2024-215 Rvs. Tussenrapportage 2024 met 2e begrotingswijziging WIL

Gemeenteraad

Onderwerp

Tussenrapportage Werk en Inkomen Lekstroom 2024 met 2 e begrotingswijziging

Datum

Raadsvoorstel

2024-215

27 augustus 2024

Afdeling E-mailadr es opst eller d.steba@nieuwegein.nl Portefeuilleh ouder

Ellie Eggengoor

Onderwerp Werk en Inkomen Lekstroom: Tussenrapportage 2024 met 2e begrotingswijziging.

Gevraagd besluit 1. Een zienswijze kenbaar te maken bij de 2e begrotingswijziging 2024 van Werk en Inkomen Lekstroom met als kern dat de raad instemt met de kosten die voortvloeien uit deze begrotingswijziging, die bestaan uit onvermijdelijke cao- en indexatie-kosten, alsook extra kosten voor ICT, sociale recherche en inhuur. 2. De structurele en incidentele kosten van € 2.430.850 als volgt te verwerken: a.

in 2024 wordt het totaal van € 2.430.850 verwerkt in de 2 e Technische wijziging;

b. de structurele lasten ad. € 2.129.618 worden voor de periode 2025 en verder verwerkt in de begroting.

Inleiding Werk en Inkomen Lekstroom legt deze inhoudelijke en financiële tussenrapportage (Turap) 2024 met 2e begrotingswijziging voor zienswijze voor aan de raden van de deelnemende gemeenten. Vastgehecht als bijlage aan deze Turap zit ook de -zeer lezenswaardige- kwartaalrapportage over de maanden januari-mei. De kostenstijging op de BUIG heeft te maken met de indexering, niet met een stijging van het aantal klanten: we zien dat het aantal Nieuwegeiners in de bijstand de afgelopen jaren redelijk stabiel is gebleven (p. 32). We verwachten dat deze kosten deels door het Rijk zullen worden gecompenseerd (p. 6). Wel stijgt over de gehele linie het aandeel klanten met complexe problematiek, wat ertoe leidt dat inwoners met een bijstandsuitkering moeilijk uitstromen.

Bladnummer 2/6 Raadsvoorstel 30 juli 2024

Overigens zijn er wel taakvelden die te maken hebben met een hoger aantal klanten. Het gaat dan om schuldhulpverlening (p. 15, 48) en bijzondere bijstand (p. 15, 16). Helaas kan WIL niet alle kosten die op ons afkomen begroten; deze kosten zullen in de jaarrekening terugkomen, zie § kanttekeningen. Ten slotte: de reactie van WIL op de zienswijze op de begroting 2025 nemen we voor kennisgeving aan: het geeft geen aanleiding voor aanvullende reacties.

Wat er aan vooraf ging In de aanloop naar het begrotingsjaar 2024 heeft WIL in het najaarsgesprek van 2023 aan de aanwezige raadsleden duidelijk gemaakt dat het huidige klantenbestand sinds de oprichting in het financiële crisisjaar 2013 ingrijpend is veranderd: door het gunstige economische klimaat zijn degenen die aan het werk kunnen, al aan het werk; degenen die op dit moment een uitkering hebben of aanvragen, hebben te maken met dermate complexe problemen, dat ze niet zomaar bemiddeld kunnen worden naar werk. Uiteindelijk hebben de raden in Lekstroom ingestemd met een eenmalige investering in de formatie in 2024 (€ 521.000 voor heel Lekstroom, € 259.000 voor Nieuwegein), met als voorwaarde dat WIL in ditzelfde jaar maatregelen neemt om de kosten structureel terug te brengen naar het niveau 2023 (dat is dus exclusief de genoemde extra financiële impuls in 2024). Deze taakstelling/voorwaarde geldt overigens niet voor onvermijdelijke, autonome kostenstijgingen, zoals gepresenteerd in deze 2 e begrotingswijziging.

Gewenst effect •

Een deskundige uitvoering van de wet- en regelgeving rondom de Participatiewet en aanpalende wet- en regelgeving.

•

Een transparante en planmatige besteding en verantwoording van de gemeentelijke middelen.

•

In het tussenjaar 2024 ontstaat er beter zicht op de mogelijkheden om de kosten te verlagen zonder de kwaliteit van de dienstverlening aan te tasten.

•

De inwoners en het personeel ontvangen het inkomen dat hen toekomt.

Argumenten 1.1 De kostenstijging ad. € 2.430.850 is onvermijdelijk. De hogere lasten zijn onvermijdelijk. Het betreft autonome kosten (cao en indexatie BUIG), hogere kosten die nog niet waren voorzien (ICT, inhuur) en kosten voor taken die op recentelijk verzoek van de gemeenten worden uitgevoerd (sociale recherche). 1.2 Compensatie door het Rijk

Bladnummer 3/6 Raadsvoorstel 30 juli 2024

a.

De autonome kosten (cao en indexatie BUIG) worden in de regel gecompenseerd door het Rijk. Op dit moment is er geen zicht op de hoogte van deze compensatie: pas na ontvangst van de BUIG-beschikking vanuit het Rijk (begin oktober) en de septembercirculaire (half september) weten we hoe hoog de compensatie zal zijn. Zie verder bij § Kanttekeningen.

b. Gemeenten met een groot tekort op de BUIG (> -7,5% over de afgelopen 3 jaar), kunnen een beroep doen op de vangnetuitkering. Dit is een budget dat het Rijk jaarlijks reserveert om gemeenten, die met omvangrijke tekorten worden geconfronteerd, te compenseren. Nieuwegein is al enkele jaren een nadeelgemeente (dat is: de kosten van de uitkeringen zijn hoger dan de rijksinkomsten), maar kon geen beroep doen op het vangnetbudget, omdat de tekorten niet omvangrijk genoeg waren. Uiteraard bekijken we dit elk jaar opnieuw. 2.1 Raad is geïnformeerd in de bestuursrapportage 2024. Vanwege de omvang van de kostenstijging is de raad in de bestuursrapportage 2024 reeds geïnformeerd. De verwerking zal echter plaatsvinden in de 2 e Technische Wijziging, omdat we pas dan meer inzicht hebben in de rijksinkomsten ter dekking van de uitgaven.

Kanttekeningen 1.1 Wellicht extra kosten in de jaarrekening Naast de kosten die in deze 2e begrotingswijziging zijn opgenomen, zijn er wellicht kosten waar we in de jaarrekening nog mee zullen worden geconfronteerd. Het gaat om: •

hogere regelingskosten door een toename van het aantal aanvragen voor bijzondere bijstand i.v.m. individuele inkomenstoeslag, alsook bewindvoering (p. 15);

•

hogere regelingskosten vanwege een toename van het aantal statushouders, in combinatie met een verhoging van de vergoeding van de reis- en inrichtingskosten voor deze groep krachtens de Nibudnorm. Ook heeft WIL in samenspraak met de gemeenten de procedures aangepast: voorheen moesten de statushouders de reiskosten naar de inburgeringsschool zelf betalen en kregen ze dit later gecompenseerd; dit bracht veel statushouders onnodig in financiële problemen. Vanaf dit jaar betaalt WIL de reiskosten aan de voorkant. Zo wordt voorkomen dat deze groep een valse start maakt in Nederland, waardoor ze niet goed kan participeren in de samenleving en wij aan de achterkant extra kosten moeten maken voor schuldhulpverlening (€ 500k á € 650k in 2024; p. 14);

•

uitvoering basisdienstverlening schuldhulpverlening: de gemeenten zijn in gesprek met WIL om deze taak op te zetten. Het Rijk zorgt voor structurele financiering hiervan via de gemeenten (p. 15).

1.2 Gedeeltelijke compensatie van autonome kosten.

Bladnummer 4/6 Raadsvoorstel 30 juli 2024

WIL geeft aan dat gemeenten worden gecompenseerd voor de hogere BUIGlasten (p. 3, 6), maar dit klopt niet helemaal: we worden enkel gecompenseerd voor het deel dat door het Rijk is opgenomen in de eigen berekening: op basis van een theoretisch verdeelmodel berekent het Rijk het aantal uitkeringsgerechtigden; voor dit geprognosticeerde aantal krijgen de gemeenten compensatie. Voor het resterende deel (dat dus buiten de rijksprognose valt) krijgen de gemeenten geen budget en dus ook geen compensatie. Voor de loonkostensubsidie geldt dat we deze wel gecompenseerd krijgen met enige vertraging, nl. 1 jaar later. 1.3 Geen omzetting van inhuurformatie in vaste formatie In de kwartaalrapportage, die als bijlage is opgenomen bij deze Turap, zien we dat de afhandelingstermijn voor bijzondere bijstand veel lager is dan vorig jaar, maar nog steeds te hoog (p. 46). In de zienswijze bij de 1 e begrotingswijziging had WIL een voorstel gedaan om een deel van de inhuurformatie om te zetten in vaste formatie, om zo het personeel op de uitkeringsadministratie en de bijzondere bijstand te ontlasten. Onderzoek daarna wees uit dat de structureel begrote inhuurcapaciteit (de inhuurschil) dusdanig dun was, dat deze niet kon worden omgezet in vaste formatie.

Financiële aspecten 1.1. Kostenstijging van € 2,4 miljoen. In onderstaande tabel zien we dat de extra kosten voor dit jaar uitkomen op € 2,4 miljoen voor Nieuwegein. De stijging komt voor 66% op het conto van de regelingskosten: •

€ 1,5 mln door de indexatie van de bijstandsuitkeringen (BUIG1) aan het gestegen minimumloon (p. 26, 27);

•

€ 274k heeft te maken met de stijging van de bijzondere bijstand door de verhoogde woninginrichtingsnorm (oftewel door de prijsindexatie), alsook door de reiskosten voor statushouders die verplicht moeten inburgeren. Beide hebben vooral te maken met de huisvesting van statushouders (p. 16).

Kortom: daar waar de oorzaak van de kostenstijging van de bijstandsuitkeringen voornamelijk ligt bij de indexatie van de uitkeringen, ligt de oorzaak van de kostenstijging bij bijzondere bijstand (die ook door WIL zijn geïndexeerd, p. 15) vooral bij de toename van het aantal aanvragen. Voor 34% heeft de stijging te maken met de uitvoering: •

de cao-kosten stijgen beperkt met € 77k;

•

de ‘overige’ uitvoeringskosten zijn ten gevolge van: o

de sociale recherche, € 80k (zie kolom Inkomen): de gemeenten in Lekstroom hebben aan WIL gevraagd om de uitvoering van de sociale recherche over te nemen van Nieuwegein;

1

Bundeling Uitkeringen Inkomensvoorzieningen Gemeenten

Bladnummer 5/6 Raadsvoorstel 30 juli 2024

bedrijfsvoering, € 470k: de helft van dit bedrag heeft te maken met de

o

noodzakelijke inhuur op de afdelingen Financiën (waar vorig jaar enkele medewerkers zijn vertrokken) en ICT. De andere helft van het bedrag heeft te maken met het ICT-contract met Houten, dataveiligheid en de accountantskosten.

Inkomen Regelingskosten

Werk

Ink. Onderst.

1.529.580

Uitvoeringskosten: cao Uitvoeringskosten: overig

14.578

274.000 17.606

16.138

79.926

Totaal

1.624.084

Bedrijfsvoering

17.606

290.138

Totaal

Waarvan structureel*

1.803.580

1.803.580

28.459

76.781

76.781

470.563*

550.489

249.257

499.022

2.430.850

2.129.618

*Alle bedragen zijn structureel, behalve het onderdeel ‘overig’ onder Bedrijfsvoering (€ 470k, zie 4 e cijferkolom). Hiervan zijn enkel de kosten voor ICT (€ 169k) structureel. De resterende kosten voor advies (€ 77k) en inhuur (€ 224k) zijn incidenteel.

Dekking •

Voor de indexatie van de bijstandsuitkeringen worden we deels gecompenseerd via de BUIG-uitkering vanuit de rijksoverheid. Zie voor nadere uitleg § Kanttekeningen. Het is in dit stadium onduidelijk hoe hoog de compensaties zullen uitvallen. Via de p&c-cyclus wordt de raad geïnformeerd.

•

Cao: deze compensatie valt in de algemene uitkering.

•

Deze kosten verwerken we in de 2 e Technische Wijziging 2024 van de gemeente Nieuwegein en nemen we op in de meerjarenbegroting 20252028.

Communicatie aspecten De raden in Lekstroom kunnen tot 15 oktober 2024 hun zienswijze indienen, waarna de begrotingswijziging in november 2024 wordt vastgesteld door het algemeen bestuur van WIL.

Uitvoering Zie onder § communicatie.

Bijlagen 1.

Raadsbesluit

2.

Concept zienswijze op de Tussenrapportage 2024 van WIL.

3.

Tussenrapportage 2024 van Werk en Inkomen Lekstroom, met begeleidende brief.

4.

Reactie van WIL op de zienswijzen van de raden op de begroting 2025.

Bladnummer 6/6 Raadsvoorstel 30 juli 2024

burgemeester en wethouders,

Ellie Liebregts

Marijke van Beukering-Huijbregts

secretaris

burgemeester