals de daaraan voorafgaande Nota Reikwijdte Detailniveau planMER. Inwoners en stakeholders zijn over de RES Herijking geïnformeerd via de gemeentepagina, de website van de gemeente (ikbennieuwegein), de website van de provincie en op de website van de RES regio Utrecht.

Op 24 februari 2025 is een bijeenkomst over de concept RES Herijking georganiseerd voor regionale stakeholders. Tot op heden werd gesproken van de RES U16. In praktijk is U16 een onbekend begrip of regio, zowel binnen de regio als erbuiten. Dat leidde tot onduidelijkheid en verwarring. Daarom wordt in de RES Herijking gesproken van RES regio Utrecht. Voorafgaande raadsbehandeling en besluitvorming maand jaar inhoud september 2021 raadsbesluit RES 1.0 (2021-297) februari 2022 Regionaal Uitvoeringsprogramma RES U16 (2022-052) juli 2022 Raadsbrief stand van zaken RESsen (2022-273) mei 2023 RES Voortgangsdocument (2023-150) februari 2024 Regionaal Uitvoeringsprogramma RES U16 2024 -2027 (2024-032) september 2024 raadsbesluit RES U16 – Herijkte bijdrage Nieuwegein (2024-191) april 2025 Avond voor de stad RES Herijking (2025-073)

Gewenst effect Met de RES Herijking beogen we de CO2-uitstoot in de RES regio Utrecht te beperken vanuit de eigen klimaatambities van de deelnemende overheden en bij te dragen aan de landelijke doelstelling van 55% reductie van CO 2-uitstoot in 2030 en 100% in 2050. Daarnaast dragen de warmtetransitie en opwek bij aan de toekomstige energievoorziening.

Bladnummer 3/6 Raadsvoorstel 1 juni 2025

Argumenten 1.1

RES Herijking is een afspraak uit RES 1.0

De RES Herijking is de uitwerking van de afspraak in de RES 1.0 met regelmaat een geactualiseerde versie te laten vaststellen. Dit om goed zicht te houden op de voortgang, ontwikkelingen en rekening te houden met ruimtelijke opgaven en omstandigheden die de voortgang kunnen beïnvloeden. Aanvankelijk zou in 2023 een herijkte RES worden aangeboden. Begin 2023 2023-150) hebben we u geïnformeerd dat het tijdpad onhaalbaar was geworden door invoering van een planMER-plicht. 1.2

De RES Herijking biedt handvatten voor een meer integrale benadering van het energiesysteem

Netcongestie maakt dat de komende jaren de aansluitbaarheid van opwekprojecten voor elektriciteit beperkt is. De RES Herijking zet in op een meer integrale benadering van het energiesysteem gericht op mogelijkheden voor combinatie van opgewekte elektriciteit met afname van elektriciteit. In de warmtetransitie maakt netcongestie het moeilijker de warmtevraag op korte termijn te elektrificeren. We zetten, net als in de RES 1.0, in op het benutten van (boven)lokale duurzame warmtebronnen en kijken in toenemende mate naar de combinatie van warmteoplossingen, elektriciteitsbehoefte en mogelijkheden voor opslag en opwek van energie. 1.3

De RES Herijking is een tussenstap in een permanente opgave voor het klimaatbeleid tot 2050

De RES regio Utrecht maakt onderdeel uit van het Klimaatakkoord, het Nationaal Programma RES en het Nationaal Programma Lokale Warmte. Op 28 juni 2019 heeft het kabinet het Klimaatakkoord gepresenteerd en is begonnen met de uitvoering. In het akkoord staan meer dan 600 afspraken om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan. De VNG heeft namens de gemeenten het Klimaatakkoord getekend. Deze programma’s hebben tot doel bij te dragen aan de in 2023 aangescherpte1 doelstelling voor CO 2-reductie van 100% (energieneutraal) in 2050. De RES Herijking is een tussenstap in een programma bedoeld om over een lange periode sturing te geven aan de energietransitie. 1.4

Invulling van onze eigen energie-ambities

In 2017 heeft de raad van Nieuwegein de Routekaart Nieuwegein 2040 vastgesteld (2017-272). Hierin de ambitie om in 2040 energieneutraal te zijn. Dit is herbevestigd in de Omgevingsvisie Nieuwegein (2021-066). De RES Herijking is onderdeel van onze activiteiten om onze ambitie van 48 GWh duurzaam opgewekte elektriciteit in (of iets na) 2030 te realiseren. Daarvan is 35 GWh gerealiseerd. Door de uitvoering gedeeltelijk in regionaal verband te doen, kunnen we kennis en kunde van onze partners benutten en afstemmen waar de opgave gemeentegrens overstijgend is. In juni 2024 heeft u de gemeenteraad Nieuwegein de herijkte RES bijdrage vastgesteld (2024-191). Uit het raadsbesluit 2024-191:

Bladnummer 4/6 Raadsvoorstel 1 juni 2025

•

Het zoekgebied zonnevelden Nieuwegein (buiten de OER-locaties; OER staat voor Opwek Energie Rijksgronden) te beperken tot een gebied ten oosten van afslag Nieuwegein op de A27 / parkeerplaats De Knoest waar volgens het Afwegingskader Energieopwekking Hollandse Waterlinies zonnevelden onder voorwaarden mogelijk zijn.

•

De gebieden langs de twee Rijkwegen A2 en A27 in beeld te houden als zoekgebied zonne-energie

•

De gemeente Nieuwegein nagaat of realisatie van extra windturbines na 2030 in het oosten van de gemeente haalbaar is

Deze herijkte bijdrage Nieuwegein is onderdeel van de RES Herijking. 1.5

Hiermee kunnen we de netcongestie verzachten

Als meest concurrerende regio van Europa groeit de regio Utrecht, zowel wat betreft bedrijvigheid als het aantal mensen dat hier wil wonen. Gecombineerd met technologische ontwikkelingen en de ambitie om CO 2-uitstoot te beperken, zijn dat drie redenen waardoor het energiesysteem aan het veranderen is en het elektriciteitsnet de groei niet kan bijhouden. Om de effecten van netcongestie nu te verzachten én om problemen in de toekomst voor te zijn is netbewust ontwikkelen nodig. Samenwerking in de RES kan bijdragen aan het verkleinen van het probleem van netcongestie en het beperken van de afhankelijkheid van de regio van hogere schaalniveaus van het elektriciteitsnet. 1.6

Ruim de helft van de opwekambitie is gerealiseerd of in pijplijn en is overige onderbouwing geconcretiseerd

In de RES 1.0 spraken we af regionaal 1,8 TWh elektriciteit op te wekken in 2030 met windmolens, zonnevelden en grootschalig zon-op-dak. Meer dan de helft van de ambitie is gerealiseerd of zit in de pijplijn. De RES Herijking bevat de onderbouwing voor de realisatie van het resterende deel. 1.7

De RES is onderdeel van het Integraal Ruimtelijk Perspectief U10

De RES vormt het energiedeel van het Integraal Ruimtelijk Perspectief (IRP) van de U10. De inhoud van de RES Herijking wordt betrokken bij de verdere adaptieve realisatie van het IRP. 1.8

Duidelijkheid en richting voor stakeholders en bewoners

Vaststelling van de RES Herijking biedt duidelijkheid aan inwoners, ontwikkelaars, bedrijven en andere betrokkenen over de koers en verwachtingen op het gebied van het energiesysteem, opwek van duurzame elektriciteit en warmte. 1.9

In het PlanMER zijn alle zoekgebieden milieutechnisch onderzocht, gezamenlijke realisatie 1,8 TWh is haalbaar

Alle zoekgebieden zijn milieutechnisch onderzocht in het PlanMER. Het gaat om milieucriteria zoals leefomgeving, ecologie, landschap, cultuurhistorie, veiligheid en energieopbrengst. Het PlanMER bevat informatie voor de nadere uitwerking van specifieke zoekgebieden en de vergunningverlening. Uit het onderzoek blijkt dat alle onderzochte gebieden realiseerbaar zijn waarbij voor de meeste zoekgebieden wel milieutechnische aandachtspunten gelden.

Bladnummer 5/6 Raadsvoorstel 1 juni 2025

Realisatie van 1,8 TWh opwek binnen de gebieden is realistisch. De commissie MER heeft een advies uitgebracht op het milieuonderzoek wat heeft geleid tot verduidelijking en verdieping op onderdelen. 1.10

Regio-afspraak gemeenteraden stellen RES Herijking vast

Zoals aangegeven o.a. ook door de Commissie voor de milieueffectrapportage is de RES Herijking een vrijwillig programma onder de Omgevingswet. Volgens de wet is het college bevoegd een dergelijk programma vast te stellen. Het staat elke gemeente vrij om op verschillende manieren de raad te betrekken bij het op- en vaststellen van programma’s. In Nieuwegein hebben we daar een werkwijze voor afgesproken (2023-413). In de aanloop naar deze RES Herijking is in 2023 al regionaal afgesproken dat alle gemeenten de RES Herijking door de gemeenteraden laten vaststellen. Vandaar dat over deze RES Herijking als omgevingsprogramma in afwijking van de werkwijze in Nieuwegein door de gemeenteraad wordt besloten.

Kanttekeningen 1.1

Realisatie is mede afhankelijk van inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en medeoverheden

De RES Herijking geeft aan hoe we in de regio samenwerken in de energietransitie. De realisatie van de ambities en doelen blijft echter afhankelijk van het handelen en de keuzes van inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en medeoverheden. Wij stemmen onze aanpak daar op af, bevorderen draagvlak en vragen van medeoverheden om de juiste condities te creëren. 1.2

Wet- en regelgeving in ontwikkeling

Nu de problemen in het energiesysteem sterk toenemen is de maatschappelijke sturing op het systeem in beweging. Overheden krijgen en pakken meer verantwoordelijkheid in het energiesysteem. Daarbij is ook weten regelgeving in ontwikkeling, denk aan de Wet collectieve warmte, windnormen voor windturbines of de verdere implementatie van de zonneladder in de provinciale omgevingsverordening. De RES Herijking is opgesteld naar de huidige inzichten maar de uitvoering beweegt mee met de ontwikkelingen. 1.3

Besluitvorming windontwikkeling provincie Utrecht

De provincie Utrecht is het bevoegd gezag voor wind vanaf 5 MW (wordt 15 MW bij inwerkingtreding energiewet op 1 januari 2026). In januari 2024 heeft zij besloten van deze bevoegdheid gebruik te maken en het is daarmee geen beleidskeuze meer. In de RES Herijking is dit als actualisatie meegenomen, op eenzelfde wijze als andere besluiten van bevoegd gezagen, om zo een totaalbeeld van de duurzame elektriciteitsopwekking in de regio weer te geven. Voor Nieuwegein heeft dit provinciale besluit geen gevolgen.

Bladnummer 6/6 Raadsvoorstel 1 juni 2025

Financiële aspecten Voortzetting van de RES vraagt ook voortzetting van de financiële bijdrage van de deelnemende partijen. Voor Nieuwegein gaat het om een bijdrage van circa € 11.000,=. Dit bedrag is opgenomen in de meerjarenbegroting 2025.

Communicatie aspecten Na besluitvorming in de gemeenteraad Nieuwegein wordt de webpagina van Nieuwegein (ikbennieuwegein/regionale energiestrategie U16-regio) geactualiseerd.

Uitvoering Na besluitvorming in alle 21 parlementen bespreekt de Stuurgroep RES regio Utrecht (bestuurstafel Klimaatneutrale regio) de uitkomst en bepaalt koers hoe hier gezamenlijk mee om te gaan. U wordt hierover zo spoedig mogelijk geïnformeerd. Zoals afgesproken in de RES 1.0 wordt u regelmatig geïnformeerd over de voortgang. De planning is dat aan u in 2027 een Voortgangsdocument RES Herijking en uiterlijk in 2029 een geactualiseerde RES (RES 3.0) wordt voorgelegd.

Bijlagen 1.

RES Herijking regio Utrecht

Bijlagen bij de RES regio Utrecht Herijking zijn opgenomen als bijlage in het document RES Herijking digitoegankelijk. Het betreft de volgende bijlagen (zie pag 2 Direct naar: 12 Bijlage: PlanMER) 1. PlanMER 2. Advies commissie voor de milieueffectrapportage op PlanMER RES Herijking regio Utrecht 3. Reactie advies commissie voor de milieueffectrapportage op PlanMER RES Herijking regio Utrecht. 4. Nota van beantwoording NRD 5. Nota van beantwoording RES Herijking incl. PlanMER

burgemeester en wethouders,

Ellie Liebregts

Marijke van Beukering-Huijbregts

secretaris

burgemeester